Wachten op je beurt | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg venter stadig på, at det bliver min tur.

   Ik wacht nog steeds op mijn beurt.

   Jeg

   ik

   venter

   wacht

   stadig

   nog steeds

   på

   op

   det bliver

   het wordt

   min tur

   mijn beurt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het onderwerp. De vorm is gelijk voor mannelijk en vrouwelijk; het is de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Jeg kommer. = “Ik kom.” venter betekent hier “wacht”. Dit is de tegenwoordige tijd van vente (“wachten”): jeg venter. In het Deens draagt de tegenwoordige tijd bij gewone werkwoorden niet verschillende persoonsuitgangen: jeg venter en de venter hebben dezelfde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Jeg venter på bussen. = “Ik wacht op de bus.” stadig betekent “nog steeds” en geeft aan dat het wachten tot nu toe voortduurt. Het staat hier vóór de rest van de voorzetselgroep. Voorbeeld: Hun arbejder stadig. = “Zij werkt nog steeds.” på is hier het voorzetsel dat bij vente hoort in de betekenis “wachten op”. De vaste combinatie is vente på + iets/iemand; vóór een volledige bijzin staat hier vente på, at .... De komma markeert de daaropvolgende bijzin. det bliver betekent hier “het wordt”. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden” of “blijven”). In deze uitdrukking is det een grammaticaal onderwerp; het verwijst niet noodzakelijk naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. De vorm bliver verandert hier niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Det bliver mørkt. = “Het wordt donker.” min tur betekent “mijn beurt”. min is de bezittelijke vorm voor “mijn” bij een enkelvoudig en-woord; tur is zo’n woord. Vergelijk mit bij een enkelvoudig et-woord en mine bij het meervoud. Tur kan in andere contexten ook “tocht” of “rit” betekenen, maar in deze combinatie betekent min tur “mijn beurt”. Voorbeeld: Nu er det min tur. = “Nu is het mijn beurt.” Samen heeft de zin de structuur Jeg venter stadig på, at det bliver min tur: “Ik wacht nog steeds tot het mijn beurt wordt”, natuurlijk vertaald als “Ik wacht nog steeds op mijn beurt.” vente på drukt het wachten op iets uit; de bijzin met at det bliver min tur benoemt waarop wordt gewacht.

2. De bruger lang tid på at kalde alle frem i dag.

   Ze doen er vandaag lang over om iedereen op te roepen.

   De

   ze

   bruger

   besteedt / gebruikt

   lang

   lang

   tid

   tijd

   kalde … frem

   naar voren roepen

   alle

   iedereen / alle mensen

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier “ze” en is het onderwerp. In deze zin is het de Deense persoonlijke vorm voor meervoudig “ze”; de vorm markeert geen geslacht. In een andere context kan De ook een formele aanspreekvorm zijn, maar die lezing past niet bij de vaste vertaling. bruger is de tegenwoordige tijd van bruge, “gebruiken” of “besteden”. In de combinatie bruge tid betekent het “tijd besteden” of “er tijd over doen”. Een veelgebruikt patroon is bruge tid på at + infinitief: Jeg bruger tid på at læse. — “Ik besteed tijd aan lezen.” De tegenwoordige vorm bruger blijft bij verschillende personen en aantallen hetzelfde. lang betekent hier “lang” in de betekenis “van lange duur”. Het beschrijft tid, niet het werkwoord. De vergrotende trap is længere (“langer”) en de overtreffende trap længst (“langst”). Voorbeeld: Det tager længere tid. — “Het duurt langer.” tid betekent “tijd”. In bruge tid gaat het om de tijd die aan een activiteit wordt besteed. lang tid betekent “lange tijd”. Voorbeeld: Jeg har ikke tid. — “Ik heb geen tijd.” på at kalde ... frem is het patroon waarin på at na bruge tid een activiteit inleidt; at markeert de infinitief. kalde is de infinitief van het werkwoord kalde, met de betekenis “roepen” of “noemen”. Met frem krijgt het hier de betekenis “naar voren roepen” of “oproepen”. De twee delen horen bij elkaar, ook al staat alle ertussen: kalde alle frem. Voorbeeld: Læreren kalder eleverne frem. — “De leraar roept de leerlingen naar voren.” alle betekent hier “iedereen” of “alle mensen” en is het voorwerp van kalde ... frem. Het verwijst naar de volledige groep die wordt opgeroepen; de zin specificeert niet wie die mensen afzonderlijk zijn. Voor een zelfstandig naamwoord staat alle ook in combinaties als alle børn — “alle kinderen”. Voorbeeld: Alle skal vente. — “Iedereen moet wachten.” i dag betekent “vandaag”. Het is hier een tijdsbepaling en staat aan het einde van de zin. Voorbeeld: Jeg arbejder i dag. — “Ik werk vandaag.” De zin bouwt zo op: De bruger lang tid = “Ze doen er lang over”, på at kalde alle frem = “om iedereen op te roepen”, en i dag = “vandaag”. Samen betekent de volledige uiting: “Ze doen er vandaag lang over om iedereen op te roepen.”

3. Så bør jeg blive i nærheden.

   Dus moet ik in de buurt blijven.

   Så

   Dus

   bør jeg

   moet ik

   blive

   blijven

   i nærheden

   in de buurt

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dus’ en verbindt deze zin met iets dat eraan voorafgaat: het is een gevolgtrekking. In andere zinnen kan het ook een andere functie hebben, maar hier drukt het geen manier (‘zo’) uit. bør jeg bevat de modale vorm bør van burde en het persoonlijk voornaamwoord jeg (‘ik’). Hier geeft bør aan dat de spreker in deze situatie hoort of geacht wordt iets te doen; de vaste vertaling geeft dat weer met ‘moet’. Na een Deens modaal werkwoord staat het volgende werkwoord zonder at: Jeg bør blive betekent ‘Ik zou moeten blijven’ of, volgens de vaste vertaling, ‘Ik moet blijven’. Bør verandert hier niet mee met de persoon: jeg bør, du bør, de bør. blive betekent hier ‘blijven’: op dezelfde plaats aanwezig blijven. Het is de infinitief na bør. Hetzelfde werkwoord kan in een andere context ook ‘worden’ betekenen; die betekenis past hier niet bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Hun bliver hjemme. — ‘Zij blijft thuis.’ i nærheden is een vaste plaatsaanduiding voor ‘in de buurt’ of ‘in de nabijheid’. nærheden is de bepaalde vorm van nærhed (‘nabijheid’), maar de uitdrukking wordt als geheel gebruikt om een nabije plaats aan te duiden. Samen vormt de zin het patroon Så + modaal werkwoord + onderwerp + infinitief + plaatsaanduiding: ‘Dus moet ik in de buurt blijven.’ De spreker trekt daarmee de conclusie dat het voor hem of haar nodig of passend is om in de buurt te blijven.

4. De kalder måske på dig snart.

   Ze roepen je misschien binnenkort op.

   De

   ze

   kalder … på

   iemand roepen

   dig

   jou

   måske

   misschien

   snart

   binnenkort

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier “ze” en staat als onderwerp. In het Deens is dit de derde persoon meervoud; de vorm van het tegenwoordige werkwoord verandert hier niet mee in persoon of getal. Voorbeeld: De kommer snart. — “Ze komen binnenkort.” kalder på betekent hier iemand roepen of laten komen. kalder is de tegenwoordige tijd van kalde; de combinatie kalde på is een vaste constructie voor iemand roepen. Voorbeeld: Hun kalder på lægen. — “Zij roept de dokter.” dig betekent “jou” en is de objectsvorm van het enkelvoudige persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon. Het staat hier na på, omdat de persoon die geroepen wordt in deze constructie met på wordt verbonden. Vergelijk het onderwerp du (“jij”) met het object dig (“jou”): Du ser dig. — “Jij ziet jezelf.” måske betekent “misschien” en maakt de bewering onzeker. Het zegt niet dat het roepen zeker zal gebeuren. Voorbeeld: Måske kommer hun. — “Misschien komt zij.” snart betekent “binnenkort” of “spoedig”. Het verwijst hier naar een moment in de nabije toekomst; het geeft niet aan hoe vaak iets gebeurt. Voorbeeld: Vi ses snart. — “We zien elkaar binnenkort.” Samen vormen de delen de betekenis: De is degene(n) die handelen, kalder på dig zegt dat zij jou roepen, en måske snart geeft respectievelijk onzekerheid en nabije tijd aan. De hele uiting betekent dus: “Misschien roepen ze je binnenkort.”

5. Hvilken skranke skal jeg holde øje med?

   Welke balie moet ik in de gaten houden?

   Hvilken

   welke

   skranke

   balie

   skal jeg

   moet ik

   holde øje med

   in de gaten houden

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken staat voor een zelfstandig naamwoord en vraagt hier welke specifieke balie bedoeld wordt. Het is de enkelvoudsvorm voor een woord van het gemeenschappelijke geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat hvilket, en bij meervoud hvilke. In deze zin hoort hvilken bij skranke. skranke betekent hier een balie of loket. Het is een zelfstandig naamwoord: en skranke is de onbepaalde vorm en skranken de bepaalde vorm. Voorbeeld: Jeg står ved skranken. — Ik sta bij de balie. skal jeg combineert het modale werkwoord skal met het onderwerp jeg (ik). In deze vraag drukt skal uit wat de spreker moet doen; daarom past de vertaling moet ik. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg vente? — Moet ik wachten? Na skal staat het volgende werkwoord hier in de infinitief zonder at: skal ... holde. holde øje med is een vaste uitdrukking voor iemand of iets in de gaten houden, erop letten of het blijven volgen. De infinitief is holde; de uitdrukking bevat letterlijk øje (oog) en med (met), maar als geheel heeft zij de idiomatische betekenis uit de korte vertaling. Voorbeeld: Jeg holder øje med skærmen. — Ik houd het scherm in de gaten. Samen vormt de zin de vraag welke balie de spreker in de gaten moet houden: Hvilken skranke is de gevraagde balie, skal jeg geeft aan wat de spreker moet doen, en holde øje med benoemt die handeling. De volledige betekenis is: Welke balie moet ik in de gaten houden?

6. Skærmen viser den rigtige skranke.

   Het scherm zal de juiste balie laten zien.

   Skærmen

   het scherm

   viser

   toont

   rigtige

   juiste

   skranke

   balie

   Uitgebreide uitleg

   Skærmen betekent hier “het scherm”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van skærm: en skærm = een scherm, skærmen = het scherm. De uitgang -en hoort bij dit zelfstandig naamwoord en drukt hier bepaaldheid uit. viser betekent hier “zal laten zien” volgens de vaste vertaling. De infinitief is vise; viser is de tegenwoordige tijd. Het Deens kan de tegenwoordige tijd ook gebruiken voor een verwachte of geplande toekomstige gebeurtenis. De context bepaalt dan de tijdsbetekenis; hier is die als toekomst vertaald. Voorbeeld: Toget kommer klokken otte. = “De trein komt om acht uur.” rigtige betekent hier “juiste”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm rigtig. In den rigtige skranke staat het in de bepaalde vorm: na den en bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord krijgt het de vorm rigtige. Het beschrijft skranke, niet den. skranke betekent “balie”. Dit is hier een onbepaalde enkelvoudsvorm: en skranke = een balie; skranken = de balie. In de volledige woordgroep maakt den de woordgroep bepaald: den rigtige skranke = “de juiste balie”. De delen worden in dezelfde volgorde gecombineerd: Skærmen = “het scherm”, viser = “zal laten zien”, en den rigtige skranke = “de juiste balie”. Samen betekent Skærmen viser den rigtige skranke.: “Het scherm zal de juiste balie laten zien.”

7. Så holder jeg billetten i hånden.

   Dan houd ik het ticket in mijn hand.

   Så

   dan

   holder

   houd

   jeg

   ik

   billetten

   het ticket

   hånden

   de hand

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verwijst naar het volgende resultaat: “Dan houd ik …”. Wanneer Så vooraan staat, komt in deze zin het werkwoord vóór het onderwerp: Så holder jeg .... Dat is een woordvolgorde voor een mededelende zin; så betekent hier niet “zo” in de zin van een manier. holder is de tegenwoordige tijd van holde, “houden”. In deze zin betekent het “vasthouden” of “bij zich houden”. Voorbeelden: Jeg holder døren. — “Ik houd de deur vast.” holde kan in andere contexten ook “stoppen” betekenen, maar dat is hier niet de betekenis. jeg betekent “ik”. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp. Bijvoorbeeld: Jeg holder billetten. — “Ik houd het ticket vast.” billetten betekent hier “het ticket”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van billet: en billet — “een ticket”, billetten — “het ticket”. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord de bepaaldheid; hij drukt niet op zichzelf een getal uit dat los van de context moet worden vertaald. hånden betekent “de hand”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van hånd: en hånd — “een hand”, hånden — “de hand”. De vorm is dus niet simpelweg een onveranderde herhaling van hånd; de bepaalde vorm krijgt hier -en. Het meervoud is hænder — “handen”. De combinatie holder ... i hånden geeft aan dat iets in de hand wordt vastgehouden. Het voorzetsel i staat in de brontekst tussen holder en hånden; samen met hånden vormt het de plaatsbepaling “in de hand”. De hele zin bouwt daarom op als Så + holder + jeg + billetten + i hånden: “Dan houd ik het ticket in mijn hand.”

8. Det gør det lettere, når det bliver din tur.

   Dat maakt het makkelijker als je aan de beurt bent.

   gør

   maakt / doet

   lettere

   makkelijker

   når

   als / wanneer

   bliver

   wordt

   din

   jouw

   tur

   beurt

   Uitgebreide uitleg

   gør is de tegenwoordige tijd van gøre (“doen/maken”). In gør ... lettere betekent het “maakt ... makkelijker”. De Deense werkwoordsvorm verandert niet per persoon. Voorbeeld: Det gør arbejdet lettere. — “Dat maakt het werk makkelijker.” lettere is de vergrotende trap van let (“makkelijk/licht”): let → lettere → lettest. Hier betekent het “makkelijker”, niet alleen “makkelijk”. Voorbeeld: Denne vej er lettere. — “Deze weg is makkelijker.” når leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “als/wanneer”. Het introduceert de situatie waarin het resultaat optreedt. bliver is de tegenwoordige tijd van blive. In combinatie met din tur drukt het uit dat het iemands beurt wordt; volgens de vaste vertaling is dat hier “als je aan de beurt bent”. blive kan in andere contexten ook “blijven” betekenen. Voorbeeld: Det bliver mørkt. — “Het wordt donker.” din is een bezittelijk voornaamwoord voor één bezeten zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, zoals tur in en tur. Het stemt af op het bezeten woord, niet op de persoon die de beurt heeft. Bij een onzijdig enkelvoud staat dit, en bij meervoud dine. tur betekent hier “beurt”. In andere contexten kan hetzelfde woord ook “tocht” of “rondje” betekenen; din tur maakt de bedoelde betekenis hier duidelijk. Voorbeeld: Nu er det min tur. — “Nu ben ik aan de beurt.” Samen vormen Det gør det lettere de betekenis “Dat maakt het makkelijker”: het eerste det is het onderwerp en het tweede det is wat makkelijker wordt gemaakt. når det bliver din tur voegt de tijdssituatie toe: “als je aan de beurt bent”. De volledige uiting betekent dus: “Dat maakt het makkelijker als je aan de beurt bent.”