Een bestelling controleren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil tjekke bestillingen, før maden kommer.

   Ik wil de bestelling controleren voordat het eten komt.

   Jeg vil

   ik wil

   tjekke

   controleren

   bestillingen

   de bestelling

   før

   voordat

   maden

   het eten

   kommer

   komt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud. vil is de tegenwoordige tijd van ville en drukt hier een wil of voornemen uit. Na deze modale vorm staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg vil tjekke = “ik wil controleren”. tjekke is de infinitief “controleren”. De vorm blijft na vil onveranderd. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” bestillingen betekent hier “de bestelling”. Het basiswoord is bestilling; bestillingen is de bepaalde enkelvoudsvorm: bestilling + -en. De uitgang maakt er “de bestelling” van, niet zomaar “een bestelling”. Voorbeeld: Jeg ser bestillingen. — “Ik zie de bestelling.” før is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “voordat”. Het leidt hier de bijzin før maden kommer in. Het kan ook in een ander tijdsverband voorkomen, bijvoorbeeld før mødet — “voor de vergadering”, maar in deze zin gaat het specifiek om “voordat”. maden betekent “het eten”. Het basiswoord is mad; maden is de bepaalde enkelvoudsvorm met -en. De vorm benoemt het eten als een bepaald geheel, zoals in de vaste vertaling “het eten”. Voorbeeld: Maden er klar. — “Het eten is klaar.” kommer betekent hier “komt”. Het basiswoord is komme; kommer is de tegenwoordige tijd. De Deense tegenwoordige tijd van dit werkwoord krijgt bij verschillende personen dezelfde vorm, bijvoorbeeld jeg kommer en han kommer; het onderwerp bepaalt wel wie er komt. In deze bijzin is het onderwerp maden, dus betekent maden kommer letterlijk “het eten komt”. Samen bestaat de zin uit de hoofdzin Jeg vil tjekke bestillingen en de tijdsbepalende bijzin før maden kommer. De hoofdzin zegt wat de spreker wil doen; før plaatst dat controleren vóór het komen van het eten. De volledige betekenis is: “Ik wil de bestelling controleren voordat het eten komt.”

2. Det er nemmere at rette fejl, før de begynder at lave mad.

   Het is makkelijker om fouten te herstellen voordat ze beginnen met koken.

   Det er

   het is

   nemmere

   makkelijker

   rette

   herstellen

   fejl

   fouten

   før

   voordat

   de

   ze

   begynder

   beginnen

   lave

   maken

   mad

   eten

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier een onpersoonlijke constructie: letterlijk “het is”. Det verwijst niet naar een specifiek genoemd ding; het draagt de zinsfunctie in deze beoordeling. Een herbruikbaar patroon is Det er + beschrijving + at ..., bijvoorbeeld: Det er let at forstå. — “Het is gemakkelijk te begrijpen.” nemmere betekent hier “makkelijker”. Het is de vergrotende trap van nem (“makkelijk”): nem — nemmere — nemmest (“makkelijk” — “makkelijker” — “het makkelijkst”). De vergelijking maakt duidelijk dat het herstellen van fouten als gemakkelijker wordt voorgesteld dan een andere, niet nader genoemde mogelijkheid. rette is de infinitief van rette en betekent hier “herstellen” of “corrigeren”. In at rette staat at als infinitiefmarker; samen geven ze “om te herstellen”. Hetzelfde werkwoord kan bijvoorbeeld ook in rette en fejl voorkomen: “een fout corrigeren”. fejl betekent “fouten”. De vorm is meervoud en onbepaald; het zelfstandig naamwoord heeft in het onbepaalde enkelvoud eveneens de vorm fejl. De bepaalde vormen zijn fejlen (“de fout”) en fejlene (“de fouten”). før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin in. Het geeft aan dat het herstellen eerder plaatsvindt dan wat in de volgende bijzin wordt beschreven. Voorbeeld: Ring, før du kommer. — “Bel voordat je komt.” de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord als onderwerp van de bijzin; de vaste vertaling geeft dit weer met “ze”. De concrete referent wordt in deze zin niet nader benoemd. Het onderscheid met dem is functioneel: de is onderwerp, terwijl dem typisch een meewerkend of lijdend voorwerp is. begynder is een tegenwoordige vorm van begynde (“beginnen”). De tegenwoordige tijd heeft in het Deens bij dit werkwoord dezelfde vorm bij verschillende personen, bijvoorbeeld jeg begynder en de begynder; de vorm zelf markeert dus niet exclusief de derde persoon meervoud. Hier staat hij na het onderwerp de in de bijzin. lave is de infinitief van lave, hier “maken”. In de vaste combinatie lave mad krijgt het werkwoord de gebruikelijke betekenis “koken” of “eten bereiden”; de afzonderlijke betekenis “maken” verklaart dus niet alleen de volledige combinatie. mad betekent hier “eten” of “voedsel”. Het is een stof- of massazelfstandig naamwoord en wordt in deze algemene betekenis zonder onbepaald lidwoord gebruikt. Voorbeeld: Jeg laver mad. — “Ik kook.” Samen vormt begynder at lave mad de betekenis “beginnen met koken”. De structuur begynde at + infinitief koppelt het beginmoment aan een handeling. De eerste helft, Det er nemmere at rette fejl, zegt dat fouten herstellen makkelijker is; før verbindt dit met de latere handeling de begynder at lave mad. De volledige betekenis is: “Het is makkelijker om fouten te herstellen voordat ze beginnen met koken.”

3. Jeg bad om suppe uden løg.

   Ik heb om soep zonder uien gevraagd.

   Jeg

   ik

   bad om

   vroeg om

   suppe

   soep

   uden

   zonder

   løg

   uien

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het is de eerste persoon enkelvoud. In het Deens verandert deze vorm niet met naamval of grammaticaal geslacht. Een bruikbaar contrast is jeg “ik” tegenover du “jij”. bad om is de vaste combinatie van het werkwoord bede “vragen/verzoeken” met om wanneer je vraagt om iets te krijgen. bad is de verleden tijd van bede; in de tegenwoordige tijd is dat beder. In deze zin gaat het dus om een verzoek dat al gedaan is. Bijvoorbeeld: Jeg beder om vand. — “Ik vraag om water.” suppe betekent hier “soep”. Het is een zelfstandig naamwoord; het onbepaalde lidwoord is en: en suppe, terwijl “de soep” suppen is. In bad om suppe staat het zelfstandig naamwoord zonder lidwoord, passend bij soep als gevraagd voedsel in het algemeen. uden betekent “zonder” en leidt het element in dat ontbreekt. Het kan ook in andere combinaties worden gebruikt, bijvoorbeeld kaffe uden mælk — “koffie zonder melk.” løg betekent hier “uien”. In het Deens hebben het onbepaalde enkelvoud en het onbepaalde meervoud verschillende lidwoorden en kunnen ze dezelfde zichtbare vorm hebben: et løg betekent “een ui”, terwijl løg zonder lidwoord “uien” kan betekenen. Het bepaalde meervoud is løgene — “de uien”. Hier maakt de vaste vertaling “uien” duidelijk dat løg meervoud is. Samen vormen de delen Jeg bad om — “ik vroeg om”, suppe — “soep”, en uden løg — “zonder uien”. De volledige betekenis is daarom: “Ik heb om soep zonder uien gevraagd.”

4. Og jeg bad om salat uden dressing.

   En ik heb om salade zonder dressing gevraagd.

   Og

   en

   jeg

   ik

   bad om

   vroeg om

   salat

   salade

   uden

   zonder

   dressing

   dressing

   Uitgebreide uitleg

   Og betekent hier “en” en verbindt deze mededeling met iets anders. Het is een voegwoord; aan het begin van een zin kan het eenvoudig een vervolg aangeven. jeg betekent “ik”. Dit is de eerste persoon enkelvoud. Voorbeelden: jeg spiser = “ik eet”; du spiser = “jij eet”. De vorm jeg zegt wie de handelende persoon is, maar de zin geeft geen verdere informatie over die persoon. bad om komt van het werkwoord bede om (“om iets vragen”). bad is de verleden tijd van bede; het is dus de vorm die hier een eerdere vraaghandeling uitdrukt. Het voorzetsel om hoort in deze betekenis bij de constructie: bede om + iets. Voorbeeld: Hun bad om vand. = “Zij vroeg om water.” Dit is niet hetzelfde als spurgte in alle gebruikssituaties: spørge betekent in de eerste plaats “vragen” om informatie, terwijl bede om hier een verzoek om iets betekent. salat betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is salaten (“de salade”). Voorbeeld: Jeg spiser salat. = “Ik eet salade.” uden betekent “zonder” en introduceert wat ontbreekt of wordt weggelaten. Het staat hier vóór het zelfstandig naamwoord dressing: uden + zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: kaffe uden sukker = “koffie zonder suiker”. dressing betekent “dressing”, de saus of toevoeging bij een salade. Het woord kan ook zelfstandig met een bepaler worden gebruikt, bijvoorbeeld en dressing = “een dressing” en dressingen = “de dressing”. In deze zin staat het na uden en noemt het wat de salade niet bevat. Samen vormen de delen jeg bad om en salat uden dressing de betekenis “ik vroeg om salade zonder dressing”. Met het verbindende Og luidt de volledige vaste vertaling: “En ik heb om salade zonder dressing gevraagd.” De Deense vorm bad is zichtbaar verleden tijd; de Nederlandse vertaling gebruikt hiervoor voltooid tegenwoordige tijd, zonder dat daardoor de betekenis van het verzoek verandert.

5. Desserten bør komme efter måltidet.

   Het dessert zou na de maaltijd moeten komen.

   Desserten

   het dessert

   bør

   zou moeten

   komme

   komen

   efter

   na

   måltidet

   de maaltijd

   Uitgebreide uitleg

   Desserten is de bepaalde enkelvoudsvorm van dessert: dessert = dessert, desserten = het dessert. De uitgang -en markeert hier het bepaalde enkelvoud van een en-woord. Voorbeeld: Kagen er klar. — “De taart is klaar.” bør drukt hier uit dat iets volgens de spreker zou moeten gebeuren of passend is. Het is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde; de vorm blijft gelijk bij verschillende personen. Na bør staat in het Deens een infinitief zonder at: bør komme = “zou moeten komen”. Het drukt doorgaans een minder harde verplichting uit dan een bevel. komme betekent “komen”. Dit is de infinitief; na een modaal werkwoord zoals bør gebruikt het Deens deze vorm zonder at. Voorbeeld: Hun bør komme tidligt. — “Zij zou vroeg moeten komen.” efter betekent “na” en geeft hier de volgorde in de tijd aan: eerst is er de maaltijd, daarna komt het dessert. måltidet is de bepaalde enkelvoudsvorm van måltid: måltid = maaltijd, måltidet = de maaltijd. De uitgang -et markeert hier het bepaalde enkelvoud van een et-woord. Voorbeeld: Efter måltidet drikker vi kaffe. — “Na de maaltijd drinken we koffie.” Samen vormen Desserten bør komme en efter måltidet de betekenis: het dessert zou na de maaltijd moeten komen. De bepaalde vormen presenteren het dessert en de maaltijd hier als specifieke elementen; de zin drukt een gewenste of verwachte volgorde uit.

6. Jeg vil bede tjeneren om at bekræfte det hele.

   Ik zal de ober vragen om alles te bevestigen.

   Jeg vil

   ik zal

   bede

   vragen

   tjeneren

   de ober

   om at

   om te

   bekræfte

   bevestigen

   det hele

   alles

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik zal” en drukt uit dat de spreker van plan is iets te doen. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige vorm van ville. In deze combinatie kan ville een toekomst of intentie uitdrukken. Vergelijk: Jeg vil komme. — “Ik zal komen.” bede betekent hier “vragen”. Het is de infinitiefvorm; na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder. Een bruikbaar patroon is Jeg vil bede ... — “Ik zal ... vragen”. tjeneren betekent “de ober”. De uitgang -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald: tjener is “ober” en tjeneren is “de ober”. De bepaalde vorm verwijst hier naar de ober die de spreker wil vragen; de zin geeft niet verder aan welke persoon dat precies is. om at is de Deense constructie “om te” vóór een infinitief. Na bede introduceert ze wat de andere persoon gevraagd wordt te doen: bede nogen om at gøre noget — “iemand vragen om iets te doen”. om at betekent hier dus niet op zichzelf “vragen”, maar vormt samen met het voorafgaande werkwoord de verbinding naar de handeling. bekræfte betekent “bevestigen”. Dit is opnieuw een infinitief, na at; at bekræfte betekent “te bevestigen”. Voorbeeld: Hun forsøger at bekræfte svaret. — “Zij probeert het antwoord te bevestigen.” det hele betekent “alles” of “het geheel”. Samen vormt dit een uitdrukking voor het geheel, zonder afzonderlijke onderdelen te benoemen. Hier verwijst de uitdrukking naar wat bevestigd moet worden; de zin specificeert niet welke onderdelen dat zijn. De delen worden in dezelfde volgorde samengevoegd: Jeg vil geeft de intentie “ik zal”, bede tjeneren betekent “de ober vragen”, en om at bekræfte det hele specificeert de gevraagde handeling: “alles te bevestigen”. De volledige betekenis is daarom: “Ik zal de ober vragen om alles te bevestigen.”