Binnen afspreken door harde wind | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vinden er meget stærkere end i går.

   De wind is veel sterker dan gisteren.

   Vinden

   de wind

   meget

   veel

   stærkere

   sterker

   end

   dan

   i går

   gisteren

   Uitgebreide uitleg

   Vinden betekent hier “de wind”. Het zelfstandig naamwoord vind krijgt in de bepaalde enkelvoudsvorm de uitgang -en: vind = wind, vinden = de wind. Deze vorm is enkelvoud; vinden is hier niet het werkwoord “vinden”. meget betekent hier “veel” en versterkt de vergrotende trap stærkere: meget stærkere = “veel sterker”. Voor een gewoon bijvoeglijk naamwoord kan meget ook “erg” of “heel” betekenen, bijvoorbeeld meget stærk = “erg sterk”. stærkere betekent “sterker” en is de vergrotende trap van stærk — “sterk”. De reeks is stærk → stærkere → stærkest (“sterk” → “sterker” → “sterkst”). end betekent “dan” in een vergelijking. De structuur A er stærkere end B betekent “A is sterker dan B”. i går betekent “gisteren” en vormt hier een tijdsaanduiding. Het werkwoord er is de tegenwoordige vorm van være — “zijn”. In Vinden er ... beschrijft het de toestand of eigenschap van de wind. Samen vormen de delen Vinden er meget stærkere end i går de betekenis: “De wind is veel sterker dan gisteren.” De vergelijking stelt de kracht van de wind nu tegenover die op de genoemde eerdere dag.

2. En picnic bliver måske ikke behagelig i dag.

   Een picknick is vandaag misschien niet prettig.

   picnic

   picknick

   bliver

   wordt; in de vertaling: is

   måske

   misschien

   ikke

   niet

   behagelig

   prettig / aangenaam

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   picnic betekent hier ‘picknick’. Het is een zelfstandig naamwoord van het Deense gemeenschappelijke geslacht; daarom staat het na het onbepaalde lidwoord en. Voorbeeld: Vi holder picnic. — ‘We houden een picknick.’ bliver is de tegenwoordige vorm van blive. In combinaties met een bijvoeglijk naamwoord drukt blive vaak een overgang naar een toestand uit: blive bedre betekent ‘beter worden’. De vaste Nederlandse vertaling geeft de hele predicatie hier weer als ‘is’, maar het waargenomen Deense woord blijft bliver; het is niet hetzelfde als het werkwoord er. Voorbeeld: Vejret bliver bedre. — ‘Het weer wordt beter.’ måske betekent ‘misschien’ en maakt de uitspraak onzeker. Voorbeeld: Måske kommer hun. — ‘Misschien komt zij.’ ikke is de gewone Deense ontkenning. Hier ontkent het de positieve toestand die met bliver en behagelig wordt uitgedrukt. Voorbeeld: Det er ikke varmt. — ‘Het is niet warm.’ behagelig betekent hier ‘prettig’ of ‘aangenaam’. Het is een bijvoeglijk naamwoord in de vorm die bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord past. Bij een enkelvoudig onzijdig woord is de vorm behageligt; in het meervoud en in bepaalde naamwoordgroepen is de vorm behagelige. Voorbeeld: Et behageligt sted — ‘Een aangename plek.’ Het tegenovergestelde ubehagelig betekent ‘onaangenaam’. i dag is de vaste uitdrukking voor ‘vandaag’. Voorbeeld: Jeg arbejder i dag. — ‘Ik werk vandaag.’ Samen vormen En picnic + bliver måske ikke behagelig + i dag de betekenis van de vaste vertaling: ‘Een picknick is vandaag misschien niet prettig.’

3. Tæppet ville blive ved med at blæse væk.

   De deken zou steeds wegwaaien.

   Tæppet

   de deken

   ville

   zou

   blive ved med at

   blijven ... doen

   blæse væk

   wegwaaien

   Uitgebreide uitleg

   Tæppet betekent hier “de deken”. Het is de bepaalde vorm van tæppe (“deken”): et tæppe → tæppet. De uitgang -et markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm; het is geen afzonderlijk woord. Voorbeeld: Jeg finder et tæppe. — “Ik vind een deken.” ville geeft hier samen met de rest de betekenis “zou” weer. Het is de verleden vorm van vil (“willen” of, afhankelijk van de constructie, “zullen”) en kan in deze context een toekomstige of voorwaardelijke situatie vanuit een eerder gezichtspunt uitdrukken. Voorbeeld: Det ville regne. — “Het zou regenen.” blive ved med at is een vaste constructie voor “blijven doorgaan met”. Na at staat het werkwoord in de infinitief. Het patroon is blive ved med at + werkwoord, bijvoorbeeld: Hun bliver ved med at læse. — “Zij blijft lezen.” blæse væk betekent “wegwaaien”. blæse is de infinitief “waaien”; væk voegt de richting of het resultaat “weg” toe. Samen beschrijft de uitdrukking dat iets door de wind weggaat. Voorbeeld: Papiret blæser væk. — “Het papier waait weg.” Samen vormt ville blive ved med at blæse væk de betekenis “zou steeds blijven wegwaaien”: de beschreven deken zou doorgaan met wegwaaien. Met Tæppet als onderwerp betekent de hele zin: “De deken zou steeds wegwaaien.”

4. Det kan også være svært at spise udenfor.

   Bovendien kan het lastig zijn om buiten te eten.

   Det kan

   het kan

   også

   ook

   være

   zijn

   svært

   lastig; moeilijk

   at spise

   eten

   udenfor

   buiten

   Uitgebreide uitleg

   Det kan betekent hier “het kan” en vormt samen een modale constructie: kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt mogelijkheid uit. Det is hier het formele onderwerp van de hele situatie, niet noodzakelijk een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Det kan regne. — “Het kan regenen.” Også betekent “ook” en voegt deze mogelijkheid toe aan iets dat al in de context geldt. De plaats van også direct na Det kan is een gewone manier om dit bij de mededeling te laten horen. Være is de infinitief van at være (“zijn”). Na het modale werkwoord kan staat de infinitief zonder at: kan være, niet kan at være. Voorbeeld: Det kan være rigtigt. — “Het kan juist zijn.” Svært betekent hier “lastig” of “moeilijk”. Het is de neutrale vorm van het bijvoeglijk naamwoord svær (“moeilijk”); deze vorm staat bij de onpersoonlijke constructie det er/kan være svært. De tegenstelling is let (“gemakkelijk”): Det kan være let. — “Het kan gemakkelijk zijn.” At spise betekent “eten”. Spise is de infinitief van het werkwoord; at is hier de Deense infinitiefmarkeerder. Na svært geeft at spise aan welke handeling lastig is. Voorbeeld: Det er godt at spise. — “Het is goed om te eten.” Udenfor betekent “buiten” en verwijst hier naar de plaats waar het eten gebeurt. Het wordt als één woord geschreven. Het tegengestelde plaatswoord is indenfor (“binnen”): Vi spiser udenfor. — “We eten buiten.” Samen ontstaat de betekenis: Det kan også være svært at spise udenfor. = “Bovendien kan het lastig zijn om buiten te eten.” De structuur is Det kan også være + bijvoeglijk naamwoord + at-infinitief: een algemene beoordeling van de genoemde handeling. Udenfor bepaalt daarbij de plaats van at spise.

5. Skal vi aflyse og mødes indenfor i stedet?

   Zullen we afzeggen en in plaats daarvan binnen afspreken?

   Skal vi

   zullen we …?

   aflyse

   afzeggen

   mødes

   afspreken

   indenfor

   binnen

   i stedet

   in plaats daarvan

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi bestaat uit skal en vi. In deze vraag vormt skal geen gewone toekomstmededeling, maar een voorstel: “zullen we …?” Na skal staat het werkwoord in de infinitief. Het patroon is Skal vi + infinitief?, bijvoorbeeld: Skal vi gå nu? — “Zullen we nu gaan?” aflyse is de infinitief van aflyse, “afzeggen” of “annuleren”. Hier gaat het om iets dat al gepland of afgesproken is afzeggen. Na skal blijft deze vorm onveranderd: vi skal aflyse. mødes betekent hier “elkaar ontmoeten” of “afspreken”. Het is de infinitief die na skal staat. De uitgang -s maakt in dit werkwoord deel uit van de vorm voor elkaar ontmoeten; het is niet het Nederlandse voorzetsel “met”. Bijvoorbeeld: Vi mødes klokken otte. — “We spreken om acht uur af.” indenfor is een bijwoord met de betekenis “binnen” of “binnenshuis”. Het beschrijft hier de plaats van het afspreken. Het is niet hetzelfde als udenfor, “buiten”, dat in de vorige zin voorkomt. Bijvoorbeeld: Vi spiser indenfor. — “We eten binnen.” i stedet betekent “in plaats daarvan”. Het wijst op een alternatief voor wat eerder ter sprake kwam. De uitdrukking kan ook met for worden uitgebreid: i stedet for + zelfstandig naamwoord of activiteit betekent “in plaats van …”. In deze zin staat alleen i stedet, omdat het alternatief uit de rest van de zin blijkt. De volgorde is: eerst het voorstel Skal vi, daarna de twee handelingen aflyse en mødes, verbonden door og (“en”). indenfor geeft aan waar de tweede handeling plaatsvindt, en i stedet maakt duidelijk dat die binnenafspraak het voorgestelde alternatief is. Samen betekent de zin: “Zullen we afzeggen en in plaats daarvan binnen afspreken?”

6. Det ville være sikrere og nemmere.

   Dat zou veiliger en makkelijker zijn.

   Det

   dat

   ville være

   zou zijn

   sikrere

   veiliger

   nemmere

   makkelijker

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en vormt het onderwerp. De vorm is het Deense onzijdige enkelvoudige voornaamwoord; de vorm zelf bepaalt niet precies waarnaar het verwijst. In deze context gaat het om de besproken mogelijkheid of handelwijze, zonder dat de zin die verder benoemt. ville være bestaat uit ville en være. Ville is de verleden tijd van vil en wordt hier als modaal werkwoord gebruikt voor een voorwaardelijke of voorzichtige betekenis: “zou”. Være is de infinitief van “zijn”. Samen vormt dit het herbruikbare patroon ville være = “zou zijn”. Voorbeeld: Det ville være godt. = “Dat zou goed zijn.” sikrere is de vergrotende trap van sikker (“veilig”): sikker – sikrere – sikrest (“veilig” – “veiliger” – “veiligst”). De vergrotende trap vergelijkt deze mogelijkheid met een andere. Sikrere verandert hier niet mee met geslacht of getal. nemmere is de vergrotende trap van nem (“makkelijk”, “eenvoudig”): nem – nemmere – nemmest (“makkelijk” – “makkelijker” – “makkelijkst”). Ook nemmere blijft hier gelijk voor geslacht en getal. Voorbeeld: Denne løsning er nemmere. = “Deze oplossing is makkelijker.” Samen betekent Det ville være sikrere og nemmere: “Dat zou veiliger en makkelijker zijn.” Ville være maakt de beoordeling voorwaardelijk of voorzichtig; sikrere og nemmere geeft twee vergelijkingen voor dezelfde besproken mogelijkheid.

7. Lad mig fortælle det til alle i gruppechatten.

   Laat me het iedereen in de groepschat vertellen.

   Lad mig

   laat me

   fortælle

   vertellen

   det

   het

   til alle

   aan iedereen

   gruppechatten

   de groepschat

   Uitgebreide uitleg

   Lad mig betekent hier: “laat me …”. Het is de gebiedende wijs van lade (“laten”) met mig (“mij”). De combinatie lad mig + infinitief is een veelgebruikt patroon om te vragen of voor te stellen dat de spreker iets mag doen: Lad mig hjælpe. — “Laat me helpen.” De gebiedende wijs richt zich grammaticaal tot één of meer aangesproken personen; mig verwijst naar de spreker. fortælle betekent “vertellen”. Dit is de infinitief. Na lad mig staat de infinitief zonder het infinitiefteken at: Lad mig fortælle — “Laat me vertellen”. De combinatie fortælle det betekent “het vertellen”; fortælle kan ook een persoon als ontvanger krijgen, bijvoorbeeld fortælle hende — “het haar vertellen”. det is hier het onzijdige Deense voornaamwoord met de betekenis “het”. Het staat als object bij fortælle: wat verteld wordt, is det. De vorm det kan in andere zinnen ook naar een onzijdig zelfstandig naamwoord of een hele situatie verwijzen; in deze zin ondersteunt de vaste vertaling de objectbetekenis “het”. til alle betekent “aan iedereen”. til markeert hier de ontvanger van de mededeling, en alle betekent “iedereen” of “allen”. Een vergelijkbaar patroon is skrive til alle — “aan iedereen schrijven”. alle drukt de volledige groep uit; het is niet zelf een werkwoordsvorm. gruppechatten betekent “de groepschat”. Het is een samenstelling van gruppe (“groep”) en chat, met de bepaalde uitgang -en: gruppechat is “groepschat” en gruppechatten is “de groepschat”. De uitgang maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; dit is niet hetzelfde als een los lidwoord vóór het zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen het patroon Lad mig + infinitief + object + ontvanger + plaats: “Laat me het aan iedereen in de groepschat vertellen.” til alle geeft aan wie de ontvangers zijn, en i gruppechatten geeft aan dat het vertellen of delen in de groepschat plaatsvindt. De spreker vraagt dus om het aan iedereen in die groepschat te mogen vertellen.

8. En café nær parken ville være et godt valg.

   Een café bij het park zou een goede keuze zijn.

   café

   café

   nær

   dicht bij

   parken

   het park

   ville være

   zou zijn

   godt

   goed

   valg

   keuze

   Uitgebreide uitleg

   café betyder hier “café”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht: en café. In het Deens krijgt het onbepaalde lidwoord dus en; dat drukt hier geen specifiek aantal uit. Voorbeeld: En café er åben. — “Een café is open.” nær betekent “dicht bij” en staat hier als voorzetsel vóór de plaatsaanduiding. Het verandert niet om mee te gaan met het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Skolen ligger nær stationen. — “De school ligt dicht bij het station.” parken betekent “het park”. De vorm bestaat uit park met de bepaalde enkelvoudsuitgang -en: en park → parken. De bepaalde vorm verwijst hier naar een als bepaald opgevat park, zoals ook in de Nederlandse vertaling. ville være geeft hier “zou zijn” weer. ville is de vorm van vil die in deze voorwaardelijke betekenis wordt gebruikt; være blijft de infinitief na deze vorm. Het geheel drukt een mogelijke of hypothetische beoordeling uit, niet een vaststaand feit. Voorbeeld: Det ville være nyttigt. — “Dat zou nuttig zijn.” godt betekent hier “goed” en beschrijft valg. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm god; godt is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord, zoals et valg. Vergelijk: en god idé, et godt valg, gode valg — “een goed idee”, “een goede keuze”, “goede keuzes”. valg betekent “keuze”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et valg; in het meervoud blijft de vorm valg, terwijl de bepaalde meervoudsvorm valgene is. Voorbeeld: Det var et svært valg. — “Het was een moeilijke keuze.” Samen vormen de delen En café nær parken (“Een café dicht bij het park”) en ville være et godt valg (“zou een goede keuze zijn”). De volledige zin betekent dus: “Een café bij het park zou een goede keuze zijn.”