De juiste rij vinden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, er det den rigtige kø?

   Pardon, is dit de juiste rij?

   Undskyld

   pardon; neem me niet kwalijk

   er det

   is dit?

   rigtige

   juiste; correcte

   kø

   rij; wachtrij

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld is hier een beleefde manier om iemands aandacht te vragen of je te verontschuldigen: “Pardon” of “Neem me niet kwalijk”. Het kan ook in andere situaties als verontschuldiging worden gebruikt. er det vormt hier de kern van een ja-neevraag. er is de tegenwoordige vorm van at være (“zijn”); deze vorm wordt in het Deens bij alle personen gebruikt. det betekent hier “dit” in de vaste betekenis van de vraag. In een Deense hoofdvraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er det ...? = “Is dit ...?” rigtige betekent hier “juiste” of “correcte”. De basisvorm is rigtig. Bij een bepaald zelfstandig naamwoord of bij een meervoud staat het bijvoeglijk naamwoord in deze vorm. In den rigtige kø is den het bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; daarom staat het bijvoeglijk naamwoord in de bepaalde vorm rigtige. kø betekent “rij” en in deze situatie “wachtrij”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en kø. De bepaalde enkelvoudsvorm is køen (“de rij”). Voorbeeld: Der er en lang kø. — “Er staat een lange rij.” Samen bestaat de vraag uit Undskyld + Er det den rigtige kø?: “Pardon, is dit de juiste rij?” De spreker vraagt of de bedoelde rij de juiste is.

2. Denne kø er til informationsskranken.

   Deze rij is voor de informatiebalie.

   Denne

   deze

   kø

   rij

   er til

   is voor

   informationsskranken

   informatiebalie

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. De vorm is dus passend bij kø. Vergelijk: dette bij een onzijdig enkelvoudig woord en disse bij meervoud. Voorbeeld: Denne bog er ny. — “Dit boek is nieuw.” kø betekent hier “rij” of “wachtrij”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; het bepaalde enkelvoud is køen (“de rij”). Voorbeeld: Køen er lang. — “De rij is lang.” er til bestaat uit er, de tegenwoordige tijd van være (“zijn”), en til, dat hier de bestemming of het doel “voor” aangeeft. Samen geeft dit het patroon X er til Y: “X is voor Y”. er is hier niet de betekenisdragende bestemming; die betekenis komt uit til. informationsskranken betekent “de informatiebalie”. Het woord is een samenstelling van information (“informatie”) en skranke (“balie”); de uitgang -en markeert het bepaalde enkelvoud van skranke. Het hele samengestelde woord krijgt daardoor de betekenis “de informatiebalie”. Samen vormen de delen: Denne kø — “deze rij” + er til — “is voor” + informationsskranken — “de informatiebalie”. De volledige betekenis is: “Deze rij is voor de informatiebalie.”

3. Jeg skal forny mit medlemskort.

   Ik moet mijn lidmaatschapskaart verlengen.

   Jeg skal

   ik moet

   forny

   verlengen

   mit

   mijn

   medlemskort

   lidmaatschapskaart

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal betekent hier “ik moet”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”). skal is de tegenwoordige vorm van skulle; samen met een daaropvolgend werkwoord drukt het hier verplichting uit. Het is dus niet het lexicalere “plannen” in deze zin. forny betekent “verlengen” of “vernieuwen” en staat in de infinitief na skal. De basisvorm is forny; de tegenwoordige tijd is fornyer, bijvoorbeeld: Jeg fornyer kortet. — “Ik verleng de kaart.” mit betekent “mijn”. Deze vorm hoort bij een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Het bezittelijk voornaamwoord past zich dus aan het woord erna aan: mit bij onzijdig enkelvoud, tegenover min bij gemeenschappelijk enkelvoud en mine bij meervoud. De vorm mit zelf betekent hier niet “één”; hij geeft bezit aan. medlemskort is een samenstelling van medlem (“lid”) en kort (“kaart”), dus “lidmaatschapskaart”. De samenstelling wordt als één zelfstandig naamwoord gebruikt. In deze zin is medlemskort het voorwerp van forny. Samen vormen de delen: Jeg skal + forny + mit medlemskort = “Ik moet mijn lidmaatschapskaart verlengen.” skal geeft de verplichting aan, forny benoemt de handeling en mit medlemskort benoemt wat verlengd moet worden.

4. Så skal du stille dig i køen ved det blå skilt.

   Dan moet je in de rij bij het blauwe bord gaan staan.

   Så

   dan

   skal du

   moet je

   stille dig

   je ergens gaan staan

   køen

   de rij

   ved

   bij

   blå

   blauwe

   skilt

   bord

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze instructie met wat eraan voorafgaat. Het kan ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. skal du bestaat uit skal + du. skal is de tegenwoordige vorm van skulle bij alle personen; in deze zin drukt het samen met de infinitief een verplichting of instructie uit: “moet”. du is het informele enkelvoudige “je/jij”. In een ander verband kan skal ook een toekomstige verwachting aanduiden, maar de vaste vertaling ondersteunt hier de instructie. stille dig betekent letterlijk dat je jezelf ergens positioneert, dus hier “gaan staan”. stille is de infinitief van stille; dig is de reflexieve vorm voor de tweede persoon enkelvoud. Het patroon stille sig kan met andere personen worden gebruikt, bijvoorbeeld Hun stiller sig i køen — “Zij gaat in de rij staan.” De vorm dig past daar bij du; bij hun wordt het sig. In i køen betekent i “in” en køen “de rij”. køen is de bepaalde enkelvoudsvorm van en kø (“een rij”): en kø → køen. De bepaling i køen zegt waar je jezelf moet positioneren. ved betekent hier “bij”, dus het geeft de plaats van de rij aan ten opzichte van iets anders. Het is niet hetzelfde als i: i køen beschrijft dat je in de rij staat, terwijl ved det blå skilt aangeeft waar die rij is. det blå skilt betekent “het blauwe bord”. det is hier het onzijdige bepaalde lidwoord bij het enkelvoudige onzijdige zelfstandig naamwoord et skilt. In een constructie met een bepaald lidwoord en een bijvoeglijk naamwoord blijft het zelfstandig naamwoord in de onbepaalde vorm: et blåt skilt (“een blauw bord”) maar det blå skilt (“het blauwe bord”). blå is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord “blauw” in deze bepaalde constructie; blåt hoort bij het onzijdige enkelvoud zonder det. skilt betekent “bord” of “teken”; het is hier het concrete bord dat als plaatsaanduiding dient. Samen vormen de delen skal du stille dig i køen de instructie “moet je in de rij gaan staan”. ved det blå skilt specificeert welke rij wordt bedoeld: de rij bij het blauwe bord. De volledige betekenis is daarom: “Dan moet je in de rij bij het blauwe bord gaan staan.”

5. Jeg var næsten ved at vente det forkerte sted.

   Ik wachtte bijna op de verkeerde plek.

   Jeg var

   ik was

   næsten

   bijna

   ved at

   bezig met / op het punt om

   vente

   wachten

   det

   het

   forkerte

   verkeerde

   sted

   plek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg var: Jeg betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. var is de verleden tijd van være (“zijn”): er → var. Samen plaatsen ze de situatie in het verleden. næsten betekent “bijna”. Het geeft aan dat iets net niet volledig het geval was. Voorbeeld: Jeg er næsten færdig. — “Ik ben bijna klaar.” ved at: de constructie være ved at + infinitief geeft aan dat iemand met iets bezig is of dat iets op het punt staat te gebeuren. Hier staat var in de verleden tijd en volgt de infinitief vente. Met næsten ontstaat de betekenis dat het wachten bijna plaatsvond. vente betekent hier “wachten”. De basisvorm is de infinitief vente; in de tegenwoordige tijd is de vorm bijvoorbeeld venter: jeg venter — “ik wacht”. Voor “op iemand of iets wachten” komt vaak vente på voor, bijvoorbeeld: Jeg venter på bussen. — “Ik wacht op de bus.” In deze vaste zin wordt de plaatsgroep volgens de vaste vertaling weergegeven als “op de verkeerde plek”. det: vóór een bijvoeglijk naamwoord en een onzijdig zelfstandig naamwoord markeert det hier de bepaalde woordgroep. Het verwijst niet zelfstandig naar een bepaalde persoon. Bij een gemeenslachtig zelfstandig naamwoord staat in een vergelijkbare structuur den; bij een onzijdig woord staat det. Voorbeeld: det store hus — “het grote huis”. forkerte betekent hier “verkeerde”. De basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord is forkert; forkerte is de vorm die na det in deze bepaalde woordgroep staat. De verandering hoort dus bij forkert, niet bij sted. Vergelijk: et forkert sted — “een verkeerde plek” en det forkerte sted — “de verkeerde plek”. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted; het meervoud is steder. Hier staat het enkelvoud in de woordgroep det forkerte sted. De zin wordt opgebouwd uit Jeg var (“ik was”), næsten (“bijna”), ved at vente (een constructie rond bijna bezig zijn met of op het punt staan te wachten) en det forkerte sted (“de verkeerde plek”). Samen geeft de vaste vertaling: “Ik wachtte bijna op de verkeerde plek.”

6. Det er forvirrende, fordi køerne er tæt på hinanden.

   Het is verwarrend omdat beide rijen dicht bij elkaar zijn.

   Det er

   Het is

   forvirrende

   verwarrend

   fordi

   omdat

   køerne

   de rijen

   tæt

   dicht

   på hinanden

   bij elkaar

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier de onpersoonlijke opening “het is”. Det verwijst niet noodzakelijk naar een specifiek zelfstandig naamwoord; samen met er (de tegenwoordige tijd van være, “zijn”) introduceert het een beoordeling van de situatie. Vergelijk: Det er svært. — “Het is moeilijk.” forvirrende betekent hier dat de situatie verwarrend is. Het is de vorm die een zaak of situatie beschrijft die verwarring veroorzaakt. Het basiswerkwoord is forvirre (“verwarren”). Een nuttig contrast is forvirret: Jeg er forvirret. — “Ik ben in de war.” Daar beschrijft forvirret de toestand van een persoon, terwijl forvirrende hier de oorzaak of eigenschap van de situatie beschrijft. fordi leidt een redengevende bijzin in en betekent “omdat”. Het verband is dus: eerst de beoordeling, daarna de reden. Voorbeeld: Jeg bliver her, fordi det regner. — “Ik blijf hier omdat het regent.” køerne betekent in deze zin “de rijen”; volgens de vaste vertaling gaat het om beide rijen. De vorm is de bepaalde meervoudsvorm van kø (“rij” of “wachtrij”): køer is meervoud en køerne is “de rijen”. Het achtervoegsel -ne markeert hier de bepaaldheid van het meervoud. Voorbeeld: Køerne er lange. — “De rijen zijn lang.” tæt betekent hier “dicht” in de ruimtelijke betekenis. In combinatie met på vormt het de gebruikelijke uitdrukking tæt på (“dicht bij”). De vergelijking is tæt — tættere — tættest: “dicht” — “dichter” — “het dichtst”. Voorbeeld: Butikken ligger tæt på stationen. — “De winkel ligt dicht bij het station.” på hinanden maakt de relatie wederzijds: “bij elkaar” of letterlijk “op elkaar”. hinanden is een wederzijds voornaamwoord; in deze zin beschrijft het dat de twee rijen ten opzichte van elkaar dicht staan. Voorbeeld: De står tæt på hinanden. — “Ze staan dicht bij elkaar.” Samen betekent Det er forvirrende, fordi køerne er tæt på hinanden.: “Het is verwarrend omdat beide rijen dicht bij elkaar zijn.” De hoofdzin geeft de beoordeling (Det er forvirrende), en de bijzin met fordi verklaart de reden: de rijen bevinden zich dicht bij elkaar.

7. Jeg flytter mig, før der kommer flere mennesker.

   Ik ga ergens anders staan voordat er meer mensen komen.

   Jeg

   ik

   flytter … mig

   verplaats me; ga ergens anders staan

   før

   voordat

   der kommer

   er komen

   flere

   meer

   mennesker

   mensen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm die de spreker gebruikt als onderwerp; bijvoorbeeld: Jeg kommer senere. — “Ik kom later.” flytter mig betekent hier dat de spreker zichzelf verplaatst, in deze context: ergens anders gaan staan. flytter is de tegenwoordige tijd van flytte (“verplaatsen/verhuizen”), en mig is de reflexieve vorm voor “mij” bij een onderwerp in de eerste persoon. Het patroon jeg flytter mig is dus bruikbaar voor “ik verplaats me”, terwijl jeg flytter stolen betekent dat ik de stoel verplaats. Voorbeeld: Jeg flytter mig lidt. — “Ik ga een beetje opzij.” før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin in. Het beschrijft dat de verplaatsing eerder plaatsvindt dan wat in die bijzin gebeurt. Voorbeeld: Vi går, før det bliver mørkt. — “We gaan weg voordat het donker wordt.” der kommer betekent hier “er komen”. kommer is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”). der is in deze constructie een onpersoonlijk onderwerpselement bij een mededeling over wat er aanwezig komt of gebeurt; het verwijst hier niet naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. De volgorde in de bijzin is før der kommer ...: na før staat dus de bijzin met der vóór het werkwoord kommer. flere betekent hier “meer” bij een meervoudig telbaar zelfstandig naamwoord. Het is de vergelijkende vorm die bij mange (“veel”, voor telbare zaken) hoort: mange — flere — flest (“veel” — “meer” — “het meest”). Voorbeeld: Der kommer flere gæster. — “Er komen meer gasten.” mennesker betekent “mensen”. Dit is het meervoud van menneske (“mens”); de vorm mennesker noemt dus meerdere personen. In het fragment flere mennesker betekent het geheel “meer mensen”. De hoofdzin Jeg flytter mig geeft de handeling van de spreker. De bijzin før der kommer flere mennesker geeft het moment waarop die handeling voorafgaat: eerst verplaatst de spreker zich, en daarna komen er meer mensen. Samen betekent de zin: “Ik ga ergens anders staan voordat er meer mensen komen.”

8. Den kø er kortere nu.

   Die rij is nu korter.

   Den

   die

   kø

   rij

   er

   is

   kortere

   korter

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier een aanwijzend voornaamwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. In deze zin betekent het die; het is niet op zichzelf de Deense bepaaldheidsmarkering. De bepaalde vorm van kø is køen. kø betekent hier rij, in de zin van een rij wachtende mensen. Een bruikbaar patroon is en kø = een rij tegenover køen = de rij. In de vaste zin staat kø na den in de combinatie den kø, met de betekenis die rij. er is de tegenwoordige tijd van at være (zijn). Het verbindt het onderwerp met de beschrijving die erop volgt. Voorbeeld: Køen er lang. = De rij is lang. kortere is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord kort: kort → kortere → kortest. Hier beschrijft kortere de rij en vergelijkt het de lengte met een eerdere of andere relevante toestand. Voorbeeld: Køen er kortere end den anden. = De rij is korter dan de andere. nu betekent nu en plaatst de beschreven toestand op het huidige moment. Samen betekent Den kø er kortere nu.: Die rij is nu korter. Den kø is het onderwerp, er kortere zegt dat de rij een kleinere lengte heeft dan eerder of dan een relevante andere rij, en nu plaatst die toestand in het heden.