Een betere thuiswerkplek | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mine skuldre gør ondt efter at have arbejdet ved dette lille bord hele dagen.

   Mijn schouders doen pijn nadat ik de hele dag aan deze kleine tafel heb gewerkt.

   Mine

   mijn

   skuldre

   schouders

   gør ondt

   doen pijn

   efter at have

   nadat ... te hebben

   arbejdet

   gewerkt

   ved

   aan, bij

   dette

   deze, dit

   lille

   kleine

   bord

   tafel

   hele dagen

   de hele dag

   Uitgebreide uitleg

   Mine betekent hier “mijn” en staat bij skuldre. In het Deens past deze bezittelijke vorm bij een meervoudig zelfstandig naamwoord; bij een enkelvoudig onzijdig woord zie je bijvoorbeeld mit, en bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord min. skuldre betekent “schouders”. Het is het meervoud van skulder: en skulder — “een schouder”; skuldre — “schouders”. gør ondt is de vaste Deense manier om lichamelijke pijn uit te drukken: letterlijk ongeveer “doet pijn”. gør is de tegenwoordige tijd van gøre — “doen/maken”; ondt hoort hier bij de vaste uitdrukking en betekent “pijnlijk”. De vorm is niet afhankelijk van het meervoud van skuldre: dezelfde uitdrukking kan ook bij een enkelvoudig lichaamsdeel staan. Voorbeeld: Min ryg gør ondt. — “Mijn rug doet pijn.” efter at have leidt hier een voorafgaande handeling aan: “nadat ... te hebben”. In deze constructie staat have na at, gevolgd door de vorm arbejdet. Het onderwerp van die handeling wordt in de Deense constructie niet afzonderlijk genoemd; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om de spreker gaat. Voorbeeld: Efter at have spist gik hun en tur. — “Nadat ze had gegeten, ging ze wandelen.” arbejdet betekent hier “gewerkt”. Het is de voltooid deelwoordvorm van arbejde — “werken”. Samen met have vormt het have arbejdet, “hebben gewerkt”; na efter at krijgt dat de betekenis “nadat ... te hebben gewerkt”. ved betekent hier “aan” of “bij” en geeft de plaats aan waar de handeling plaatsvindt. In arbejdet ved dette lille bord gaat het om werken aan deze tafel, niet om een beweging naar de tafel toe. dette betekent “deze/dit”. Het is de aanwijzende vorm voor een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord; bord is zo’n woord: et bord. Het woord verwijst in deze zin naar de tafel die in de vertaling als “deze tafel” wordt aangewezen. lille betekent “kleine”. Dit is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord en staat hier bij het onzijdige enkelvoud bord. In het Deens blijft lille in het onzijdig enkelvoud gelijk; bij meervoud of bepaalde vormen verschijnt vaak små, bijvoorbeeld små borde — “kleine tafels”. bord betekent “tafel”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et bord — “een tafel”. Het meervoud is borde — “tafels”. In de bronzin staat het enkelvoud, omdat het om één aangewezen tafel gaat. hele dagen betekent “de hele dag”. hele geeft de volledige duur aan en dagen is de bepaalde enkelvoudsvorm van dag — “dag”: en dag, dagen. Samen drukt de woordgroep uit dat de hele betreffende dag verstreken is, niet slechts een deel ervan. Voorbeeld: Jeg arbejdede hele dagen. — “Ik werkte de hele dag.” De zin bouwt zo op: Mine skuldre gør ondt betekent “Mijn schouders doen pijn”. Daarna geeft efter at have arbejdet aan dat dit volgt op het werken. ved dette lille bord noemt de plaats van dat werken, en hele dagen de volledige duur. Samen betekent de uiting: “Mijn schouders doen pijn nadat ik de hele dag aan deze kleine tafel heb gewerkt.”

2. Din arbejdsplads belaster din krop, især fordi skærmen står så lavt.

   Je werkplek belast je lichaam, vooral omdat de monitor zo laag staat.

   Din

   jouw

   arbejdsplads

   werkplek

   belaster

   belast

   din

   jouw

   krop

   lichaam

   især fordi

   vooral omdat

   skærmen

   de monitor

   står

   staat

   så lavt

   zo laag

   Uitgebreide uitleg

   Din betekent hier “jouw” en hoort bij één bezitter die door din niet nader wordt gespecificeerd. De vorm is de tweede persoon enkelvoud; de bezitter is dus de aangesprokene. Vergelijk bijvoorbeeld: Din stol er ledig. — “Jouw stoel is vrij.” arbejdsplads betekent “werkplek”. Het is hier het onderwerp van de zin: de werkplek voert de handeling uit die door belaster wordt uitgedrukt. Het samenstellende woord is bruikbaar voor een plaats of omgeving waar iemand werkt; arbejde betekent “werken”, maar is niet dezelfde vorm als het waargenomen zelfstandig naamwoord. belaster is de tegenwoordige tijd van belaste, “belasten”. De vorm staat bij het onderwerp arbejdsplads en betekent hier dat de werkplek het lichaam belast. Een bruikbaar contrast is belastede, de verleden tijd: Arbejdet belastede min ryg. — “Het werk belastte mijn rug.” Het tweede din betekent opnieuw “jouw” en bepaalt krop: het lichaam is van de aangesprokene. krop betekent “lichaam”. In deze zin is din krop het lijdend voorwerp van belaster, dus datgene waarop de belasting gericht is. Voorbeeld: Jeg træner min krop. — “Ik train mijn lichaam.” især fordi introduceert de belangrijkste reden: “vooral omdat”. især beperkt de nadruk tot een bijzonder belangrijke reden, terwijl fordi een bijzin met een reden inleidt. Voorbeeld: Jeg bliver hjemme, fordi jeg er syg. — “Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.” skærmen betekent “de monitor” of “het scherm”. De uitgang -en is hier de bepaalde vorm van skærm: “het/de scherm” in de concrete verwijzing van deze zin. De vaste vertaling identificeert dit als de monitor. Voorbeeld: Skærmen er tændt. — “De monitor staat aan.” står is de tegenwoordige tijd van stå, “staan”. Hier beschrijft het de positie van de monitor: hij bevindt zich op een lage hoogte. Het werkwoord stå kan ook voor andere soorten staan of geplaatst-zijn worden gebruikt; in deze zin gaat het om de positie van skærmen. så lavt betekent hier “zo laag”. lavt is de vorm die in deze positie bij de uitdrukking van de hoogte hoort; het zegt hoe laag de monitor staat. lav betekent “laag”, en lavere betekent “lager”: Skærmen står lavere. — “De monitor staat lager.” Het bijwoord så versterkt de vergelijking niet, maar geeft hier de mate aan: “zo”. Samen vormen Din arbejdsplads belaster din krop en især fordi skærmen står så lavt de betekenis: “Je werkplek belast je lichaam, vooral omdat de monitor zo laag staat.” De hoofdzin noemt de belasting en de bijzin na fordi geeft de bijzonder belangrijke oorzaak. De formulering is geschikt voor een neutrale uitleg over de inrichting van een werkplek.

3. Jeg kunne hæve den med bøger, indtil jeg køber et ordentligt stativ.

   Ik zou hem met boeken hoger kunnen zetten totdat ik een goede standaard koop.

   Jeg kunne

   ik zou kunnen

   hæve

   hoger zetten

   den

   hem

   bøger

   boeken

   indtil

   totdat

   køber

   koop

   ordentligt

   goed

   stativ

   standaard

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kunne betekent hier dat de spreker een mogelijkheid of voorwaardelijke oplossing beschrijft: “ik zou kunnen”. kunne is de verleden tijd van kan en staat als modaal werkwoord vóór het infinitief. In deze zin leidt het dus hæve in, niet een voltooid verleden betekenis. hæve betekent hier iets hoger zetten of optillen. Het is de infinitief na kunne; het onderwerp hoeft daarom niet opnieuw voor het werkwoord te staan. De vaste combinatie kunne hæve noget is bruikbaar voor “iets hoger kunnen zetten”. den is het object: “hem” in de vaste vertaling. In de gegeven context verwijst dit naar het scherm/de monitor die te laag staat. den is een Deens voornaamwoord voor een enkelvoudig niet-persoonlijk referent van het relevante grammaticale type; het woord zelf krijgt hier de rol van wat hoger wordt gezet. bøger betekent “boeken”. Dit is het meervoud van bog; bog → bøger is dus geen eenvoudig meervoud met alleen een uitgangswijziging. De voorzetselgroep med bøger geeft hier het middel aan: met boeken als verhoging. indtil betekent “totdat” en leidt de tijdsbepaling in. De hoofdzin beschrijft wat mogelijk is tot aan een later moment. køber betekent hier “koop”. De basisvorm is købe; køber is de tegenwoordige tijd. In een bijzin na indtil gebruikt het Deens de tegenwoordige tijd ook wanneer de gebeurtenis nog moet plaatsvinden: indtil jeg køber ... = “totdat ik ... koop”. Het onderwerp jeg staat in deze bijzin wel expliciet. ordentligt betekent hier “goed” in de zin van degelijk of geschikt. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van ordentlig, omdat het bij stativ hoort en et stativ onzijdig is. Vergelijk: en ordentlig ..., maar et ordentligt ...; de vorm hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij het zelfstandig naamwoord. stativ betekent “standaard” of “houder”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et stativ. In et ordentligt stativ betekent het geheel “een goede/degelijke standaard”. Het onbepaalde lidwoord drukt hier niet zelfstandig een specifiek aantal uit; het introduceert de nog aan te schaffen standaard. Samen betekent Jeg kunne hæve den med bøger dat de spreker de monitor met boeken hoger zou kunnen zetten. indtil jeg køber et ordentligt stativ geeft de grens in de tijd aan: dat zou zo blijven totdat de spreker een geschikte standaard koopt. De volledige betekenis is daarom: “Ik zou hem met boeken hoger kunnen zetten totdat ik een goede standaard koop.”

4. Det ville hjælpe på din kropsholdning.

   Dat zou je houding verbeteren.

   Det ville

   dat zou

   hjælpe

   helpen

   på

   aan / voor

   din

   jouw

   kropsholdning

   houding

   Uitgebreide uitleg

   Det ville vormt hier de onderwerp- en modale constructie voor “dat zou”. Det staat als onderwerp; ville is de verleden vorm van vil, maar heeft hier een voorwaardelijke betekenis: “zou”. Na ville staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Det ville være praktisk. — Dat zou praktisch zijn. hjælpe betekent hier “helpen” en is de infinitief na ville; de tegenwoordige vorm is hjælper. In combinatie met på beschrijft hjælpe på een gunstig effect op iets: Det hjælper på problemet. — Dat helpt bij het probleem. på is hier de voorzetselcomponent van hjælpe på; samen met het daaropvolgende naamwoord geeft het aan waarop het effect gericht is. De losse betekenis is dus niet hetzelfde als de volledige betekenis van de constructie hjælpe på. din betekent “jouw” en hoort bij het volgende bezittelijke naamwoord. Deze vorm wordt gebruikt bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord, zoals en kropsholdning. Bij een onzijdig enkelvoud staat dit, en bij meervoud dine: din bog, dit hus, dine bøger — jouw boek, jouw huis, jouw boeken. De vorm verandert dus volgens het bezeten woord, niet volgens de bezitter. kropsholdning betekent “houding”, vooral de manier waarop iemand zijn of haar lichaam houdt. Het is een gemeenschappelijk-geslachtswoord: en kropsholdning; bepaald enkelvoud is kropsholdningen en meervoud is kropsholdninger. Voorbeeld: En god kropsholdning er vigtig. — Een goede houding is belangrijk. Samen betekent Det ville hjælpe på din kropsholdning: “Dat zou je houding verbeteren.” De constructie ville + infinitief geeft de voorwaardelijke mogelijkheid, en hjælpe på maakt duidelijk dat het genoemde effect gunstig is voor de houding.

5. Du bør også undersøge, om genskin fra vinduet påvirker skærmen.

   Je moet ook controleren of de schittering van het raam het scherm beïnvloedt.

   Du bør

   je moet

   også

   ook

   undersøge

   controleren; onderzoeken

   om

   of

   genskin

   schittering

   fra

   vanuit; van

   vinduet

   het raam

   påvirker

   beïnvloedt

   skærmen

   het scherm

   Uitgebreide uitleg

   Du bør betekent hier dat de aangesproken persoon iets moet of hoort te doen. bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde; na bør staat een infinitief zonder at: Du bør undersøge = je moet controleren. In een minder stellige formulering kan bijvoorbeeld Du burde undersøge det betekenen: je zou dat moeten controleren. også voegt deze handeling toe aan iets dat al genoemd is: ook. Het verandert niet wie de handeling uitvoert. undersøge is de infinitief en betekent hier controleren of onderzoeken. Na een modaal werkwoord zoals bør blijft het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Hun bør undersøge sagen. = Zij moet de zaak onderzoeken. om leidt hier een indirecte ja/nee-vraag aan: of. Het gaat niet om het voorzetsel om in een betekenis als over of rond. Het patroon is undersøge, om ... = onderzoeken of ... genskin is hier het licht of de schittering die terugkaatst. Het is het onderwerp van påvirker: de schittering beïnvloedt iets. Een bruikbaar verwant woord is skær voor licht of glans, maar dat is niet dezelfde vorm of betekenis als genskin. fra geeft de bron aan: van. In genskin fra vinduet komt de schittering van het raam. Het is hier geen richting naar een plaats, maar een bronrelatie. vinduet betekent het raam. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van vindue: et vindue = een raam, vinduet = het raam. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord; het is niet zelf een aparte vertaling voor ‘het’ in alle gevallen. påvirker betekent beïnvloedt. Het is de tegenwoordige tijd van påvirke. De tegenwoordige vorm verandert hier niet mee met persoon of aantal; påvirker heeft dus niet een aparte uitgang omdat het onderwerp genskin is. Voorbeeld: Lyset påvirker skærmen. = Het licht beïnvloedt het scherm. skærmen betekent het scherm. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van skærm: en skærm = een scherm, skærmen = het scherm. Hier is skærmen het object van de beïnvloeding, niet de veroorzaker ervan. Samen vormen Du bør også undersøge en om genskin fra vinduet påvirker skærmen de betekenis: je moet ook controleren of de schittering van het raam het scherm beïnvloedt. In de bijzin is genskin fra vinduet de beïnvloedende factor en skærmen datgene wat wordt beïnvloed.

6. Eftermiddagssolen gør det svært at læse på skærmen.

   Het zonlicht in de middag maakt het scherm moeilijk leesbaar.

   Eftermiddagssolen

   de middagzon

   gør det

   maakt het

   svært

   moeilijk

   læse

   lezen

   skærmen

   het scherm

   Uitgebreide uitleg

   Eftermiddagssolen betekent hier ‘de middagzon’. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord uit eftermiddag (‘middag’) en sol (‘zon’). De hele samenstelling is enkelvoud en bepaald; de bepaalde uitgang -en staat aan het einde van de samenstelling, waarvan sol het laatste deel en de kern is. Het woord sol is een-woord: en sol → solen. Voorbeeld: Solen skinner. — ‘De zon schijnt.’ gør det betekent hier ‘maakt het’ en vormt samen met het volgende adjectief het patroon gøre det + adjectief + infinitief: ‘het ... maken om ...’. gør is de tegenwoordige tijd van gøre (‘maken/doen’). Deze werkwoordsvorm verandert in de tegenwoordige tijd niet met de persoon: jeg gør, du gør, de gør. svært betekent hier ‘moeilijk’. Het is de onzijdige vorm van het adjectief svær: en svær opgave, et svært problem; in het meervoud staat svære. In gøre det svært ... stemt svært overeen met det, niet met skærmen. læse betekent ‘lezen’. Dit is de infinitiefvorm. Hier staat hij met het infinitiefmarkerende at: gøre det svært at læse betekent ‘het moeilijk maken om te lezen’. Voorbeeld: Det er godt at læse. — ‘Het is goed om te lezen.’ skærmen betekent ‘het scherm’. De basisvorm is skærm (‘scherm’); skærmen is de bepaalde enkelvoudsvorm: en skærm → skærmen. In de volledige zin staat på ervoor. på skærmen geeft hier de plaats aan waar het lezen plaatsvindt: ‘op het scherm’. Samen betekent Eftermiddagssolen gør det svært at læse på skærmen: ‘De middagzon maakt het moeilijk om op het scherm te lezen.’ De structuur is oorzaak + gør det + beoordeling + at + infinitief + plaats: de middagzon maakt de leesactiviteit op het scherm moeilijk.

7. Prøv at flytte skrivebordet lidt, eller brug gardinet under samtaler.

   Probeer het bureau een beetje te verplaatsen, of gebruik het gordijn tijdens gesprekken.

   Prøv

   probeer

   at flytte

   te verplaatsen

   skrivebordet

   het bureau

   lidt

   een beetje

   eller

   of

   brug

   gebruik

   gardinet

   het gordijn

   under

   tijdens

   samtaler

   gesprekken

   Uitgebreide uitleg

   Prøv is de gebiedende wijs van at prøve (“proberen”): Prøv ... betekent “Probeer ...”. De gebiedende wijs richt zich hier tot één of meer aangesproken personen; het Deens markeert daarbij niet apart enkelvoud tegenover meervoud. Voorbeeld: Prøv igen. — “Probeer het opnieuw.” at flytte is het infinitief met at, vergelijkbaar met “te verplaatsen”. flytte betekent iets van plaats veranderen of verplaatsen. Na prøv staat hier de constructie prøv at + infinitief. Voorbeeld: Prøv at åbne vinduet. — “Probeer het raam te openen.” skrivebordet betekent hier “het bureau”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et skrivebord (“een bureau”): skrivebord + -et geeft de bepaalde vorm. Het zelfstandig naamwoord is onzijdig; dat is ook te zien aan het onbepaalde lidwoord et. Voorbeeld: Skrivebordet står ved vinduet. — “Het bureau staat bij het raam.” lidt betekent “een beetje” en beperkt hier de mate waarin het bureau moet worden verplaatst. Het drukt geen precies aantal uit. Voorbeeld: Vent lidt. — “Wacht een beetje.” eller verbindt alternatieven en betekent “of”. Hier verbindt het twee opdrachten: eerst een suggestie met Prøv ..., daarna een tweede opdracht met brug .... brug is de gebiedende wijs van at bruge (“gebruiken”). De vorm betekent hier “gebruik”. Voorbeeld: Brug denne stol. — “Gebruik deze stoel.” gardinet betekent “het gordijn”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et gardin (“een gordijn”): ook hier markeert -et de bepaalde vorm van een onzijdig zelfstandig naamwoord. De vertaling identificeert het bedoelde object als het gordijn, maar zegt niet welk specifiek gordijn dat buiten deze zin zou zijn. under betekent hier “tijdens” en heeft een tijdsbetekenis; het betekent niet ruimtelijk “onder” in deze context. under kan ook een plaatsrelatie uitdrukken, zoals in under bordet (“onder de tafel”). samtaler betekent “gesprekken”. Dit is de onbepaalde meervoudsvorm van en samtale (“een gesprek”): samtale → samtaler. In under samtaler verwijst het naar gesprekken in het algemeen, niet naar één bepaald gesprek. Voorbeeld: Vi taler under samtalerne. — “We praten tijdens de gesprekken.” Samen vormen de delen eerst Prøv at flytte skrivebordet lidt: “Probeer het bureau een beetje te verplaatsen”. Eller introduceert het alternatief brug gardinet under samtaler: “of gebruik het gordijn tijdens gesprekken”. De hele zin is dus een keuze tussen twee opdrachten: het bureau een beetje verplaatsen of het gordijn tijdens gesprekken gebruiken.

8. Hvis jeg føler mig mere tilpas, burde jeg også kunne arbejde bedre.

   Als ik me comfortabeler voel, zou ik ook beter moeten kunnen werken.

   Hvis

   als

   føler mig

   me comfortabel voelen

   mere tilpas

   comfortabeler

   burde jeg

   zou ik moeten

   også

   ook

   kunne

   kunnen

   arbejde

   werken

   bedre

   beter

   Uitgebreide uitleg

   Hvis betekent hier “als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. Het patroon Hvis ... kun je gebruiken voor “Als ...”. Voorbeeld: Hvis du har tid, kan vi begynde. — “Als je tijd hebt, kunnen we beginnen.” føler mig komt van at føle (“voelen”). føler is de tegenwoordige tijd; mig is het voornaamwoord voor “mij/me” in deze wederkerende uitdrukking. Samen betekent dit hier “me voelen”. Voorbeeld: Jeg føler mig træt. — “Ik voel me moe.” mere tilpas betekent “comfortabeler” of “meer op mijn gemak”. mere maakt de vergelijking; tilpas beschrijft de toestand. Het is dus niet het zelfstandig naamwoord dat verandert. Een vergelijkbare vorm is mere rolig — “rustiger”. burde jeg bevat burde, een vorm van at burde (“moeten”, “horen te”), plus jeg (“ik”). Hier drukt burde een verwachting of aanbeveling uit: “zou ik moeten”. Omdat de zin met de bijzin Hvis ... begint, staat het werkwoord vóór het onderwerp in de hoofdzin: burde jeg, niet jeg burde. burde verandert hier niet mee met de persoon. også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan iets anders dat al geldt of wordt verwacht. Het woord verandert niet voor persoon of getal. kunne komt van at kunne (“kunnen”) en is de infinitief na burde. Het geeft hier mogelijkheid of vermogen aan: “kunnen”. De combinatie burde ... kunne betekent “zou ... moeten kunnen”. Voorbeeld: Du burde kunne se det. — “Je zou het moeten kunnen zien.” arbejde is de infinitief van at arbejde (“werken”). Na kunne staat de infinitief: kunne arbejde — “kunnen werken”. Voorbeeld: Jeg kan arbejde hjemme. — “Ik kan thuis werken.” bedre betekent hier “beter” en beschrijft hoe het werken verloopt. Het is de vergrotende trap van godt in adverbiaal gebruik: godt – bedre – bedst (“goed” – “beter” – “best”). De hele zin bouwt zo op: Hvis jeg føler mig mere tilpas betekent “Als ik me comfortabeler voel”; burde jeg også kunne arbejde bedre betekent “zou ik ook beter moeten kunnen werken”. Samen: “Als ik me comfortabeler voel, zou ik ook beter moeten kunnen werken.”

9. Små justeringer gør en forskel, når du sidder i den samme stilling i timevis.

   Kleine aanpassingen maken verschil als je urenlang in dezelfde houding zit.

   Små

   kleine

   justeringer

   aanpassingen

   gør

   maken

   en forskel

   een verschil

   når

   wanneer; als

   du sidder

   je zit

   den samme

   dezelfde

   stilling

   houding

   i timevis

   urenlang

   Uitgebreide uitleg

   Små betekent hier “kleine” en hoort bij het meervoudige zelfstandig naamwoord justeringer. De vorm is het meervoud van lille: lille (enkelvoud) → små (meervoud). Voorbeeld: små ændringer betekent “kleine veranderingen”. justeringer betekent “aanpassingen”. Het is het meervoud van justering; het achtervoegsel -er markeert hier het meervoud. Voorbeeld: Jeg laver nogle justeringer betekent “Ik breng enkele aanpassingen aan”. gør betekent hier “maken” in de vaste combinatie gøre en forskel, “verschil maken”. Het is de tegenwoordige tijd van gøre. Voorbeeld: Det gør en forskel betekent “Dat maakt verschil”. en forskel betekent “een verschil”. In gøre en forskel vormt dit samen met gør de herbruikbare uitdrukking “verschil maken”. forskel is een zelfstandig naamwoord; en is hier een onbepaald lidwoord en drukt niet op zichzelf een geteld aantal uit. når leidt hier de tijdsbijzin in en betekent “wanneer” of “als”: het beschrijft de situatie waarin iets gebeurt. Voorbeeld: Når jeg arbejder, lytter jeg til musik betekent “Als ik werk, luister ik naar muziek”. du sidder betekent “je zit”. du is de tweede persoon enkelvoud; sidder is de tegenwoordige tijd van sidde, “zitten”. In deze zin beschrijft sidder een toestand of houding, niet alleen het moment waarop iemand gaat zitten. Voorbeeld: Du sidder ved bordet betekent “Je zit aan tafel”. den samme betekent “dezelfde”. samme staat hier bij het enkelvoudige woord stilling met het bepaalde lidwoord den. Het wijst op gelijkheid met een eerder bedoelde of bekende houding, zonder dat de zin zelf zegt welke houding dat precies is. Voorbeeld: Vi bruger den samme metode betekent “We gebruiken dezelfde methode”. stilling betekent hier “houding”, meer bepaald de lichaams- of zitpositie. Het woord kan in andere contexten ook een positie of functie betekenen; hier bepaalt de combinatie met sidder en de vertaling de betekenis “houding”. Voorbeeld: En god stilling kan være behagelig betekent “Een goede houding kan comfortabel zijn”. i timevis betekent “urenlang”. timevis is een vaste vorm die een lange duur uitdrukt: letterlijk gaat het om tijd die zich over uren uitstrekt. Voorbeeld: Hun læser i timevis betekent “Zij leest urenlang”. De delen worden zo gecombineerd: Små justeringer is het onderwerp, gør en forskel zegt dat ze effect hebben, en når du sidder i den samme stilling i timevis geeft de situatie en duur aan. De hele zin betekent daarom: “Kleine aanpassingen maken verschil als je urenlang in dezelfde houding zit.”

10. Jeg kan prøve denne opstilling først, før jeg køber noget.

    Ik kan deze opstelling eerst proberen voordat ik iets koop.

    Jeg kan

    ik kan

    prøve

    proberen

    denne

    deze

    opstilling

    opstelling

    først

    eerst

    før

    voordat

    køber

    koop

    noget

    iets

    Uitgebreide uitleg

    Jeg kan betekent hier “ik kan” en vormt met het volgende werkwoord een modale constructie. Na kan staat het werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg kan prøve = “ik kan proberen”. kan verandert in het Deens niet van vorm per persoon; dezelfde vorm staat bijvoorbeeld ook bij du. prøve is de infinitief “proberen”. De tegenwoordige tijd is prøver, bijvoorbeeld: Jeg prøver igen. = “Ik probeer het opnieuw.” Na kan blijft het prøve, niet prøver. denne betekent hier “deze”. Het is een aanwijzend woord vóór een zelfstandig naamwoord. In denne opstilling wijst het naar deze concrete opstelling. denne is de vorm voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat dette en bij meervoud disse. opstilling betekent hier “opstelling”, bijvoorbeeld een inrichting of configuratie. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en opstilling. Voorbeeld: En enkel opstilling kan være nok. = “Een eenvoudige opstelling kan voldoende zijn.” først betekent hier “eerst” en geeft de volgorde van handelingen aan: deze handeling komt vóór de in de zin genoemde aankoop. Het is een bijwoord. Voorbeeld: Jeg prøver først. = “Ik probeer het eerst.” før leidt een bijzin in die een tijdsrelatie uitdrukt: “voordat”. Het patroon is før + een bijzin, bijvoorbeeld før vi går = “voordat we gaan”. Hier begint het de bijzin før jeg køber noget. køber betekent hier “koop”. Het is de tegenwoordige tijd van købe (“kopen”): jeg køber, du køber, de køber. De tegenwoordige werkwoordsvorm verandert dus niet per persoon. Voorbeeld: Jeg køber brød. = “Ik koop brood.” noget betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader bepaald ding of een niet nader bepaalde hoeveelheid. In køber noget is het wat de spreker koopt, zonder dat dit nader wordt gespecificeerd. Voorbeeld: Jeg har noget. = “Ik heb iets.” Samen vormen Jeg kan prøve denne opstilling de betekenis “Ik kan deze opstelling proberen”. før jeg køber noget betekent “voordat ik iets koop” en geeft aan dat het proberen eerder plaatsvindt dan die mogelijke aankoop. De volledige vertaling is: “Ik kan deze opstelling eerst proberen voordat ik iets koop.” De zin drukt de mogelijkheid uit om eerst te proberen; hij beweert niet dat de aankoop daadwerkelijk zal plaatsvinden.

11. Det giver mening, fordi den billigste løsning måske er nok.

    Dat klinkt logisch, omdat de goedkoopste oplossing misschien voldoende is.

    Det

    dat

    giver

    geeft

    mening

    zin; logica

    fordi

    omdat

    billigste

    goedkoopste

    løsning

    oplossing

    måske

    misschien

    er nok

    is voldoende

    Uitgebreide uitleg

    Det betekent hier ‘dat’ en verwijst naar de voorafgaande bewering of situatie: de spreker beoordeelt die als logisch. In Det giver mening is dit een vaste Deense uitdrukking voor ‘dat klinkt logisch’ of ‘dat is logisch’. Het Deense det kan ook naar een concreet onzijdig woord verwijzen, maar die specifieke functie is hier niet nodig. giver is de tegenwoordige tijd van give (‘geven’). In het Deens verandert de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal: jeg giver, du giver en de giver hebben allemaal giver. In deze uitdrukking krijgt giver mening als geheel de betekenis ‘is logisch’. mening is een zelfstandig naamwoord met de betekenis ‘zin’ of ‘betekenis’ in deze vaste combinatie. Het is niet de betekenis ‘mening’ als persoonlijke opvatting. Voorbeeld: Det giver ingen mening. — ‘Dat slaat nergens op.’ fordi leidt een redengevende bijzin in en betekent ‘omdat’. Voorbeeld: Jeg bliver hjemme, fordi jeg er træt. — ‘Ik blijf thuis omdat ik moe ben.’ billigste is de overtreffende trap van billig (‘goedkoop’): billig — billigere — billigst / billigste. In den billigste løsning betekent het ‘de goedkoopste’. De vorm staat bij løsning; den en de bepaalde vorm van de naamwoordgroep maken duidelijk dat het om de goedkoopste oplossing gaat. Voorbeeld: Det er den billigste mulighed. — ‘Dat is de goedkoopste mogelijkheid.’ løsning betekent ‘oplossing’. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord in de naamwoordgroep den billigste løsning. Voorbeeld: Vi fandt en løsning. — ‘We vonden een oplossing.’ måske betekent ‘misschien’ en maakt de uitspraak onzeker: de spreker zegt niet dat de oplossing zeker voldoende is. Voorbeeld: Måske kommer han senere. — ‘Misschien komt hij later.’ er nok bestaat hier uit er, de tegenwoordige tijd van være (‘zijn’), en nok, dat in deze combinatie ‘voldoende’ betekent. Samen betekent het ‘is voldoende’ of ‘is genoeg’. Nok kan in andere contexten ook ‘waarschijnlijk’ betekenen, maar dat is niet de betekenis in deze zin. Voorbeeld: Det er nok til én person. — ‘Dat is genoeg voor één persoon.’ De hele zin wordt opgebouwd als Det giver mening (‘Dat is logisch’), gevolgd door fordi (‘omdat’), daarna de naamwoordgroep den billigste løsning (‘de goedkoopste oplossing’), en ten slotte måske er nok (‘misschien voldoende is’). De vaste betekenis is dus: ‘Dat klinkt logisch, omdat de goedkoopste oplossing misschien voldoende is.’