Een verkeerde bestelling corrigeren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, jeg tror, jeg har fået den forkerte bestilling.

   Pardon, ik denk dat ik de verkeerde bestelling heb gekregen.

   Undskyld

   Pardon

   jeg tror

   ik denk

   fået

   gekregen

   den

   de

   forkerte

   verkeerde

   bestilling

   bestelling

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld betekent hier “pardon” of “sorry” en is een vaste, beleefde manier om een opmerking te beginnen. Het kan ook zelfstandig als verontschuldiging worden gebruikt. jeg tror betekent “ik denk”. jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); tror is de tegenwoordige tijd van tro (“denken, geloven”). Een bruikbaar patroon is jeg tror, ... gevolgd door een mededeling: Jeg tror, han kommer. — “Ik denk dat hij komt.” fået is de vorm van få (“krijgen, ontvangen”) die hier in de voltooide constructie har fået staat. har maakt samen met het voltooid deelwoord een betekenis als “heeft gekregen”. De spreker zegt dus dat het ontvangen al heeft plaatsgevonden en relevant is voor de huidige situatie. få kan in andere contexten ook “ervoor zorgen dat iemand iets doet” betekenen, maar hier betekent het “ontvangen”. den is hier het bepaalde lidwoord bij het zelfstandig naamwoord bestilling. Het wijst op een specifieke bestelling die in deze situatie bedoeld is; het drukt op zichzelf geen aantal uit. forkerte betekent hier “verkeerde”. De basisvorm is forkert; forkerte is de vorm die vóór een bepaald zelfstandig naamwoord of bij een meervoud gebruikt wordt. In den forkerte bestilling wordt die vorm veroorzaakt door de bepaalde naamwoordgroep met den. Een voorbeeld: den forkerte adresse — “het verkeerde adres”. bestilling betekent “bestelling”. Het is een zelfstandig naamwoord; het werkwoord bestille betekent “bestellen”. In deze zin gaat het om de specifieke bestelling die de spreker ontvangen heeft. Samen vormen jeg tror, jeg har fået ... een mededeling met een ingebedde zin: “ik denk dat ik ... heb gekregen”. den forkerte bestilling is het voorwerp van har fået: de spreker denkt dat de ontvangen bestelling de verkeerde is. De volledige betekenis is daarom: “Pardon, ik denk dat ik de verkeerde bestelling heb gekregen.”

2. Lad mig lige tjekke det. Hvad bestilte du?

   Laat me dat even controleren. Wat heeft u besteld?

   Lad mig

   laat me

   lige

   even

   tjekke

   controleren

   det

   dat

   Hvad

   wat

   bestilte

   bestelde

   du

   je

   Uitgebreide uitleg

   Lad mig betekent hier “laat me”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”) en mig is de vorm voor “mij” als object. De bruikbare structuur is Lad mig + infinitief: “Laat me …”. Voorbeeld: Lad mig se. — “Laat me kijken.” lige voegt hier een kleine verzachting toe: “even”. Het beschrijft geen afzonderlijke handeling die letterlijk “even” heet; samen met de omliggende woorden maakt het het verzoek licht en kort. tjekke is de infinitief van tjekke, “controleren”. Na Lad mig staat deze infinitief: Lad mig tjekke = “Laat me controleren”. De vorm tjekke is dus niet verleden tijd. det betekent hier “dat” en is het ding of de kwestie die gecontroleerd wordt. De vorm det is een onzijdige enkelvoudige vorm; het concrete ding wordt in deze zin niet met een zelfstandig naamwoord genoemd. Voorbeeld: Jeg kan se det. — “Ik kan het zien.” Hvad is het vraagwoord “wat”. Het vraagt naar de inhoud of identiteit van iets. Voorbeeld: Hvad købte du? — “Wat kocht je?” bestilte is de verleden tijd van bestille, “bestellen”. Het onderwerp staat erna als du: bestilte du is dus “bestelde je/u”. De verleden tijd kan hier naar een eerdere bestelling verwijzen; hij drukt niet op zichzelf uit of het resultaat nog aanwezig is. du is de tweede persoon enkelvoud: “je/jij”. Het is de aangesprokene van de vraag. De Nederlandse vaste vertaling gebruikt “u”, maar het Deense woord zelf is du, niet een aparte meervoudsvorm. Samen vormen Hvad bestilte du? de vraag “Wat heeft u besteld?” De volgorde is vraagwoord + verleden tijd + onderwerp: Hvad + bestilte + du. De eerste zin is een kort verzoek: “Laat me dat even controleren.” Daarna vraagt de spreker welke bestelling de aangesprokene eerder heeft geplaatst. In het geheel gaat het dus om het controleren van de bestelling en het opvragen van wat die persoon besteld heeft.

3. Jeg bestilte suppe, men på denne bakke ligger der en salat.

   Ik heb soep besteld, maar op dit dienblad ligt een salade.

   Jeg

   ik

   bestilte

   bestelde

   suppe

   soep

   men

   maar

   på

   op

   denne

   deze

   bakke

   dienblad

   ligger der

   ligt er

   salat

   salade

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; het verwijst naar de spreker. Voor “jij/u” gebruik je in het Deens bijvoorbeeld du, maar dat is een andere persoon. bestilte is de verleden tijd van bestille (“bestellen”). De vorm zegt hier dat het bestellen vóór het huidige moment gebeurde: “bestelde”. Een bruikbare reeks is bestille (tegenwoordige tijd: bestiller) – bestilte (verleden tijd) – har bestilt (voltooide tijd). Voorbeeld: Jeg bestiller kaffe. — “Ik bestel koffie.” suppe betekent “soep”. Het is hier een zelfstandig naamwoord zonder bepaaldheidsuitgang: suppe is “soep”, terwijl suppen “de soep” betekent. De zin noemt geen specifieke hoeveelheid; het onbepaalde lidwoord staat hier niet in de bronzin, omdat suppe als stof- of gerechtnaam zonder lidwoord wordt gebruikt. men verbindt twee delen met een tegenstelling: “maar”. Het eerste deel zegt wat de spreker heeft besteld; het volgende deel beschrijft wat er feitelijk op het dienblad ligt. på betekent hier “op” en geeft de plaats aan. In deze betekenis staat het voor het oppervlak waarop iets ligt, zoals in på bordet — “op de tafel”. denne betekent “deze” bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. De vorm hoort bij het aanwijzen van de bakke in deze woordgroep; bij een enkelvoudig onzijdig woord staat doorgaans dette. Het gaat hier om nabijheid of identificatie van een specifiek dienblad, niet om een zelfstandig referent dat door denne alleen wordt genoemd. bakke betekent “dienblad”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: en bakke; de bepaalde vorm is bakken (“het dienblad/de bak”). In denne bakke blijft het zelfstandig naamwoord onbepaald, omdat het aanwijzende woord de bepaling draagt. ligger der vormt hier een plaatsbeschrijving: “ligt er” of natuurlijker in het Nederlands “ligt er op”. ligger is de tegenwoordige tijd van ligge (“liggen”, ook “zich bevinden” bij iets dat ergens ligt). der is in deze constructie een formeel plaatsingswoord; het is niet het aanwijzende deze en voegt hier geen nieuw concreet voorwerp toe. Vergelijk Der ligger en bog på bordet. — “Er ligt een boek op de tafel.” salat betekent “salade”. Het is hier het onderwerp van de plaatsconstructie, maar staat na het werkwoord. Het is een en-woord: en salat; de bepaalde vorm is salaten (“de salade”). Samen betekent Jeg bestilte suppe “Ik bestelde soep”. men maakt daarna een tegenstelling. på denne bakke geeft de plaats aan, en ligger der en salat zegt dat er op dit dienblad een salade ligt. De volledige betekenis is dus: “Ik heb soep besteld, maar op dit dienblad ligt een salade.”

4. Jeg kan skifte den ud med det samme.

   Ik kan het meteen vervangen.

   Jeg kan

   ik kan

   skifte … ud

   vervangen

   den

   het

   med det samme

   meteen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan bevat het onderwerp jeg (“ik”) en de vorm kan van kunne (“kunnen”). Kan drukt hier mogelijkheid of bereidheid uit en staat vóór de infinitief skifte; de infinitief krijgt hier geen extra uitgang. Voorbeeld: Jeg kan vente. betekent “Ik kan wachten.” skifte betekent hier “veranderen” of “wisselen”. Samen met ud vormt het de vaste, scheidbare combinatie skifte ud: “vervangen”. Ud staat in deze zin achter het voorwerp, maar hoort betekenisvol bij het werkwoord. De vorm skifte is de infinitief; in de tegenwoordige tijd verschijnt bijvoorbeeld skifter: Hun skifter batteriet ud. betekent “Zij vervangt de batterij.” den is een enkelvoudig voornaamwoord voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht en staat hier als lijdend voorwerp bij skifte ... ud. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het om “het” gaat, maar de zin identificeert niet welk concreet ding den aanduidt. Het voornaamwoord verandert dus niet automatisch in det alleen omdat het in het Nederlands als “het” wordt vertaald; in het Deens hangt die vorm samen met het grammaticale geslacht van het bedoelde woord. Voorbeeld: Jeg ser bilen. Jeg vasker den. betekent “Ik zie de auto. Ik was hem.” med det samme is een vaste uitdrukking met de betekenis “meteen” of “onmiddellijk”. De uitdrukking geeft aan dat de vervanging zonder uitstel kan gebeuren. Voorbeeld: Han kommer med det samme. betekent “Hij komt meteen.” Samen geeft Jeg kan de mogelijkheid of bereidheid aan, skifte ... ud betekent “vervangen”, den is het te vervangen enkelvoudige voorwerp en med det samme betekent “meteen”. De volledige betekenis is daarom: “Ik kan het meteen vervangen.”

5. Skal jeg vente her, mens du henter den?

   Moet ik hier wachten terwijl u het haalt?

   Skal jeg

   moet ik

   vente

   wachten

   her

   hier

   mens

   terwijl

   du

   u

   henter

   haalt

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg vormt hier een vraag: skal is de tegenwoordige tijd van skulle en drukt in deze context uit dat iets van de spreker wordt gevraagd of verwacht. jeg betekent ik. In een Deense hoofdvraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...? — vergelijk Jeg skal ... in een mededelende zin. vente is de infinitief van vente, ‘wachten’. Na het modale werkwoord skal staat deze infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Jeg skal vente. — ‘Ik moet wachten.’ her betekent ‘hier’ en geeft de plaats van het wachten aan. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het genoemde voorwerp of de spreker. mens betekent ‘terwijl’ en verbindt de hoofdzin met een gelijktijdige bijzin. Het maakt duidelijk dat het wachten plaatsvindt gedurende de handeling in de volgende bijzin. du is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud. In deze vaste vertaling wordt het weergegeven als ‘u’. Het Deens maakt in deze vorm niet hetzelfde onderscheid tussen Nederlandse jij en u. henter is de tegenwoordige tijd van hente, hier ‘haalt’. Het onderwerp is du, maar deze werkwoordsvorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal: jeg henter, du henter en de henter gebruiken allemaal henter. Voorbeeld: Du henter pakken. — ‘U haalt het pakket op.’ den is hier het voornaamwoordelijke object ‘het’ en verwijst naar het bedoelde voorwerp. De vorm den wordt in het Deens gebruikt voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht; bij onzijdige enkelvoudige woorden is doorgaans det de overeenkomstige vorm. Het concrete voorwerp wordt in deze zin zelf niet benoemd. Samen vormen de delen: Skal jeg vente her = ‘Moet ik hier wachten’, en mens du henter den = ‘terwijl u het haalt’. De hele vraag is dus: ‘Moet ik hier wachten terwijl u het haalt?’ De vraag gebruikt skal om te vragen of de spreker hier moet wachten tijdens het ophalen van het bedoelde voorwerp.

6. Vent venligst ved disken.

   Wacht u alstublieft bij de balie.

   Vent

   wacht

   venligst

   alstublieft

   ved

   bij

   disken

   de balie

   Uitgebreide uitleg

   Vent is de gebiedende wijs van vente (“wachten”). De vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene; in een verzoek staat het onderwerp daarom meestal niet apart. Vergelijk: Vent! = “Wacht!” en Jeg venter. = “Ik wacht.” venligst betekent “alstublieft” en maakt het verzoek beleefder. Het is hier een apart beleefdheidswoord en geen deel van het werkwoord vente. ved betekent hier “bij”. Het is een voorzetsel dat de plaats bij de balie aangeeft. Het kan ook in andere plaatsaanduidingen voorkomen, bijvoorbeeld ved døren = “bij de deur”. disken betekent “de balie”. De vorm bestaat uit het zelfstandig naamwoord disk met de bepaalde uitgang -en: disk = “een balie/balie” als onbepaalde vorm, disken = “de balie”. De uitgang hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij het voorzetsel ved. Samen vormen de delen de herbruikbare volgorde Vent + venligst + ved + plaats: “Wacht alstublieft bij de balie.” Vent geeft het verzoek, venligst de beleefdheid en ved disken de plaats waar gewacht moet worden.

7. Jeg går derover nu.

   Ik ga nu daarheen.

   Jeg

   ik

   går

   ga; loop

   derover

   daarheen

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker. Het verandert niet omdat de spreker beweegt; andere vormen horen bij andere grammaticale personen, zoals du voor “jij” en vi voor “wij”. går is de tegenwoordige tijd van gå, “gaan” of “lopen”. In deze zin past door de vaste vertaling de betekenis “ga”: het beschrijft de beweging van de spreker. De tegenwoordige tijd kan in het Deens ook een handeling rond het huidige moment uitdrukken. Voorbeeld: Jeg går hjem. — “Ik ga naar huis.” derover is een richtingsbijwoord met de betekenis “daarheen”. Het geeft aan waar de beweging naartoe gaat. Het is geen zelfstandig naamwoord en krijgt daarom niet de vorm van een plaatsnaam of object. Voorbeeld: Gå derover. — “Ga daarheen.” nu betekent “nu” en plaatst de handeling bij het huidige moment. Het bepaalt niet wie gaat; dat wordt door Jeg aangegeven. Samen vormen de delen: Jeg + går = “ik ga”, derover geeft de richting “daarheen” en nu geeft het tijdstip “nu”. De volledige betekenis is dus: “Ik ga nu daarheen.”

8. Din suppe burde snart være klar.

   Uw soep zou binnenkort klaar moeten zijn.

   Din

   uw

   suppe

   soep

   burde

   zou moeten

   snart

   binnenkort

   være

   zijn

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Din betekent hier ‘uw’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het is de bezittelijke vorm voor één bezitter bij een enkelvoudig gemeenslachtig woord. Vergelijk dit bij een enkelvoudig onzijdig woord en dine bij meervoud: din suppe, dit hus, dine bøger. Suppe is het zelfstandig naamwoord ‘soep’. De bepaalde vorm is suppen; de onbepaalde vorm in deze zin is suppe. Burde drukt hier uit dat iets naar verwachting of volgens de inschatting zo zou moeten zijn: ‘zou … moeten’. Het is de verleden vorm van bør, maar heeft in deze constructie vaak geen echte verledenbetekenis. Na burde staat doorgaans een infinitief, bijvoorbeeld Du burde hvile — ‘Je zou moeten rusten.’ Snart betekent ‘binnenkort’ of ‘spoedig’ en geeft aan dat het verwachte moment niet ver weg is. Het verandert niet mee met het zelfstandig naamwoord. Være is de infinitief ‘zijn’. Na het modale werkwoord burde blijft deze vorm infinitief: burde være — ‘zou moeten zijn’. Klar betekent hier ‘klaar’ of ‘gereed’. Als bijvoeglijk naamwoord heeft het vormen zoals klar bij een enkelvoudig gemeenslachtig woord, klart bij een enkelvoudig onzijdig woord en klare bij meervoud of bepaalde vormen. In suppen … klar beschrijft klar de toestand van de soep. Samen betekent Din suppe ‘uw soep’. burde … være klar zegt dat die soep naar verwachting klaar zou moeten zijn, en snart plaatst dat verwachte moment in de nabije toekomst. De volledige betekenis is dus: ‘Uw soep zou binnenkort klaar moeten zijn.’