Koffievlekken op documenten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg spildte kaffe på de her dokumenter.

   Ik heb koffie over deze documenten gemorst.

   Jeg

   ik

   spildte

   morste

   kaffe

   koffie

   på

   op / over

   de her

   deze

   dokumenter

   documenten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling uitvoert. Het is de eerste-persoonsvorm voor één spreker; in een andere persoon verandert het pronomen, bijvoorbeeld du voor “jij”. spildte is de verleden tijd van spilde (“morsen”). De vorm zegt hier dat het morsen vóór het spreekmoment gebeurde. Voorbeeld: Jeg spilder vand. — “Ik mors water.” kaffe betekent “koffie”. Het is hier de substantie die gemorst is. In het Deens kan een stofnaam zoals deze zonder meervoud worden gebruikt wanneer het om koffie als materiaal of hoeveelheid gaat. på betekent hier “op” of, in combinatie met morsen en een oppervlak, “over”. Het geeft aan waar de koffie terechtkwam: op de documenten. De betekenis “over” komt dus uit de combinatie met spildte en het oppervlak, niet uit på alleen. de her is een aanwijzende bepaling met de betekenis “deze”. her maakt de aanwijzing nabij; samen verwijst de uitdrukking naar de bedoelde documenten in de situatie. Het is een herbruikbaar patroon: de her + meervoudig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld de her bøger — “deze boeken”. dokumenter betekent “documenten”. Het is het meervoud van dokument; het bepaalde meervoud is dokumenterne. In de her dokumenter staat het zelfstandig naamwoord zelf in het gewone meervoud, terwijl de her samen de aanwijzing “deze” uitdrukt. Samen vormen Jeg spildte kaffe en på de her dokumenter de betekenis: de spreker heeft koffie gemorst, en die koffie kwam op de bedoelde documenten terecht. De verleden tijd maakt duidelijk dat het morsen al heeft plaatsgevonden. De hele uiting betekent daarom: “Ik heb koffie over deze documenten gemorst.”

2. Flyt dem væk fra koppen, før pletten breder sig.

   Leg ze weg van de kop voordat de vlek zich verspreidt.

   Flyt

   verplaats

   dem

   ze

   væk fra

   weg van

   koppen

   de kop

   før

   voordat

   pletten

   de vlek

   breder sig

   zich verspreidt

   Uitgebreide uitleg

   Flyt is de gebiedende wijs van flytte (“verplaatsen”). De vorm richt zich tot één of meer aangesproken personen; het onderwerp “jij/jullie” staat niet apart. Voorbeeld: Flyt stolen. — “Verplaats de stoel.” dem is een persoonlijk voornaamwoord voor een meervoudig object: “ze/hen”. In deze context verwijst het, zoals de vertaling en de vorige zin aangeven, naar de documenten. Als meervoudig object heeft dem hier dezelfde vorm, ongeacht het grammaticale geslacht van het bedoelde zelfstandig naamwoord. væk fra is een richtingcombinatie met de betekenis “weg van”. væk drukt verwijdering uit en fra noemt het punt waarvan iets wordt weggehaald. Een bruikbaar patroon is flyt X væk fra Y — “verplaats X weg van Y”. koppen betekent hier “de kop”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van kop; -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald. Het is dus niet het meervoud “koppen”: kopper betekent “koppen” en kopperne “de koppen”. før betekent “voordat” en leidt een bijzin in die aangeeft dat de handeling in de hoofdzin vóór die gebeurtenis of toestand moet plaatsvinden. Voorbeeld: Gå, før det bliver mørkt. — “Ga voordat het donker wordt.” pletten betekent “de vlek”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van plet; ook hier maakt -en het zelfstandig naamwoord bepaald. De context brengt deze vlek in verband met de gemorste koffie, maar pletten zelf betekent alleen “de vlek”. breder sig betekent “zich verspreidt”. breder is de tegenwoordige tijd van brede in de constructie brede sig; sig is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp van de bijzin hoort. Het onderwerp is hier pletten, enkelvoud. In de tegenwoordige tijd heeft breder geen aparte persoonsuitgang voor enkelvoud tegenover meervoud. Voorbeeld: Røgen breder sig. — “De rook verspreidt zich.” De delen vormen samen Flyt dem (“verplaats ze”) + væk fra koppen (“weg van de kop”) + før pletten breder sig (“voordat de vlek zich verspreidt”). De volledige betekenis is: “Verplaats ze weg van de kop voordat de vlek zich verspreidt.”

3. Den øverste side er allerede gennemblødt.

   De bovenste pagina is al doorweekt.

   Den

   de

   øverste

   bovenste

   side

   pagina

   er

   is

   allerede

   al

   gennemblødt

   doorweekt

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier het Deense bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtwoord. Samen met side vormt het den side: “de pagina”. De vertaling maakt duidelijk dat side hier “pagina” betekent, niet bijvoorbeeld “kant”. øverste betekent hier “bovenste”. Dit is de attributieve vorm van øverst (“bovenaan/bovenste”) in een bepaalde naamwoordgroep: den øverste side. Het achtervoegsel -e hoort bij deze bepaalde attributieve vorm; het woord verwijst dus niet naar een aparte vorm van side. Vergelijk in een eenvoudig voorbeeld: den øverste hylde = “de bovenste plank”. side is een zelfstandig naamwoord en betekent in deze zin “pagina”. Het kan in andere contexten ook “kant” betekenen, maar de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “pagina”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Het verbindt het onderwerp met een toestand: side er ... = “de pagina is ...”. De vorm er geeft hier geen verleden tijd aan. allerede betekent “al” of “reeds”. Het zegt dat de beschreven toestand op het bedoelde moment al bestaat. In er allerede ... staat het vóór de toestandsbeschrijving; het verandert niet wie of wat doorweekt is. gennemblødt betekent “doorweekt”. Het is de vorm van het voltooid deelwoord van gennembløde (“doorweken”) en wordt hier als toestandsbeschrijving gebruikt. De combinatie er gennemblødt beschrijft het resultaat of de toestand “is doorweekt”, niet een bevel om iets doorweekt te maken. Een vergelijkbaar voorbeeld is Papiret er gennemblødt — “Het papier is doorweekt.” Samen vormen den øverste side het onderwerp: “de bovenste pagina”. Daarna geeft er gennemblødt de toestand van die pagina, en allerede voegt toe dat die toestand al bereikt is. De volledige betekenis is daarom: “De bovenste pagina is al doorweekt.”

4. Lad den tørre fladt, før du håndterer den.

   Laat hem plat drogen voordat je hem vastpakt.

   Lad den

   laat hem/het

   tørre

   drogen

   fladt

   plat

   før

   voordat

   håndterer

   vastpakt

   Uitgebreide uitleg

   Lad den betekent hier “laat hem/het”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”); als zelfstandig bevel staat de vorm lad. In deze constructie krijgt lad een object en daarna een infinitief: lad + voornaamwoord/zelfstandig naamwoord + infinitief, bijvoorbeeld: Lad katten sove. — “Laat de kat slapen.” Den is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, in de objectpositie. In de gegeven context verwijst het naar de eerder genoemde side (“pagina”); de vorm den blijft daarbij gelijk in onderwerp- en objectpositie. tørre betekent hier “drogen”. Dit is de infinitief van tørre; na lad blijft het werkwoord in de infinitief: Lad den tørre — “Laat hem/het drogen.” Het ding dat met den wordt aangeduid, is inhoudelijk ook degene dat droogt. Vergelijk als nieuw voorbeeld: Lad tøjet tørre. — “Laat de kleding drogen.” fladt betekent “plat” en beschrijft hier de manier of toestand waarin het ding moet drogen. Het hoort bij flad (“plat”); fladt staat hier als bijwoord bij tørre. Een bruikbaar nieuw voorbeeld is Lad papiret tørre fladt. — “Laat het papier plat drogen.” Dit voorbeeld introduceert een nieuw voorwerp en is geen extra feit uit de bron. før betekent “voordat”. Het leidt de bijzin in en geeft aan dat de gebeurtenis in die bijzin later plaatsvindt dan de gebeurtenis in de hoofdzin. Een herbruikbaar patroon is før + onderwerp + werkwoord, zoals in før du går — “voordat je gaat”. håndterer betekent hier “vastpakt” of “hanteert”. Het is de tegenwoordige tijd van håndtere (“hanteren, behandelen”). Bij dit werkwoord heeft de tegenwoordige tijd in het Deens geen verschillende persoonsvormen: jeg håndterer, du håndterer, de håndterer. In du håndterer den is du het onderwerp (“je”) en den het object (“hem/het”). Een nieuw voorbeeld is Du håndterer glasset forsigtigt. — “Je pakt het glas voorzichtig vast.” Samen vormt Lad den tørre fladt een bevel om de bedoelde pagina plat te laten drogen. før du håndterer den betekent “voordat je hem vastpakt”: eerst moet de pagina op die manier drogen, en pas daarna wordt zij vastgepakt. De volledige zin betekent dus: “Laat hem plat drogen voordat je hem vastpakt.”

5. Skal jeg printe en ren kopi af den side?

   Zal ik een schone kopie van die pagina afdrukken?

   Skal jeg

   zal ik

   printe

   afdrukken

   en

   een

   ren

   schone

   kopi

   kopie

   af

   van

   den

   die

   side

   pagina

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “zal ik?” of “moet ik?” als vraag naar de bereidheid of het voornemen van de spreker. skal is de vorm van skulle in de tegenwoordige tijd; jeg is het eerste-persoons enkelvoudige onderwerp. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Zal ik wachten?” printe betekent hier “afdrukken”. Het is de infinitief van printe, na het modale werkwoord skal. De tegenwoordige tijd is printer; de gebiedende wijs is print. Voorbeeld: Jeg printer dokumentet. — “Ik druk het document af.” en is het onbepaalde lidwoord bij een gemeenschappelijk-geslacht-zelfstandig naamwoord. In en kopi markeert het een niet nader bepaalde kopie; het drukt op zichzelf geen aantal uit. Het meervoudige of bepaalde gebruik verandert de vorm: kopier betekent “kopieën” en kopien “de kopie”. ren betekent hier “schoon”, in de vorm die bij kopi past. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm ren; bij een onzijdig enkelvoud verschijnt rent, en bij meervoud of bepaalde vormen vaak rene. Voorbeeld: et rent ark — “een schoon vel/papier”. kopi betekent “kopie”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht: en kopi; de bepaalde enkelvoudsvorm is kopien en het meervoud is kopier. In deze zin is het de zaak die afgedrukt zou worden. af verbindt kopi met dat waarvan de kopie afkomstig is: “van”. Hetzelfde voorzetsel komt bijvoorbeeld voor in en kopi af dokumentet — “een kopie van het document”. den betekent hier “die” en staat als aanwijzend woord bij side. Het verwijst naar een bepaalde pagina die in de situatie herkenbaar is. In deze positie is den niet het bepaalde lidwoord dat in siden zit; den side gebruikt het aanwijzende woord met de onbepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: den bog — “dat boek”. side betekent “pagina”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht: en side; de bepaalde vorm is siden en het meervoud is sider. In den side blijft het zelfstandig naamwoord onbepaald omdat den de aanwijzende bepaling levert. Samen vormen en ren kopi af den side de naamwoordgroep “een schone kopie van die pagina”. De structuur is en + bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord + af + aanwijzende bepaling + zelfstandig naamwoord. De volledige vraag Skal jeg printe en ren kopi af den side? betekent daarom: “Zal ik een schone kopie van die pagina afdrukken?”

6. Det ville være sikrere, fordi teksten kan blive utydelig.

   Dat zou veiliger zijn, omdat de tekst kan vervagen.

   Det

   dat

   ville være

   zou zijn

   sikrere

   veiliger

   fordi

   omdat

   teksten

   de tekst

   kan blive

   kan worden

   utydelig

   onduidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar de voorgestelde situatie als geheel; de concrete referent wordt niet verder benoemd. In het Deens is det een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. Het kan ook als formeel onderwerp voorkomen, maar in deze zin ondersteunt het de betekenis “dat zou veiliger zijn”. ville være betekent “zou zijn”. ville is de verleden tijd van vil en vormt hier samen met være een voorwaardelijke of hypothetische formulering: ville + infinitief være. Het gaat dus niet om een vastgestelde huidige toestand. Een vergelijkbaar patroon is Det ville hjælpe — “Dat zou helpen.” sikrere betekent hier “veiliger”. Dit is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord sikker (“veilig”): sikker — sikrere — sikrest (“veilig” — “veiliger” — “veiligst”). De vergelijking met iets anders kan expliciet worden gemaakt met end, bijvoorbeeld Det er sikrere end før — “Dat is veiliger dan vroeger.” fordi is een voegwoord met de betekenis “omdat”. Het leidt hier de redengevende bijzin in. In een Deense bijzin staat een bijwoord als ikke doorgaans vóór het vervoegde werkwoord: fordi teksten ikke kan ...; fordi zelf verandert de vorm van het werkwoord niet. teksten betekent “de tekst”. De basisvorm is tekst; teksten bestaat uit die vorm met het bepaalde achtervoegsel -en, voor een bepaalde enkelvoudige tekst. Het achtervoegsel hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij een bijvoeglijk naamwoord. Een overeenkomstig patroon is bogen — “het boek”, van bog. kan blive betekent “kan worden”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid uit; blive is de infinitief “worden”. Samen geeft dit de herbruikbare constructie kan blive + bijvoeglijk naamwoord: iets kan een bepaalde toestand krijgen. Bijvoorbeeld: Vandet kan blive koldt — “Het water kan koud worden.” utydelig betekent hier “onduidelijk”; in de vaste vertaling wordt die mogelijke toestand weergegeven als “vervagen”. Het is een bijvoeglijk naamwoord in de onbepaalde vorm dat na blive de nieuwe toestand van teksten beschrijft. De basisvorm is utydelig; het tegengestelde is tydelig (“duidelijk”). Bijvoorbeeld: Skriften bliver utydelig — “Het schrift wordt onduidelijk.” Samen vormt Det ville være sikrere de uitspraak “Dat zou veiliger zijn”. fordi teksten kan blive utydelig geeft de reden: de tekst kan onduidelijk worden of vervagen. De volledige betekenis is dus: “Dat zou veiliger zijn, omdat de tekst kan vervagen.”

7. Jeg lægger de tørre sider til side, mens den her tørrer.

   Ik leg de droge pagina's apart terwijl deze droogt.

   Jeg

   ik

   lægger

   leg

   de

   de

   tørre

   droge

   sider

   pagina's

   til side

   apart

   mens

   terwijl

   den her

   deze

   tørrer

   droogt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. De vorm blijft gelijk als onderwerp; de tijd wordt door het werkwoord uitgedrukt. lægger is de tegenwoordige tijd van lægge: iets ergens neerleggen of plaatsen. Vergelijk ligge, “liggen”: Jeg lægger bogen på bordet betekent “Ik leg het boek op tafel”, terwijl Bogen ligger på bordet betekent “Het boek ligt op tafel”. Het onderwerp Jeg voert hier dus de handeling uit. de is het bepaalde lidwoord bij een meervoudige nominale groep. In de tørre sider hoort het bij het meervoudige zelfstandig naamwoord sider. tørre betekent hier “droog” en beschrijft sider. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord tør die in het meervoud en bij bepaalde nominale groepen wordt gebruikt; de vorm is dus niet uitsluitend een meervoudsvorm. Vergelijk en tør side (“een droge pagina”), et tørt ark (“een droog vel”) en de tørre sider (“de droge pagina’s”). De uitgang hoort bij het bijvoeglijk naamwoord tørre, niet bij het zelfstandig naamwoord. sider betekent hier “pagina’s”. Het is het meervoud van side, “pagina”. In andere contexten kan side ook “kant” betekenen, maar de vaste vertaling maakt hier de betekenis “pagina” duidelijk. til side is een vaste uitdrukking met de betekenis “apart” of “opzij”. Samen met lægger vormt het de herbruikbare constructie lægge noget til side: iets apart leggen. De volledige combinatie drukt deze handeling uit. mens is een onderschikkend voegwoord en verbindt twee gelijktijdige handelingen: “terwijl”. Het deel na mens vormt de tweede deelzin. den her betekent hier “deze”. Den is de vorm voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; her geeft nabijheid aan. De vaste invoer benoemt niet welk voorwerp met den her wordt bedoeld, maar de vorm verwijst grammaticaal naar één zo’n voorwerp. Het is dus niet het meervoudige de uit het eerste deel. tørrer betekent hier “droogt” en is de tegenwoordige tijd van het werkwoord tørre, “drogen” of “droog worden”. In den her tørrer is den her het onderwerp: “deze droogt”. Vergelijk Jeg tørrer siden — “Ik droog de pagina” — met Siden tørrer — “De pagina droogt”. De eerste hoofdzin bouwt op als Jeg lægger de tørre sider til side: “Ik leg de droge pagina’s apart.” Daarna geeft mens den her tørrer aan dat deze tweede handeling tegelijk plaatsvindt: “terwijl deze droogt.” Samen betekent de hele zin: “Ik leg de droge pagina’s apart terwijl deze droogt.”

8. Lad drikkevarerne stå på et andet bord næste gang.

   Zet de drankjes de volgende keer op een andere tafel.

   Lad … stå

   laat ... staan

   drikkevarerne

   de drankjes

   på

   op

   andet

   ander

   bord

   tafel

   næste

   volgende

   gang

   keer

   Uitgebreide uitleg

   Lad ... stå is a reusable Danish construction meaning “laat ... staan” or, in this sentence, “zet ... neer en laat het daar staan”. Lad is the imperative of lade (“laten”). The object comes between Lad and stå, so the pattern is Lad + voorwerp + stå. Stå is the infinitive (“staan”); after lade it remains in the infinitive. Example: Lad døren stå åben. — “Laat de deur openstaan.” drikkevarerne means “de drankjes” here. It is the definite plural of drikkevare (“drankje/drankwaar”): drikkevarer is the plural and drikkevarerne is “de drankjes”. The definite ending -ne marks the plural definite form. på means “op” and introduces the surface or place where something is put or left. In this sentence it connects the drinks with the table: på et bord — “op een tafel”. andet means “ander” or “een andere”. It is the neuter singular form of anden, because bord is a neuter noun. Compare en anden stol (“een andere stoel”) with et andet bord (“een andere tafel”). This form expresses a different or additional choice; it does not itself specify which table. bord means “tafel”. Its singular indefinite form is et bord; its definite singular form is bordet, and its plural is borde. In the sentence, et andet bord is “een andere tafel”. næste gang means “de volgende keer”. Næste means “volgende” and modifies gang (“keer”). Together they form a common time expression. Example: Vi ses næste gang. — “We zien elkaar de volgende keer.” The whole utterance is built as Lad drikkevarerne stå + på et andet bord + næste gang: “Laat de drankjes op een andere tafel staan de volgende keer.” In the supplied translation this is naturally rendered as “Zet de drankjes de volgende keer op een andere tafel.” The imperative addresses the listener and requests that the drinks be placed on a different table on the next occasion.