Apparatuur in de vergaderruimte controleren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vi skal tjekke udstyret i mødelokalet.

   We moeten de apparatuur in de vergaderruimte controleren.

   Vi skal

   we moeten

   tjekke

   controleren; nakijken

   udstyret

   de apparatuur

   i

   in

   mødelokalet

   de vergaderruimte

   Uitgebreide uitleg

   Vi skal betekent hier “we moeten”. Vi is de eerste persoon meervoud: “wij/we”. Skal is de vorm van skulle bij vi; in deze zin drukt de constructie een verplichting uit. De vaste vertaling bevestigt die betekenis. Na skal staat de infinitief: Vi skal tjekke = “we moeten controleren”. In een andere context kan skal ook een geplande toekomstige handeling aangeven, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. tjekke betekent “controleren” of “nakijken”. Dit is de infinitief, passend na skal. Dezelfde vorm kan na andere modale werkwoorden voorkomen, bijvoorbeeld Vi kan tjekke udstyret = “We kunnen de apparatuur controleren”. udstyret betekent hier “de apparatuur”. Het is de bepaalde vorm van udstyr, “apparatuur”. De uitgang -et markeert bij dit zelfstandig naamwoord de bepaalde enkelvoudsvorm; udstyret verwijst dus naar bepaalde apparatuur die in de situatie relevant is. Een kort voorbeeld is Udstyret virker = “De apparatuur werkt”. i betekent “in” en introduceert hier de plaats waar de apparatuur zich bevindt. Het koppelt udstyret aan mødelokalet: de apparatuur is in de vergaderruimte. mødelokalet betekent “de vergaderruimte”. Het is de bepaalde vorm van mødelokale, “vergaderruimte”; -t markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm. Het eerste deel møde betekent “vergadering” en het tweede deel lokale “ruimte”, maar samen vormt mødelokale één zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Mødelokalet er stort = “De vergaderruimte is groot”. Samen vormen de delen Vi skal tjekke (“we moeten controleren”), udstyret (“de apparatuur”) en i mødelokalet (“in de vergaderruimte”) de volledige betekenis: “We moeten de apparatuur in de vergaderruimte controleren.” De contextzin over een vergadering die bijna begint maakt die plaatsaanduiding begrijpelijk, maar verandert de grammaticale betekenis van de zin niet.

2. Mødet begynder snart.

   De vergadering begint bijna.

   Mødet

   de vergadering

   begynder

   begint

   snart

   binnenkort

   Uitgebreide uitleg

   Mødet betekent hier “de vergadering”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord møde (“vergadering”): et møde = “een vergadering”, mødet = “de vergadering”. Het achtervoegsel -et markeert hier dus bepaaldheid en niet op zichzelf een meervoud. Voorbeeld: Et møde begynder klokken ni. = “Een vergadering begint om negen uur.” begynder betekent hier “begint”. De basisvorm is begynde (“beginnen”); begynder is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet mee met de persoon: jeg begynder = “ik begin” en de begynder = “zij beginnen”. Voorbeeld: Filmen begynder snart. = “De film begint binnenkort.” snart geeft aan dat iets in de nabije toekomst gebeurt: “binnenkort” of “zo meteen”. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. In deze zin maakt het duidelijk dat het begin van de vergadering nabij is; de vaste vertaling geeft dat weer met “bijna”. Voorbeeld: Vi ses snart. = “We zien elkaar binnenkort.” Samen vormen de delen Mødet begynder snart. de betekenis “De vergadering begint binnenkort” — in overeenstemming met de vaste vertaling: “De vergadering begint bijna.”

3. Lad os gøre det nu.

   Laten we het nu doen.

   Lad os

   laten we

   gøre

   doen

   det

   het

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is de vaste Deense aansporing voor “laten we …”. lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), gevolgd door os (“ons”). Daarna komt het werkwoord in de infinitief: Lad os vente. — “Laten we wachten.” gøre betekent hier “doen” en staat in de infinitief na Lad os. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “maken” betekenen; de precieze betekenis hangt af van wat er wordt gedaan. Voorbeeld: Hvad skal vi gøre? — “Wat moeten we doen?” det is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord dat hier als object “het” betekent. Het specifieke referent wordt in deze zin niet benoemd. det kan ook als onderwerp worden gebruikt, bijvoorbeeld in Det er vigtigt. — “Het is belangrijk.” nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het staat hier na det, maar kan vooraan staan: Nu gør vi det. — “Nu doen we het.” Samen vormen de delen Lad os + infinitief gøre + object det + tijdsbepaling nu: “Laten we het nu doen.” De zin is een directe, gezamenlijke aansporing om de bedoelde handeling op dit moment uit te voeren.

4. Er projektoren tilsluttet den bærbare computer?

   Is de projector met de laptop verbonden?

   Er

   is

   projektoren

   de projector

   tilsluttet

   verbonden

   den

   de

   bærbare

   draagbare

   computer

   computer

   Uitgebreide uitleg

   Er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). In een ja/nee-vraag staat deze vorm vóór het onderwerp: Er projektoren ...? betekent “Is de projector ...?”. Vergelijk: Projektoren er ... is een mededelende zin. projektoren betekent hier “de projector”. Het is de bepaalde vorm van en projektor: en projektor = “een projector”, projektoren = “de projector”. De uitgang -en draagt hier de bepaaldheid; en is geen zelfstandig woord in deze vorm. tilsluttet betekent hier “verbonden/aangesloten”. Het hangt samen met at tilslutte (“aansluiten”); tilsluttet kan bijvoorbeeld ook als voltooid deelwoord voorkomen: Jeg har tilsluttet projektoren = “Ik heb de projector aangesloten.” In deze zin beschrijft het de toestand van de projector na er. den is hier een bepalend woord bij de volgende naamwoordgroep en betekent “de”. Het verwijst niet zelfstandig naar een specifiek eerder genoemd zelfstandig naamwoord; de vaste vertaling identificeert de groep als “de laptop”. In den bærbare computer helpt den de bepaalde nominale groep te vormen. bærbare betekent “draagbare”. De basisvorm is bærbar (“draagbaar”); vóór een zelfstandig naamwoord in een bepaalde groep krijgt het bijvoeglijk naamwoord hier de vorm bærbare. De uitgang -e hoort dus bij bærbare, niet bij computer. Een bruikbaar contrast is en bærbar computer = “een draagbare computer” tegenover den bærbare computer = “de draagbare computer”. computer betekent “computer”. In den bærbare computer staat het zelfstandig naamwoord na het bijvoeglijk naamwoord. Samen is dit de gebruikelijke omschrijving voor “de laptop”; de zin beweert niet dat het om een andere computer gaat dan de bedoelde draagbare computer. De onderdelen bouwen van links naar rechts de vraag op: Er + projektoren vormt “Is de projector”, tilsluttet beschrijft de toestand van de projector, en den bærbare computer noemt waarmee de projector verbonden is. Het geheel betekent: “Is de projector met de laptop verbonden?” Dit is een gewone, directe ja/nee-vraag.

5. Ja, det er den, men kablet sidder lidt løst.

   Ja, dat is zo, maar deze kabel voelt een beetje los aan.

   Ja

   ja

   det er den

   dat is zo

   men

   maar

   kablet

   de kabel

   sidder

   zit

   lidt

   een beetje

   løst

   los

   Uitgebreide uitleg

   Ja bevestigt hier de voorafgaande ja/nee-vraag. Het is een algemeen bevestigend woord en kan aan het begin van een antwoord staan. det er den vormt hier de bevestiging die in de vertaling als “dat is zo” wordt weergegeven. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). det en den zijn Deense voornaamwoordsvormen met verschillende grammaticale vormen; in deze vaste korte bevestiging is vooral de functie van de volledige combinatie belangrijk. De voorafgaande vraag maakt duidelijk dat het antwoord de daarin genoemde situatie bevestigt. men betekent “maar” en voegt een beperking of tegenstelling aan de voorafgaande bevestiging toe. Het maakt die bevestiging niet tot een ontkenning. kablet betekent hier “de kabel”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van kabel: et kabel → kablet. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaaldheid van het zelfstandig naamwoord; het onzijdige woordgeslacht blijkt in de onbepaalde vorm uit et en kan ook zichtbaar zijn in bijvoorbeeld et løst kabel. sidder is de tegenwoordige tijd van sidde (“zitten”). Bij voorwerpen kan sidde ook beschrijven hoe iets geplaatst, bevestigd of vastgemaakt zit. In kablet sidder lidt løst betekent het dus dat de kabel niet helemaal stevig of strak zit. Voorbeeld: Skruen sidder løst. — “De schroef zit los.” lidt is een bijwoord van graad en betekent “een beetje” of “enigszins”. Het zwakt løst af. løst komt hier van het bijvoeglijk naamwoord løs (“los”) en beschrijft de toestand van de kabel in de constructie sidde løst. løs heeft onder meer løs bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord en løst bij een onzijdig zelfstandig naamwoord: en løs ledning, maar et løst kabel. Het tegenovergestelde is fast (“vast”): Kablet sidder fast. — “De kabel zit vast.” Samen bevestigt Ja, det er den de relevante voorafgaande bewering. men leidt de beperking in, en kablet sidder lidt løst zegt dat de kabel wel zo aangesloten of geplaatst is, maar niet helemaal strak of stevig zit. De volledige betekenis is: “Ja, dat is zo, maar deze kabel voelt een beetje los aan.”

6. Lad os teste mikrofonen, før folk kommer.

   Laten we de microfoon testen voordat de mensen aankomen.

   Lad os

   laten we

   teste

   testen

   mikrofonen

   de microfoon

   før

   voordat

   folk

   mensen

   kommer

   komen

   Uitgebreide uitleg

   Lad os betekent hier “laten we” en vormt samen met een werkwoord een voorstel of aansporing. Het patroon is lad os + infinitief: Lad os vente betekent bijvoorbeeld “Laten we wachten”. os is de vorm voor “ons” in deze vaste constructie; het zegt niet wie precies tot de groep behoort. teste is de infinitief van at teste (“testen”). Na lad os staat juist deze infinitief: Lad os teste = “Laten we testen”. De infinitief verandert hier niet mee met persoon of aantal. mikrofonen betekent “de microfoon”. De basisvorm is mikrofon; de uitgang -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald enkelvoud. Het is dus de microfoon die in deze zin bedoeld wordt, zonder dat de zin verder specificeert welke microfoon dat is. før betekent “voordat” en leidt de bijzin met de tijdsrelatie in. Het patroon før + bijzin kan ook in een andere zin staan, bijvoorbeeld Ring, før du går — “Bel voordat je weggaat.” folk betekent “mensen” en is een zelfstandig naamwoord voor mensen als groep. In deze zin staat het zonder bepaald lidwoord, zodat er geen specifieke vorm zoals “de mensen” aan het Deense woord zelf wordt toegevoegd; de vaste Nederlandse vertaling maakt wel duidelijk dat de bedoelde groep “de mensen” is. kommer is de tegenwoordige vorm van komme (“komen”). Dezelfde tegenwoordige vorm kan in een tijdsbijzin naar een toekomstige gebeurtenis verwijzen: før folk kommer betekent hier “voordat de mensen aankomen”. Het onderwerp folk staat vóór het werkwoord, en kommer stemt in deze vorm niet zichtbaar af op een afzonderlijke persoonsuitgang. Samen vormt Lad os teste mikrofonen het voorstel “Laten we de microfoon testen”. Daarna geeft før folk kommer aan dat dit vóór de aankomst van de mensen moet gebeuren. De volledige betekenis is dus: “Laten we de microfoon testen voordat de mensen aankomen.”

7. Den virker, men lydstyrken er lav.

   Hij werkt, maar het volume staat laag.

   Den

   hij/het; het eerdere testobject

   virker

   werkt; functioneert

   men

   maar

   lydstyrken

   het volume

   er

   is

   lav

   laag

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord in de enkelvoudige gemeenslachtelijke vorm. In de gegeven context verwijst het naar het eerder genoemde testobject, de microfoon; de vaste vertaling geeft dat onderwerp weer als “hij”. De vorm den wordt gebruikt bij een enkelvoudig en-woord, maar de vorm zelf bepaalt niet welk object bedoeld is. Voorbeeld: Den virker. — “Hij/het werkt.” virker komt van virke (“werken; functioneren”) en is de tegenwoordige tijd. Een bruikbare keten is virke → virker; in het Deens verandert deze tegenwoordige vorm normaal niet met de persoon: jeg virker, den virker, de virker. Hier betekent het dat het testobject functioneert. men verbindt twee delen met tegenstelling. In X virker, men Y ... wordt de eerste mededeling gevolgd door een beperkende of contrasterende mededeling. Voorbeeld: Mikrofonen virker, men lyden er svag. — “De microfoon werkt, maar het geluid is zwak.” lydstyrken is de bepaalde enkelvoudsvorm van lydstyrke (“volume; geluidssterkte”): lydstyrke → lydstyrken. Het achtervoegsel -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald. Het woord benoemt hier de sterkte van het geluid, niet het testobject. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Hier vormt het met het onderwerp lydstyrken en het predicatieve bijvoeglijk naamwoord lav de betekenis “het volume is laag”. Dat beschrijft een toestand of eigenschap, niet of het object werkt. lav betekent hier “laag” en is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. Omdat het predicatief na er staat, past het hier bij het enkelvoudige onderwerp lydstyrken; de bepaaldheid van dat zelfstandig naamwoord verandert deze predicatieve vorm niet. Vergelijk de attributieve vorm in den lave lydstyrke — “de lage geluidssterkte”. De keuze voor lav zegt dat de geluidssterkte laag is, niet dat het testobject niet werkt. Samen betekent Den virker, men lydstyrken er lav.: “Hij werkt, maar het volume staat laag.” Eerst wordt het functioneren van het testobject vastgesteld; daarna contrasteert men dat met de lage geluidssterkte. Het vervolgzinnetje gebruikt vervolgens skrue op for lydstyrken om die sterkte te verhogen.

8. Jeg skruer lidt op for lydstyrken.

   Ik zet het volume een beetje hoger.

   Jeg

   ik

   skruer … op for

   hoger zetten

   lidt

   een beetje

   lydstyrken

   het volume

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling uitvoert. Het is de eerste persoon enkelvoud. In het Deens blijft jeg dezelfde vorm ongeacht het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg arbejder. — “Ik werk.” skruer ... op for is een vaste, uitbreidbare manier om iets hoger of sterker in te stellen, hier het volume. skruer is de tegenwoordige tijd van skrue (“draaien” of “bijstellen”) bij jeg; op for maakt duidelijk wat wordt verhoogd. De delen staan in deze zin niet naast elkaar: het bijwoord lidt staat ertussen. Voorbeeld: Hun skruer op for varmen. — “Zij zet de verwarming hoger.” lidt verzacht de verhoging: het volume gaat maar een kleine hoeveelheid omhoog. Het is hier een bijwoord en betekent “een beetje”. Voorbeeld: Tal lidt langsommere. — “Praat iets langzamer.” lydstyrken betekent hier “het volume” of “de geluidssterkte”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van lydstyrke: lydstyrke = “geluidssterkte”, lydstyrken = “de geluidssterkte”. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid; het is niet de vorm van het werkwoord skruer. Voorbeeld: Lydstyrken er høj. — “Het volume is hoog.” Samen vormen de delen: Jeg is de uitvoerder, skruer ... op for drukt het verhogen van een instelling uit, lidt geeft de beperkte mate aan en lydstyrken noemt de instelling. De volledige betekenis is dus: “Ik zet het volume een beetje hoger.”

9. Det lyder bedre. Mødelokalet er klart.

   Dat klinkt beter. De vergaderruimte is klaar.

   Det

   dat

   lyder

   klinkt

   bedre

   beter

   Mødelokalet

   de vergaderruimte

   klart

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp van lyder: in deze constructie betekent het “dat/het” en verwijst het niet noodzakelijk naar een zelfstandig naamwoord met een zichtbaar geslacht of getal. Het precieze onderwerp blijft in de zin zelf onbenoemd; de context maakt duidelijk dat de huidige situatie of het resultaat wordt beoordeeld. lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd; de vorm verandert niet naar gelang van het onderwerp. Voorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” bedre is de vergrotende trap van god: god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Het vergelijkt het huidige klinken met een eerdere of andere toestand; in de gegeven context past dat bij de eerdere aanpassing van het volume. Det lyder bedre. betekent dus dat het nu beter klinkt. Mødelokalet betekent “de vergaderruimte”. Het is een samenstelling van møde (“vergadering”) en lokale (“ruimte/lokaal”). De vorm lokalet is de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord et lokale; in de samenstelling verschijnt die bepaaldheid aan het einde: et mødelokale — mødelokalet (“een vergaderruimte” — “de vergaderruimte”). klart is de onzijdige enkelvoudsvorm van klar (“klaar”). Het bijvoeglijk naamwoord stemt hier af op het onzijdige lokalet; daarom staat er klart, niet klar. In er klart betekent klart volgens de vaste vertaling “klaar”, in de zin van gereed. Voorbeeld: Lokalet er klart. — “De ruimte is klaar.” Samen vormen Det lyder bedre en Mødelokalet er klart twee zelfstandige mededelingen: eerst klinkt iets beter dan tevoren, daarna wordt meegedeeld dat de vergaderruimte klaar is. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”) en verbindt het onderwerp Mødelokalet met het beschrijvende klart.