De gemeenschappelijke ruimte opruimen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vi brugte fællesrummet et stykke tid.

   We hebben de gemeenschappelijke ruimte een tijdje gebruikt.

   Vi

   wij

   brugte

   gebruikten

   fællesrummet

   de gemeenschappelijke ruimte

   et stykke tid

   een tijdje

   Uitgebreide uitleg

   Vi betekent hier “wij” en is de onderwerpvorm: de groep die de handeling uitvoerde. De Deense objectvorm is os, niet vi; bijvoorbeeld Hun ser os betekent “Zij ziet ons”. brugte is de verleden tijd van bruge (“gebruiken”). De vorm kan bij verschillende onderwerpen hetzelfde blijven; bijvoorbeeld De brugte rummet betekent “Zij gebruikten de ruimte”. fællesrummet betekent hier “de gemeenschappelijke ruimte”. Het is de bepaalde vorm van het onzijdige samengestelde zelfstandig naamwoord fællesrum (“gemeenschappelijke ruimte”): et fællesrum wordt fællesrummet. Het laatste deel rum betekent “ruimte” en krijgt in de bepaalde vorm rummet; fælles betekent “gemeenschappelijk”. et stykke tid is een vaste uitdrukking voor een niet nader bepaalde duur: “een tijdje”. Hier zegt de uitdrukking hoe lang het gebruik duurde. et hoort in deze combinatie bij het onzijdige woord stykke (“stuk”); leer de hele uitdrukking als de gebruikelijke manier om “een tijdje” uit te drukken. Samen vormen de delen: Vi + de verleden tijd brugte + fællesrummet + de duuruitdrukking et stykke tid. De volledige betekenis is: “We hebben de gemeenschappelijke ruimte een tijdje gebruikt.”

2. Lad os rydde op, før vi går.

   Laten we het opruimen voordat we gaan.

   Lad os

   laten we

   rydde op

   opruimen

   før

   voordat

   går

   gaan

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is de vaste Deense aansporingsconstructie voor “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), gevolgd door os (“ons”); samen leidt de constructie een infinitief in. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” rydde op betekent hier “opruimen”. Het is een scheidbaar werkwoord: rydde is de infinitief van rydde, en op maakt er de betekenis “opruimen” van. In andere tijden kan het partikel op een andere plaats staan, bijvoorbeeld: Vi rydder op. — “We ruimen op.” før is een voegwoord met de betekenis “voordat” en leidt hier de bijzin før vi går in. Het verbindt de handeling van opruimen met een handeling die later plaatsvindt. Voorbeeld: Ring, før du går. — “Bel voordat je weggaat.” går is de tegenwoordige tijd van gå (“gaan”); in deze zin betekent het, met vi als onderwerp, “gaan”. De Deense tegenwoordige vorm går verandert hier niet mee met het meervoudige onderwerp vi. Voorbeeld: Vi går nu. — “We gaan nu.” Samen vormt Lad os rydde op de aansporing “Laten we opruimen”. før vi går voegt de tijdsvoorwaarde “voordat we gaan” toe. De hele zin betekent dus: “Laten we het opruimen voordat we gaan.”

3. Jeg sætter stolene tilbage, hvor de stod.

   Ik zet de stoelen terug waar ze stonden.

   Jeg

   ik

   sætter

   zet

   stolene

   de stoelen

   tilbage

   terug

   hvor

   waar

   de

   ze

   stod

   stonden

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker; vergelijk du voor “jij”. Voorbeeld: Jeg kommer. — “Ik kom.” sætter is de tegenwoordige vorm van sætte, “zetten” of “plaatsen”. In deze zin krijgt het samen met tilbage de betekenis “terugzetten”. Het onderwerp Jeg bepaalt hier de persoonsvorm: jeg sætter; han/hun sætter heeft in de tegenwoordige tijd dezelfde vorm. Voorbeeld: Jeg sætter koppen på bordet. — “Ik zet de kop op tafel.” stolene betekent “de stoelen”. De basisvorm is stol, “stoel”; stole is het meervoud en stolene is het bepaalde meervoud, dus “de stoelen”. Het achtervoegsel -ene markeert hier bepaald meervoud; dat is een vorm van het zelfstandig naamwoord, niet van sætter. tilbage betekent “terug” en geeft de richting of het resultaat van de handeling aan: iets komt opnieuw op zijn eerdere plaats. Het is een bijwoord en verandert niet mee met stolene. Voorbeeld: Læg bogen tilbage. — “Leg het boek terug.” hvor betekent “waar”. Hier leidt het een bijzin in die de plaats beschrijft waar de stoelen eerder waren. Het verwijst dus naar een plaats, niet naar een persoon. Voorbeeld: Jeg ved, hvor nøglerne er. — “Ik weet waar de sleutels zijn.” de betekent hier “ze” en is het onderwerp van de bijzin. Het verwijst in deze zin naar stolene, zoals ook de vaste vertaling laat zien. De vorm de is de meervoudsvorm van het persoonlijke voornaamwoord in deze functie; hij wordt niet aangepast aan het grammaticale geslacht van het antecedent. stod is de verleden tijd van stå, “staan”. In deze bijzin beschrijft het de eerdere positie van de stoelen: waar ze stonden. De vorm stod is dezelfde voor personen en aantallen; bijvoorbeeld jeg stod betekent “ik stond” en de stod “ze stonden”. Voorbeeld: Stolene stod ved vinduet. — “De stoelen stonden bij het raam.” Samen vormen sætter ... tilbage de handeling “terugzetten”. stolene is wat wordt teruggezet. De bijzin hvor de stod geeft de vroegere plaats aan: “waar ze stonden”. De hele zin betekent daarom: “Ik zet de stoelen terug waar ze stonden.”

4. Jeg fjerner affaldet fra bordene.

   Ik ruim het afval van de tafels op.

   fjerner

   verwijdert

   affaldet

   het afval

   fra

   van / vanaf

   bordene

   de tafels

   Uitgebreide uitleg

   fjerner betekent hier dat de spreker iets wegneemt of opruimt. De basisvorm is fjerne; fjerner is de tegenwoordige tijd. De vorm verandert in het Deens niet naar persoon of enkelvoud/meervoud: jeg fjerner en de fjerner gebruiken dezelfde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Hun fjerner koppen. — “Zij haalt de kop weg.” affaldet betekent hier “het afval”. De basisvorm is affald; de uitgang -et markeert de bepaalde enkelvoudsvorm: “het afval”, niet een onbepaalde hoeveelheid. Voorbeeld: Affaldet ligger på gulvet. — “Het afval ligt op de vloer.” fra geeft hier de bron of plaats aan waar iets wordt weggehaald: “van”. Het kan ook “vanaf” betekenen wanneer het vertrekpunt als zodanig wordt benadrukt. In deze zin koppelt het affaldet aan de plaats die daarna wordt genoemd. bordene betekent “de tafels”. De basisvorm is bord; -ene markeert het bepaalde meervoud. Het woord bord is onzijdig, maar in deze vorm is vooral het meervoud met bepaalde betekenis zichtbaar. Voorbeeld: Bordene er rene. — “De tafels zijn schoon.” Samen bestaat de zin uit Jeg (“ik”), fjerner (“haal weg”), affaldet (“het afval”), fra (“van”) en bordene (“de tafels”). De volledige betekenis is daarom: “Ik ruim het afval van de tafels op.” De werkwoordsvorm staat in de tegenwoordige tijd en de zin beschrijft de handeling vanuit de eerste persoon.

5. Skal vi også slukke lyset?

   Zullen we de lichten ook uitdoen?

   Skal vi

   zullen we

   også

   ook

   slukke

   uitdoen

   lyset

   het licht

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi betekent hier “zullen we …?”: skal staat vooraan in deze ja-neevraag en vi is het onderwerp “wij”. Skal kan in andere zinnen ook “moeten” betekenen, maar in deze vraag drukt het een voorstel uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. også betekent “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets anders dat al relevant is; de precieze eerdere handeling wordt niet door dit woord zelf genoemd. slukke is de infinitief “uitdoen” of “uitschakelen”, hier toegepast op verlichting. De vervoegde vorm slukker betekent bijvoorbeeld “doet uit” in de tegenwoordige tijd. In skal slukke blijft slukke infinitief, omdat skal de modale werkwoordsvorm is. lyset betekent hier “het licht”. De vorm is gebaseerd op lys “licht”; lyset is de bepaalde enkelvoudsvorm: et lys = “een licht”, lyset = “het licht”. De vaste vertaling geeft dit bedoelde object weer als “de lichten”, maar de Deense vorm lyset zelf is grammaticaal bepaald enkelvoud. Samen vormen de delen de vraag Skal vi også slukke lyset?: “Zullen we de lichten ook uitdoen?” Een bruikbaar patroon is Skal vi også + infinitief + object? = “Zullen we ook …?”

6. Sluk lyset.

   Doe de lichten uit.

   Sluk

   doe uit

   lyset

   het licht

   Uitgebreide uitleg

   Sluk is de gebiedende wijs van slukke, “uitdoen” of “doven”. De vorm geeft een opdracht aan de aangesprokene; het onderwerp wordt in deze korte opdracht niet uitgesproken. Vergelijk de vormen slukke (basisvorm), slukker (tegenwoordige tijd) en slukkede (verleden tijd). Voorbeeld: Sluk lampen. — “Doe de lamp uit.” lyset betekent hier “het licht”. Het zelfstandig naamwoord is lys; lyset is de bepaalde enkelvoudsvorm: et lys — “een licht”, lyset — “het licht”. Het bepaalde meervoud is lysene — “de lichten”. Samen vormen Sluk lyset. een directe opdracht: “Doe het licht uit.” De doeltaal gebruikt hier enkelvoud lyset; de vaste Nederlandse vertaling gebruikt “de lichten”, maar geeft dezelfde bedoelde handeling weer. De opdracht is kort en neutraal; voor een beleefdere formulering kan men in een andere zin bijvoorbeeld een vraagconstructie gebruiken.

7. Luk vinduerne, før vi låser af.

   Sluit de ramen voordat we de ruimte op slot doen.

   Luk

   sluit

   vinduerne

   de ramen

   før vi

   voordat we

   låser af

   op slot doen

   Uitgebreide uitleg

   Luk betekent hier “sluit” en is de gebiedende wijs van lukke (“sluiten”). De vorm gebruikt geen zichtbaar persoonlijk onderwerp: de aangesprokene wordt uit de gebiedende wijs begrepen. Vergelijk: Luk døren. — “Sluit de deur.” vinduerne betekent “de ramen”. Het zelfstandig naamwoord is vindue (“raam”); -rne markeert hier de bepaalde meervoudsvorm: vinduer = “ramen”, vinduerne = “de ramen”. Het bepaalde lidwoord staat dus niet als afzonderlijk woord ervoor. før vi betekent “voordat we”. før leidt een tijdsbepaling in; vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij/we”. De vorm vi geeft de handelende groep van de bijzin aan. Voor één spreker gebruik je jeg (“ik”), maar dat is niet de vorm in deze zin. låser af betekent hier “op slot doen” of “afsluiten”. låser is de tegenwoordige vorm van låse (“sluiten/vergrendelen”); af vormt er in deze betekenis een vaste combinatie mee. Het onderwerp van låser is vi, dus “we sluiten af”. In een andere context kan låse ook algemener “vergrendelen” betekenen; de combinatie met af benadrukt hier het afsluiten van de ruimte. Voorbeeld: Vi låser døren. — “We doen de deur op slot.” De zin bestaat uit een opdracht en een tijdsbepaling: Luk vinduerne = “Sluit de ramen”, en før vi låser af = “voordat we de ruimte op slot doen”. Samen betekent de hele uiting: “Sluit de ramen voordat we de ruimte op slot doen.”

8. Rummet ser klart ud til den næste gruppe.

   De ruimte lijkt klaar voor de volgende groep.

   Rummet

   de ruimte

   ser … ud til

   lijkt / schijnt

   klart

   klaar

   næste

   volgende

   gruppe

   groep

   Uitgebreide uitleg

   Rummet betekent hier “de ruimte”. Het is de bepaalde vorm van rum (“ruimte”): het achtervoegsel -et markeert in deze vorm een bepaald enkelvoud. Bijvoorbeeld: Rummet er stort. — “De ruimte is groot.” ser ... ud til is een vaste, onderbroken constructie met se (“zien”) en betekent hier “lijken” of “er klaar voor lijken”. ser is de tegenwoordige tijd van se; dezelfde vorm wordt bij verschillende personen gebruikt. De woorden ser en ud til horen hier samen, terwijl klart ertussen staat. Bijvoorbeeld: Det ser ud til at regne. — “Het lijkt te gaan regenen.” klart betekent hier “klaar”. Het is de vorm van klar die bij het onzijdige rummet past. De reeks is klar (gemeenschappelijk enkelvoud), klart (onzijdig enkelvoud) en klare (meervoud of bepaalde vorm, afhankelijk van de constructie). Bijvoorbeeld: Et rum er klart. — “Een ruimte is klaar.” næste betekent “volgende”. Het verwijst hier naar de groep die na de huidige groep komt. In den næste gruppe staat het bijvoeglijke woord vóór het zelfstandig naamwoord; næste heeft in deze constructie dezelfde vorm bij enkelvoudige woorden van verschillend grammaticaal geslacht. Bijvoorbeeld: den næste dag — “de volgende dag”. gruppe betekent “groep”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord; den en næste vormen samen de bepaling “de volgende”. Het meervoud is grupper: to grupper — “twee groepen”. Samen betekent Rummet ser klart ud til den næste gruppe dat de ruimte klaar lijkt voor de volgende groep. De constructie ser ... ud til geeft de indruk of beoordeling “lijkt”, klart beschrijft de toestand van de ruimte, en den næste gruppe geeft aan voor wie die toestand relevant is.

9. Så kan vi låse døren og gå.

   Dan kunnen we de deur op slot doen en weggaan.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   låse

   op slot doen

   døren

   de deur

   gå

   weggaan

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze handeling met de voorafgaande situatie. Het kan ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. kan vi bestaat uit kan, de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”), en het onderwerp vi (“we”). Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra woord voor “te”: vi kan låse = “we kunnen op slot doen”. Kan drukt hier mogelijkheid of een beschikbare optie uit, niet een zekerheid. låse is de infinitief van låse (“op slot doen”, “vergrendelen”). In deze zin krijgt het zijn concrete betekenis door døren: de deur op slot doen. Voorbeeld: Jeg låser vinduet. — “Ik doe het raam op slot.” døren betekent “de deur”. De vorm is opgebouwd uit dør (“deur”) met het bepaalde enkelvoudssuffix -en: dør → døren. Het gaat dus om een specifieke deur die in de situatie herkenbaar is; de Nederlandse vertaling gebruikt daarom “de deur”. gå is de infinitief van gå. In deze zin betekent het, volgens de vaste vertaling, “weggaan”. Het werkwoord kan in andere contexten ook “lopen” of algemener “gaan” betekenen. Voorbeeld: Vi går nu. — “We gaan nu weg.” Samen vormen de delen: Så (“dan”) + kan vi (“kunnen we”) + låse døren (“de deur op slot doen”) + og gå (“en weggaan”). De volledige betekenis is: “Dan kunnen we de deur op slot doen en weggaan.” Na kan delen låse en gå hetzelfde modale kader; og verbindt de twee infinitieven. De constructie kan + infinitief is herbruikbaar voor andere mogelijkheden, bijvoorbeeld Vi kan spise. — “We kunnen eten.”