Een activiteit kiezen op basis van het weer | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Skal vi lave noget indenfor eller udenfor i morgen?

   Zullen we morgen iets binnen of buiten doen?

   Skal vi

   zullen we

   lave

   doen; maken

   noget

   iets

   indenfor

   binnen

   udenfor

   buiten

   i morgen

   morgen

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi is een vaste, veelgebruikte vraagconstructie voor een voorstel: “zullen we …?” skal is de tegenwoordige vorm van skulle; in deze constructie gaat het niet om een verplichting, maar om een voorstel of plan. vi betekent “we” en verwijst hier naar de betrokken gesprekspartners. Voorbeeld: Skal vi gå? — “Zullen we gaan?” lave betekent hier “doen” in de algemene betekenis van een activiteit uitvoeren. Het is het infinitief; na skal staat in het Deens de infinitief zonder at. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “maken” betekenen. Voorbeeld: Vi laver mad. — “We koken / maken eten.” noget betekent hier “iets”: een onbepaalde zaak of activiteit. Het is een onbepaald voornaamwoord; het verwijst niet naar een specifiek benoemd ding. Een nuttig contrast is noget “iets” tegenover ikke noget “niets”. Voorbeeld: Vil du lave noget? — “Wil je iets doen?” indenfor betekent “binnen”, dus aan de binnenkant of binnenshuis. Het kan als bijwoord zelfstandig staan, zoals hier, en ook als voorzetselvariant vóór een bepaling voorkomen. De vorm inden for wordt eveneens gebruikt; in deze zin staat de aaneengeschreven vorm. udenfor betekent “buiten”, als tegenhanger van indenfor. Ook dit kan zelfstandig als plaatsbepaling staan. De vorm uden for komt eveneens voor wanneer de twee delen los worden geschreven. Voorbeeld: Børnene leger udenfor. — “De kinderen spelen buiten.” i morgen betekent “morgen”, de dag na vandaag. Het is een vaste tijdsbepaling met het voorzetsel i; het gaat hier om het voorgestelde moment, niet om een vervoegde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Vi ses i morgen. — “We zien elkaar morgen.” Samen vormen Skal vi lave noget en de plaatskeuze indenfor eller udenfor een voorstel om morgen een niet nader gespecificeerde activiteit binnen of buiten te doen. eller verbindt de twee alternatieven “binnen” en “buiten”, terwijl i morgen het tijdstip toevoegt. De volledige betekenis is: “Zullen we morgen iets binnen of buiten doen?” De vraag is alledaags en geschikt om gezamenlijk een plan voor te stellen.

2. Tjek vejrudsigten, før vi beslutter os.

   Bekijk de weersvoorspelling voordat we beslissen.

   Tjek

   bekijk; controleer

   vejrudsigten

   de weersvoorspelling

   før

   voordat

   beslutter os

   beslissen

   Uitgebreide uitleg

   Tjek is de gebiedende wijs van tjekke (“controleren/bekijken”). De vorm spreekt één of meer aangesproken personen rechtstreeks aan. Bijvoorbeeld: Tjek adressen. — “Controleer het adres.” vejrudsigten betekent hier “de weersvoorspelling”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en vejrudsigt (een weersvoorspelling); -en markeert hier de bepaaldheid. De samenstelling verwijst naar een voorspelling van het weer. Bijvoorbeeld: Jeg læser vejrudsigten. — “Ik lees de weersvoorspelling.” før leidt hier een bijzin in met de betekenis “voordat”. Het verbindt de handeling van het controleren met een handeling die daarna als volgende stap wordt genoemd. Bijvoorbeeld: Ring, før du kommer. — “Bel voordat je komt.” beslutter os hoort bij het wederkerige werkwoord at beslutte sig (“beslissen”). beslutter is de tegenwoordige tijd van beslutte; bij vi staat dezelfde persoonsvorm als bij andere meervoudige onderwerpen. os is het wederkerend voornaamwoord dat bij vi hoort. De combinatie betekent hier “beslissen”, niet alleen “een besluit nemen” zonder het wederkerende element. Bijvoorbeeld: Vi beslutter os senere. — “We beslissen later.” Samen betekent Tjek vejrudsigten “Bekijk de weersvoorspelling”. De bijzin før vi beslutter os betekent “voordat we beslissen”. De volledige zin is dus: “Bekijk de weersvoorspelling voordat we beslissen.”

3. Der står, at det bliver solrigt om morgenen.

   Er staat dat het 's ochtends zonnig wordt.

   Der står

   Er staat

   bliver

   wordt

   solrigt

   zonnig

   om morgenen

   's ochtends

   Uitgebreide uitleg

   Der står is hier een vaste manier om te zeggen dat iets ergens geschreven staat of vermeld wordt: “er staat”. In deze context verwijst het naar de inhoud van de weersvoorspelling. Der is hier geen zelfstandig naamwoord en verwijst niet naar een concrete plaats; het is het formele, onpersoonlijke onderwerp in deze constructie. Het werkwoord stå betekent letterlijk “staan”; står is de tegenwoordige tijd. De bijzin begint met at, dat hier “dat” betekent. bliver komt van blive en staat in de tegenwoordige tijd. Het drukt hier een overgang of verandering uit: het wordt zonnig. In een weersvoorspelling kan de tegenwoordige tijd dus een verwachte toestand beschrijven; hij hoeft niet alleen iets te betekenen dat precies op dit moment gebeurt. Een bruikbaar patroon is det bliver + bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld: Det bliver koldt. — “Het wordt koud.” solrigt betekent hier “zonnig”. Het is de vorm van solrig die bij het onzijdige det past: solrig (gemeenschappelijk enkelvoud), solrigt (onzijdig enkelvoud), solrige (meervoud of bepaalde vorm). In det bliver solrigt beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de toestand die ontstaat; det is het formele grammaticale onderwerp van deze weersuitdrukking. om morgenen is een vaste tijdsbepaling voor “'s ochtends” of “in de ochtend”. om betekent hier “in/op het tijdstip van”, en morgenen is de bepaalde vorm van morgen (“de ochtend”). Vergelijk: om aftenen — “'s avonds”. Samen vormt Der står, at det bliver solrigt om morgenen de mededeling: “Er staat dat het 's ochtends zonnig wordt.” Der står introduceert de geschreven informatie, at det bliver solrigt geeft de inhoud daarvan, en om morgenen bepaalt wanneer die zonnige toestand verwacht wordt.

4. Så kan vi gå en tur før frokost.

   Dan kunnen we voor de lunch een wandeling maken.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   gå

   gaan

   en tur

   een wandeling

   før

   voor

   frokost

   lunch

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verwijst naar een gevolg of volgende stap in het gesprek. Het kan ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Voorbeeld: Så går vi. — “Dan gaan we.” kan vi: kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). Het drukt hier mogelijkheid of een voorstel uit: “we kunnen”. vi is de eerste persoon meervoud (“we”). Omdat Så vooraan staat, komt de persoonsvorm vóór het onderwerp: Så kan vi ...; dit is de gewone Deense hoofdzinvolgorde na een vooropgeplaatst zinsdeel, geen vraag. Voorbeeld: I morgen kan vi blive hjemme. — “Morgen kunnen we thuisblijven.” gå is de infinitief van gå (“gaan/lopen”). Na het modale werkwoord kan staat de infinitief zonder at: kan gå, niet kan at gå. In deze zin betekent gå samen met en tur niet alleen “lopen”, maar “een wandeling maken”. en tur betekent hier “een wandeling”. en is het onbepaalde lidwoord bij het zelfstandige naamwoord tur; het beweert op zichzelf geen bepaald aantal. tur kan in andere contexten ook een uitstapje of tocht betekenen. Voorbeeld: Vi tager en tur i parken. — “We maken een wandeling in het park.” før betekent “voor” in de betekenis “eerder dan” en geeft hier een tijdsrelatie aan. Het verbindt frokost met de activiteit: de wandeling vindt eerder plaats dan de lunch. Voorbeeld: Jeg læser før mødet. — “Ik lees voor de vergadering.” frokost betekent “lunch” of “middagmaal”. Het staat hier zonder lidwoord, omdat het naar de maaltijd als tijdsaanduiding verwijst: før frokost betekent “voor de lunch”. Dat is iets anders dan een specifieke lunch, waarvoor een andere nominale formulering kan worden gebruikt. Samen vormen gå en tur en før frokost de kern: “een wandeling maken voor de lunch”. Met Så kan vi wordt dat een voorstel of mogelijkheid: “Dan kunnen we voor de lunch een wandeling maken.”

5. Hvis det regner senere, kan vi gå på café.

   Als het later regent, kunnen we naar een café gaan.

   Hvis

   als

   regner

   regent

   senere

   later

   kan vi

   kunnen we

   gå

   gaan

   café

   café

   Uitgebreide uitleg

   Hvis betekent hier “als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. Een bruikbaar patroon is Hvis ... , ...: “Als ..., ...”. In deze zin is Hvis det regner senere de voorwaarde; het is niet zelf de hoofdmededeling. regner is de tegenwoordige tijd van regne (“regenen”). De vorm beschrijft hier het weer: det regner = “het regent”. De tegenwoordige tijd kan in een voorwaarde ook naar later verwijzen, zoals hier met senere (“later”). senere betekent “later” en plaatst het regenen op een later moment. Het is de vergrotende vorm die bij sen (“laat”) hoort; in deze tijdsbetekenis wordt senere zelfstandig gebruikt zonder een zelfstandig naamwoord erachter. kan vi combineert het modale werkwoord kan met het onderwerp vi. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid uit: “kunnen”. vi betekent “we”. In een hoofdzin die begint na een vooropgeplaatste voorwaardelijke bijzin staat het werkwoord vóór het onderwerp: Hvis ..., kan vi .... Dat is de Deense hoofdzinvolgorde; kan vi betekent dus niet dat het onderwerp ontbreekt. gå betekent “gaan” en is hier de infinitief na het modale kan: kan gå = “kunnen gaan”. Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder. De vaste combinatie gå på café betekent “naar een café gaan” of “een café bezoeken”; på café is hier dus geen losse vertaling van alleen “op café”. café is het zelfstandig naamwoord voor “café”. In på café verwijst het naar een café als bestemming of soort activiteit. Het woord heeft dezelfde vorm in het Nederlands, maar de Deense zin gebruikt hier geen afzonderlijk onbepaald lidwoord. Samen betekent Hvis det regner senere “Als het later regent”. Daarna volgt kan vi gå på café: “kunnen we naar een café gaan”. De volledige voorwaardelijke zin is daarom: “Als het later regent, kunnen we naar een café gaan.”

6. Så holder vi planen fleksibel.

   Zo blijft het plan flexibel.

   Så

   zo

   holder

   houdt

   vi

   we

   planen

   het plan

   fleksibel

   flexibel

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘zo’ of ‘op die manier’ en geeft de manier aan. In andere zinnen kan så ook bijvoorbeeld ‘dan’ betekenen; de precieze betekenis hangt van de context af. holder is de tegenwoordige tijd van holde, ‘houden’. Hier betekent het dat iemand iets in een bepaalde toestand laat: holder ... fleksibel is ‘flexibel houdt’. De vorm holder wordt onder meer met vi gebruikt. Voorbeeld: Vi holder døren åben. — ‘Wij houden de deur open.’ vi betekent ‘we/wij’ en is een meervoudig eerste-persoonspronomen. Het pronomen heeft hier geen mannelijke of vrouwelijke vorm. planen betekent hier ‘het plan’. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van en plan: en plan = ‘een plan’, planen = ‘het plan’. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid. fleksibel betekent hier ‘flexibel’ en beschrijft de toestand waarin het plan wordt gehouden. De vorm is hier een predicatief bijvoeglijk naamwoord na holde; daarom staat het niet als attributief bepaalde vorm vóór het zelfstandig naamwoord. In een attributieve bepaalde naamwoordgroep kan de vorm anders zijn, bijvoorbeeld den fleksible planlægning — ‘de flexibele planning’. Een nuttige vergelijking is fleksibel (positief) en mere fleksibel (comparatief: ‘flexibeler’). Samen betekenen Så holder vi planen fleksibel en de vaste Nederlandse vertaling: ‘Zo blijft het plan flexibel.’ Letterlijker is de Deense zin ‘Zo houden wij het plan flexibel’: vi is de handelende persoon, planen is wat flexibel wordt gehouden, en fleksibel benoemt die toestand.

7. Lad os planlægge en gåtur om morgenen.

   Laten we een ochtendwandeling plannen.

   Lad os

   laten we

   planlægge

   plannen

   gåtur

   wandeling

   om morgenen

   's ochtends

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense constructie voor een voorstel: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Daarna volgt een infinitief: Lad os planlægge = “laten we plannen”. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” planlægge betekent hier “plannen”. Dit is de infinitiefvorm die na Lad os staat. Voorbeeld: Lad os rejse. — “Laten we reizen.” gåtur betekent “wandeling”. Het is een zelfstandig naamwoord; samen met het onbepaalde lidwoord en vormt het en gåtur = “een wandeling”. en geeft hier niet op zichzelf een getalsopgave weer, maar hoort bij het Deense naamwoordtype van gåtur. om morgenen betekent “'s ochtends” of “in de ochtend” en is een tijdsbepaling. In de vaste betekenis specificeert deze tijdsbepaling de wandeling als een ochtendwandeling; ze moet hier dus niet worden uitgelegd alsof alleen het plannen noodzakelijkerwijs 's ochtends gebeurt. Samen betekent Lad os planlægge en gåtur om morgenen: “Laten we een ochtendwandeling plannen.” Lad os drukt het voorstel uit, planlægge benoemt de voorgestelde handeling, en gåtur wat men wil plannen en om morgenen de ochtend bij die wandeling.

8. Vi kan gå indenfor, hvis vejret ændrer sig.

   We kunnen naar binnen gaan als het weer verandert.

   Vi kan

   wij kunnen

   gå

   gaan

   indenfor

   naar binnen

   hvis

   als

   vejret

   het weer

   ændrer sig

   verandert

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid uit. Na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans een infinitief zonder at. gå betekent hier “gaan” en is de infinitief na kan. Dezelfde vorm kan in een andere context ook “lopen” betekenen. In deze zin geeft indenfor de richting naar binnen aan, zodat gå indenfor “naar binnen gaan” betekent. indenfor betekent hier “naar binnen”. Het is een bijwoord dat de richting of bestemming van gå specificeert. Voorbeeld: Kom indenfor. — “Kom naar binnen.” hvis betekent “als” in een voorwaardelijke bijzin. Het leidt hier de voorwaarde in waaronder de hoofdzin geldt. Voorbeeld: Hvis det regner, bliver vi hjemme. — “Als het regent, blijven we thuis.” vejret betekent hier “het weer”. De basisvorm is vejr; vejret is de bepaalde vorm van het onzijdige enkelvoud. De vorm verwijst naar het weer als het relevante geheel en drukt geen aantal weersomstandigheden uit. ændrer sig betekent hier “verandert”. Het werkwoord is ændre sig, waarbij sig een wederkerend voornaamwoord is dat terugverwijst naar het onderwerp; in deze bijzin is dat vejret. ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre. Voorbeeld: Planen ændrer sig. — “Het plan verandert.” Samen vormt Vi kan gå indenfor de hoofdzin “wij kunnen naar binnen gaan”. hvis vejret ændrer sig is de voorwaardelijke bijzin “als het weer verandert”. De volledige betekenis is dus: “We kunnen naar binnen gaan als het weer verandert.”