Een eerlijke schoonmaakroutine | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vores rengøringsrutine fungerer ikke, og køkkenet bliver ved med at blive rodet.

   Onze schoonmaakroutine werkt niet en de keuken blijft rommelig worden.

   Vores

   onze

   rengøringsrutine

   schoonmaakroutine

   fungerer ikke

   werkt niet

   køkkenet

   de keuken

   bliver ved med at

   blijft maar

   blive

   worden

   rodet

   rommelig

   Uitgebreide uitleg

   Vores betekent hier “onze”: het bezittelijke voornaamwoord verwijst naar de groep waarvan de spreker deel uitmaakt. In het Deens staat vores bij zowel enkelvoud als meervoud en verandert het niet naar geslacht; het zelfstandig naamwoord bepaalt de vorm van het lidwoord, niet vores. rengøringsrutine is een samenstelling van rengøring (“schoonmaak”) en rutine (“routine”), dus “schoonmaakroutine”. De samenstelling schrijft men als één woord. Het eerste deel specificeert welk soort routine bedoeld is. fungerer ikke betekent “werkt niet”. fungerer is de tegenwoordige tijd van fungere (“werken functioneren”): fungere → fungerer. ikke ontkent hier het functioneren. Een bruikbaar contrast is Rutinen fungerer — “De routine werkt” — tegenover Rutinen fungerer ikke — “De routine werkt niet”. køkkenet betekent “de keuken”. De basisvorm is køkken; -et is hier de bepaalde vorm van een onzijdig zelfstandig naamwoord: et køkken (“een keuken”) → køkkenet (“de keuken”). Het bepaalde lidwoord is dus aan het woord vastgehecht. bliver ved med at is een vaste constructie met de betekenis “blijft maar …” of “gaat door met …”. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden; blijven”), terwijl ved med at de voortduring van de handeling markeert. Na deze constructie volgt een infinitief, zoals in bliver ved med at arbejde — “blijft werken”. blive is hier die infinitief (“worden”). Het is niet dezelfde vorm als de vervoegde bliver in de voorafgaande constructie: blive is de basisvorm en bliver de tegenwoordige tijd. In blive rodet geeft blive een verandering van toestand aan: iets wordt rommelig. rodet betekent hier “rommelig”. Het is de vorm van rodet die bij de constructie “rommelig worden” hoort; het beschrijft de toestand die ontstaat. Een nuttig contrast is køkkenet er rodet — “de keuken is rommelig” — tegenover køkkenet bliver rodet — “de keuken wordt rommelig”. Samen vormen de delen: Vores rengøringsrutine fungerer ikke (“Onze schoonmaakroutine werkt niet”), gevolgd door og (“en”), en køkkenet bliver ved med at blive rodet (“de keuken blijft maar rommelig worden”). De volledige betekenis is: “Onze schoonmaakroutine werkt niet en de keuken blijft rommelig worden.”

2. Jeg tror ikke, at nogen af os gør det med vilje.

   Ik denk niet dat een van ons dit expres doet.

   tror

   denkt

   ikke

   niet

   nogen af os

   een van ons

   gør

   doet

   det

   dit

   med vilje

   expres

   Uitgebreide uitleg

   tror betekent hier “denk”. Het is de tegenwoordige tijd van tro (“denken”): jeg tror = “ik denk”. In de hoofdzin staat tror bij het onderwerp jeg; de vorm verandert in de tegenwoordige tijd niet mee met persoon of aantal. Voorbeeld: Jeg tror, at hun kommer. — “Ik denk dat ze komt.” ikke betekent “niet” en ontkent hier tror: Jeg tror ikke = “Ik denk niet”. In het Deens staat ikke in deze hoofdzin na het werkwoord. Samen met de volgende at-zin geeft dit de bedoelde betekenis “Ik denk niet dat …”. nogen af os betekent hier “een van ons”. nogen is een onbepaald voornaamwoord, en af os beperkt de groep tot “van ons”. De uitdrukking noemt geen specifiek lid van die groep. Als onderwerp van de bijzin wordt dit in het Nederlands natuurlijk weergegeven als “een van ons”. Voorbeeld: Nogen af os kommer senere. — “Een van ons komt later.” gør betekent hier “doet”. Het is de tegenwoordige tijd van gøre (“doen”). De Deense tegenwoordige tijd heeft hier dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg gør, vi gør, de gør; het onderwerp maakt duidelijk wie de handeling verricht. Voorbeeld: Vi gør det sammen. — “We doen het samen.” det betekent hier “dit” en verwijst naar de handeling of situatie die wordt gedaan; de vaste vertaling geeft deze lezing als “dit”. Det is de onzijdige enkelvoudsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor een zaak of situatie. In gør det vormt het met gør de herbruikbare combinatie “het/dit doen”. med vilje is een vaste uitdrukking met de betekenis “expres” of “opzettelijk”. Ze beschrijft de bedoeling waarmee iemand iets doet. Het tegenovergestelde idee kan worden uitgedrukt met ved et uheld (“per ongeluk”), maar dat is een aparte uitdrukking. Voorbeeld: Hun gjorde det ikke med vilje. — “Ze deed het niet expres.” De hele zin bestaat uit Jeg tror ikke (“Ik denk niet”) gevolgd door de bijzin at nogen af os gør det med vilje (“dat een van ons dit expres doet”). Samen betekent de zin: “Ik denk niet dat een van ons dit expres doet.”

3. Måske har vi brug for en tydeligere standard, især for opvasken og komfuret.

   Misschien hebben we een duidelijkere standaard nodig, vooral voor de afwas en het fornuis.

   Måske

   misschien

   har vi brug for

   hebben we nodig

   tydeligere

   duidelijker

   standard

   standaard

   især

   vooral

   opvasken

   de afwas

   komfuret

   het fornuis

   Uitgebreide uitleg

   Måske betekent hier “misschien”. Het is een bijwoord dat de uitspraak als mogelijkheid presenteert, niet als zekerheid. Omdat Måske vooraan staat, volgt in deze Deense hoofdzin het werkwoord vóór het onderwerp: Måske har vi .... Dat maakt de zin niet automatisch tot een vraag. Voorbeeld: Måske kommer hun i morgen. — “Misschien komt ze morgen.” har vi brug for is een bruikbare Deense constructie voor “hebben we nodig”: letterlijk gaat het om “hebben we behoefte aan”. har is de vorm van have in de tegenwoordige tijd; vi is het onderwerp (“we”). brug for hoort als vaste combinatie bij har. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” tydeligere betekent “duidelijker”. Dit is de vergrotende trap van tydelig (“duidelijk”): tydelig → tydeligere → tydeligst. De vorm tydeligere beschrijft hier standard; hij zegt dat de gewenste standaard duidelijker moet zijn dan de huidige of een andere standaard. Voorbeeld: Vi har brug for tydeligere regler. — “We hebben duidelijkere regels nodig.” standard betekent “standaard” of “norm”. Dit is hier een onbepaald zelfstandig naamwoord: en standard; de onbepaalde vorm zegt op zichzelf niet hoeveel standaarden er zijn. De bepaalde vorm is standarden (“de standaard”). især betekent “vooral”. Het markeert wat binnen de genoemde zaken extra nadruk krijgt. Voorbeeld: Jeg kan lide frugt, især æbler. — “Ik houd van fruit, vooral van appels.” opvasken betekent “de afwas”. Het is de bepaalde vorm van opvask; het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. In for opvasken geeft for het toepassingsgebied aan: de standaard heeft betrekking op de afwas. komfuret betekent “het fornuis”. De basisvorm is komfur, en komfuret is de bepaalde vorm met -et. De uitgang verschilt dus van opvasken; die vormkeuze hoort bij het grammaticale geslacht van het Deense zelfstandig naamwoord. In for komfuret wordt, net als bij for opvasken, aangegeven waarop de standaard betrekking heeft. Samen betekent har vi brug for en tydeligere standard “hebben we een duidelijkere standaard nodig”. Måske maakt daarvan “misschien hebben we ... nodig”. Daarna beperkt især for opvasken og komfuret de extra nadruk tot twee zaken: vooral de afwas en het fornuis. De volledige betekenis is dus: “Misschien hebben we een duidelijkere standaard nodig, vooral voor de afwas en het fornuis.”

4. Vi kunne skiftes til opgaverne hver uge, så den samme person ikke altid vasker gulv.

   We zouden de taken wekelijks kunnen afwisselen, zodat dezelfde persoon niet altijd dweilt.

   Vi kunne

   we zouden kunnen

   skiftes til

   om de beurt afwisselen

   opgaverne

   de taken

   hver uge

   elke week

   så

   zodat

   den samme

   dezelfde

   person

   persoon

   ikke

   niet

   altid

   altijd

   vasker

   wast

   gulv

   vloer

   Uitgebreide uitleg

   Vi kunne betekent hier dat de spreker een voorstel doet: “we zouden kunnen”. kunne is de infinitief; kunne is ook de vorm die bij vi in deze constructie staat. De vorm is formeel de verleden tijd van het modale werkwoord, maar verwijst hier niet naar een gebeurtenis in het verleden. Vergelijk: Vi kan skiftes = “we kunnen afwisselen” en Vi kunne skiftes = “we zouden kunnen afwisselen”. Voorbeeld: Vi kunne mødes på fredag. — “We zouden vrijdag kunnen afspreken.” skiftes til geeft het wederzijds afwisselen aan: de betrokken personen nemen om de beurt een taak of rol op zich. skiftes hoort bij skiftes til en is niet hetzelfde als alleen skifte, dat onder andere “wisselen” of “veranderen” kan betekenen. Voorbeeld: Vi skiftes til at lave mad. — “We koken om de beurt.” In de vaste zin wordt na til een zelfstandig naamwoord genoemd: opgaverne. opgaverne betekent hier “de taken”. Het grondwoord is opgave (“taak”); -ne markeert de bepaalde meervoudsvorm: opgaver = “taken”, opgaverne = “de taken”. De bepaaldheid hoort dus bij het zelfstandig naamwoord zelf, niet bij een los woord voor “de”. Voorbeeld: Opgaverne er fordelt. — “De taken zijn verdeeld.” hver uge betekent “elke week”. hver staat hier bij een tijdseenheid en drukt regelmaat uit; uge is “week”. Voorbeeld: Vi træner hver uge. — “We trainen elke week.” så verbindt hier het voorstel met het beoogde gevolg en betekent “zodat”. Het leidt de bijzin så den samme person ikke altid vasker gulv in. In andere contexten kan så ook bijvoorbeeld “toen” of “zo” betekenen, maar die betekenissen passen hier niet. den samme betekent “dezelfde”. samme wijst op identiteit: het gaat om één en dezelfde persoon, niet zomaar om een persoon die erop lijkt. den is de vorm die hier bij het gemeenschappelijke-geslachtige zelfstandig naamwoord person hoort. Voorbeeld: Hun bruger den samme kop hver dag. — “Zij gebruikt elke dag dezelfde kop.” person betekent “persoon”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord na den samme: den samme person = “dezelfde persoon”. Het woord benoemt de betrokken uitvoerder, maar de zin specificeert niet welke concrete persoon dat is. ikke is de ontkenning “niet”. Samen met altid ontkent het de voortdurende herhaling: de bedoeling is dat dezelfde persoon niet steeds de vloer wast. In het Deens staat ikke in deze bijzin vóór het bijwoord altid. altid betekent “altijd” of, in deze context, “steeds”. Het is een bijwoord van frequentie. ikke altid betekent “niet altijd”, wat zwakker is dan “nooit”: het sluit alleen uit dat dit elke keer gebeurt. Voorbeeld: Han arbejder ikke altid hjemme. — “Hij werkt niet altijd thuis.” vasker betekent hier “wast” en komt van vaske (“wassen” of “schoonmaken”). Het is de tegenwoordige tijd; bij den samme person staat het als persoonsvorm in de derde persoon enkelvoud. De vorm vasker verandert hier niet zichtbaar tussen bijvoorbeeld jeg, du en han: jeg vasker, du vasker, han vasker. Voorbeeld: Hun vasker bilen. — “Zij wast de auto.” gulv betekent “vloer”. In vaske gulv staat het zelfstandig naamwoord zonder lidwoord; de combinatie betekent “de vloer schoonmaken” of, volgens de vaste vertaling, “dweilen”. Dat kale enkelvoud is een gebruikelijke manier om een huishoudelijke taak als activiteit te benoemen. Voorbeeld: Jeg vasker gulv om lørdagen. — “Ik dweil op zaterdag.” De volledige structuur is Vi kunne skiftes til opgaverne + så + den samme person ikke altid vasker gulv: “We zouden de taken kunnen afwisselen, zodat niet altijd dezelfde persoon de vloer dweilt.” Het eerste deel stelt een gezamenlijke regeling voor. Het tweede deel beschrijft het doel van die regeling: de taak wordt verdeeld, zodat de vloer niet steeds door dezelfde persoon wordt gedaan.

5. Det lyder fair, selv om jeg hellere vil tage skraldet ud end gøre badeværelset rent.

   Dat klinkt eerlijk, hoewel ik liever de vuilnis buiten zet dan de badkamer schoonmaak.

   lyder

   klinkt

   fair

   eerlijk; redelijk

   selv om

   hoewel

   jeg hellere vil

   ik wil liever

   tage … ud

   naar buiten brengen; buitenzetten

   skraldet

   het afval

   gøre … rent

   schoonmaken

   badeværelset

   de badkamer

   Uitgebreide uitleg

   lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). In Det lyder ... is det hier een neutraal onderwerp in de betekenis “dat klinkt ...”; de zin legt geen specifiek zelfstandig naamwoord als referent van det vast. Voorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” fair betekent hier “eerlijk” of “redelijk/aanvaardbaar”. Het is een leenwoord en verandert hier niet van vorm. De combinatie Det lyder fair beoordeelt iets als redelijk, niet als letterlijk hoorbaar. selv om is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “hoewel”. Het leidt de bijzin selv om jeg ... in. Voorbeeld: Selv om det regner, går vi ud. — “Hoewel het regent, gaan we naar buiten.” jeg hellere vil drukt een voorkeur uit: “ik wil liever”. vil is de tegenwoordige tijd van ville; in deze zin gaat het niet om een voorspelling van de toekomst, maar om wat de spreker verkiest. hellere is de vergrotende vorm van gerne en betekent hier “liever”. Het patroon jeg vil hellere A end B betekent “ik doe liever A dan B”. tage ... ud is een scheidbaar werkwoordelijk patroon: tage betekent “nemen” en ud voegt het idee “naar buiten” toe. Het voorwerp staat ertussen: tage skraldet ud — “het afval naar buiten brengen”. De infinitief tage blijft hier staan na vil. Voorbeeld: Jeg tager kassen ud. — “Ik breng de doos naar buiten.” skraldet is de bepaalde enkelvoudsvorm van skrald (“afval”, “vuilnis”). De uitgang -et markeert hier een bepaald onzijdig zelfstandig naamwoord; het gaat om het afval als geheel, niet noodzakelijk om één afzonderlijk stuk afval. gøre ... rent betekent “iets schoonmaken” of letterlijk “iets schoon maken”. gøre is de infinitief van “doen/maken”; rent is de vorm van ren (“schoon”) die overeenkomt met het onzijdige zelfstandig naamwoord badeværelset. Dit is een nuttig patroon: gøre + voorwerp + bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld gøre bordet rent — “de tafel schoonmaken”. badeværelset is de bepaalde enkelvoudsvorm van badeværelse (“badkamer”). Het is onzijdig, waardoor de bepaalde vorm op -t eindigt. In gøre badeværelset rent is de badkamer het voorwerp dat schoon wordt gemaakt; rent beschrijft de toestand die daardoor ontstaat. Samen betekent Det lyder fair, selv om jeg hellere vil tage skraldet ud end gøre badeværelset rent.: “Dat klinkt eerlijk, hoewel ik liever het afval naar buiten breng dan de badkamer schoonmaak.” end verbindt de twee opties in de voorkeurvergelijking: de spreker kiest liever het afval buitenzetten dan de badkamer schoonmaken.

6. Præferencer er fine, men de ubehagelige opgaver skal stadig fordeles mellem os.

   Voorkeuren zijn prima, maar de vervelende taken moeten nog steeds worden verdeeld.

   Præferencer

   voorkeuren

   fine

   prima

   ubehagelige

   vervelend

   opgaver

   taken

   skal

   moeten

   fordeles

   verdeeld worden

   mellem os

   tussen ons

   Uitgebreide uitleg

   Præferencer betekent hier “voorkeuren”: het is het meervoud van præference. Het woord benoemt voorkeuren of manieren waarop iemand iets liever heeft. Voorbeeld: Mine præferencer ændrer sig. — “Mijn voorkeuren veranderen.” fine betekent hier “prima” of “in orde”. De basisvorm is fin; fint is de vorm die onder andere bij een onzijdig enkelvoudig woord wordt gebruikt, terwijl fine bij meervoud en bepaalde vormen voorkomt. In er fine beschrijft het bijvoeglijk naamwoord het meervoudige onderwerp Præferencer. ubehagelige betekent hier “vervelende” of “onaangename”. De basisvorm is ubehagelig; de uitgang -e verschijnt hier omdat het bijvoeglijk naamwoord bij opgaver staat in de bepaalde meervoudige woordgroep de ubehagelige opgaver. Voorbeeld: Det var en ubehagelig opgave. — “Het was een vervelende taak.” opgaver is het meervoud van opgave, “taak” of “opdracht”. Het gaat hier om taken die verdeeld moeten worden, niet om voorkeuren. Voorbeeld: Vi har tre opgaver. — “We hebben drie taken.” skal drukt hier noodzakelijkheid of verplichting uit: de taken moeten verdeeld worden. Het is de tegenwoordige vorm van skulle; dezelfde vorm wordt bij verschillende personen gebruikt. Na skal staat de infinitief, hier fordeles. fordeles betekent hier “verdeeld worden”. Het hoort bij fordele, “verdelen”, en is de passieve vorm: de taken ontvangen de handeling, in plaats van dat een genoemde persoon ze actief verdeelt. De passieve -s-vorm staat na skal: Opgaverne skal fordeles. — “De taken moeten verdeeld worden.” mellem os betekent “tussen ons”. os is de objectsvorm van vi (“wij”); na een voorzetsel wordt deze vorm gebruikt. De uitdrukking geeft hier aan dat de verdeling plaatsvindt tussen de spreker en de andere betrokkenen die met os worden aangeduid. Voorbeeld: Vi deler det mellem os. — “We verdelen het onder elkaar.” Samen vormen de delen: Præferencer er fine — “Voorkeuren zijn prima”, gevolgd door men — “maar”. de ubehagelige opgaver is “de vervelende taken”; skal stadig fordeles betekent “moeten nog steeds worden verdeeld”, en mellem os specificeert “tussen ons”. De volledige betekenis is dus: “Voorkeuren zijn prima, maar de vervelende taken moeten nog steeds tussen ons verdeeld worden.”

7. Hvis vi skriver det ned, kan vi forhindre, at der senere bygger sig bitterhed op.

   Als we het opschrijven, kunnen we voorkomen dat er later wrevel ontstaat.

   Hvis vi

   als we

   skriver det ned

   het opschrijven

   kan vi

   we kunnen

   forhindre

   voorkomen

   at der

   dat er

   senere

   later

   bygger sig … op

   zich opbouwen; ontstaan

   bitterhed

   wrevel

   Uitgebreide uitleg

   Hvis vi opent een voorwaardelijke bijzin: hvis betekent “als” en vi is het eerste-persoonsmeervoud “wij”. De vorm vi verandert niet op basis van grammaticaal geslacht. Voorbeeld: Hvis vi venter, kommer hun. — “Als we wachten, komt ze.” skriver det ned betekent hier “het opschrijven”. skriver is de tegenwoordige tijd van skrive (“schrijven”); dezelfde vorm wordt bij verschillende personen gebruikt: jeg skriver, vi skriver. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord dat hier verwijst naar de zaken die schriftelijk worden vastgelegd; ned maakt samen met skrive de vaste richting-/partikelverbinding “opschrijven”. Voorbeeld: Skriv det ned. — “Schrijf het op.” kan vi geeft “kunnen we” aan. kan is de tegenwoordige tijd van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). In deze hoofdzin staat het werkwoord vóór het onderwerp: kan vi ...; dat is de gebruikelijke Deense woordvolgorde na een vooropgezette bijzin. Een modaliteitscontrast is kan (“kan”) tegenover skal (“moet”): Vi kan tale om det. — “We kunnen erover praten.” forhindre is een zelfstandig werkwoord met de betekenis “voorkomen” of “verhinderen”. Het staat na kan in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder: kan forhindre. Het kan een zelfstandig naamwoord als object nemen of een at-bijzin inleiden: Det kan forhindre en fejl. — “Dat kan een fout voorkomen.” at der leidt hier de inhoud aan van wat voorkomen moet worden: “dat er”. at is de voegwoordelijke inleider van de bijzin; der is een formeel/existentieel onderwerp in een constructie waarin iets ontstaat of aanwezig raakt. Het verwijst hier niet zelfstandig naar een eerder genoemde persoon of zaak. senere is een bijwoord en betekent “later”. Het zegt wanneer de beschreven ontwikkeling plaatsvindt, niet wanneer het opschrijven gebeurt. Voorbeeld: Vi taler om det senere. — “We praten er later over.” bygger sig en op vormen samen de uitdrukking bygge sig op: “zich opbouwen” of “ontstaan en toenemen”. bygger is de tegenwoordige tijd van bygge; sig is een wederkerend voornaamwoord van de derde persoon, en op is het partikel. In deze zin staat de ontwikkeling niet als bewuste handeling van een genoemde persoon beschreven. Voorbeeld: Presset bygger sig op. — “De druk bouwt zich op.” bitterhed is een zelfstandig naamwoord voor “wrevel” of “bitterheid”. Het is hier het verschijnsel dat zich volgens bygge sig op later kan ontwikkelen. Het verwante bijvoeglijke naamwoord is bitter (“bitter”), maar bitterhed is daarvan niet slechts een andere verbuigde vorm: het benoemt de eigenschap of toestand als zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Lang tavshed kan skabe bitterhed. — “Lang stilzwijgen kan wrevel veroorzaken.” Samen betekent de zin: “Als we het opschrijven, kunnen we voorkomen dat er later wrevel ontstaat.” Eerst wordt een voorwaarde gegeven (Hvis vi skriver det ned), daarna de mogelijkheid (kan vi) en het doel daarvan (forhindre). De at-bijzin benoemt precies wat voorkomen moet worden: dat wrevel zich later opbouwt. De formulering is geschikt voor een gezamenlijk, praktisch voorstel om afspraken of kwesties schriftelijk vast te leggen.

8. Lad os lave et enkelt skema og gennemgå det, efter at vi har prøvet det i et stykke tid.

   Laten we een eenvoudig schema maken en het bekijken nadat we het een tijdje hebben geprobeerd.

   Lad os

   laten we

   lave

   maken

   enkelt

   eenvoudig

   skema

   schema

   gennemgå

   doornemen

   det

   het

   efter at

   nadat

   har

   hebben

   prøvet

   geprobeerd

   et stykke tid

   een tijdje

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is de vaste Deense aansporing “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is het objectpronomen “ons”. Daarna volgt het werkwoord in de infinitief: Lad os lave = “laten we maken”. lave betekent hier “maken”. De infinitief staat na Lad os; hetzelfde patroon is herbruikbaar met andere werkwoorden, bijvoorbeeld Lad os vente — “Laten we wachten.” enkelt betekent hier “eenvoudig”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord enkel bij het onzijdige enkelvoud et skema; bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord staat de vorm enkel. Het woord beschrijft dus skema, niet het werkwoord lave. skema betekent “schema” of “plan”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et skema; de bepaalde vorm is skemaet (“het schema”) en het meervoud is skemaer. gennemgå betekent hier “doornemen” of “bekijken”. Het is opnieuw een infinitief die naast lave staat na Lad os: “laten we een schema maken en het doornemen”. In andere contexten kan gennemgå ook betekenen dat je iets systematisch bespreekt of controleert. det is een onzijdig enkelvoudig pronomen. Hier verwijst het naar het schema: gennemgå det = “het schema doornemen”. De vorm det past bij een onzijdig antecedent; het pronomen zelf geeft niet zelfstandig aan welk concreet voorwerp bedoeld is. efter at leidt een bijzin in met de betekenis “nadat”. Het geeft hier een tijdsrelatie aan: eerst hebben we iets geprobeerd, daarna nemen we het door. Een vergelijkbaar patroon is efter at vi har spist — “nadat we hebben gegeten”. har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Hier is het hulpwerkwoord in de voltooide tijd: har prøvet = “hebben geprobeerd”. De vorm har blijft bij verschillende personen en aantallen hetzelfde; het onderwerp vi laat hier zien wie de handeling uitvoert. prøvet is het voltooid deelwoord van prøve (“proberen”). Samen met har vormt het har prøvet, “hebben geprobeerd”. Het voltooid deelwoord verandert hier niet om overeen te komen met vi. et stykke tid is een vaste uitdrukking voor “een tijdje” of “een poos”. In deze zin geeft ze de duur van het proberen aan: prøvet det i et stykke tid = “het een tijdje hebben geprobeerd”. Et moet hier niet als een precieze numerieke telling worden opgevat; de hele uitdrukking benoemt een onbepaalde tijdsduur. De delen bouwen de zin als volgt op: Lad os lave et enkelt skema betekent “laten we een eenvoudig schema maken”. og gennemgå det voegt “en het doornemen” toe, waarbij det naar dat schema verwijst. efter at vi har prøvet det i et stykke tid bepaalt wanneer dit doornemen gebeurt: nadat we het schema een tijdje hebben geprobeerd. De volledige betekenis is daarom: “Laten we een eenvoudig schema maken en het bekijken nadat we het een tijdje hebben geprobeerd.”

9. Hvis det føles for strengt, kan vi justere det i stedet for at skændes.

   Als het te streng voelt, kunnen we het aanpassen in plaats van ruzie te maken.

   Hvis

   als

   det

   het

   føles

   voelt

   strengt

   streng

   kan vi

   kunnen we

   justere

   aanpassen

   i stedet for at

   in plaats van te

   skændes

   ruzie maken

   Uitgebreide uitleg

   Hvis opent een voorwaardelijke bijzin en betekent “als”. De voorwaarde wordt daarmee voorgesteld als een mogelijkheid, niet als een vaststaand feit. Voorbeeld: Hvis du har tid, kan vi begynde. — “Als je tijd hebt, kunnen we beginnen.” det betekent hier “het”. De vorm is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; die grammaticale vorm bepaalt niet zelfstandig wat het precies aanduidt. De vaste vertaling identificeert het hier alleen als “het”, zonder een specifiek zelfstandig naamwoord te noemen. føles komt van føle (“voelen”) en is hier de tegenwoordige tijd bij det: “voelt”. Het beschrijft hoe iets aanvoelt, niet dat iemand iets actief aanraakt. De tegenwoordige vorm van dit werkwoord verandert in het Deens niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Det føles godt. — “Het voelt goed.” strengt komt van het bijvoeglijk naamwoord streng (“streng”). Deze vorm is de onzijdige enkelvoudsvorm bij det; het is dus strengt dat die vorm draagt, niet het voornaamwoord. Met for ervoor betekent for strengt “te streng”. kan vi combineert kan, de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”), met het onderwerp vi (“we”). Na de voorwaardelijke bijzin staat in de hoofdzin het werkwoord vóór het onderwerp: kan vi, niet vi kan. Hier drukt kan een mogelijkheid of beschikbare optie uit. Na een modaal werkwoord volgt in het Deens een infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder. justere is de infinitief van het werkwoord justere en betekent “aanpassen” of “bijstellen”. Het volgt hier op kan; det is het voorwerp van die handeling. Voorbeeld: Vi kan justere planen. — “We kunnen het plan aanpassen.” i stedet for at is een constructie met de betekenis “in plaats van te”. Het patroon is i stedet for at + infinitief. Voorbeeld: Hun læser i stedet for at se tv. — “Ze leest in plaats van tv te kijken.” skændes is de infinitief van het werkwoord skændes en betekent hier “ruzie maken”. Het volgt op at en benoemt de handeling die niet gekozen wordt. Voorbeeld: De prøver at tale i stedet for at skændes. — “Ze proberen te praten in plaats van ruzie te maken.” Samen betekent Hvis det føles for strengt “Als het te streng voelt”. kan vi justere det geeft vervolgens de mogelijke handelwijze: “kunnen we het aanpassen”. i stedet for at skændes maakt duidelijk dat aanpassen wordt voorgesteld in plaats van ruzie maken. De volledige betekenis is: “Als het te streng voelt, kunnen we het aanpassen in plaats van ruzie te maken.”

10. Målet er et renere hjem, ikke et perfekt system.

    Het doel is een schoner huis, geen perfect systeem.

    Målet

    het doel

    er

    is

    renere

    schoner

    hjem

    huis

    ikke

    niet

    perfekt

    perfect

    system

    systeem

    Uitgebreide uitleg

    Målet betekent hier “het doel”. De vorm is mål + de bepaalde enkelvoudsuitgang -et: mål → målet. Het zelfstandig naamwoord is een et-woord; de bepaalde vorm verwijst hier naar het doel als bekend onderwerp van de zin. er is de vorm van het koppelwerkwoord “zijn” in de tegenwoordige tijd. Het verbindt Målet met wat dat doel is: Målet er ... = “Het doel is ...”. renere betekent hier “schoner” en is de vergrotende trap van ren (“schoon”): ren → renere → renest. De vorm vergelijkt een huis met een minder schoon uitgangspunt of met een andere mogelijkheid. In de vergrotende trap verandert deze vorm niet mee voor het geslacht of het getal van het zelfstandig naamwoord. hjem betekent “huis”. Het is een et-woord: et hjem (“een huis”), hjemmet (“het huis”). In et renere hjem staat het onbepaalde lidwoord et bij hjem; dat is hier een grammaticaal geslachtskenmerk en geen afzonderlijke bewering over het aantal doelen of huizen. ikke is de gewone ontkenning “niet”. Na de komma ontkent het de tweede, tegenovergestelde mogelijkheid: ikke et perfekt system = “geen perfect systeem”. In het Deens wordt het Nederlandse “geen” hier dus opgebouwd als ikke + het onbepaalde lidwoord et, niet met een apart woord dat letterlijk “geen” betekent. perfekt betekent “perfect”. In et perfekt system blijft deze vorm gelijk na het onzijdige lidwoord; bij een meervoudsvorm verschijnt bijvoorbeeld perfekte in een andere constructie. Het woord beschrijft hier system, niet hjem. system betekent “systeem”. Het is eveneens een et-woord: et system (“een systeem”), systemet (“het systeem”). Samen vormt Målet er et renere hjem de eerste kant van de tegenstelling: “Het doel is een schoner huis.” ikke et perfekt system sluit daarna een perfect systeem als doel uit. De volledige betekenis is daarom: “Het doel is een schoner huis, geen perfect systeem.”