Een betere studeerkamer kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvilket værelse skal jeg bruge til at studere?

   Welke kamer zal ik gebruiken om te studeren?

   Hvilket

   welke

   værelse

   kamer

   skal jeg

   zal ik

   bruge

   gebruiken

   til at studere

   om te studeren

   Uitgebreide uitleg

   Hvilket betekent hier “welke” en staat bij værelse. Het is de onzijdig-enkelvoudige vorm van hvilken; vergelijk hvilken bij een gemeenschappelijk geslacht en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — “Welk boek lees je?” værelse betekent hier “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord; het bepaalde enkelvoud is værelset en het meervoud is værelser. Het woord verwijst in deze zin niet specifieker naar bijvoorbeeld een slaapkamer: die betekenis wordt alleen door de context bepaald. skal jeg vormt samen een veelgebruikte vraagconstructie: skal is de tegenwoordige vorm van skulle, met jeg als onderwerp. Hier vraagt de spreker welke kamer hij of zij zal gebruiken; skal drukt dus een geplande of te kiezen handeling uit. In een hoofdvraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...?. bruge is de infinitief van at bruge, “gebruiken”. Na skal komt deze infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Jeg skal bruge computeren. — “Ik zal de computer gebruiken.” til at studere geeft het doel aan: “om te studeren”. studere is de infinitief van at studere; til at kan vóór een infinitief een doelrelatie uitdrukken. Voorbeeld: Jeg går til biblioteket for at studere. — “Ik ga naar de bibliotheek om te studeren.” In deze vaste zin staat echter de constructie til at studere. Samen bestaat de vraag uit Hvilket værelse (“welke kamer”), skal jeg bruge (“zal ik gebruiken”) en til at studere (“om te studeren”). De volledige betekenis is daarom: “Welke kamer zal ik gebruiken om te studeren?”

2. Hvad med soveværelset eller køkkenet?

   Wat dacht je van de slaapkamer of de keuken?

   Hvad med

   Wat dacht je van …?

   soveværelset

   de slaapkamer

   eller

   of

   køkkenet

   de keuken

   Uitgebreide uitleg

   Hvad med is een vaste manier om een voorstel of optie aan te dragen: “Wat dacht je van …?” Het betekent hier niet letterlijk alleen “wat met”. Het patroon is Hvad med + zelfstandig naamwoord?, bijvoorbeeld: Hvad med toget? — “Wat dacht je van de trein?” soveværelset betekent hier “de slaapkamer”. De vorm is bepaald enkelvoud: soveværelse betekent “slaapkamer” en soveværelset is daarvan de bepaalde vorm. Het onbepaalde lidwoord is et: et soveværelse; bij de bepaalde vorm komt -t aan het einde: soveværelset. De vorm verwijst hier naar de slaapkamer als een mogelijke keuze, zonder dat de zin beweert hoeveel slaapkamers er zijn. eller betekent “of” en verbindt alternatieven. Het eerste alternatief is soveværelset, het tweede staat erna: køkkenet. Een vergelijkbaar patroon is Te eller kaffe? — “Thee of koffie?” køkkenet betekent “de keuken”. Ook dit is bepaald enkelvoud: køkken betekent “keuken” en køkkenet is de bepaalde vorm. Het onbepaalde lidwoord is et: et køkken; de bepaalde vorm eindigt op -et. In de aangeleverde context gaat het om de keuken als de andere voorgestelde kameroptie. Samen vormen de delen de vraag Hvad med soveværelset eller køkkenet?: “Wat dacht je van de slaapkamer of de keuken?” De spreker stelt dus twee concrete mogelijkheden voor en vraagt welke optie de ander vindt passen.

3. Køkkenet er lysere, men der bliver larm.

   De keuken is lichter, maar het wordt er lawaaierig.

   Køkkenet

   de keuken

   lysere

   lichter

   der bliver

   wordt er …

   larm

   lawaai

   Uitgebreide uitleg

   Køkkenet betekent hier “de keuken”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van køkken (“keuken”): køkken = een keuken, køkkenet = de keuken. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige zelfstandige naamwoord. lysere betekent hier “lichter”, in de zin van meer licht. Het is de vergrotende trap van lys (“licht”): lys → lysere → lysest (“licht” → “lichter” → “lichtst”). De vergelijkende vorm lysere verandert hier niet mee met enkelvoud of meervoud van het zelfstandig naamwoord. der bliver vormt hier met het volgende zelfstandige naamwoord een onpersoonlijke constructie. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden”); der is hier een expletief onderwerp en is op zichzelf geen plaatsaanduiding. Het patroon der bliver + zelfstandig naamwoord kan aangeven dat iets ontstaat of optreedt. Voorbeeld: Der bliver kø — “Er ontstaat een file.” larm betekent “lawaai”. Het staat hier zonder lidwoord en verwijst naar lawaai als verschijnsel, niet naar één specifiek afzonderlijk geluid. Samen met der bliver betekent het “er ontstaat lawaai” of, volgens de vaste vertaling, “het wordt er lawaaierig”. men (“maar”) verbindt de twee delen en markeert hun tegenstelling. Køkkenet er lysere betekent “De keuken is lichter”; der bliver larm betekent dat er lawaai ontstaat of dat het er lawaaierig wordt. Samen betekent de hele zin: “De keuken is lichter, maar het wordt er lawaaierig.”

4. Soveværelset er mere stille og mere behageligt.

   De slaapkamer is rustiger en comfortabeler.

   Soveværelset

   de slaapkamer

   mere stille

   rustiger

   mere behageligt

   comfortabeler

   Uitgebreide uitleg

   Soveværelset betekent hier “de slaapkamer”. Het basiswoord is soveværelse (“slaapkamer”); de vorm soveværelset is de bepaalde enkelvoudsvorm, met de bepaalde uitgang -et. Een vergelijkbaar patroon is et værelse → værelset (“een kamer” → “de kamer”). mere stille betekent “rustiger”. Het bijvoeglijk naamwoord is stille (“stil”); mere maakt hier de vergrotende trap. De vorm is dus het patroon mere + bijvoeglijk naamwoord: mere stille (“rustiger”). mere behageligt betekent “comfortabeler”. Het basiswoord van het bijvoeglijk naamwoord is behagelig (“comfortabel/aangenaam”). In behageligt staat de vorm met -t, passend bij het onzijdige enkelvoudige onderwerp soveværelset; mere geeft de vergelijking aan. Het patroon is mere behageligt (“comfortabeler”). Samen vormt de zin: Soveværelset er (“de slaapkamer is”), gevolgd door twee met og verbonden vergelijkingen: mere stille og mere behageligt (“rustiger en comfortabeler”). De volledige betekenis is: “De slaapkamer is rustiger en comfortabeler.”

5. Jeg skal kunne koncentrere mig uden afbrydelser.

   Ik moet me zonder onderbrekingen kunnen concentreren.

   Jeg skal

   ik moet

   kunne

   kunnen

   koncentrere mig

   me concentreren

   uden

   zonder

   afbrydelser

   onderbrekingen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal betekent hier “ik moet”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle en drukt in deze zin een noodzakelijkheid of verplichting uit. Het onderwerp jeg is “ik”; in het Deens verandert skal niet mee met het onderwerp. Na skal staat een ander werkwoord in de infinitief, zonder at. kunne betekent “kunnen” en staat hier als infinitief na skal: skal kunne = “moet kunnen”. Het gaat dus niet alleen om de handeling, maar om de mogelijkheid of bekwaamheid om die handeling uit te voeren. Vergelijk: Jeg kan koncentrere mig. = “Ik kan me concentreren.” koncentrere mig betekent “me concentreren”. koncentrere is de infinitief; mig is het reflexieve voornaamwoord dat bij jeg hoort. In het Deens gebruik je bij deze betekenis de constructie koncentrere sig: jeg koncentrerer mig, du koncentrerer dig, han/hun koncentrerer sig. Het werkwoord krijgt hier door skal geen persoonsuitgang: skal koncentrere. uden betekent “zonder” en leidt hier de omstandigheid in waaronder de concentratie moet lukken. Het is een voorzetsel; de betekenis van “zonder” hoort dus bij het daaropvolgende naamwoordelijke deel, niet bij uden alleen. afbrydelser betekent “onderbrekingen”. Het is het meervoud van afbrydelse (“onderbreking”). De vorm afbrydelser heeft hier geen bepaaldheidsuitgang; het gaat algemeen om onderbrekingen, niet om met name genoemde onderbrekingen. Na uden is een meervoud zoals uden afbrydelser een gebruikelijke manier om “zonder onderbrekingen” uit te drukken. Samen vormen de delen: Jeg skal + kunne koncentrere mig + uden afbrydelser. Dat betekent: “Ik moet me zonder onderbrekingen kunnen concentreren.” De noodzakelijkheid wordt uitgedrukt door skal, de mogelijkheid door kunne, en uden afbrydelser beschrijft de voorwaarde waaronder dat moet kunnen.

6. Så giver det mere mening at vælge det mere stille værelse.

   Dan is het logischer om de rustigere kamer te kiezen.

   Så

   dan

   giver

   geeft

   mere

   meer

   mening

   zin; betekenis

   vælge

   kiezen

   mere

   meer; in sterkere mate

   stille

   rustig; stil

   værelse

   kamer

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” of “dus” en verbindt deze conclusie met wat eraan voorafgaat. Het wijst hier op een gevolgtrekking, niet op een tijdstip. giver is de tegenwoordige tijd van give (“geven”). In de vaste uitdrukking give mening betekent het niet letterlijk dat iemand iets overhandigt, maar dat iets “zin heeft” of “betekenis heeft”. Het onderwerp van giver is det: letterlijk staat er dus “het geeft … zin”. mere betekent “meer”. In mere mening verhoogt het de mate van mening: de gekozen optie lijkt zinvoller dan de andere optie. De combinatie give mere mening is een bruikbaar patroon voor “meer zin hebben” of “logischer zijn”. mening is een zelfstandig naamwoord voor “zin” of “betekenis”. In deze zin gaat het om de mate waarin een keuze logisch lijkt, niet om een persoonlijke mening. Een herbruikbaar voorbeeld is: Det giver mening. — “Dat is logisch.” vælge is de infinitief van vælge (“kiezen”). De infinitief staat na at: at vælge betekent “kiezen” of “om te kiezen”. Een voorbeeld is: Jeg vil vælge det stille værelse. — “Ik wil de rustige kamer kiezen.” Het tweede mere hoort bij stille, niet bij værelse. Het maakt van de beschrijving een vergelijking: “rustiger” of “in sterkere mate stil”. De vergelijking kan in het Deens met mere worden gevormd: mere stille. Het eerste mere heeft daarentegen betrekking op mening. stille beschrijft hier het geluidsniveau van de kamer: “rustig” of “stil”. In det mere stille værelse staat het in een vergelijkende beschrijving: de kamer is rustiger dan een andere relevante optie. Het woord blijft hier stille; de vergelijkende betekenis wordt door mere uitgedrukt. værelse betekent “kamer”. Het is hier een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. In de woordgroep det mere stille værelse markeert det de bepaalde vorm (“de/het …”), terwijl mere stille het type kamer specificeert. De tekst bepaalt niet dat dit per se een slaapkamer is; værelse betekent algemener “kamer”. Samen vormen det mere stille værelse en at vælge de woordgroep “de rustigere kamer kiezen”. De volledige structuur is Så giver det mere mening at vælge ...: “Dan is het logischer om … te kiezen.” De voorafgaande reden is dat concentreren zonder onderbrekingen nodig is; binnen die betekenis maakt een rustigere kamer de keuze logischer. De toon is alledaags en neutraal.

7. Jeg vil studere i soveværelset i dag.

   Ik ga vandaag in de slaapkamer studeren.

   Jeg vil

   ik wil

   studere

   studeren

   soveværelset

   de slaapkamer

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik ga/wil”. jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. vil is de vorm van ville bij jeg; als hulpwerkwoord voor een infinitief drukt het hier een plan of toekomstige handeling uit. Na een modaal hulpwerkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at: Jeg vil læse = “Ik ga/wil lezen”. studere betekent “studeren”. Dit is de infinitiefvorm. Na vil blijft die vorm onveranderd en komt er geen at voor. Zonder vil kan at studere wel als infinitiefgroep voorkomen, bijvoorbeeld: Det er godt at studere = “Het is goed om te studeren.” soveværelset betekent “de slaapkamer”. De basisvorm is soveværelse (“slaapkamer”); de uitgang -t markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: soveværelset = “de slaapkamer”. Het zelfstandig naamwoord is onzijdig, zoals ook blijkt uit het onbepaalde lidwoord et: et soveværelse → soveværelset. Dit is geen meervoudsvorm. i dag betekent “vandaag”. Het is een vaste tijdsbepaling die naar de huidige dag verwijst. Vergelijk i går = “gisteren” en i morgen = “morgen”. Samen vormen de delen Jeg vil studere (“Ik ga studeren”) en i soveværelset (“in de slaapkamer”), met i dag als tijdsbepaling. De volledige betekenis is dus: “Ik ga vandaag in de slaapkamer studeren.”

8. Luk døren, hvis der bliver larm på gangen.

   Doe de deur dicht als het in de gang lawaaierig wordt.

   Luk

   doe dicht

   døren

   de deur

   hvis

   als

   bliver

   wordt

   larm

   lawaai

   gangen

   de gang

   Uitgebreide uitleg

   Luk is de bevelsvorm van lukke (“sluiten”). Het onderwerp van een bevel is meestal niet uitgesproken: de aangesprokene moet iets doen. Voorbeeld: Luk vinduet. — “Doe het raam dicht.” døren betekent hier “de deur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van dør: en dør = “een deur”, døren = “de deur”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; het is niet de vorm van het werkwoord. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als” of “wanneer” in de voorwaarde van deze zin. Voorbeeld: Ring, hvis du har brug for hjælp. — “Bel als je hulp nodig hebt.” bliver is de tegenwoordige tijd van blive, hier met de betekenis “wordt”. In der bliver larm vormt het met het onpersoonlijke der een constructie voor iets dat ontstaat of optreedt: “er wordt lawaai” / natuurlijk Nederlands: “het wordt lawaaierig”. Blive kan in andere contexten ook “blijven” betekenen; die betekenis past hier niet. larm is een zelfstandig naamwoord voor “lawaai”. In deze constructie wordt het onbepaald gebruikt: er ontstaat lawaai, zonder dat een specifieke hoeveelheid of een specifiek lawaai wordt aangewezen. gangen betekent “de gang”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van gang: en gang = “een gang”, gangen = “de gang”. På gangen geeft hier de plaats aan: “in de gang”. De hoofdzin Luk døren geeft het bevel “Doe de deur dicht”. De bijzin hvis der bliver larm på gangen geeft de voorwaarde: “als het in de gang lawaaierig wordt”. Samen betekent de zin: “Doe de deur dicht als het in de gang lawaaierig wordt.”