Iemand voor laten gaan in de rij | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, du må gerne komme foran mig.

   Pardon, u mag voor mij.

   Undskyld

   pardon; neem me niet kwalijk

   du må gerne

   je mag gerust

   komme

   komen

   foran mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld betekent hier “pardon” of “neem me niet kwalijk”. Het kan ook als verontschuldiging worden gebruikt; in deze zin staat het vooraan als korte beleefde opening. du må gerne vormt een veelgebruikte Deense toestemming: må is de tegenwoordige vorm van måtte (“mogen”) en du is het enkelvoudige voornaamwoord voor “jij/je”. gerne geeft aan dat de handeling toegestaan of welkom is: “je mag gerust …”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Vergelijk: Du må vente. — “Je mag wachten.” komme is de infinitief van “komen”. In deze zin staat het na må, dus niet als persoonsvorm met een aparte uitgang. De combinatie må gerne komme betekent “mag gerust komen”. foran mig betekent hier “voor mij” in ruimtelijke zin: vóór mij, bijvoorbeeld vóór mijn plaats in een rij. mig is de objectvorm van jeg (“ik”): jeg gebruik je als onderwerp, mig na een voorzetsel of als object. foran duidt hier de ruimtelijke positie vóór de spreker aan. Samen ontstaat: Undskyld, du må gerne komme foran mig. — “Pardon, je mag gerust vóór mij komen.” De spreker geeft de aangesprokene toestemming om vóór de spreker te komen, bijvoorbeeld in een rij.

2. Er du sikker? Jeg vil ikke tage din plads.

   Weet u het zeker? Ik wil uw plaats niet innemen.

   Er du

   bent u

   sikker

   zeker

   Jeg vil

   ik wil

   ikke

   niet

   tage

   innemen

   din

   uw

   plads

   plaats

   Uitgebreide uitleg

   Er du vormt hier de vraagstructuur: het werkwoord er staat vóór het onderwerp du. Er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”); du is de informele tweede persoon enkelvoud (“jij/u” in de aanspreekvorm van het Deens). De vaste vertaling gebruikt Nederlands u, maar het Deense du zelf is niet de formele vorm. sikker betekent hier “zeker” in de betekenis “ervan overtuigd”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij de aangesprokene. De vorm verandert niet volgens de persoon du; bij andere grammaticale combinaties kan het Deens wel bijvoorbeeld sikkert of sikre gebruiken. Voorbeeld: Jeg er sikker. — “Ik ben zeker.” Jeg vil combineert jeg (“ik”) met vil, de tegenwoordige vorm van at ville. Met een daaropvolgend infinitief drukt vil hier de wil of intentie van de spreker uit: “ik wil”. tage blijft na vil in de infinitief. Voorbeeld: Jeg vil vente. — “Ik wil wachten.” ikke is de gewone Deense ontkenning “niet”. In deze hoofdzin staat het na het vervoegde werkwoord en het onderwerp: Jeg vil ikke .... Daardoor wordt de daaropvolgende bedoeling ontkend. tage is de infinitief “nemen”. In tage din plads betekent het, samen met het volgende zelfstandig naamwoord, “uw plaats innemen”. De tegenwoordige vorm is tager: Jeg tager pladsen. — “Ik neem de plaats in.” din is het bezittelijke woord voor de tweede persoon enkelvoud: “jouw/uw”. Het verwijst hier naar de aangesprokene en staat vóór plads. De vorm din hoort bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord; bij een onzijdig enkelvoudig woord staat dit, en bij meervoud dine. plads betekent “plaats”. Het is een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; het bepaalde enkelvoud is pladsen (“de plaats”). In deze zin gaat het om de plaats van de aangesprokene, in overeenstemming met din. Samen vormen Er du sikker? de vraag “Weet u het zeker?” of letterlijker “Bent u zeker?”. Daarna geeft Jeg vil ikke tage din plads de ontkende intentie weer: “Ik wil uw plaats niet innemen.”

3. Det er i orden, dine tasker ser tunge ud.

   Het is goed, uw tassen zien er zwaar uit.

   Det er i orden

   Het is goed; in orde

   dine

   uw

   tasker

   tassen

   ser … ud

   zien er … uit

   tunge

   zwaar

   Uitgebreide uitleg

   Det er i orden betekent hier “Het is goed” of “In orde”. Dit is een vaste, bruikbare uitdrukking om instemming, geruststelling of acceptatie uit te drukken. Det is hier het onpersoonlijke onderwerp in deze uitdrukking; het verwijst niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). dine betekent hier “uw”. Het is de bezittelijke vorm voor een meervoudig zelfstandig naamwoord. Vergelijk: din bij één gemeenschappelijk-geslachtig woord, dit bij één onzijdig woord, en dine bij meervoud. Voorbeeld: dine bøger — “uw boeken”. Dezelfde Deense vorm kan in een andere context ook “jouw” betekenen, maar in deze zin is “uw” de bedoelde vertaling. tasker betekent “tassen”. Het is het meervoud van taske (“tas”). Voorbeeld: to tasker — “twee tassen”. ser ... ud is een veelgebruikte constructie voor hoe iets eruitziet of lijkt: letterlijk ongeveer “ziet er ... uit”. ser is de tegenwoordige tijd van at se (“zien”); ud staat verderop als onderdeel van de constructie. Voorbeeld: Hun ser glad ud. — “Zij ziet er blij uit.” De constructie beschrijft een indruk of uiterlijk, niet noodzakelijk een blijvende eigenschap. tunge betekent hier “zwaar”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord tung (“zwaar”) die hier bij het meervoud tasker staat. Vergelijk: en tung taske — “een zware tas”, et tungt bord — “een zwaar bord”, en tunge tasker — “zware tassen”. De uitgang -e hoort hier bij het meervoud. Samen vormen dine tasker (“uw tassen”) en ser tunge ud (“zien er zwaar uit”) de mededeling dat de tassen de indruk geven zwaar te zijn. De volledige zin betekent daarom: “Het is goed, uw tassen zien er zwaar uit.”

4. Det sætter jeg pris på.

   Dat waardeer ik.

   Det

   dat

   sætter … pris … på

   waarderen

   jeg

   ik

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat”: een verwijzend voornaamwoord voor iets dat al uit de context bekend is. De zin zelf benoemt niet precies waarnaar det verwijst. In het Deens staat deze vorm voor een onzijdig enkelvoudig verwijspunt; de concrete referent moet uit de context komen. sætter pris på is een vaste Deense uitdrukking met de betekenis “waarderen”. De letterlijke onderdelen betekenen ongeveer “prijs zetten op”, maar samen drukken ze waardering uit. De infinitief/basevorm van sætter is sætte; sætter is hier de tegenwoordige tijd. De tegenwoordige vorm verandert in het Deens niet mee met de persoon: jeg sætter en de sætter gebruiken beide sætter. Een bruikbaar patroon is sætte pris på + iets/iemand. Voorbeeld: Jeg sætter pris på din hjælp. — “Ik waardeer je hulp.” jeg betekent “ik” en is hier het onderwerp: de spreker is degene die waardeert. Het is de eerste persoon enkelvoud; vergelijk bijvoorbeeld du voor “jij” en vi voor “wij”. De volgorde is bewust niet de meest neutrale Jeg sætter pris på det. Het voornaamwoord Det staat vooraan als datgene waarop de waardering gericht is. Daarna komt het werkwoord sætter, gevolgd door het onderwerp jeg; dit is Deense inversie na een vooropgeplaatst zinsdeel. pris på blijft samen met sætter de vaste uitdrukking vormen. Als geheel betekent Det sætter jeg pris på.: “Dat waardeer ik.” De uitdrukking is geschikt om waardering voor een aanbod, handeling of andere vooraf bekende zaak uit te spreken.

5. Jeg er kun ved skranken i et minut.

   Ik ben maar een minuut bij de balie.

   Jeg er

   ik ben

   kun

   maar

   ved

   bij

   skranken

   balie

   minut

   minuut

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier “ik ben”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”); deze vorm blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen en aantallen. Een herbruikbaar patroon is Jeg er ..., bijvoorbeeld: Jeg er klar. — “Ik ben klaar.” kun beperkt de bewering: “maar/alleen”. Hier maakt het de verblijfsduur kort: de spreker is er slechts één minuut. kun is geen ontkenning; daarvoor gebruikt het Deens bijvoorbeeld ikke. ved betekent hier “bij” en geeft de plaats aan. In deze betekenis staat het bij een locatie: ved døren — “bij de deur”. Het is niet hetzelfde als på, dat in andere contexten onder meer “op” of “bij” kan betekenen; de keuze hangt af van de bedoelde plaatsrelatie. skranken betekent “de balie”. De basisvorm is skranke; skranken is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de balie”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. Het zelfstandig naamwoord is niet een vorm van ved; beide woorden hebben hun eigen functie. minut betekent “minuut”. In et minut staat het onbepaalde lidwoord et bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord. In deze zin geeft de volledige combinatie i et minut de duur “één minuut lang/gedurende een minuut” aan; et wordt hier dus samen met minut door de vaste vertaling als één minuut geïnterpreteerd. Het voorzetsel i maakt van de tijdsaanduiding een duurspanne. Samen vormt de zin Jeg er kun ved skranken i et minut. de betekenis: “Ik ben maar een minuut bij de balie.” De volgorde is: onderwerp en werkwoord (Jeg er), beperking van de duur (kun), plaats (ved skranken) en vervolgens de tijdsduur (i et minut).

6. Jeg kan godt vente lidt længere.

   Ik kan nog wel even wachten.

   Jeg kan

   ik kan

   godt

   wel

   vente

   wachten

   lidt

   een beetje; even

   længere

   langer

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Jeg kan komme. — “Ik kan komen.” godt betekent hier niet letterlijk “goed” als beoordeling. In de combinatie kan godt versterkt het de mogelijkheid of bereidheid: “wel kunnen”. De combinatie past daarom bij de vertaling “ik kan nog wel wachten”. Voorbeeld: Jeg kan godt hjælpe. — “Ik kan wel helpen.” vente betekent “wachten”. Dit is de infinitief die na kan staat; de persoonsinformatie zit in kan, niet in vente. Voorbeeld: Vi kan vente. — “Wij kunnen wachten.” lidt betekent “een beetje” of, bij een tijdsduur, “even”. Hier beperkt het de duur van het wachten: “een beetje / even”. Voorbeeld: Vent lidt. — “Wacht even.” længere betekent hier “langer”. Het is de vergrotende trap van lang (“lang”): lang → længere. In deze zin gaat het om een langere wachttijd dan de tijd die al verwacht of verstreken is; de precieze vergelijking wordt niet afzonderlijk genoemd. Voorbeeld: Jeg bliver lidt længere. — “Ik blijf iets langer.” Samen vormen de delen Jeg kan godt vente (“ik kan wel wachten”) en lidt længere (“een beetje langer”). De volledige betekenis is dus: “Ik kan nog wel even wachten.” In de gegeven context sluit dat aan bij iemand die nog maar kort bij de balie is en aangeeft niet meteen te hoeven vertrekken.

7. Jeg skal nok sørge for, at jeg ikke forsinker dig.

   Ik zorg ervoor dat ik u niet ophoud.

   Jeg skal nok

   ik zal wel

   sørge for

   ervoor zorgen

   ikke

   niet

   forsinker

   vertraag; houd op

   dig

   jou; u

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal nok is hier een geruststellende belofte: “ik zal er wel voor zorgen”. skal is de vorm van skulle bij jeg; in deze combinatie drukt het niet alleen een neutrale toekomstige planning uit, maar ook de verzekering dat de spreker iets op zich neemt. nok versterkt die geruststelling. Een bruikbaar patroon is jeg skal nok + werkwoordelijk deel, bijvoorbeeld: Jeg skal nok ringe i morgen. — “Ik zal morgen wel bellen.” sørge for betekent “ervoor zorgen” of “zorgen dat”. Het is een vaste combinatie met for; vóór een bijzin staat vaak sørge for, at .... Hier leidt die bijzin in met at, waarna wordt uitgelegd wat de spreker zal voorkomen of regelen. Voorbeeld: Hun sørger for, at døren er lukket. — “Zij zorgt ervoor dat de deur dicht is.” ikke maakt het daaropvolgende gebeuren negatief: “niet”. In deze zin hoort de ontkenning bij forsinker: de spreker belooft dus ervoor te zorgen dat het ophouden of vertragen niet gebeurt. forsinker is de tegenwoordige tijd van forsinke, “vertragen” of “iemand ophouden”. In deze bijzin staat de vorm bij het onderwerp jeg: jeg forsinker betekent hier “ik houd iemand op” of “ik vertraag iets”. De vorm verandert niet met jeg; Deense werkwoorden hebben in de tegenwoordige tijd doorgaans geen aparte persoonsuitgang. Voorbeeld: Jeg forsinker ikke toget. — “Ik vertraag de trein niet.” dig is de objectvorm van het tweede-persoonspronomen du: “jou” of, afhankelijk van de Nederlandse aanspreekvorm, “u”. Hier is het de persoon die door jeg niet wordt opgehouden. Het woord zelf geeft geen zelfstandig naamwoordelijk geslacht aan. Als onderwerp staat de bijbehorende vorm du, maar als object dig: Du hjælper mig. — “Jij helpt mij.” Samen geeft Jeg skal nok sørge for, at jeg ikke forsinker dig. de betekenis: “Ik zal ervoor zorgen dat ik u niet ophoud.” De hoofdzin Jeg skal nok sørge for is de geruststellende toezegging; at jeg ikke forsinker dig specificeert wat de spreker zal voorkomen. De eerdere zin over nog wat langer kunnen wachten past bij deze betekenis, zonder dat de huidige zin meer concrete omstandigheden vastlegt.