Sneeuw en gladde straten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Det sneede meget i nat.

   Het heeft 's nachts veel gesneeuwd.

   Det sneede

   het sneeuwde

   meget

   veel

   i nat

   's nachts

   Uitgebreide uitleg

   Det sneede In deze weeruitdrukking is det een onpersoonlijk onderwerp: het verwijst hier niet naar een bepaald ding. sneede is de verleden tijd van sne (“sneeuwen”). De vorm op -ede markeert hier dus een gebeurtenis in het verleden. Het Deense preteritum kan in het Nederlands afhankelijk van de context worden weergegeven met “sneeuwde” of “heeft gesneeuwd”; in deze vaste vertaling ligt de betekenis “heeft gesneeuwd” voor, maar de Deense vorm zelf is een eenvoudige verleden tijd. Herbruikbaar patroon: Det + weerwerkwoord, bijvoorbeeld Det regnede = “Het regende”. meget Meget betekent hier “veel” en versterkt het werkwoord: er viel veel sneeuw. Het is hier een bijwoord en beschrijft de mate van het sneeuwen, niet een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Det regnede meget. — “Het regende veel.” i nat i nat is een tijdsbepaling. In deze zin betekent zij “'s nachts”, met de bedoelde verwijzing naar de afgelopen nacht. De voorafgaande verleden tijd en de vaste Nederlandse vertaling ondersteunen die lezing. Dezelfde uitdrukking kan in een andere tijdscontext ook naar de komende nacht verwijzen; de vorm zelf verandert niet. Geheel Det sneede meget i nat. bestaat uit een onpersoonlijke weeruitdrukking (Det sneede), een bepaling van hoeveelheid (meget) en een tijdsbepaling (i nat). Samen betekent de zin: “Het heeft 's nachts veel gesneeuwd.”

2. Fortovene kan være glatte i morges.

   De stoepen kunnen vanochtend glad zijn.

   Fortovene

   de stoepen

   kan

   kunnen

   være

   zijn

   glatte

   glad

   i morges

   vanochtend

   Uitgebreide uitleg

   Fortovene betekent hier “de stoepen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van fortov (een stoep): fortov → fortove (meervoud) → fortovene (bepaald meervoud). De uitgang -ene laat zien dat het om het bepaalde meervoud gaat. Voorbeeld: Fortovene er brede. — “De stoepen zijn breed.” kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne. In deze zin drukt het mogelijkheid uit: de stoepen kunnen glad zijn. Kan verandert niet volgens persoon of getal. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Det kan regne. — “Het kan regenen.” være is de infinitief van het werkwoord være en betekent “zijn”. De tegenwoordige vorm daarvan is er. Na kan blijft de infinitief staan: kan være, niet kan er. In een zin zonder modaal werkwoord staat bijvoorbeeld Fortovene er glatte. — “De stoepen zijn glad.” glatte betekent hier “glad” en beschrijft de stoepen. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm glat; glatte is de vorm bij een meervoudig onderwerp, ook wanneer het bijvoeglijk naamwoord na være staat. Voorbeeld: Gaderne kan være glatte. — “De straten kunnen glad zijn.” i morges is een vaste tijdsbepaling voor “vanochtend” of “vanmorgen”. Het verwijst naar de ochtend van de dag waarover men spreekt. Voorbeeld: Jeg gik en tur i morges. — “Ik maakte vanochtend een wandeling.” Samen vormen de delen: Fortovene geeft het meervoudige onderwerp, kan være geeft de mogelijkheid, glatte beschrijft dat onderwerp en i morges bepaalt wanneer dit mogelijk is. De volledige betekenis is: “De stoepen kunnen vanochtend glad zijn.”

3. Så bør jeg tage støvler på med bedre greb.

   Dan zou ik laarzen met betere grip moeten aantrekken.

   Så

   dan

   bør jeg

   zou ik moeten

   tage … på

   aantrekken

   støvler

   laarzen

   bedre

   beter

   greb

   grip

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” of “dus” en sluit aan bij de voorafgaande situatie. Het kan ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. In een nieuw voorbeeld: Så går vi hjem. — “Dan gaan we naar huis.” bør jeg bevat de modale vorm bør en het onderwerp jeg (“ik”). Bør drukt uit dat iets verstandig, wenselijk of nodig wordt gevonden; in deze zin wordt het door de vertaling weergegeven als “zou ik moeten”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. De woordvolgorde bør jeg is kenmerkend voor een hoofdzin die met een vooropgeplaatst element begint: het werkwoord komt vóór het onderwerp. Vergelijk: Jeg bør ... — “Ik zou ... moeten” en Så bør jeg ... — “Dan zou ik ... moeten”. tage ... på is een gescheiden werkwoordelijke constructie met de betekenis “aantrekken”. Tage is de infinitief; på staat hier later in de zin. Na bør blijft tage infinitief. In een nieuw voorbeeld: Hun tager jakken på. — “Zij trekt de jas aan.” Het voorwerp kan tussen tage en på staan, zoals tage støvler på. støvler betekent “laarzen”. Dit is een meervoudsvorm; het enkelvoud is støvle, “laars”. In støvler wordt geen bepaald lidwoord gebruikt: de zin zegt alleen dat het om laarzen gaat, niet om een expliciet vastgestelde specifieke set. bedre betekent hier “betere” en is de vergrotende trap van god (“goed”): god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Het bijvoeglijk naamwoord vergelijkt de grip van deze laarzen met een andere of eerdere mogelijkheid. Bedre past zich hier niet aan støvler aan in een aparte meervoudsvorm. greb betekent “grip” of “houvast”. Het is een zelfstandig naamwoord; in med bedre greb beschrijft het de eigenschap waarmee de laarzen verbonden zijn: laarzen met betere grip. Med betekent in dit stukje “met” en verbindt de laarzen met die eigenschap. Samen betekent Så bør jeg tage støvler på med bedre greb: “Dan zou ik laarzen met betere grip moeten aantrekken.” De structuur is: Så (“dan”) + bør jeg (“zou ik moeten”) + tage ... på (“aantrekken”), met støvler als wat wordt aangetrokken en med bedre greb als beschrijving van die laarzen.

4. Du bør også gå mere forsigtigt end normalt.

   Je zou ook voorzichtiger moeten lopen dan normaal.

   Du bør

   je zou moeten

   også

   ook

   gå

   lopen

   mere forsigtigt

   voorzichtiger

   end normalt

   dan normaal

   Uitgebreide uitleg

   Du bør betekent hier dat de aangesprokene een aanbeveling of raad krijgt: je zou moeten. Du is de tweede persoon enkelvoud en verwijst hier naar de aangesprokene; deze vorm draagt geen geslacht. Bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde. Na bør staat de infinitief zonder at. Herbruikbaar patroon: Du bør + infinitief = je zou ... moeten. Voorbeeld: Du bør hvile. — Je zou moeten rusten. Dit patroon drukt raad uit; het zegt niet op zichzelf dat de handeling al plaatsvindt. også voegt de betekenis “eveneens” of “daarnaast” toe. Het maakt van het advies dus: je zou daarnaast ook moeten lopen. Voorbeeld: Jeg kommer også. — Ik kom ook. gå is hier de infinitief na het modale werkwoord. In deze zin past de betekenis “lopen”, zoals ook uit de vaste vertaling blijkt. Hetzelfde Deense werkwoord kan in andere contexten ook “gaan” betekenen. Voorbeeld: Vi skal gå nu. — We moeten nu gaan. De vertaling van gå hangt daar af van de situatie. mere forsigtigt beschrijft hoe de handeling moet worden uitgevoerd: voorzichtiger. Forsigtigt is hier een bijwoord van wijze en betekent “voorzichtig”; mere maakt er de vergrotende trap van: “meer voorzichtig”, natuurlijk vertaald als “voorzichtiger”. De vergelijking betreft dus de manier van lopen, niet een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hun kører mere forsigtigt. — Zij rijdt voorzichtiger. end normalt geeft het vergelijkingspunt bij mere forsigtigt: dan normaal, oftewel dan gewoonlijk. End is het Deense woord dat na een vergrotende vergelijking het vergelijkingspunt inleidt. Normalt betekent hier “normaal” of “gewoonlijk”. Voorbeeld: Han arbejder hurtigere end normalt. — Hij werkt sneller dan normaal. Samen vormt de zin het patroon Du bør også + infinitief + mere ... end normalt: de aangesprokene krijgt het advies om ook voorzichtiger dan normaal te lopen. De tijd en modaliteit komen vooral uit bør; gå benoemt de handeling, mere forsigtigt de manier en end normalt de vergelijking met de normale manier.

5. Tror du, at busserne bliver forsinkede?

   Denk je dat de bussen vertraging zullen hebben?

   Tror du

   denk je

   busserne

   de bussen

   bliver

   worden

   forsinkede

   vertraagd

   Uitgebreide uitleg

   Tror du betekent hier “denk je”. tror is de tegenwoordige tijd van tro (“denken; geloven”); de vorm is hetzelfde bij verschillende personen, bijvoorbeeld jeg tror (“ik denk”) en du tror (“jij denkt”). Samen vormt Tror du ...? een veelgebruikt vraagpatroon: “Denk je dat ...?” busserne betekent “de bussen”. Het zelfstandig naamwoord bus krijgt in het meervoud de vorm busser; -ne markeert hier de bepaalde meervoudsvorm. Vergelijk busser (“bussen”) met busserne (“de bussen”). bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden; blijven”). In deze zin staat het bij forsinkede en drukt het uit dat de bussen vertraagd raken of vertraagd zullen zijn. De vorm bliver is niet alleen een toekomstmarker; de toekomstige betekenis volgt hier uit de context en de combinatie met de toestand. forsinkede betekent “vertraagd”. Het is de vorm die hier bij het meervoudige onderwerp busserne hoort. De basisvorm is forsinket; bij een meervoudig onderwerp staat de vorm op -e, zoals in busserne bliver forsinkede (“de bussen raken vertraagd”). Het voegwoord at leidt de inhoud van de gedachte in: Tror du, at ...? betekent “Denk je dat ...?” Binnen die bijzin zijn busserne het onderwerp en bliver forsinkede de toestand die wordt verwacht. De volledige vraag betekent daarom: “Denk je dat de bussen vertraging zullen hebben?”

6. Sandsynligvis, fordi trafikken bevæger sig langsomt i sneen.

   Waarschijnlijk, omdat het verkeer langzaam rijdt in de sneeuw.

   Sandsynligvis

   waarschijnlijk

   fordi

   omdat

   trafikken

   het verkeer

   bevæger sig

   beweegt zich

   langsomt

   langzaam

   sneen

   de sneeuw

   Uitgebreide uitleg

   Sandsynligvis betekent hier “waarschijnlijk”. Het is een bijwoord dat de hele mededeling als waarschijnlijk inschat. Een bruikbaar contrast is sandsynligvis (“waarschijnlijk”) tegenover måske (“misschien”): het eerste drukt doorgaans een sterkere verwachting uit. fordi leidt een redengevende bijzin in: “omdat”. Het koppelt de waarschijnlijkheidsinschatting aan de reden die erop volgt. Een herbruikbaar patroon is ..., fordi ... — “..., omdat ...”. trafikken betekent hier “het verkeer”. De basisvorm is het zelfstandig naamwoord trafik; trafikken is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met het achtervoegsel -en. Het gaat dus om verkeer als geheel, niet om een afzonderlijk voertuig. bevæger sig komt van bevæge sig, “zich bewegen”. bevæger is de tegenwoordige tijd; Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal. sig is het wederkerende voornaamwoord dat bij deze constructie hoort. In deze zin beschrijft de constructie hoe het verkeer vooruitgaat. Voorbeeld: Bilen bevæger sig langsomt. — “De auto beweegt zich langzaam.” langsomt betekent “langzaam”. Het is hier de bijwoordelijke vorm bij bevæger sig en zegt hoe de beweging verloopt. De vorm hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord langsom (“langzaam”); in deze functie staat -t: langsom → langsomt. Voorbeeld: Hun går langsomt. — “Zij loopt langzaam.” sneen betekent “de sneeuw”. De basisvorm is sne; sneen is de bepaalde enkelvoudsvorm met -en. Het voorzetsel i ervoor betekent “in”, zodat i sneen “in de sneeuw” vormt. Samen vormen de delen: Sandsynligvis geeft de inschatting, fordi introduceert de reden, en trafikken bevæger sig langsomt i sneen zegt dat het verkeer zich langzaam in de sneeuw beweegt. De volledige betekenis is daarom: “Waarschijnlijk, omdat het verkeer langzaam rijdt in de sneeuw.”

7. Lad mig tjekke transportappen, før jeg tager af sted.

   Laat me de transportapp controleren voordat ik vertrek.

   Lad mig

   laat me

   tjekke

   controleren

   transportappen

   de transportapp

   før

   voordat

   tager af sted

   vertrek

   Uitgebreide uitleg

   Lad mig is een vaste, bruikbare manier om toestemming of een voorstel in de vorm “laat me …” uit te drukken. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”); mig is de objectsvorm van het eerste-persoonspronomen (“mij”). Daarna volgt het werkwoord in de infinitief: Lad mig tjekke … betekent dus “Laat me … controleren”. tjekke is de infinitief van tjekke, “controleren” of “nakijken”. De infinitief staat hier na lad mig. Voorbeeld: Lad mig se. — “Laat me kijken.” transportappen betekent hier “de transportapp”. Het is een bepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord: transportapp is de samenstelling “transportapp”, en appen is de bepaalde vorm van app. De uitgang hoort bij app, niet bij transport; in het Deens wordt bepaaldheid vaak aan het einde van het zelfstandig naamwoord aangegeven. Voorbeeld: Jeg åbner appen. — “Ik open de app.” før is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “voordat”. Het leidt de tijdsbepalende bijzin før jeg tager af sted in. Voorbeeld: Ring, før du går. — “Bel voordat je gaat.” tager af sted is de uitdrukking “vertrekken” of “weggaan”. tager is de tegenwoordige vorm van tage (“nemen”); samen met af sted krijgt het de betekenis “vertrekken”. Met jeg is tager niet speciaal een aparte persoonsvorm: in het Deens verandert de tegenwoordige tijd doorgaans niet naar persoon. Voorbeeld: Jeg tager af sted nu. — “Ik vertrek nu.” Samen bestaat de zin uit het verzoek Lad mig tjekke transportappen (“Laat me de transportapp controleren”) en de tijdsbepaling før jeg tager af sted (“voordat ik vertrek”). De volledige betekenis is: “Laat me de transportapp controleren voordat ik vertrek.”

8. Det kan måske spare dig tid.

   Dat kan je misschien tijd besparen.

   Det kan

   Dat kan

   måske

   misschien

   spare

   besparen

   dig

   je

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Det kan betekent hier “dat kan” en vormt een vaste, veelgebruikte combinatie: det verwijst in deze zin naar de voorgestelde mogelijkheid of handeling, niet naar een expliciet genoemd zelfstandig naamwoord. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”); bij de mogelijkheid om iets te doen staat daarna een werkwoord zonder at, zoals in Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” måske betekent “misschien”. Het maakt de uitspraak minder stellig: de mogelijkheid wordt genoemd, maar niet als zekerheid. Bijvoorbeeld: Måske kommer hun senere. — “Misschien komt ze later.” spare betekent hier “besparen”. Dit is de infinitief van spare. Na kan blijft het werkwoord in deze vorm: kan spare — “kan besparen”. Het kan ook andere soorten besparing aanduiden, bijvoorbeeld spare penge — “geld besparen”. dig betekent hier “je/jou” en is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon. De vorm staat bij de persoon die de besparing ontvangt: Det kan spare dig tid — “Dat kan je tijd besparen”. De bijbehorende onderwerpsvorm is du, zoals in Du sparer tid. — “Je bespaart tijd.” tid betekent “tijd”. In spare dig tid is tid datgene wat wordt bespaard; het staat hier zonder bepaald lidwoord, omdat het om tijd in het algemeen gaat. Een vergelijkbare uitdrukking is spare tid og penge — “tijd en geld besparen”. Samen vormen de delen Det kan måske + spare dig tid de betekenis: “Dat kan je misschien tijd besparen.” De eerdere zin over het controleren van de transportapp levert een mogelijke handeling waar Det naar verwijst, maar de Deense zin noemt die handeling hier niet opnieuw. Måske verzacht de zekerheid, terwijl kan spare de mogelijkheid van het besparen uitdrukt.