Voorbereiden op zware regen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vejrudsigten siger, at der snart kommer kraftig regn.

   De weersvoorspelling zegt dat er binnenkort zware regen begint.

   Vejrudsigten

   de weersvoorspelling

   siger

   zegt

   der

   er

   snart

   binnenkort

   kommer

   komt eraan

   kraftig

   zwaar; hevig

   regn

   regen

   Uitgebreide uitleg

   Vejrudsigten betekent hier “de weersvoorspelling”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van vejrudsigt (“weersvoorspelling”); de uitgang -en markeert bij dit woord de bepaalde vorm. Voorbeeld: Jeg læser en vejrudsigt. — “Ik lees een weersvoorspelling.” Siger is de tegenwoordige tijd van sige (“zeggen”). In de tegenwoordige tijd verandert deze vorm niet naar persoon; het onderwerp maakt hier duidelijk wie de uitspraak doet. Voorbeeld: Hun siger sandheden. — “Zij zegt de waarheid.” Der heeft hier een grammaticale functie in de constructie der kommer ...: het kondigt aan wat er komt of optreedt. De constructie betekent hier dat er binnenkort zware regen komt. Dat verschilt van der als plaatsaanduiding in Bogen ligger der (“Het boek ligt daar”). Snart betekent “binnenkort” of “spoedig” en geeft aan dat iets op korte termijn wordt verwacht. Het verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Toget kommer snart. — “De trein komt binnenkort.” Kommer is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”). In der kommer kraftig regn gaat het niet om de beweging van een genoemde persoon, maar om regen die eraan komt of optreedt. Voorbeeld: Der kommer en gæst. — “Er komt een gast.” Kraftig betekent hier “zwaar” of “hevig” en beschrijft de intensiteit van de regen. Het is de vorm die hier bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord regn staat. De vorm van het bijvoeglijk naamwoord hangt in het Deens onder meer samen met het grammaticale geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord; bij een onzijdig enkelvoud kan bijvoorbeeld kraftigt staan. Voorbeeld: Det er kraftig vind. — “Het is harde wind.” Regn betekent “regen”. Hier wordt het zonder lidwoord gebruikt als stofnaam voor het weersverschijnsel. Het woord kan ook in samenstellingen voorkomen, zoals regnjakke (“regenjas”). Het voegwoord at leidt de inhoud in die de weersvoorspelling zegt. De hoofdzin Vejrudsigten siger betekent “De weersvoorspelling zegt”; daarna volgt at der snart kommer kraftig regn, de mededeling dat er binnenkort zware regen komt. Samen betekent de volledige zin: “De weersvoorspelling zegt dat er binnenkort zware regen begint.”

2. Så tag vandtætte sko på i dag.

   Draag dan vandaag waterdichte schoenen.

   Så

   dan

   tag … på

   aantrekken

   vandtætte

   waterdichte

   sko

   schoenen

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze aansporing met de voorafgaande informatie over de regen. Het kan in andere zinnen ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. tag is de gebiedende wijs van tage (“nemen” of, in deze constructie, “aantrekken”). De gebiedende wijs gebruikt hier geen zichtbaar onderwerp: de aangesprokene is degene die de handeling moet uitvoeren. De vaste constructie is tage ... på = “aantrekken/opdoen”; på staat in deze zin na het voorwerp. vandtætte betekent hier “waterdichte”. Het is de vorm van vandtæt bij het meervoudige zelfstandig naamwoord sko; de uitgang -e markeert hier dus niet het werkwoord, maar de vorm van het bijvoeglijk naamwoord. Voorbeeld: en vandtæt jakke = “een waterdichte jas”; vandtætte jakker = “waterdichte jassen”. sko betekent “schoenen”. Dit is het meervoud van en sko; het zelfstandig naamwoord krijgt in het onbepaalde meervoud dezelfde zichtbare vorm als in het onbepaalde enkelvoud. Voorbeeld: Jeg køber sko. = “Ik koop schoenen.” i dag betekent “vandaag” en geeft aan wanneer de schoenen aangetrokken moeten worden. De uitdrukking bestaat uit i (“in/op”) en dag (“dag”), maar als geheel wordt ze gebruikt voor de huidige dag. Samen vormen de delen Så tag vandtætte sko på i dag de aansporing: “Draag dan vandaag waterdichte schoenen.” De regenverwachting in de context verklaart waarom juist waterdichte schoenen worden genoemd, zonder dat de zin meer zegt dan deze aansporing.

3. Der er altid vandpytter ved stationen.

   Er zijn altijd plassen bij het station.

   Der er

   er zijn

   altid

   altijd

   vandpytter

   plassen

   ved

   bij

   stationen

   het station

   Uitgebreide uitleg

   Der er betekent hier dat iets aanwezig is: “er zijn”. Dit is de vaste Deense existentiële constructie der er + wat er aanwezig is; der verwijst hier niet naar een concreet genoemd ding. Voorbeeld: Der er en bog på bordet. — “Er ligt een boek op de tafel.” In de verleden tijd wordt dit der var. altid betekent “altijd” en geeft aan dat de situatie telkens of voortdurend geldt. Voorbeeld: Der er altid kaffe her. — “Er is hier altijd koffie.” Het staat in deze zin vóór datgene wat aanwezig is. vandpytter betekent hier “plassen”, dus waterplassen. Het is het meervoud van vandpyt (“waterplas”); de vorm verandert dus omdat er meer dan één plas wordt bedoeld. Voorbeeld: Der ligger mange vandpytter efter regnen. — “Na de regen liggen er veel plassen.” ved betekent “bij” en geeft hier de plaats aan. Het kan ook in andere contexten een positie vlak bij iets aanduiden. Voorbeeld: Hun venter ved døren. — “Zij wacht bij de deur.” stationen betekent “het station”. De onbepaalde vorm is station; stationen is de bepaalde enkelvoudsvorm met het achtervoegsel -en. Het woord verwijst hier, in overeenstemming met de vertaling, naar het station als locatie. Voorbeeld: Toget stopper ved stationen. — “De trein stopt bij het station.” Samen vormt de zin Der er altid vandpytter ved stationen: de existentiële constructie introduceert wat er aanwezig is (vandpytter), altid zegt dat dit steeds zo is, en ved stationen bepaalt de plaats. De volledige betekenis is: “Er zijn altijd plassen bij het station.”

4. Du får måske også brug for ekstra tid på grund af forsinkelser.

   Je hebt misschien ook extra tijd nodig door vertragingen.

   får … brug for

   nodig hebben

   måske

   misschien

   også

   ook

   ekstra

   extra

   tid

   tijd

   på grund af

   vanwege

   forsinkelser

   vertragingen

   Uitgebreide uitleg

   får ... brug for: In deze vaste Deense constructie betekent få brug for dat iemand iets nodig heeft. får is hier de tegenwoordige vorm van få. Die vorm verandert in deze zin niet speciaal omdat het onderwerp Du is; het onderwerp staat vóór de constructie. brug for hoort met få samen en betekent hier niet afzonderlijk “krijgen” en “gebruik voor”. Voorbeeld: Jeg får brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” måske: Dit woord maakt de mededeling onzeker: “misschien”. Het zegt niet dat de behoefte zeker is. også: Dit betekent “ook” en voegt deze mogelijkheid toe aan iets anders dat al geldt of besproken is. Het verandert niet wie iets nodig heeft. ekstra: Ekstra betekent “extra” of “meer dan gewoonlijk nodig is”. Het beschrijft hier tid, dus ekstra tid betekent “extra tijd”. Voorbeeld: Vi har brug for ekstra tid. — “We hebben extra tijd nodig.” tid: Dit zelfstandig naamwoord betekent “tijd”. In ekstra tid wordt tijd voorgesteld als de benodigde hoeveelheid tijd; de zin noemt geen exact aantal uren of minuten. på grund af: Deze voorzetseluitdrukking geeft de oorzaak aan: “door” of “vanwege”. Wat erna komt, verklaart waarom extra tijd nodig kan zijn. forsinkelser: Dit is het meervoud van forsinkelse, “vertraging”. De meervoudsvorm verwijst hier naar meerdere vertragingen; de zin specificeert niet hoeveel het er zijn. Samen betekent Du får måske også brug for ekstra tid dat jij misschien ook extra tijd nodig hebt. på grund af forsinkelser voegt de reden toe: door vertragingen. De volledige betekenis is daarom: “Je hebt misschien ook extra tijd nodig door vertragingen.”

5. Skal jeg lægge min laptop i et vandtæt etui?

   Moet ik mijn laptop in een waterdichte hoes doen?

   Skal jeg

   moet ik

   lægge

   leggen; doen

   laptop

   laptop

   vandtæt

   waterdicht

   etui

   hoes; etui

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg bestaat uit skal en jeg. Skal is hier de vorm van skulle voor de tegenwoordige tijd; in deze vraag drukt het, volgens de vaste vertaling, uit: “moet ik …?” Jeg betekent “ik”. In een Deense ja/nee-vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...? Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” lægge betekent hier iets ergens neerleggen of ergens in doen. Het is de infinitief van lægge; de vorm blijft na skal infinitief. Een belangrijk contrast is ligge, “liggen”: Jeg lægger bogen på bordet — “Ik leg het boek op tafel”; Bogen ligger på bordet — “Het boek ligt op tafel.” Lægge beschrijft dus het plaatsen, terwijl ligge de positie beschrijft. laptop is het zelfstandig naamwoord “laptop”. Het heeft in het Deens het geslacht en: en laptop, bepaald laptoppen. In deze zin is min laptop “mijn laptop”; min past bij een en-woord. De zin zegt daarmee welke laptop bedoeld wordt, zonder iets te zeggen over het aantal laptops. vandtæt betekent “waterdicht”. Het is een samenstelling van vand (“water”) en tæt (“dicht”), maar als geheel is vandtæt het bijvoeglijk naamwoord voor iets dat geen water doorlaat. Voor een onzijdig en-woord blijft deze vorm ook vandtæt, zoals in et vandtæt etui; bij meervoud of bepaalde vormen verschijnt vandtætte, bijvoorbeeld vandtætte tasker — “waterdichte tassen”. etui betekent “hoes” of “etui”, hier een beschermende hoes voor de laptop. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et etui; de bepaalde vorm is etuiet. Daarom staat er et vóór etui, en het bijvoeglijk naamwoord krijgt in deze onzijdige onbepaalde combinatie de vorm vandtæt: et vandtæt etui. Samen vormt lægge ... i et vandtæt etui het patroon “iets in een waterdichte hoes doen”. min laptop is het voorwerp dat geplaatst wordt. De hele vraag betekent dus: “Moet ik mijn laptop in een waterdichte hoes doen?”

6. Lad den blive i din taske, så den holder sig tør.

   Laat hem in je tas, waar hij droog blijft.

   Lad

   laat

   den

   hem

   blive

   blijven

   din

   jouw

   taske

   tas

   så

   waarbij

   holder sig

   blijft

   tør

   droog

   Uitgebreide uitleg

   Lad is de gebiedende wijs van lade. In deze zin betekent het niet “laten gebeuren”, maar “laten blijven” of “ergens achterlaten”: Lad den blive ... = “Laat hem ... blijven”. De gebiedende wijs gebruikt hier geen apart onderwerp. Een bruikbaar patroon is lad + object + infinitief, bijvoorbeeld: Lad døren stå åben. — “Laat de deur openstaan.” den is een enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp. In deze context verwijst het, volgens de vertaling en de vorige zin, naar de laptop: “hem”. De vorm den hoort bij een-woorden; een-woord en meervoud hebben andere mogelijke voornaamwoordsvormen, afhankelijk van hun grammaticale vorm. Hier staat den vóór het infinitief blive als object van lad. blive is de infinitief van blive, “blijven” of “worden”. Na lad staat deze vorm in het patroon lad + object + infinitief; hier drukt hij uit dat de laptop op dezelfde plaats moet blijven, niet dat hij “wordt” of van toestand verandert. Vergelijk: Hun bliver hjemme. — “Zij blijft thuis.” din betekent “jouw” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bezit aanduidt. In din taske verwijst het naar de aangesprokene. De vorm din wordt gebruikt bij een enkelvoudig een-woord; bij een enkelvoudig het-woord staat dit, en bij meervoud dine. taske is de onbepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord taske, “tas”. De bepaalde vorm is tasken — “de tas”. In din taske wordt geen afzonderlijk bepaald lidwoord gebruikt: het bezittelijk woord bepaalt de nominale groep al. så verbindt hier het eerste deel met het gevolg of doel ervan: “zodat” of “waardoor”. De vertaling “waar” geeft in deze context hetzelfde verband weer. Hier is så dus niet het Nederlandse “zo” als losse graadaanduiding. In een patroon als Gør det sådan, så det bliver nemt betekent het bijvoorbeeld “Doe het zo, zodat het gemakkelijk wordt.” holder sig is de vorm van de vaste combinatie holde sig, letterlijk “zich houden”, maar hier “blijven”. holder is de tegenwoordige tijd van holde; sig is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp van de bijzin hoort. Samen betekent holder sig tør “droog blijft”. Het wederkerende element maakt duidelijk dat het onderwerp zijn toestand behoudt; holder alleen betekent in andere contexten bijvoorbeeld “houdt”. Tør betekent hier “droog”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat de toestand van het onderwerp van de bijzin beschrijft. In het Deens is de vorm bij een enkelvoudig een-woord tør, bij een enkelvoudig het-woord tørt en bij meervoud tørre; hier past tør bij den, dat naar de laptop verwijst. våd — “nat” — is een nuttig tegenovergesteld woord. Samen vormt Lad den blive i din taske de opdracht “Laat hem in je tas blijven”. så den holder sig tør voegt het beoogde gevolg toe: “zodat hij droog blijft”. De volledige betekenis is daarom: “Laat hem in je tas, zodat hij droog blijft.”

7. Så bør jeg tage af sted tidligere end normalt.

   Dan moet ik eerder vertrekken dan normaal.

   Så

   dan

   bør jeg

   moet ik

   tage af sted

   vertrekken

   tidligere

   eerder

   end normalt

   dan normaal

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verwijst naar een gevolg van wat eerder is gezegd. Het kan in andere zinnen ook “zo” betekenen; de betekenis hangt van de context af. bør jeg bestaat uit het modale werkwoord bør en het onderwerp jeg (“ik”). bør drukt hier uit dat iets verstandig, wenselijk of verwacht is: “ik zou moeten”. In een vraag staat het werkwoord vaak voor het onderwerp, maar in deze mededelende zin staat bør vóór jeg omdat Så vooraan staat. Na een modaal werkwoord volgt de infinitief zonder at. tage af sted betekent “vertrekken” of “weggaan”. De infinitief is tage; af sted maakt hier de vaste combinatie voor vertrekken. Voorbeeld: Jeg tager af sted nu. — “Ik vertrek nu.” In de vaste zin blijft de infinitief tage, omdat hij volgt op bør. 'tidligere betekent hier “eerder”, namelijk op een vroeger tijdstip. Het is de vergrotende vorm van tidligt (“vroeg”): tidligt — tidligere — tidligst (“vroeg” — “vroeger/eerder” — “het vroegst”). In deze zin vergelijkt tidligere` het vertrektijdstip met het gebruikelijke tijdstip. end normalt betekent “dan normaal”. end leidt de vergelijking in; normalt is hier een bijwoord met de betekenis “op de normale manier” of “zoals gewoonlijk”. Samen maakt het duidelijk waarmee tidligere wordt vergeleken. De hele zin bouwt dus op als Så + bør jeg + infinitief + vergelijking: “Dan zou ik eerder dan normaal moeten vertrekken.” De Nederlandse vertaling “Dan moet ik eerder vertrekken dan normaal” geeft dezelfde praktische strekking weer.

8. Det burde gøre turen mindre stressende.

   Dat zou de reis minder stressvol moeten maken.

   Det burde

   dat zou moeten

   gøre

   maken

   turen

   de reis

   mindre

   minder

   stressende

   stressvol

   Uitgebreide uitleg

   Det burde betekent hier ongeveer “dat zou moeten”. Det is de onzijdige enkelvoudsvorm van het Deense voornaamwoord en werkt in deze zin als onderwerp voor de genoemde situatie of handeling; de precieze referent wordt niet als zelfstandig naamwoord herhaald. Burde is de vorm van het modale werkwoord bør in deze constructie. Het kan een verwachting of een voorzichtige voorspelling uitdrukken: iets zou een bepaald gevolg moeten hebben. Vergelijk: Det bør hjælpe. — “Dat zou moeten helpen.” Gøre betekent “maken” of “doen”. Het staat als infinitief na het modale burde; een bruikbaar patroon is burde + infinitief: Det burde virke. — “Dat zou moeten werken.” Turen betekent “de reis” of “het uitstapje”. De basisvorm is tur; turen is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met de uitgang -en. Het gaat hier dus om een specifieke reis die in de situatie bedoeld is. En tur betekent “een reis/een uitstapje”, terwijl turen “de reis/het uitstapje” betekent. Mindre betekent hier “minder”. Het is een vergelijkende vorm die een lagere graad aangeeft. In combinatie met een bijvoeglijk naamwoord vormt het patroon mindre + bijvoeglijk naamwoord: mindre træt — “minder moe”. Stressende betekent “stressvol” of “stressveroorzakend”. Het beschrijft hier de reis als iets dat stress veroorzaakt. Het woord staat na mindre, zodat mindre stressende “minder stressvol” betekent. Samen vormen de delen: Det burde (“dat zou moeten”), gøre (“maken”), turen (“de reis”), en mindre stressende (“minder stressvol”). De volledige betekenis is daarom: “Dat zou de reis minder stressvol moeten maken.”