Een gezondere dagelijkse routine | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil gerne have en sundere daglig rutine.

   Ik wil een gezondere dagelijkse routine.

   Jeg vil gerne

   ik wil graag

   have

   hebben

   sundere

   gezonder

   daglig

   dagelijks

   rutine

   routine

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne is een vaste, bruikbare manier om een wens uit te drukken: “ik wil graag”. vil is hier de vorm van ville in de tegenwoordige tijd. gerne verzacht de wens en maakt er “graag willen” van. Voorbeeld: Jeg vil gerne lære dansk. — “Ik wil graag Deens leren.” have betekent hier “hebben”. Het is de infinitief en staat na vil; na een modaal werkwoord zoals vil krijgt het volgende werkwoord in deze constructie geen persoonsuitgang. Voorbeeld: Jeg vil have mere tid. — “Ik wil meer tijd hebben.” sundere betekent hier “gezonder”. Het is de vergrotende trap van sund (“gezond”): sund → sundere → sundest (“gezondst”). De vorm sundere vergelijkt de gewenste routine met een minder gezonde huidige of mogelijke routine; de zin zegt niet precies waarmee wordt vergeleken. daglig betekent “dagelijks” en beschrijft het zelfstandig naamwoord rutine. Deze vorm staat bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslacht-woord zoals en rutine. Vergelijk: et dagligt mål — “een dagelijks doel”; bij meervoud of bepaalde vormen verschijnt doorgaans daglige. rutine betekent “routine”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en rutine. Voorbeeld: Min rutine er enkel. — “Mijn routine is eenvoudig.” Samen vormen de delen Jeg vil gerne have + en sundere daglig rutine de betekenis: “Ik wil een gezondere dagelijkse routine.” en markeert hier een onbepaalde routine; het is niet op zichzelf een expliciete telwaarde. De bijvoeglijke woorden sundere en daglig staan bij rutine, terwijl vil gerne have de wens om zo’n routine te hebben uitdrukt.

2. Start med små ændringer, som du kan holde fast i.

   Begin met kleine veranderingen die je kunt volhouden.

   Start

   begin

   små

   kleine

   ændringer

   veranderingen

   du kan

   je kunt

   holde fast i

   volhouden

   Uitgebreide uitleg

   Start is de gebiedende wijs van starte (“beginnen”). De gebiedende wijs gebruikt de stam zonder onderwerp: Start! betekent “Begin!”. In deze zin staat Start med ...: med geeft aan waarmee je begint. Vergelijk bijvoorbeeld: Start med vand. — “Begin met water.” små betekent hier “kleine”. Het is de meervoudsvorm van lille (“klein”): lille in het enkelvoud, små in het meervoud. De vorm små staat hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord ændringer. ændringer betekent “veranderingen”. Het is het meervoud van ændring (“verandering”): en ændring, ændringer. Een bruikbaar patroon is små ændringer — “kleine veranderingen”. Voorbeeld: Små ændringer hjælper. — “Kleine veranderingen helpen.” Dat voorbeeld introduceert een algemene nieuwe mededeling; het komt niet uit de vaste zin. du kan betekent “je kunt”. du is het onderwerp “je/jij”, en kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Na kan volgt een werkwoord in de infinitief zonder at, zoals in du kan holde (“je kunt volhouden”). holde fast i is een vaste uitdrukking met de betekenis “vasthouden aan” of, in deze context, “volhouden”. holde is de infinitief van “houden”; fast betekent hier “vast”, en i hoort bij de uitdrukking. Voorbeeld: Hun holder fast i planen. — “Zij houdt vast aan het plan.” De zin begint met de aansporing Start med: begin met iets. Dat iets is små ændringer, “kleine veranderingen”. De bijzin som du kan holde fast i beschrijft die veranderingen: het zijn veranderingen waaraan je kunt vasthouden of die je kunt volhouden. Samen betekent de hele zin: “Begin met kleine veranderingen die je kunt volhouden.”

3. Jeg kan drikke mere vand, mens jeg er på arbejde.

   Ik kan meer water drinken als ik op mijn werk ben.

   Jeg kan

   ik kan

   drikke

   drinken

   mere

   meer

   vand

   water

   mens jeg er på arbejde

   terwijl ik op mijn werk ben

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan: Dit is de combinatie van het onderwerp jeg (“ik”) en de tegenwoordige vorm kan van kunne (“kunnen”). Kan drukt hier mogelijkheid of vermogen uit en staat vóór een werkwoord in de infinitief. De tegenwoordige vorm kan blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen. Voorbeeld: Jeg kan læse. — “Ik kan lezen.” drikke: Dit is de infinitief van drikke (“drinken”). Na een modaal werkwoord zoals kan gebruikt het Deens de infinitief zonder een apart infinitiefteken. Voorbeeld: Hun kan drikke vand. — “Zij kan water drinken.” mere: Dit betekent hier “meer” en is de vergelijkende vorm van meget (“veel”). Het vergelijkt de hoeveelheid water met een andere, niet nader genoemde hoeveelheid. De reeks is meget — mere — mest (“veel” — “meer” — “het meest”). vand: Dit zelfstandig naamwoord betekent “water”. Het is doorgaans een ontelbare stofnaam; voor een hoeveelheid gebruikt het Deens bijvoorbeeld mere vand (“meer water”). Voorbeeld: Jeg drikker vand. — “Ik drink water.” mens jeg er på arbejde: mens verbindt een handeling met een omstandigheid die gelijktijdig duurt: “terwijl” of, zoals in de vaste vertaling, “als”. jeg is opnieuw “ik”, en er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). på arbejde is de vaste uitdrukking voor “op het werk” of “aan het werk zijn”; arbejde betekent hier “werk”. In deze bijzin staat het werkwoord vóór de plaatsbepaling: jeg er på arbejde. Voorbeeld: Jeg lytter, mens jeg arbejder. — “Ik luister terwijl ik werk.” Samen geeft Jeg kan drikke mere vand aan dat de spreker de mogelijkheid heeft om een grotere hoeveelheid water te drinken. mens jeg er på arbejde bepaalt wanneer dat geldt: tijdens de tijd dat de spreker op het werk is. De volledige betekenis is dus: “Ik kan meer water drinken als ik op mijn werk ben.”

4. Det kan måske hjælpe på din energi om eftermiddagen.

   Dat kan helpen voor je energie in de middag.

   Det kan

   dat kan

   måske

   misschien

   hjælpe

   helpen

   din

   je/jouw

   energi

   energie

   om eftermiddagen

   in de middag

   Uitgebreide uitleg

   Det kan vormt hier de kern van een mogelijkheid: det betekent in deze zin “dat/het” en staat als onderwerp, terwijl kan “kunnen” uitdrukt. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. Kan is de tegenwoordige vorm van kunne; het verandert niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” måske voegt onzekerheid toe: “misschien”. Samen geeft Det kan måske ... de betekenis “Dat kan misschien ...”; het is dus geen stellige bewering. hjælpe betekent hier “helpen”. Dit is de infinitief, gekozen na het modale werkwoord kan: kan hjælpe = “kan helpen”. De tegenwoordige vorm zonder modaal is bijvoorbeeld det hjælper — “het helpt”. Voorbeeld: Frisk luft kan hjælpe. — “Frisse lucht kan helpen.” din betekent “je/jouw” en hoort bij het zelfstandig naamwoord dat erop volgt. De vorm stemt af op het Deense zelfstandig naamwoord, niet op de persoon die iets bezit. Bij een enkelvoudig en-woord staat din, bij een enkelvoudig et-woord dit, en bij meervoud dine. Hier is energi een en-woord, dus din energi. energi betekent “energie”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is energien (“de energie”). In de vaste zin gaat het om de energie van de aangesprokene, door din. om eftermiddagen betekent “in de middag” of “’s middags”. eftermiddag betekent “middag” en eftermiddagen is de bepaalde vorm: letterlijk “de middag”. In deze tijdsbepaling geeft om aan wanneer iets gebeurt. Voorbeeld: Jeg arbejder om eftermiddagen. — “Ik werk ’s middags.” Samengevoegd betekent Det kan måske hjælpe på din energi om eftermiddagen: “Dat kan misschien helpen voor je energie in de middag.” kan måske hjælpe drukt een mogelijke werking uit, på din energi noemt waarop die werking betrekking heeft, en om eftermiddagen bepaalt het tijdstip.

5. Skal jeg også motionere efter aftensmaden?

   Moet ik na het avondeten ook sporten?

   Skal jeg

   moet ik?

   også

   ook

   motionere

   sporten

   efter

   na

   aftensmaden

   het avondeten

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg vormt hier een ja/nee-vraag: skal staat vóór jeg, en samen betekent dit “moet ik?”. Skal is de tegenwoordige vorm van skulle; met een infinitief erna drukt het vaak noodzaak of een voorgenomen handeling uit. Voorbeeld: Skal vi gå? = “Moeten we gaan?” også betekent hier “ook”. Het voegt deze activiteit toe aan iets dat al in de context genoemd is, zonder zelf te zeggen wie nog meer sport of hoeveel activiteiten er zijn. motionere is de infinitief “sporten” of “lichamelijk bewegen”. Na een modaal werkwoord zoals skal staat het volgende werkwoord in de infinitief: skal motionere. Het woord kan zowel algemeen bewegen als sporten betekenen; hier past “sporten” bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Jeg vil motionere. = “Ik wil sporten.” efter is een voorzetsel met de betekenis “na”. Het introduceert hier het moment waarop de activiteit plaatsvindt: efter + een zelfstandig naamwoord. aftensmaden betekent “het avondeten”. De vorm is bepaald: aftensmad is de onbepaalde vorm en de uitgang -en maakt er aftensmaden van. De hele groep efter aftensmaden betekent dus “na het avondeten”. Voorbeeld: Efter aftensmaden går jeg en tur. = “Na het avondeten maak ik een wandeling.” Samen ontstaat de vraag Skal jeg også motionere efter aftensmaden?: “Moet ik na het avondeten ook sporten?” De volgorde is vraagwerkwoord + onderwerp + også + infinitief + tijdsbepaling. efter aftensmaden bepaalt wanneer het sporten zou plaatsvinden.

6. En kort gåtur ville være en overkommelig start.

   Een korte wandeling zou een haalbare start zijn.

   kort

   kort

   gåtur

   wandeling

   ville være

   zou zijn

   overkommelig

   haalbaar

   start

   start

   Uitgebreide uitleg

   kort betekent hier “kort” bij gåtur. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. Voor een meervoudsvorm staat vaak korte, bijvoorbeeld: korte ture — “korte wandelingen”. gåtur betekent “wandeling” en is een zelfstandig naamwoord: gå (“lopen/gaan”) + tur (“tochtje”). Het is een samengesteld woord; in deze zin staat het in het enkelvoud. Voor het meervoud wordt dat gåture: Jeg tager korte gåture — “Ik maak korte wandelingen.” ville være drukt hier een voorwaardelijke of voorzichtige mogelijkheid uit: “zou zijn”. ville is de vorm van vil die samen met het infinitief være wordt gebruikt. Het patroon ville være + ... is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Det ville være en god idé — “Dat zou een goed idee zijn.” overkommelig betekent hier “haalbaar”: iets is niet te zwaar of te moeilijk om te doen. Het bijvoeglijk naamwoord verandert in deze vorm niet voor enkelvoud of meervoud: en overkommelig start en overkommelige opgaver — “een haalbare start” en “haalbare taken”. start betekent “start” of “begin”. Het is hier een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Een bruikbaar contrast is slut — “einde”: en god start betekent “een goede start”, terwijl en god slutning “een goede conclusie” betekent; dat laatste is een ander zelfstandig naamwoord en niet simpelweg het tegenovergestelde van start in elke context. De hele zin begint met En kort gåtur: “een korte wandeling”. Daarna maakt ville være daarvan een mogelijke beoordeling: “zou zijn”. en overkommelig start betekent “een haalbare start”. Samen betekent de zin: “Een korte wandeling zou een haalbare start zijn.”

7. Jeg kan stille mine sko ved døren, så jeg husker at gå en tur.

   Ik kan mijn schoenen bij de deur zetten, zodat ik eraan denk om te gaan.

   Jeg kan

   ik kan

   stille

   zetten; neerzetten

   mine

   mijn

   sko

   schoenen

   ved

   bij

   døren

   de deur

   husker

   herinner

   gå

   gaan; lopen

   tur

   wandeling

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud, “ik”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne, “kunnen”; als modaal werkwoord staat het vóór een infinitief, zoals in Jeg kan gå — “Ik kan gaan”. Deze vorm verandert niet mee met de persoon: jeg kan en du kan gebruiken allebei kan. stille betekent hier “neerzetten” of “plaatsen”. Het is de infinitief na kan; na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans geen at: Jeg kan stille ... — “Ik kan ... neerzetten”. Het werkwoord stille kan ook in andere contexten “instellen” betekenen, maar die betekenis past hier niet. mine betekent “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Vergelijk min sko — “mijn schoen” — met mine sko — “mijn schoenen”. Het bezit wordt hier dus door mine uitgedrukt; sko is het meervoud. sko betekent “schoenen”. De vorm is hier meervoud; het enkelvoud is sko — “schoen” — zodat het aantal in deze vorm uit de context en de constructie blijkt, niet uit een andere uitgang. Voorbeeld: Jeg vasker mine sko — “Ik was mijn schoenen.” ved betekent “bij” of “naast” en geeft hier een plaats aan. døren betekent “de deur”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van en dør: dør is “deur” en døren is “de deur”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid; het is niet het Nederlandse losse lidwoord. husker betekent hier “herinner” in de constructie “eraan denken”. Het is de tegenwoordige vorm van huske, “zich herinneren/eraan denken”: Jeg husker det — “Ik herinner het me.” In så jeg husker at ... gaat het om het onthouden van een voorgenomen handeling. gå betekent hier “gaan” in de infinitief na at. Het kan afhankelijk van de context ook “lopen” betekenen. In deze zin vormt het samen met en tur de vaste uitdrukking gå en tur, “een wandeling maken” of letterlijker “een tocht gaan”. tur betekent “tocht” of “wandeling”. In en tur staat het onbepaalde lidwoord bij het enkelvoud; de uitdrukking gå en tur betekent hier “een wandeling maken”. Een vergelijkbaar zelfstandig naamwoord is vandring, maar dat vervangt deze vaste uitdrukking niet automatisch. De hele zin bestaat uit Jeg kan stille mine sko ved døren — “Ik kan mijn schoenen bij de deur neerzetten” — gevolgd door så jeg husker at gå en tur — “zodat ik eraan denk om een wandeling te maken”. så verbindt het doel of gevolg met de eerste handeling, en at gå is een infinitiefconstructie na husker. Samen betekent de zin: “Ik kan mijn schoenen bij de deur zetten, zodat ik eraan denk om te gaan.”

8. Det lyder realistisk og nemt at holde fast i.

   Dat klinkt realistisch en makkelijk vol te houden.

   Det lyder

   Dat klinkt

   realistisk

   realistisch

   nemt

   makkelijk

   holde fast i

   volhouden

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder betekent hier “dat klinkt” of “dat lijkt”. lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”): jeg lyder, det lyder. Det is hier het onpersoonlijke onderwerp bij een beoordeling; de zin noemt niet zelfstandig waarnaar det precies verwijst. realistisk betekent hier “realistisch”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na lyder het beoordeelde voorstel of de beoordeelde mogelijkheid karakteriseert. De vorm realistisk blijft in deze constructie zichtbaar hetzelfde bij enkelvoudig gemeenschappelijk en onzijdig geslacht; meervoud heeft doorgaans realistiske. nemt betekent hier “makkelijk”. De basisvorm is nem; nemt is de onzijdige enkelvoudsvorm, passend bij het onzijdige det in deze predicatieve constructie. Vergelijk: en nem opgave (“een makkelijke opgave”), et nemt valg (“een makkelijke keuze”) en nemme opgaver (“makkelijke opdrachten”). holde fast i is een vaste, herbruikbare combinatie met de betekenis “vasthouden aan” of, bij een plan of gewoonte, “volhouden”. holde is de infinitief van holde; de tegenwoordige tijd is holder. Voorbeelden: Jeg holder fast i planen. — “Ik houd vast aan het plan.” Hun holder fast i sin vane. — “Zij houdt haar gewoonte vol.” In nemt at holde fast i leidt at de infinitiefconstructie in: “makkelijk om vol te houden”. Samen met Det lyder realistisk og ontstaat de betekenis: “Dat klinkt realistisch en makkelijk vol te houden.” De formulering beoordeelt dus de haalbaarheid en volhoudbaarheid van het eerder genoemde plan, zonder een nieuw resultaat of een extra deelnemer te beweren.