Rustig praten met de buren over harde muziek | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Musikken hos naboerne har holdt mig vågen flere nætter på det sidste.

   De muziek van de buren houdt me de laatste tijd al verschillende nachten wakker.

   Musikken

   de muziek

   naboerne

   de buren

   holdt

   hield; gehouden

   mig

   mij

   vågen

   wakker

   flere

   verschillende; meerdere

   nætter

   nachten

   på det sidste

   de laatste tijd

   Uitgebreide uitleg

   Musikken betekent hier “de muziek”. De vorm is bepaald enkelvoud: musik is het basiswoord en musikken betekent “de muziek”. Het woord kan ook zonder bepaald lidwoord voorkomen als musik, bijvoorbeeld in Jeg lytter til musik — “Ik luister naar muziek.” naboerne betekent “de buren”. Het is het bepaalde meervoud van nabo (“buur”): naboer is meervoud en naboerne is “de buren”. In deze zin staat het na hos, dat een relatie als “bij/in het huis van” of “van” aangeeft: hos naboerne = “bij de buren” / “van de buren”. holdt is de verleden tijd van holde (“houden”). De vorm har holdt bestaat uit har plus het voltooid deelwoord holdt en betekent hier “heeft ... wakker gehouden”. Het onderwerp is Musikken; mig is degene die door de muziek wakker wordt gehouden. Een herbruikbaar voorbeeld is Hun har holdt døren åben — “Zij heeft de deur opengehouden.” mig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor “ik”: jeg is de onderwerpvorm, mig de objectvorm. Daarom staat hier mig na het werkwoordelijke deel: de muziek houdt mij wakker. Han ser mig betekent bijvoorbeeld “Hij ziet mij.” vågen betekent hier “wakker”. In holde nogen vågen krijgt het bijvoeglijke woord de betekenis “iemand wakker houden”: holde mig vågen = “mij wakker houden”. Een voorbeeld is Kaffen holder ham vågen — “De koffie houdt hem wakker.” flere betekent “verschillende” of “meerdere” en staat bij een meervoudig telbaar zelfstandig naamwoord. In flere nætter gaat het dus om meer dan één nacht, zonder dat er een precies aantal wordt genoemd. Het bijbehorende enkelvoud is en nat; het meervoud is nætter. nætter betekent “nachten”. Dit is het meervoud van nat (“nacht”); de klinker verandert in het meervoud, dus het is niet simpelweg nats. De combinatie flere nætter betekent “verschillende nachten”. på det sidste is een vaste tijdsbepaling met de betekenis “de laatste tijd”. Samen met har holdt plaatst ze de ervaring in de recente periode tot nu: Det har regnet på det sidste betekent “Het heeft de laatste tijd geregend.” De zin bouwt als volgt op: Musikken hos naboerne is “de muziek bij/van de buren”; har holdt mig vågen is “heeft mij wakker gehouden”; flere nætter på det sidste is “verschillende nachten de laatste tijd”. Samen betekent de volledige uiting: “De muziek van de buren houdt me de laatste tijd al verschillende nachten wakker.”

2. Så bør vi tale med dem, før det bliver en større konflikt.

   Dan moeten we met hen praten voordat het een groter conflict wordt.

   Så

   dan

   bør vi

   zouden we moeten

   tale

   praten

   med dem

   met hen

   før

   voordat

   bliver

   wordt

   større

   groter

   konflikt

   conflict

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt de uitspraak met een gevolgtrekking uit de situatie. Het kan ook “zo” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. bør vi betekent hier “zouden we moeten”. Het modale werkwoord heeft de vormreeks at burde (infinitief), bør (tegenwoordige tijd) en burde (verleden tijd; ook vaak gebruikt voor een voorzichtige of hypothetische suggestie). vi is het eerste-persoonsmeervoud: “wij/we”. tale betekent “praten”. Na het modale werkwoord bør staat het werkwoord in de infinitief, zonder at: Vi bør tale. — “We zouden moeten praten.” at tale is de infinitiefvorm op zichzelf. med dem betekent “met hen”. dem is de objectsvorm van het meervoudige derde-persoonspronomen; na med verwijst het hier naar de personen met wie men wil praten. Vergelijk de als onderwerp in De taler. — “Zij praten.” før betekent “voordat” en leidt de tijdsbepalende bijzin in. Het geeft aan dat het praten eerder moet plaatsvinden dan de gebeurtenis in die bijzin. bliver betekent hier “wordt”. Het is de tegenwoordige vorm van blive (“worden”) bij det; Deense werkwoorden veranderen niet naar grammaticaal geslacht. blive kan ook “blijven” betekenen, maar in deze constructie gaat het om een verandering: iets wordt een conflict. større betekent “groter”. Dit is de vergrotende trap van stor (“groot”): stor — større — størst (“groot” — “groter” — “grootst”). De vergelijking is hier met de huidige of verwachte omvang van het conflict; er wordt geen tweede conflict genoemd. konflikt betekent “conflict”. Het is hier het zelfstandig naamwoord na en: en konflikt — “een conflict”. In bliver en større konflikt vormt het samen met større de uitkomst: het wordt een groter conflict. Samen vormt Så bør vi tale med dem de suggestie “Dan zouden we met hen moeten praten”. før det bliver en større konflikt betekent “voordat het een groter conflict wordt”. De volledige zin betekent dus: “Dan moeten we met hen praten voordat het een groter conflict wordt.”

3. Jeg vil ikke lyde dramatisk, for det er måske ikke gået op for dem, at musikken er høj.

   Ik wil niet overdreven klinken, want misschien beseffen ze niet dat het hard staat.

   Jeg vil ikke

   ik wil niet

   lyde

   klinken

   dramatisk

   overdreven

   for

   want

   måske

   misschien

   ikke gået op for dem

   niet beseffen

   musikken

   de muziek

   høj

   hard

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil ikke betekent hier dat de spreker iets niet wil doen of niet wil overkomen als iets. vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een infinitief erna vormt het een patroon als jeg vil + infinitief. De ontkenning ikke staat vóór het daarop betrekking hebbende werkwoordelijke deel. Voorbeeld: Jeg vil ikke vente. — Ik wil niet wachten. lyde betekent hier ‘klinken’ of ‘overkomen’. Het is de infinitief na vil: vil lyde = ‘wil klinken’. Het kan ook letterlijk naar geluid verwijzen, maar in deze zin gaat het om de indruk die de spreker maakt. Voorbeeld: Det lyder godt. — Dat klinkt goed. dramatisk beschrijft hier de manier waarop de spreker zou kunnen klinken: overdreven zwaar of alarmerend. Het is een bijvoeglijk naamwoord. In lyde dramatisk staat het na een werkwoord dat een indruk of klank beschrijft; het benoemt dus niet een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Det lyder dramatisk. — Dat klinkt overdreven. for verbindt hier de eerste mededeling met de reden ervoor. In deze positie betekent het ‘want’, niet het voorzetsel ‘voor’. De bijzin na for geeft de reden voor Jeg vil ikke lyde dramatisk. måske maakt de bewering onzeker: ‘misschien’. Het verandert niet wie de handeling uitvoert, maar geeft aan dat de spreker het niet zeker weet. Voorbeeld: Måske kommer hun senere. — Misschien komt ze later. ikke gået op for dem is een deel van de vaste uitdrukking gå op for nogen: iets dringt tot iemand door of iemand beseft iets. In deze zin staat de uitdrukking ontkennend: het is misschien niet tot hen doorgedrongen. gået is de voltooid deelwoordvorm van gå; in er gået op vormt die samen met er een voltooide constructie. dem is de zelfstandige objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor meervoudig ‘hen’. De uitdrukking gebruikt dus niet simpelweg de letterlijke betekenis ‘naar boven gaan’. Voorbeeld: Det gik op for ham, at han havde glemt nøglerne. — Hij besefte dat hij de sleutels had vergeten. musikken betekent ‘de muziek’. musik is het zelfstandig naamwoord; musikken is de bepaalde enkelvoudsvorm, met het achtervoegsel -en. De vorm zegt hier dat het om muziek gaat die in de situatie al geïdentificeerd is, zonder dat de zin verder specificeert welke muziek. Voorbeeld: Musikken er stille. — De muziek is stil. høj betekent hier ‘hard’ in verband met het volume van de muziek. Als bijvoeglijk naamwoord kan høj ook ‘hoog’ betekenen, maar de combinatie met muziek geeft hier de volumebetekenis. Het bijvoeglijk naamwoord staat na er en beschrijft de toestand van musikken. Voorbeeld: Radioen er for høj. — De radio staat te hard. In het geheel vormt Jeg vil ikke lyde dramatisk de hoofdmededeling: de spreker wil niet overdreven klinken. for leidt de reden in. In det er måske ikke gået op for dem is det een verwijzend onderwerp voor de daaropvolgende inhoud; er gået op for dem betekent dat iets hun nog niet duidelijk is geworden. Die inhoud is at musikken er høj: dat de muziek hard staat. Samen betekent de zin: ‘Ik wil niet overdreven klinken, want misschien beseffen ze niet dat het hard staat.’

4. Start med at sige, at væggene er tynde, og at du skal sove tidligt.

   Begin met te zeggen dat de muren dun zijn en dat je vroeg moet slapen.

   Start med

   begin met

   sige

   zeggen

   væggene

   de muren

   tynde

   dun

   du skal

   je moet

   sove

   slapen

   tidligt

   vroeg

   Uitgebreide uitleg

   Start med betekent hier: begin met iets te doen. Start is de gebiedende wijs van starte; med leidt het eerste onderdeel in. Een bruikbaar patroon is Start med at + infinitief: “Begin met …”. Voorbeeld: Start med at læse. — “Begin met lezen.” Sige betekent “zeggen”. Het is de infinitief na at in at sige; de infinitief blijft daar dezelfde vorm, ongeacht wie de handeling uitvoert. Voorbeeld: Hun prøver at sige det. — “Zij probeert het te zeggen.” Væggene betekent hier “de muren”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van væg (“muur”): en væg — “een muur”, vægge — “muren” als onbepaald meervoud, væggene — “de muren” als bepaald meervoud. De uitgang -ene markeert hier bepaald meervoud. Tynde betekent hier “dun” bij væggene. In deze zin is tynde de meervoudsvorm die bij het meervoudige onderwerp past. Dezelfde vorm komt ook voor bij een bepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld den tynde væg — “de dunne muur”; de context bepaalt dus welke functie de vorm hier heeft. Vergelijk ook en tynd væg — “een dunne muur” en tynde vægge — “dunne muren”. Du skal betekent hier “je moet”. Du is het onderwerp “je/jij”; skal is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle. Met een infinitief erna drukt skal hier een verplichting uit: du skal sove — “je moet slapen”. In andere contexten kan skal ook een geplande of verwachte handeling aanduiden, maar de vaste vertaling ondersteunt hier “moet”. Sove betekent “slapen”. Het is de infinitief na het modale werkwoord skal; na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans geen extra at voor de infinitief. Voorbeeld: Jeg skal arbejde. — “Ik moet werken.” Tidligt betekent “vroeg” en bepaalt wanneer het slapen gebeurt. Het is hier een bijwoordelijke vorm, niet het adjectief dat rechtstreeks een zelfstandig naamwoord beschrijft. Vergelijk en tidlig morgen — “een vroege ochtend” met Han kommer tidligt. — “Hij komt vroeg.” De eerste at na med maakt van sige een infinitiefconstructie: “begin met zeggen”. Daarna introduceert at de inhoud van wat gezegd moet worden: at væggene er tynde — “dat de muren dun zijn”. Er is hier de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Na og volgt een tweede inhoudsdeel met opnieuw at: at du skal sove tidligt — “dat je vroeg moet slapen”. Zo worden twee dingen verbonden die gezegd moeten worden: eerst dat de muren dun zijn, en daarnaast dat je vroeg moet slapen. Als geheel betekent Start med at sige, at væggene er tynde, og at du skal sove tidligt.: “Begin met te zeggen dat de muren dun zijn en dat je vroeg moet slapen.” De zin is een instructie; de gebiedende wijs Start geeft aan waarmee de aangesprokene moet beginnen.

5. Skal vi nævne reglerne i bygningen om, hvornår der skal være ro?

   Zullen we de regels van het gebouw over de uren waarop het stil moet zijn noemen?

   Skal vi

   zullen we

   nævne

   noemen

   reglerne

   de regels

   bygningen

   het gebouw

   om

   over

   hvornår

   wanneer

   der skal være ro

   er moet stilte zijn

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een voorstel of vraag voor een gezamenlijke handeling: “zullen we …?”. skal is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle; met een volgend werkwoord staat dat werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Skal vi begynde? — “Zullen we beginnen?” nævne betekent hier “noemen” of “vermelden”. Het is de infinitief na skal. De tegenwoordige vorm is nævner, zoals in Vi nævner reglerne — “We noemen de regels.” reglerne betekent “de regels”. De basisvorm is regel (enkelvoud), het meervoud is regler, en reglerne is het bepaalde meervoud: “de regels”. De uitgang -ne markeert hier dus bepaaldheid én meervoud; de vorm zegt niet op zichzelf hoeveel regels er precies zijn. bygningen betekent “het gebouw”. De basisvorm is bygning; bygningen is de bepaalde enkelvoudsvorm: “het gebouw”. In de combinatie reglerne i bygningen verwijst i naar de plaats of het gebouw waarmee de regels verbonden zijn. om betekent hier “over” en leidt het onderwerp van de regels in: waar de regels over gaan. In het Deens kan om in andere zinnen ook “of” of “als” betekenen, maar die betekenissen passen niet in deze nominale verbinding. hvornår is het vraagwoord “wanneer”. Het vraagt naar een tijdstip of tijdsperiode. Het verschilt bijvoorbeeld van hvorfor — “waarom”: Hvornår kommer du? betekent “Wanneer kom je?” der skal være ro is een onpersoonlijke constructie met de betekenis “er moet stilte zijn” of “het moet stil zijn”. skal drukt hier de vereiste of verwachte toestand uit, være is de infinitief van “zijn”, en ro is het zelfstandig naamwoord “rust/stilte”. der is hier een onpersoonlijk/existentieel element; het verwijst niet naar een specifieke persoon of een specifiek ding. Samen vormen Skal vi nævne en het daaropvolgende object een voorstel om iets te noemen. reglerne i bygningen is wat genoemd moet worden, en om hvornår der skal være ro specificeert waarover die regels gaan. De volledige betekenis is: “Zullen we de regels van het gebouw over de uren waarop het stil moet zijn noemen?”

6. Kun hvis de nægter at samarbejde. En venlig påmindelse er mere rimelig i første omgang.

   Alleen als ze weigeren mee te werken. Eerst is een vriendelijke herinnering redelijker.

   Kun hvis

   alleen als

   nægter

   weigert

   samarbejde

   samenwerken

   venlig

   vriendelijk

   påmindelse

   herinnering

   mere rimelig

   redelijker

   i første omgang

   in eerste instantie

   Uitgebreide uitleg

   Kun hvis betekent hier “alleen als”. Dit is een vaste combinatie om een voorwaarde streng te beperken: iets geldt uitsluitend wanneer de genoemde voorwaarde optreedt. De zin begint met deze voorwaardelijke bijzin; het hoofdgedeelte waarop zij betrekking heeft, is uit de directe context afleidbaar maar staat niet in deze eerste zin. nægter betekent hier “weigeren”. De basisvorm is nægte; nægter is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet naar persoon of meervoud. Na at volgt de infinitief samarbejde: at samarbejde = “samenwerken”. Een bruikbaar patroon is nægte at + infinitief, bijvoorbeeld: Hun nægter at vente. — “Zij weigert te wachten.” venlig betekent hier “vriendelijk”. Het bijvoeglijk naamwoord staat bij påmindelse, een gemeenschappelijk-geslacht enkelvoudig zelfstandig naamwoord, en heeft daarom deze vorm. Ter vergelijking: venligt wordt gebruikt bij een onzijdig enkelvoudig woord en venlige bij meervoud of bepaalde vormen. In En venlig påmindelse is en een onbepaald lidwoord; het drukt hier niet op zichzelf een geteld aantal uit. påmindelse betekent “herinnering”, in deze context een herinnering of aansporing aan iemand om iets niet te vergeten. Het woord is het zelfstandig naamwoord in de nominale groep En venlig påmindelse. Voorbeeld: Jeg sender en påmindelse. — “Ik stuur een herinnering.” mere rimelig betekent “redelijker”. Rimelig is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; mere rimelig is de vergelijkende vorm met mere. De vergelijking betreft de vriendelijke herinnering in verhouding tot een andere, in de context begrepen handelwijze. Het is dus niet påmindelse dat wordt verbogen of vergeleken: rimelig is het bijvoeglijk naamwoord dat door mere wordt versterkt. Voorbeeld: Denne løsning er mere rimelig. — “Deze oplossing is redelijker.” i første omgang is een vaste uitdrukking met de betekenis “in eerste instantie” of “eerst”. Ze plaatst de vriendelijke herinnering als eerste stap, zonder op zichzelf te bepalen wat er later gebeurt. De woorden vormen hier samen één herbruikbare uitdrukking; første betekent letterlijk “eerste”, maar de combinatie heeft de idiomatische betekenis “in eerste instantie”. Samen betekent de eerste zin: “Alleen als ze weigeren mee te werken.” de is hier het Deense meervoudige persoonlijk voornaamwoord “ze/zij”; de Nederlandse vertaling bevestigt die lezing, zonder dat de tekst zelf de personen nader benoemt. De tweede zin zegt: “Eerst is een vriendelijke herinnering redelijker.” De eerste zin stelt dus weigeren om samen te werken als voorwaarde, terwijl de tweede zin een vriendelijke herinnering als eerste en redelijkere aanpak presenteert.

7. Måske kan vi foreslå, at de bruger hovedtelefoner senere på aftenen, når vi skal arbejde næste dag.

   Misschien kunnen we voorstellen dat ze later op de avond een koptelefoon gebruiken als we de volgende dag moeten werken.

   Måske

   misschien

   kan vi

   kunnen we

   foreslå

   voorstellen

   de

   ze

   bruger

   gebruiken

   hovedtelefoner

   koptelefoons

   senere

   later

   aftenen

   de avond

   når

   als

   vi

   we

   skal

   moeten

   arbejde

   werken

   næste

   volgende

   dag

   dag

   Uitgebreide uitleg

   Måske betekent hier “misschien” en maakt de uitspraak voorzichtig: het voorstel wordt als mogelijkheid gepresenteerd, niet als zekerheid. kan vi bestaat uit kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), plus vi (“we”). kan staat hier bij een infinitief en drukt mogelijkheid of haalbaarheid uit. Omdat Måske vooraan staat, komt het werkwoord vóór het onderwerp: Måske kan vi .... Dat is een gewone hoofdzinvolgorde na een vooropgeplaatst zinsdeel, geen vraag. foreslå is de infinitief “voorstellen”. Na een modaal werkwoord zoals kan volgt in het Deens de infinitief zonder at. Een bruikbaar patroon is kan + werkwoord: Vi kan vente = “We kunnen wachten.” de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord “ze”. Het verwijst naar de bedoelde groep, maar de vorm specificeert geen geslacht. De formele aanspreekvorm wordt in het Deens als De met een hoofdletter geschreven; dat is niet de vorm in deze zin. bruger betekent hier “gebruiken”. Het is de tegenwoordige vorm van bruge; bij de staat het werkwoord in deze vorm. De at-zin (at de bruger ...) geeft de inhoud van foreslå weer: wat er wordt voorgesteld. Voorbeeld: Hun foreslår, at vi venter. = “Zij stelt voor dat we wachten.” hovedtelefoner betekent “koptelefoons” en is meervoud. Het Deens gebruikt hier geen afzonderlijk onbepaald lidwoord voor dit meervoudige zelfstandig naamwoord. De vaste vertaling gebruikt het enkelvoud als soortnaam, maar de Deense vorm zelf is meervoudig. senere betekent “later”. Het is de vergelijkende vorm die bij sent (“laat”) hoort: sent = “laat”, senere = “later”. Hier bepaalt het dat het gebruik niet nu, maar op een later moment plaatsvindt. aftenen betekent “de avond”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van aften (“avond”); de bepaaldheid zit in het achtervoegsel. In senere på aftenen betekent het geheel “later op de avond”. når leidt hier een tijdsbepaling in en betekent “als/wanneer”. Het verbindt de bruger hovedtelefoner met vi skal arbejde næste dag. vi betekent “we” en is de eerste persoon meervoud. Het is hier het onderwerp van skal arbejde, dus de groep die de volgende dag moet werken. skal is de tegenwoordige vorm van skulle. In combinatie met de infinitief arbejde drukt het hier noodzakelijkheid uit: “moeten werken”. In andere contexten kan skal ook een afspraak, verwachting of gepland gebeuren uitdrukken; hier ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “moeten”. arbejde is de infinitief “werken”. Na skal blijft het werkwoord in de infinitief: vi skal arbejde = “we moeten werken”. skal draagt hier de persoons- en tijdsvorm. næste betekent “volgende” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het vormt samen met dag de naamwoordgroep næste dag. dag betekent “dag”. In næste dag betekent de combinatie “de volgende dag” en geeft zij aan wanneer vi skal arbejde geldt. De zin bouwt zich zo op: Måske maakt de uitspraak voorzichtig; kan vi foreslå betekent “kunnen we voorstellen”; at de bruger hovedtelefoner geeft aan wat er wordt voorgesteld; en senere på aftenen plaatst dat gebruik later op de avond. De bijzin når vi skal arbejde næste dag geeft de relevante tijdsomstandigheid. Samen betekent de uiting: “Misschien kunnen we voorstellen dat ze later op de avond een koptelefoon gebruiken als we de volgende dag moeten werken.”

8. Det ville være et praktisk kompromis, og så beskylder vi dem ikke direkte.

   Dat zou een praktisch compromis zijn en daarmee beschuldigen we hen niet rechtstreeks.

   Det

   dat/het

   ville

   zou

   være

   zijn

   praktisk

   praktisch

   kompromis

   compromis

   og så

   en daarmee

   beskylder

   beschuldigt

   dem

   hen

   ikke

   niet

   direkte

   rechtstreeks

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier een onzijdige enkelvoudsvorm die als onderwerp fungeert: “dat/het”. In Det ville være ... staat het op de onderwerpplaats; de vaste vertaling ondersteunt hier “dat”. Een bruikbaar patroon is Det er ... = “Het is ...” en Det ville være ... = “Het zou ... zijn”. ville is de verleden tijd van vil. Met het infinitief være vormt het hier een voorwaardelijke of hypothetische betekenis: “zou zijn”. De voorwaardelijke betekenis zit dus in ville, niet in være. Voorbeeld: Det ville hjælpe. — “Dat zou helpen.” være is het infinitief “zijn”. Na ville staat het in de infinitief: ville være = “zou zijn”. Het is niet de vorm die hier de tijd of voorwaardelijkheid aangeeft. praktisk betekent hier “praktisch”. De vorm staat bij het onzijdige et kompromis. Bij dit bijvoeglijk naamwoord is er in het enkelvoud geen zichtbare extra uitgang tegenover de vorm bij en-woorden; de bepaalde vorm en de meervoudsvorm zijn praktiske. Voorbeeld: en praktisk løsning — “een praktische oplossing”. kompromis is het zelfstandig naamwoord “compromis”: een oplossing waarbij partijen niet alles krijgen wat ze oorspronkelijk wilden. In deze zin is het onzijdig, wat zichtbaar is aan et: et kompromis. Voorbeeld: Vi finder et kompromis. — “We vinden een compromis.” og så verbindt het volgende deel met het voorafgaande en geeft hier een gevolg of vervolgstap aan: “en daarmee”. Het bestaat uit og (“en”) en så (“dan/zo” in deze context); het is geen vervoegd werkwoord. beskylder is de tegenwoordige tijd van beskylde, “beschuldigen”. De vorm staat hier bij vi, “wij”, maar het Deens heeft in de tegenwoordige tijd geen aparte persoonsuitgang: dezelfde vorm kan bijvoorbeeld ook bij de staan. Voorbeeld: De beskylder ham ikke. — “Zij beschuldigen hem niet.” dem is de objectsvorm van “zij/hen” en staat hier als object van de beschuldiging. Het contrast is de als onderwerp en dem als object: De ser dem. — “Zij zien hen.” De vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “hen”, zonder de personen nader te identificeren. ikke ontkent het werkwoordelijke deel: “niet”. Het staat hier vóór direkte, zodat de manier van beschuldigen wordt ontkend. Voorbeeld: Hun siger det ikke. — “Zij zegt het niet.” direkte betekent hier “rechtstreeks” en beschrijft de manier waarop men beschuldigt. Voorbeeld: Hun siger det direkte. — “Zij zegt het rechtstreeks.” Samen betekent Det ville være et praktisk kompromis dat dit een praktisch compromis zou zijn. og så leidt het gevolg in: beskylder vi dem ikke direkte betekent dat wij hen daarmee niet rechtstreeks beschuldigen. De volledige betekenis is: “Dat zou een praktisch compromis zijn en daarmee beschuldigen we hen niet rechtstreeks.”

9. Jeg kan vælge et roligt tidspunkt i aften til at tale med dem.

   Ik kan vanavond een rustig moment kiezen om met hen te praten.

   Jeg kan

   ik kan

   vælge

   kiezen

   roligt

   rustig

   tidspunkt

   moment

   i aften

   vanavond

   til at

   om te

   tale

   praten

   med dem

   met hen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud; kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Kan verandert niet naar persoon of getal. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg kan vælge = “Ik kan kiezen”. vælge betekent hier “kiezen”. Dit is de infinitief van vælge; bijvoorbeeld Jeg vil vælge betekent “Ik wil kiezen”. Het modale werkwoord vil verandert de modaliteit, maar vælge blijft de infinitief. roligt betekent hier “rustig”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord rolig bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord tidspunkt: et roligt tidspunkt. Bij een gemeenschappelijk enkelvoud staat rolig, en bij meervoud rolige; de uitgang hoort dus bij rolig, niet bij tidspunkt. tidspunkt betekent “moment” of “tijdstip”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et tidspunkt. Een bruikbaar contrast is et roligt tidspunkt (“een rustig moment”) tegenover flere rolige tidspunkter (“meerdere rustige momenten”). In het meervoud verandert het zelfstandig naamwoord in tidspunkter en het bijvoeglijk naamwoord in rolige; flere is daarbij een meervoudige kwantificeerder, geen lidwoord. i aften is de tijdsbepaling “vanavond”. De twee woorden vormen samen deze tijdsaanduiding; hier geven ze aan wanneer het kiezen plaatsvindt. til at leidt hier een doel aan: til at tale betekent “om te praten”. Na til at staat de infinitief met at. Dat verschilt van kan, dat rechtstreeks een infinitief neemt: kan vælge, maar til at tale. tale betekent “praten” of “spreken”. Hier is het de infinitief na at. De combinatie tale med wordt gebruikt voor “met iemand praten”; bijvoorbeeld Hun taler med lægen betekent “Zij praat met de arts”. med dem betekent “met hen”. Dem is hier de vorm van het meervoudige persoonlijke voornaamwoord die na een voorzetsel wordt gebruikt. De zin identificeert deze personen niet verder; hun identiteit blijkt dus niet uit dit fragment zelf. Samen vormen Jeg kan vælge et roligt tidspunkt i aften de betekenis “Ik kan vanavond een rustig moment kiezen”. til at tale med dem legt het doel van dat moment uit: “om met hen te praten”. De volledige betekenis is dus: “Ik kan vanavond een rustig moment kiezen om met hen te praten.”

10. Et roligt tidspunkt forhindrer som regel, at et lille problem bliver personligt.

    Een rustig moment voorkomt meestal dat een klein probleem persoonlijk wordt.

    roligt

    rustig

    tidspunkt

    moment

    forhindrer

    voorkomt

    som regel

    meestal

    lille

    klein

    problem

    probleem

    bliver

    wordt

    personligt

    persoonlijk

    Uitgebreide uitleg

    roligt betekent hier “rustig” en staat bij et tidspunkt. Het bijvoeglijk naamwoord rolig krijgt in het enkelvoud onzijdig de vorm roligt; bij een-woorden is de vorm rolig, en in het meervoud of bepaalde vorm staat vaak rolige. Voorbeeld: et roligt sted — “een rustige plaats”. tidspunkt is een zelfstandig naamwoord voor een moment of tijdstip. Het is een et-woord: et tidspunkt. Het samengestelde woord tidspunkt is specifieker dan het algemene tid (“tijd”), omdat het naar een bepaald moment verwijst. forhindrer is de tegenwoordige tijd van forhindre (“verhinderen”). De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd; de vorm verandert niet naar persoon zoals in sommige andere talen. Voorbeeld: Det forhindrer fejl. — “Dat voorkomt fouten.” som regel is een vaste uitdrukking met de betekenis “meestal” of “in de regel”. Het is een bijwoordelijke bepaling: het zegt hoe vaak of onder welke algemene regel iets gebeurt, niet welk zelfstandig naamwoord erbij hoort. lille betekent hier “klein” en beschrijft et problem. Bij een enkelvoudig en-woord en een enkelvoudig et-woord is de vorm in deze positie lille; in het meervoud is de veelvoorkomende vorm små. Voorbeeld: et lille hus — “een klein huis”. problem betekent “probleem” en is een et-woord: et problem. Het woord kan zowel een praktische moeilijkheid als een kwestie aanduiden; hier gaat het om een probleem dat een persoonlijke lading kan krijgen. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden” of “blijven”). Hier betekent het “wordt”, omdat het een verandering naar een toestand uitdrukt. Voorbeeld: Det bliver svært. — “Het wordt moeilijk.” personligt betekent hier “persoonlijk”. De vorm is onzijdig enkelvoud en past bij het onzijdige et problem in de constructie bliver personligt. De basisvorm is personlig; daarnaast bestaat de meervouds- en bepaalde vorm personlige. Dit is geen vorm van problem, maar een verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord personlig. Samen vormt Et roligt tidspunkt het onderwerp: “een rustig moment”. forhindrer geeft aan dat dit onderwerp iets voorkomt. som regel verzacht de uitspraak tot “meestal”. De bijzin at et lille problem bliver personligt zegt wat wordt voorkomen: dat een klein probleem persoonlijk wordt. De volledige betekenis is dus: “Een rustig moment voorkomt meestal dat een klein probleem persoonlijk wordt.”