Een wasmachine repareren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Denne vaskemaskine vil ikke starte.

   Deze wasmachine wil niet starten.

   Denne

   deze

   vaskemaskine

   wasmachine

   vil ikke

   wil niet

   starte

   starten

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en verwijst naar één specifiek ding. Het is de enkelvoudsvorm voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat in het Deens dette. In het meervoud gebruik je disse. Voorbeeld: Denne bil er ny. — “Deze auto is nieuw.” vaskemaskine betekent “wasmachine”. Het is een samenstelling: vaske (“wassen”) + maskine (“machine”), maar als geheel benoemt het apparaat. Het meervoud is vaskemaskiner. Voorbeeld: Vaskemaskinen er gammel. — “De wasmachine is oud.” vil ikke geeft hier aan dat het onderwerp niet start: in deze context is de natuurlijke betekenis “wil niet” of “gaat niet”. vil is de tegenwoordige vorm van ville; met ikke vormt het een ontkenning. Bij een apparaat beschrijft deze combinatie doorgaans dat het apparaat niet reageert, zonder dat er menselijke intentie wordt beweerd. Voorbeeld: Bilen vil ikke starte. — “De auto wil niet starten.” starte betekent “starten”. Na vil staat het werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder. Vergelijk vil starte — “wil/gaat starten” met vil ikke starte — “wil/gaat niet starten”. Samen vormen de delen: Denne vaskemaskine (“deze wasmachine”) + vil ikke starte (“wil niet starten”). De volledige betekenis is: “Deze wasmachine wil niet starten.”

2. Har du tjekket stikket og tændknappen?

   Heb je de stekker en de aan-knop gecontroleerd?

   Har du

   heb je …?

   tjekket

   gecontroleerd

   stikket

   de stekker

   tændknappen

   de aan-knop

   Uitgebreide uitleg

   Har du vormt hier het begin van een ja/nee-vraag. har is de tegenwoordige tijd van have bij du; in een hoofdvraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Har du ...? = “Heb je ...?” tjekket is de voltooide vorm van tjekke (“controleren”). Samen met har vormt het de voltooide tijd: har tjekket = “hebt gecontroleerd”. Dezelfde vorm kan ook in andere voltooide vragen worden gebruikt, bijvoorbeeld: Har du åbnet døren? = “Heb je de deur geopend?” stikket betekent hier “de stekker”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van stik: et stik = “een stekker” en stikket = “de stekker”. Het bepaalde lidwoord zit in het woord zelf; er staat dus geen afzonderlijk woord voor “de”. tændknappen betekent “de aan-knop”. Het is een samenstelling van tænd en knap (“knop”); -en is de bepaalde enkelvoudsuitgang van de volledige samenstelling tændknap, niet alleen van knap binnen de samenstelling. De onbepaalde vorm is en tændknap, en de bepaalde vorm is tændknappen. De twee objecten worden verbonden door og (“en”): eerst stikket, daarna tændknappen. De vraag Har du tjekket stikket og tændknappen? betekent als geheel: “Heb je de stekker en de aan-knop gecontroleerd?” De voltooide tijd vraagt of die controle al heeft plaatsgevonden.

3. Stikket sidder i, men der sker ikke noget.

   De stekker zit erin, maar er gebeurt niets.

   Stikket

   de stekker

   sidder

   zit

   i

   in

   men

   maar

   der sker

   er gebeurt

   ikke

   niet

   noget

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Stikket is de bepaalde vorm van stik (“stekker”): et stik → stikket. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hvor er stikket? — “Waar is de stekker?” sidder is de tegenwoordige tijd van sidde, letterlijk “zitten”. Bij een voorwerp kan sidde ook aangeven dat het ergens vastzit of geplaatst is. In combinatie met i betekent sidder i hier dat de stekker erin zit. Voorbeeld: Nøglen sidder i låsen. — “De sleutel zit in het slot.” i betekent hier “in”. Samen met sidder wordt dit in het Nederlands natuurlijk “erin”. men betekent “maar” en verbindt twee mededelingen met een tegenstelling: de stekker zit erin, maar het verwachte resultaat volgt niet. der sker is een constructie met der als formeel plaatsingswoord en sker, de tegenwoordige tijd van ske (“gebeuren”). Der sker noget betekent “er gebeurt iets”. Voorbeeld: Der sker ikke meget. — “Er gebeurt niet veel.” ikke maakt de mededeling negatief. In der sker ikke noget staat het vóór noget, waardoor de combinatie betekent dat er niets gebeurt. noget betekent “iets” en is hier het onbepaalde woord voor wat er gebeurt. In de combinatie ikke noget wordt dat “niets”: Der sker noget — “Er gebeurt iets”; Der sker ikke noget — “Er gebeurt niets.” Samen vormen de eerste delen Stikket sidder i de betekenis “De stekker zit erin”. Daarna contrasteert men dit met der sker ikke noget, “maar er gebeurt niets”. De volledige betekenis is dus: “De stekker zit erin, maar er gebeurt niets.”

4. Måske er døren ikke lukket ordentligt.

   Misschien zit de deur niet goed dicht.

   Måske

   misschien

   er

   is

   døren

   de deur

   ikke

   niet

   lukket

   dicht

   ordentligt

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Måske betekent hier “misschien”. Het staat vooraan en maakt de hele mededeling onzeker, zonder de deur zelf als onzeker object te markeren. Een herbruikbaar patroon is Måske + zin, bijvoorbeeld: Måske kommer hun senere. — “Misschien komt ze later.” er is hier de vorm van at være (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. In deze zin verbindt het de deur met haar toestand: “de deur is …”. Dezelfde vorm komt ook voor in andere functies, zoals in Der er en fejl (“Er is een fout”), maar dat is niet de functie in deze zin. døren betekent “de deur”. Het basiswoord is dør; døren is de bepaalde enkelvoudsvorm, letterlijk de vorm voor “de deur”. Het achtervoegsel -en hoort bij dit Deense woord en drukt hier bepaaldheid uit. Het woord dat in getal en bepaaldheid verandert, is dus het zelfstandig naamwoord dør, niet het bijvoeglijk naamwoord ernaast. ikke is de gewone ontkenning “niet”. In deze zin ontkent het de toestand van de deur: de deur is niet goed gesloten. Een eenvoudige herbruikbare combinatie is er ikke — “is niet”; het precieze bereik van de ontkenning blijkt uit de rest van de zin. lukket betekent hier “gesloten” of “dicht”. Het is de vorm die de toestand van de deur beschrijft en is verwant aan het werkwoord at lukke (“sluiten”). In døren er lukket kan lukket als voltooid deelwoord of als toestandsbeschrijving worden opgevat; voor de leerling is het belangrijkste dat de deur als gesloten wordt voorgesteld. Voorbeeld: Vinduet er lukket. — “Het raam is dicht.” ordentligt betekent hier “goed” in de zin van “zoals het hoort” of “voldoende correct”, niet “ordelijk” als tegenstelling van rommelig. Het is de bijwoordelijke vorm bij ordentlig; het bepaalt hoe goed de deur gesloten is. Het neutrale -t is zichtbaar in ordentligt, terwijl het bijvoeglijk naamwoord in een andere vorm kan staan, bijvoorbeeld en ordentlig lukning — “een degelijke sluiting”. Samen vormen de delen: Måske (“misschien”) + er døren (“is de deur”) + ikke lukket (“niet gesloten”) + ordentligt (“goed zoals het hoort”). De volledige betekenis is daarom: “Misschien zit de deur niet goed dicht.” De formulering past bij een voorzichtige diagnose van een deur die mogelijk niet volledig of correct gesloten is.

5. Der står i vejledningen, at døren skal klikke, før maskinen starter.

   In de instructies staat dat de deur moet klikken voordat de machine start.

   Der står

   er staat

   vejledningen

   de handleiding; de instructies

   døren

   de deur

   skal

   moet

   klikke

   klikken

   før

   voordat

   maskinen

   de machine

   starter

   start

   Uitgebreide uitleg

   Der står betekent hier letterlijk ongeveer ‘daar staat’, maar in deze constructie: ‘er staat geschreven’. Der is een onpersoonlijk plaatsvervangend onderwerp; het verwijst niet naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. står is de tegenwoordige tijd van stå (‘staan’). De constructie der står ... wordt vaak gebruikt om te zeggen wat er in een tekst, handleiding of bericht staat. Voorbeeld: Der står en besked på bordet. — ‘Er staat een bericht op tafel.’ vejledningen betekent hier ‘de instructies’ of ‘de handleiding’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van vejledning (‘handleiding/instructie’): en vejledning → vejledningen. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; hij drukt niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid uit. døren betekent ‘de deur’. Dit is de bepaalde vorm van dør: en dør → døren. In deze zin is døren het grammaticale onderwerp van klikke: volgens de instructies moet de deur een klikgeluid maken. Dat maakt de deur hier de bron van de beschreven handeling, zonder te impliceren dat zij bewust of zelfstandig handelt. De vorm døren geeft hier enkelvoud en bepaaldheid aan. skal betekent hier ‘moet’. Het is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle. Na skal staat in het Deens doorgaans een infinitief zonder at: skal klikke — ‘moet klikken’. Skal kan in andere contexten ook een andere modaliteit uitdrukken, maar hier legt de vertaling een vereiste uit de instructies vast. klikke is de infinitief van klikke en betekent ‘klikken’, dus een klikgeluid maken. Het blijft hier als infinitief staan omdat het volgt op het modale skal. Voorbeeld: Døren skal klikke. — ‘De deur moet klikken.’ før betekent ‘voordat’ en leidt de tijdsbepaling in. Het verbindt hier de vereiste voor de deur met wat eerder moet gebeuren dan de start van de machine. Voorbeeld: Læs beskeden, før du starter. — ‘Lees het bericht voordat je begint.’ maskinen betekent ‘de machine’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van maskine: en maskine → maskinen. De uitgang -en markeert bepaaldheid, net als in vejledningen en døren. starter betekent hier ‘start’. Het is de tegenwoordige tijd van starte (‘starten’). In het Deens verandert de tegenwoordige vorm van dit werkwoord niet mee met de persoon: jeg starter, du starter, maskinen starter. Hier is maskinen het onderwerp van starter. Samen vormt Der står i vejledningen de mededeling ‘In de instructies staat’. Daarna geeft at de inhoud van die mededeling aan: døren skal klikke betekent ‘de deur moet klikken’. før maskinen starter betekent ‘voordat de machine start’. De volledige betekenis is dus: ‘In de instructies staat dat de deur moet klikken voordat de machine start.’

6. Skub døren en gang mere, og tryk så på start.

   Duw de deur nog een keer dicht en druk dan op start.

   Skub

   duw

   døren

   de deur

   en gang mere

   nog een keer

   tryk

   druk

   så

   dan

   start

   start

   Uitgebreide uitleg

   Skub is de gebiedende wijs van skubbe (“duwen”). De vorm wordt gebruikt voor een directe instructie; het onderwerp “jij” staat er niet bij. Bijvoorbeeld: Skub døren. — “Duw de deur.” døren betekent hier “de deur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van dør (“deur”): en dør → døren. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet het meervoud. en gang mere betekent “nog een keer”. en gang is een vaste uitdrukking voor “een keer”; en is hier een onbepaald lidwoord en staat niet op zichzelf voor een numerieke telling. mere voegt het idee “nog” of “meer” toe. Samen geeft de uitdrukking aan dat de handeling opnieuw moet gebeuren. Bijvoorbeeld: Læs det en gang mere. — “Lees het nog een keer.” tryk is de gebiedende wijs van trykke (“drukken”). Dezelfde vorm kan in een instructie zelfstandig staan: Tryk på knappen. — “Druk op de knop.” så betekent hier “dan”. Het verbindt de twee handelingen in de aangegeven volgorde: eerst de deur duwen, daarna drukken. In deze zin is het dus geen onderdeel van tryk en verandert het niet de betekenis van dat werkwoord. start verwijst hier naar “start”, het bedieningselement of de startfunctie waarop gedrukt moet worden. Na på beschrijft på start het doel van het drukken: “op start”. In een andere context kan start ook een werkwoordsvorm zijn, maar hier ondersteunt de vaste vertaling de lezing als opschrift of startbediening. De hele instructie bestaat uit twee gebiedende wijzen die door og (“en”) verbonden zijn. Skub døren en gang mere betekent “Duw de deur nog een keer”, en tryk så på start betekent “druk dan op start”. Samen: “Duw de deur nog een keer dicht en druk dan op start.” Het element “dicht” staat niet als apart zichtbaar woord in de Deense zin; het maakt deel uit van de bedoelde betekenis die in de vaste vertaling is weergegeven.

7. Døren klikkede, og nu virker maskinen.

   De deur klikte, en nu werkt de machine.

   Døren

   de deur

   klikkede

   klikte

   og nu

   en nu

   virker

   werkt

   maskinen

   de machine

   Uitgebreide uitleg

   Døren betekent hier “de deur”. De vorm bestaat uit dør (“deur”) met de bepaalde enkelvoudsuitgang -en: dør → døren. De uitgang markeert dus een bepaalde deur, niet op zichzelf een aantal. klikkede betekent hier “klikte”. Het is de verleden tijd van klikke (“klikken”): klikke → klikkede. De uitgang -ede is hier een veelvoorkomende verleden-tijdsvorm van een regelmatig werkwoord. Voorbeeld: Låsen klikkede. — “Het slot klikte.” og nu verbindt de twee gebeurtenissen en betekent “en nu”. og verbindt zinnen of zinsdelen; nu plaatst de tweede gebeurtenis in het huidige moment. Samen maakt deze combinatie de overgang van de eerdere gebeurtenis naar de huidige toestand duidelijk. virker betekent hier “werkt” in de zin van “functioneert”. Het is de tegenwoordige tijd van virke (“werken/functioneren”): virke → virker. Voorbeeld: Telefonen virker. — “De telefoon werkt.” In andere contexten kan virke ook een indruk aangeven, maar hier gaat het volgens de vertaling om functioneren. maskinen betekent “de machine”. De basisvorm is maskine; de bepaalde enkelvoudsvorm is maskinen, met de uitgang -n: maskine → maskinen. Net als bij døren drukt deze vorm bepaaldheid uit. De eerste zinshelft is Døren klikkede: de bepaalde deur maakte een klikgeluid in het verleden. og nu schakelt over naar het heden. In virker maskinen is maskinen het onderwerp en virker het werkwoord; samen betekent dit dat de machine nu functioneert. De hele uiting betekent daarom: “De deur klikte, en nu werkt de machine.”

8. Nogle gange løser enkle tjek problemet.

   Soms lossen eenvoudige controles het probleem op.

   Nogle gange

   soms

   løser

   lossen op

   enkle

   eenvoudige

   tjek

   controles

   problemet

   het probleem

   Uitgebreide uitleg

   Nogle gange is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis “soms”. Ze geeft aan dat iets af en toe gebeurt, niet bij elke gelegenheid. Voorbeeld: Nogle gange regner det. — “Soms regent het.” løser betekent hier “lost op” in de betekenis van een probleem oplossen. De basisvorm is løse; løser is de tegenwoordige tijd. Deze werkwoordsvorm verandert in het Deens normaal niet mee met de persoon: jeg løser, du løser en de løser hebben allemaal løser. Voorbeeld: Hun løser problemet. — “Zij lost het probleem op.” enkle is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord enkel. De reeks is enkel bij een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht, enkelt bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord, en enkle bij een meervoud of in een bepaalde naamwoordgroep. In enkle tjek is enkle meervoud: de groep betekent volgens de vaste vertaling “eenvoudige controles”. Het ontbreken van een bepaald lidwoord past hier ook bij een onbepaald meervoud. Voorbeeld: enkle regler — “eenvoudige regels.” tjek is een zelfstandig naamwoord voor een controle of check. Hier betekent het “controles”. De onbepaalde enkelvoudsvorm en de onbepaalde meervoudsvorm hebben dezelfde spelling: et tjek betekent “een controle” en flere tjek “meerdere controles”. Het lidwoord of een bepaling maakt het aantal duidelijk. Voorbeeld: Vi laver flere tjek. — “We doen meerdere controles.” problemet betekent “het probleem”. De basisvorm is problem, een onzijdig zelfstandig naamwoord: et problem. Het achtervoegsel -et maakt het enkelvoud bepaald: problemet = “het probleem”. Het is niet de meervoudsvorm; het meervoud is problemer, en het bepaalde meervoud is problemerne. Voorbeeld: Problemet er lille. — “Het probleem is klein.” Samen vormen de delen: Nogle gange (“soms”) + løser (“lossen op”) + enkle tjek (“eenvoudige controles”) + problemet (“het probleem”). enkle tjek is het onderwerp van løser, en problemet is het bepaalde lijdend voorwerp. De volledige betekenis is daarom: “Soms lossen eenvoudige controles het probleem op.”