Plannen voor een hete dag buiten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Det bliver virkelig varmt i dag.

   Het wordt vandaag echt heet.

   Det bliver

   het wordt

   virkelig

   echt

   varmt

   heet

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Det bliver betekent hier “het wordt” in een onpersoonlijke weersuitdrukking. bliver is de tegenwoordige tijd van blive; in deze combinatie beschrijft het een verandering naar een toestand: het weer wordt warm. Het det is een grammaticaal onderwerp en verwijst hier niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord. virkelig is een bijwoord dat de beschrijving versterkt: “echt”. Het staat vóór varmt en maakt de bewering sterker dan alleen “het wordt warm”. varmt betekent hier “heet”. Het is de vorm van varm (“warm/heet”) die in deze uitdrukking bij het onpersoonlijke det past. Een nuttige vormreeks is varm — varmt; de precieze vorm hangt af van het grammaticale verband, niet alleen van de betekenis “warm”. In de volgende context staat varmeste, de overtreffende trap van varm: “heetste”. i dag is een vaste tijdsbepaling met de betekenis “vandaag”. Het bestaat uit i plus dag, maar samen geven ze de tijd van de gebeurtenis aan. Samen vormen de delen: Det bliver + virkelig + varmt + i dag → “Het wordt vandaag echt heet.” De zin zegt dat het vandaag naar een zeer warme of hete toestand toe gaat.

2. Lad os undgå at gå i den varmeste del af dagen.

   Laten we tijdens het heetste deel van de dag niet gaan wandelen.

   Lad os

   laten we

   undgå

   vermijden

   at gå

   gaan

   den

   de/het

   varmeste

   heetste

   del

   deel

   dagen

   de dag

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel in de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), gecombineerd met os (“ons”). Het voorstel omvat dus de spreker. Voorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” undgå betekent hier “vermijden”. De vorm is de infinitief die na Lad os staat. undgå at ... betekent “... vermijden” of natuurlijk Nederlands “proberen niet te ...”. Voorbeeld: Vi bør undgå at komme for sent. — “We moeten vermijden te laat te komen.” at gå is de infinitief met at. gå betekent in de basis “gaan” en kan afhankelijk van de context ook “lopen” of “wandelen” betekenen. Hier geeft de vaste Nederlandse vertaling de bedoelde betekenis “wandelen” aan. Voorbeeld: Hun vil gerne gå hjem. — “Zij wil graag naar huis lopen/gaan.” den is hier het bepaalde lidwoord bij del. del is een en-woord, waardoor het lidwoord den is. Samen met het volgende bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord vormt dit den varmeste del, “het heetste deel”. varmeste is de overtreffende trap van varm (“warm/heet”): varm — varmere — varmest/varmeste (“warm” — “warmer” — “het warmst/heetst”). In den varmeste del beschrijft varmeste het zelfstandig naamwoord del; del is niet de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. Voorbeeld: Dette er den varmeste dag. — “Dit is de warmste dag.” del betekent “deel” of “gedeelte”. Hier gaat het om een gedeelte van de dag. Het Deense zelfstandig naamwoord is en del; de bepaalde vorm is delen (“een deel” — “het deel”). In deze woordgroep wordt de bepaaldheid echter uitgedrukt door den vóór het bijvoeglijk naamwoord: den varmeste del. dagen betekent “de dag”. Het is de bepaalde vorm van en dag: dag — dagen (“dag” — “de dag”). De uitgang -en draagt hier de bepaaldheid van het zelfstandig naamwoord. del af dagen betekent “deel van de dag”. Samen vormt den varmeste del af dagen de betekenis “het heetste deel van de dag”. De combinatie i den varmeste del af dagen is hier temporeel: i betekent in deze context “tijdens”, niet dat men ergens naar binnen gaat. undgå at gå i ... betekent daardoor “vermijden om tijdens … te wandelen”, natuurlijker in het Nederlands: “tijdens … niet gaan wandelen”. De volledige zin betekent: “Laten we tijdens het heetste deel van de dag niet gaan wandelen.”

3. Jeg tager solcreme på, før vi går.

   Ik smeer zonnebrand op voordat we vertrekken.

   Jeg

   ik

   tager … på

   smeer ... op

   solcreme

   zonnebrandcrème

   før

   voordat

   vi

   wij

   går

   vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Het blijft dezelfde vorm ongeacht het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg bliver her. — “Ik blijf hier.” tager ... på vormt hier de uitdrukking voor iets op het lichaam aanbrengen of aantrekken. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”), en på hoort bij deze betekenis; samen krijgen ze in deze zin de betekenis “opdoen”. De twee delen staan niet naast elkaar omdat solcreme ertussen staat. Voorbeeld: Hun tager en jakke på. — “Zij trekt een jas aan.” solcreme betekent “zonnebrandcrème”. Het is een zelfstandig naamwoord; het eerste deel verwijst naar de zon en creme naar crème. In de vaste zin gaat het om het product dat wordt opgedaan, niet om een persoon of een plaats. før betekent “voordat” en leidt hier een tijdsbepaling in. Het verbindt de handeling van zonnebrandcrème opdoen met een latere handeling. Voorbeeld: Vask hænder, før du spiser. — “Was je handen voordat je eet.” vi betekent “wij”: het is de eerste persoon meervoud. Het onderwerp van de bijzin is dus een groep waarin de spreker zit. Voorbeeld: Vi går nu. — “Wij gaan nu.” går is de tegenwoordige tijd van gå (“gaan/lopen”). In deze zin past, volgens de vaste vertaling, de betekenis “vertrekken”. De tegenwoordige tijd van gå heeft bij verschillende personen dezelfde vorm: jeg går, du går, vi går. Voorbeeld: De går hjem. — “Zij gaan naar huis.” Samen betekent Jeg tager solcreme på “Ik smeer zonnebrand op”: de spreker brengt zonnebrandcrème aan. før vi går betekent “voordat wij vertrekken”. De volledige zin is daarom: “Ik smeer zonnebrand op voordat we vertrekken.”

4. Bliv også i skyggen, når du kan.

   Blijf ook in de schaduw wanneer je kunt.

   Bliv

   blijf

   også

   ook

   skyggen

   de schaduw

   når du kan

   wanneer je kunt

   Uitgebreide uitleg

   Bliv is de gebiedende wijs van blive en betekent hier ‘blijf’ of ‘blijf ergens’. De gebiedende wijs richt zich tot de aangesprokene. De vorm blive kan in andere zinnen ook ‘worden’ betekenen; hier gaat het door i skyggen om blijven op een plaats. Voorbeeld: Bliv her! — ‘Blijf hier!’ også betekent ‘ook’ en voegt deze aanwijzing toe aan iets anders dat al geldt. Het zegt hier niet wat dat andere precies is; het maakt de aanwijzing aanvullend. skyggen is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord skygge, ‘schaduw’. De uitgang in skyggen maakt het zelfstandig naamwoord bepaald: ‘de schaduw’. In i skyggen betekent i ‘in’ en geeft de hele woordgroep de plaats aan waar iemand moet blijven. Vergelijk: i skygge — ‘in de schaduw’ als onbepaalde of algemene woordgroep; i skyggen — ‘in de schaduw’, met een bepaalde schaduw of schaduwplek als referentie. De brontekst specificeert niet welke concrete schaduwplek bedoeld is. når du kan betekent ‘wanneer je kunt’. du is het persoonlijke voornaamwoord voor de aangesprokene als onderwerp. kan is de tegenwoordige vorm van kunne, ‘kunnen’, en drukt hier mogelijkheid of gelegenheid uit. De voorwaarde gaat dus over de mogelijkheid om in de schaduw te blijven, niet over een genoemd resultaat. Voorbeeld: Kom, når du kan. — ‘Kom wanneer je kunt.’ Hier blijft du het onderwerp van kan. Samen vormen de delen de aansporing: Bliv + også geeft ‘blijf ook’, i skyggen geeft de plaats aan, en når du kan begrenst de aansporing tot de momenten waarop dat mogelijk is. De volledige betekenis is: ‘Blijf ook in de schaduw wanneer je kunt.’

5. Jeg kan hurtigt blive dehydreret i denne varme.

   Ik kan in deze hitte snel uitgedroogd raken.

   Jeg kan

   ik kan

   hurtigt

   snel

   blive

   worden; raken

   dehydreret

   uitgedroogd

   denne

   deze

   varme

   hitte; warmte

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier: ik kan iets doen. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Jeg kan svømme. = Ik kan zwemmen. hurtigt is een bijwoord en beschrijft hoe snel de toestand ontstaat. Het hoort bij de gebeurtenis blive dehydreret, niet bij het zelfstandig naamwoord varme. Het tegenovergestelde is langsomt (langzaam). Voorbeeld: Det sker hurtigt. = Dat gebeurt snel. blive staat als infinitief na kan. Hier betekent het niet simpelweg ‘blijven’, maar ‘worden’ of ‘raken’: een overgang naar een toestand. Voorbeeld: Planterne kan blive store. = De planten kunnen groot worden. dehydreret beschrijft de toestand ‘uitgedroogd’. In blive dehydreret is het een voltooid deelwoord dat als toestandsbeschrijving werkt: uitgedroogd raken. Voorbeeld: Man kan blive dehydreret uden nok væske. = Je kunt uitgedroogd raken zonder genoeg vocht. denne is een aanwijzend woord met de betekenis ‘deze’. Het staat hier bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht: denne varme. In andere gevallen zie je bijvoorbeeld dette bij een onzijdig enkelvoudig woord en disse bij meervoud. varme is hier een zelfstandig naamwoord met de betekenis ‘hitte’ of ‘warmte’; het is dus niet het bijvoeglijke naamwoord ‘warm’. Het bijvoeglijke woord is varm, bijvoorbeeld in varm luft = warme lucht. In de vaste zin verwijst denne varme volgens de vertaling naar de hitte waarin de spreker zich bevindt. Samen vormt Jeg kan hurtigt blive dehydreret i denne varme de betekenis: ‘Ik kan in deze hitte snel uitgedroogd raken.’ i denne varme geeft de omstandigheid aan waarin het uitdrogen kan gebeuren; kan maakt het mogelijk, en hurtigt geeft aan dat de overgang snel kan plaatsvinden.

6. Tag vand med, og drik ofte.

   Neem water mee en drink vaak.

   Tag … med

   meenemen

   vand

   water

   drik

   drink

   ofte

   vaak

   Uitgebreide uitleg

   Tag en med vormen hier samen de scheidbare constructie tage ... med: iets meenemen. Tag is de gebiedende wijs van tage (meenemen/nemen). In een gebiedende zin staat het onderwerp meestal niet: Tag en paraply med. — Neem een paraplu mee. vand betekent hier water. Het is een zelfstandig naamwoord; als stof of hoeveelheid wordt het in het Deens vaak zonder lidwoord gebruikt: Jeg drikker vand. — Ik drink water. In Tag vand med is vand datgene wat meegenomen moet worden. drik is de gebiedende wijs van drikke (drinken). De vorm geeft hier een aansporing aan de aangesprokene: Drik langsomt. — Drink langzaam. Het is dus niet de tegenwoordige-tijdsvorm voor een expliciet onderwerp; die is bijvoorbeeld du drikker — jij drinkt. ofte betekent vaak en zegt iets over de frequentie van het drinken. Het kan ook bij andere werkwoorden staan: Hun kommer ofte her. — Zij komt hier vaak. Samen betekent Tag vand med “Neem water mee”, en drik ofte “drink vaak”. De komma verbindt deze twee aansporingen: neem water mee en drink vaak. De gebiedende wijs maakt de zin direct en praktisch van toon.

7. Lad os besøge parken senere, når det er køligere.

   Laten we later naar het park gaan als het koeler is.

   Lad os

   laten we

   besøge

   bezoeken

   parken

   het park

   senere

   later

   når

   wanneer

   det er

   het is

   køligere

   koeler

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel in de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Daarna volgt het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” besøge betekent hier “bezoeken”. Dit is de infinitief die na Lad os staat. De vorm verandert dus niet om tijd of persoon aan te geven; die informatie komt in deze constructie uit Lad os. Voorbeeld: Lad os besøge museet. — “Laten we het museum bezoeken.” parken betekent “het park”. De basisvorm is park; parken is de bepaalde enkelvoudsvorm, vergelijkbaar met “het park” in plaats van “een park”. Het bepaalde achtervoegsel is hier -en. Voorbeeld: Vi går til parken. — “We gaan naar het park.” senere betekent “later”. Het is de vergrotende vorm van sen (“laat”): sen — senere — senest (“laat” — “later” — “het laatst/uiterlijk”). Hier verwijst senere naar een later tijdstip dan het huidige of eerder besproken tijdstip. når leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “wanneer/als”, in de betekenis “op het moment dat”. Het verbindt de hoofdhandeling met de voorwaarde of het tijdstip waarop die plaatsvindt. Voorbeeld: Vi går, når det bliver lyst. — “We gaan wanneer het licht wordt.” det er bestaat uit det (“het/het betreffende”) en de tegenwoordige vorm er van være (“zijn”). In deze zin is det het formele onderwerp in een algemene toestand over het weer of de omstandigheden; de concrete referent wordt niet als zelfstandig naamwoord genoemd. Er is de tegenwoordige tijd en verandert hier niet naar een aparte vorm voor mannelijk of vrouwelijk. Voorbeeld: Det er varmt. — “Het is warm.” køligere betekent “koeler”. Het is de vergrotende vorm van het bijvoeglijk naamwoord kølig (“koel”): kølig — køligere — køligst (“koel” — “koeler” — “het koelst”). De vorm køligere drukt een vergelijking uit met een eerder of impliciet referentiepunt. In deze predicatieve positie beschrijft het woord de toestand die met det er wordt uitgedrukt. Voorbeeld: Luften er køligere om aftenen. — “De lucht is ’s avonds koeler.” De zin begint met het voorstel Lad os besøge: “laten we bezoeken”. parken is het specifieke doel van dat bezoek, dus samen ontstaat “laten we het park bezoeken”. senere plaatst dit bezoek op een later tijdstip. De bijzin når det er køligere geeft aan wanneer dat gebeurt: “als/wanneer het koeler is”. Als geheel betekent de zin: “Laten we later naar het park gaan als het koeler is.”

8. Det bliver mere sikkert og behageligt.

   Dat zal veiliger en comfortabeler zijn.

   Det

   het/dat

   bliver

   wordt

   mere sikkert

   veiliger

   og

   en

   behageligt

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp in de betekenis van “het/dat”. De precieze zaak waarnaar het verwijst, wordt in de vaste zin niet zelfstandig benoemd. De vorm is onzijdig enkelvoud; ze zegt op zichzelf niet welk concreet ding bedoeld wordt. bliver is de tegenwoordige vorm van blive. In deze zin drukt blive een verandering of toekomstige toestand uit: iets wordt veiliger en comfortabeler. De vertaling met “zal zijn” geeft die bedoelde toekomstige betekenis weer. Een bruikbaar patroon is blive + bijvoeglijk naamwoord: “worden + bijvoeglijk naamwoord”. mere sikkert betekent hier “veiliger”. sikkert is de onzijdig-enkelvoudige vorm van sikker (“veilig”), en mere maakt de vergelijking analytisch: mere + bijvoeglijk naamwoord = “meer ...”. Het bijvoeglijk naamwoord vergelijkt dus de veiligheid met een eerdere of andere toestand; mere hoort bij sikkert, niet bij het onderwerp. De vorm sikker kan bijvoorbeeld in een andere context bij een gemeenschappelijk geslacht staan, terwijl sikkert bij een onzijdig enkelvoud past. og verbindt twee gelijkwaardige beschrijvingen. Het betekent “en” en koppelt hier de beschrijving van veiligheid aan die van comfort. behageligt betekent hier “comfortabel”. Het is de onzijdig-enkelvoudige vorm van behagelig en stemt af op dezelfde onzijdige enkelvoudige toestand als sikkert. Het is geen tweede werkwoord: samen met bliver vormt het de tweede beschrijving in de zin. Samen geeft Det bliver mere sikkert og behageligt de betekenis: “Dat zal veiliger en comfortabeler zijn.” Het patroon is Det bliver [vergelijkende beschrijving] og [beschrijving]: “Het wordt meer ... en ...”. De zin presenteert beide eigenschappen als een toekomstige of veranderende toestand van hetzelfde, niet nader benoemde onderwerp.