Een gastenkamer voorbereiden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Min kusine kommer på besøg og skal bo hos os i kort tid.

   Mijn nicht komt voor een kort bezoek bij ons logeren.

   Min

   mijn

   kusine

   nicht

   kommer

   komt

   på besøg

   op bezoek

   skal

   zal

   bo

   verblijven; logeren

   hos os

   bij ons

   kort

   kort

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Min betekent hier ‘mijn’ en staat vóór het enkelvoudige zelfstandig naamwoord kusine. De vorm hangt in het Deens onder meer af van het woord erna: min wordt gebruikt bij een gemeenschappelijk geslacht, mit bij een onzijdig enkelvoud en mine bij meervoud. Voorbeeld: min ven — ‘mijn vriend(in)’. kusine is het zelfstandig naamwoord voor een vrouwelijke neef/nicht, dus hier de nicht uit de vaste vertaling. Het is niet hetzelfde als het Nederlandse woord nicht in al zijn mogelijke betekenissen; de precieze familierelatie moet uit de context komen. kommer is de tegenwoordige vorm van komme, ‘komen’. In deze zin beschrijft de tegenwoordige tijd haar komst. Voorbeeld: Hun kommer i morgen. — ‘Zij komt morgen.’ på besøg is een vaste combinatie met de betekenis ‘op bezoek’. Samen met kommer geeft het kommer på besøg: ‘komt op bezoek’. besøg is een zelfstandig naamwoord; på maakt hier deel uit van de gebruikelijke combinatie. skal is de tegenwoordige vorm van skulle. Voor een persoon kan het een plan, afspraak of verwachte handeling aangeven. In skal bo wijst het op het voorgenomen verblijf; het betekent hier niet simpelweg een losse verplichting. bo betekent ‘wonen’ of, in deze context, ‘verblijven/logeren’. Na skal staat het in de infinitief: skal bo. Voorbeeld: Jeg skal bo hos min ven. — ‘Ik ga bij mijn vriend(in) verblijven.’ hos os betekent ‘bij ons’ of ‘bij ons thuis’. os is de objectvorm van ‘wij’; de combinatie hos os geeft de plaats of de mensen aan bij wie iemand verblijft. Voorbeeld: Hun bor hos os. — ‘Zij verblijft bij ons.’ kort betekent hier ‘kort’ in de zin van beperkte duur. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat tid nader bepaalt. De vergrotende trap is kortere — ‘korter’. tid betekent ‘tijd’. In i kort tid gaat het om een korte periode: i + bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Vi bliver her i kort tid. — ‘We blijven hier korte tijd.’ De zin verbindt twee delen met og: kommer på besøg beschrijft de komst voor een bezoek, en skal bo hos os i kort tid beschrijft het geplande verblijf bij de spreker en anderen gedurende een korte periode. Samen geeft dat de vaste betekenis: ‘Mijn nicht komt voor een kort bezoek bij ons logeren.’

2. Vi bør gøre gæsteværelset mere behageligt, før hun ankommer.

   We moeten de logeerkamer comfortabeler maken voordat ze aankomt.

   Vi bør

   we zouden moeten

   gøre

   maken

   gæsteværelset

   de logeerkamer

   mere behageligt

   comfortabeler

   før

   voordat

   hun

   ze

   ankommer

   aankomt

   Uitgebreide uitleg

   Vi bør betekent hier dat de spreker en anderen iets zouden moeten doen. bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde; na bør staat een infinitief zonder at: Vi bør vente = “We zouden moeten wachten”. gøre is de infinitief van gøre (“maken/doen”). Hier betekent het “maken” in de constructie gøre X ...: een bepaalde toestand aan iets geven. Voorbeeld: De gør rummet større. = “Ze maken de kamer groter.” gæsteværelset betekent hier “de logeerkamer”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van gæsteværelse (“logeerkamer”): gæsteværelse → gæsteværelset. Het slot-t drukt hier bepaaldheid uit bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord; het betekent niet afzonderlijk “kamer”. mere behageligt betekent “comfortabeler”. mere vormt hier de vergrotende trap van behagelig (“comfortabel/aangenaam”). behageligt is de onzijdige vorm die in deze constructie bij gæsteværelset hoort. De reeks is behagelig — mere behagelig — mest behagelig; in een onzijdige niet-vergrotende vorm verschijnt behageligt. Voorbeeld: Vi gør kontoret mere behageligt. = “We maken het kantoor comfortabeler.” før leidt hier een tijdsbepalende bijzin in en betekent “voordat”. Het verbindt de hoofdhandeling met een gebeurtenis die eerder moet plaatsvinden: før mødet begynder = “voordat de vergadering begint”. hun is een persoonlijk voornaamwoord voor één vrouwelijke persoon en betekent hier “ze”. Volgens de vertaling verwijst het naar de vrouwelijke persoon die zal aankomen. Het voornaamwoord zelf betekent niet “nicht” of “logee”; die referentie komt uit de context. ankommer is de tegenwoordige vorm van ankomme (“aankomen”). In de bijzin na før kan de tegenwoordige tijd naar een toekomstige gebeurtenis verwijzen: før hun ankommer = “voordat ze aankomt”. De Deense werkwoordsvorm verandert niet volgens de persoon of het getal van het onderwerp; ankommer is dus niet speciaal een vorm die alleen bij hun hoort. Het onderwerp hun staat hier vóór het werkwoord. Samen betekent Vi bør gøre gæsteværelset mere behageligt dat de spreker en anderen de logeerkamer comfortabeler zouden moeten maken. før hun ankommer geeft aan dat dit vóór haar aankomst moet gebeuren. De volledige betekenis is dus: “We moeten de logeerkamer comfortabeler maken voordat ze aankomt.”

3. Lad mig rydde skrivebordet, så hun har plads til sin bærbare computer.

   Laat me het bureau opruimen, zodat ze ruimte heeft voor haar laptop.

   Lad mig

   laat me

   rydde

   opruimen

   skrivebordet

   het bureau

   så

   zodat

   hun

   ze/zij

   har

   heeft

   plads

   ruimte

   sin

   haar eigen

   bærbare

   draagbare

   computer

   computer

   Uitgebreide uitleg

   Lad mig betekent hier “laat me …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”); samen met mig vormt het het herbruikbare patroon Lad mig + infinitief om aan te bieden iets zelf te doen. Mig is de vorm voor “mij” in deze uitdrukking. rydde betekent hier “opruimen”. Het is de infinitief van rydde en volgt op Lad mig: Lad mig rydde ... = “Laat me ... opruimen”. Voorbeeld: Lad mig hjælpe. — “Laat me helpen.” skrivebordet betekent “het bureau”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van skrivebord (“bureau”): et skrivebord → skrivebordet. De uitgang -et markeert hier het bepaalde enkelvoud; et skrivebord is daarentegen onbepaald. så verbindt hier de handeling met het beoogde doel: “zodat”. Het leidt de bijzin så hun har ... in. hun betekent “ze/zij” en is de derde persoon enkelvoud voor een vrouwelijke persoon. Hier is het het onderwerp van de bijzin. De context ondersteunt de vrouwelijke verwijzing, maar identificeert niet afzonderlijk welke persoon met dit voornaamwoord wordt bedoeld. har betekent hier “heeft”. Het is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”): jeg har = “ik heb”, hun har = “zij heeft”. plads betekent “ruimte” of “plaats”. Hier gaat het om beschikbare ruimte. Voorbeeld: Der er ikke plads. — “Er is geen ruimte.” sin betekent hier “haar eigen” en is een wederkerend bezittelijk voornaamwoord. Het verwijst in deze bijzin naar het onderwerp hun. De vorm wordt gekozen op basis van het bezeten zelfstandig naamwoord: bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht staat sin; vergelijk sit bij onzijdig enkelvoud en sine bij meervoud. Bij een niet-wederkerende vrouwelijke bezitter gebruik je bijvoorbeeld hendes (“haar”), maar dat drukt niet dezelfde verwijzing naar het onderwerp uit. bærbare betekent hier “draagbare” en maakt deel uit van de gebruikelijke betekenis “laptop”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is bærbar. In sin bærbare computer staat bærbare in de vorm die bij een bepaalde naamwoordgroep na een bezittelijk woord hoort; de uitgang -e drukt hier niet meervoud uit. Voorbeeld: min bærbare computer — “mijn laptop”. computer betekent “computer”. In sin bærbare computer is het een enkelvoudig zelfstandig naamwoord; samen met bærbare vormt het de betekenis “laptop”. De hele opbouw is Lad mig + infinitief (rydde) + het bepaalde object (skrivebordet), gevolgd door så en de bijzin hun har plads til sin bærbare computer. De zin betekent dus: “Laat me het bureau opruimen, zodat ze ruimte heeft voor haar laptop.”

4. Lad instruktionerne til internettet ligge et sted, hvor hun nemt kan finde dem.

   Laat de instructies voor het internet liggen waar ze ze makkelijk kan vinden.

   Lad

   laat

   instruktionerne

   de instructies

   internettet

   het internet

   ligge

   liggen

   sted

   plaats

   hun

   zij

   nemt

   gemakkelijk

   kan

   kan

   finde

   vinden

   dem

   ze

   Uitgebreide uitleg

   Lad staat hier aan het begin als gebiedende wijs van lade (“laten” of “ergens laten”). In de combinatie Lad + voorwerp + infinitief betekent het dat iemand iets in een bepaalde toestand laat. Voorbeeld: Lad døren stå åben. — “Laat de deur openstaan.” Dit is niet hetzelfde als læg, dat in een zin als Læg bogen på bordet. — “Leg het boek op tafel.” — een actieve verplaatsing uitdrukt. instruktionerne betekent hier “de instructies”. De basisvorm is instruktion; -erne markeert een bepaalde meervoudsvorm, dus meerdere al eerder geïdentificeerde instructies. Het bepaalde meervoud staat tegenover bijvoorbeeld instruktioner (“instructies”, onbepaald meervoud). internettet betekent “het internet”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van internet: internet → internettet. In til internettet geeft til de relatie “voor/met betrekking tot het internet” aan; samen bepaalt deze woordgroep waarvoor de instructies bedoeld zijn. ligge is de infinitief van ligge en betekent hier “liggen” of “blijven liggen”. Na Lad beschrijft deze infinitief de toestand waarin de instructies moeten blijven, niet een handeling waarbij iemand ze ergens naartoe verplaatst. Voorbeeld: Lad tasken ligge her. — “Laat de tas hier liggen.” sted betekent “plaats” of “plek”. In et sted is het een onbepaald enkelvoud: “een plek”. Het onbepaalde lidwoord et geeft hier niet op zichzelf een geteld aantal als leerpunt aan; het markeert de vorm van dit Deense zelfstandig naamwoord. hun is een persoonlijk voornaamwoord in de onderwerpsvorm en betekent “zij” voor één vrouwelijke persoon. Het is hier het onderwerp van de bijzin. De vorm voor een mannelijk persoon is eveneens han als onderwerp, maar dat is een ander voornaamwoord. nemt betekent hier “gemakkelijk”. Het is de bijwoordelijke vorm die de manier van finde beschrijft: zij kan de instructies gemakkelijk vinden. Voorbeeld: Hun arbejder nemt med programmet. — “Zij werkt gemakkelijk met het programma.” kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne en betekent hier “kan” in de betekenis van mogelijkheid of vermogen. Een modaal werkwoord staat met een infinitief: kan finde betekent “kan vinden”. Voorbeeld: Hun kan læse dansk. — “Zij kan Deens lezen.” finde is de infinitief van finde en betekent “vinden”. In kan finde blijft het werkwoord na kan in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Jeg kan finde nøglen. — “Ik kan de sleutel vinden.” dem betekent hier “ze/hen” als object in het meervoud. De vaste vertaling maakt duidelijk dat dem terugverwijst naar instruktionerne: zij kan de instructies vinden. Dem is de objectsvorm van het meervoudige persoonlijke voornaamwoord; als onderwerp staat bijvoorbeeld de (“zij” of “ze”, meervoud). Samen vormt Lad instruktionerne til internettet ligge de opdracht om de instructies voor het internet te laten liggen. et sted noemt een plek, en hvor hun nemt kan finde dem bepaalt die plek nader: het is een plek waar zij de instructies gemakkelijk kan vinden. De hele zin betekent dus: “Laat de instructies voor het internet op een plek liggen waar zij ze gemakkelijk kan vinden.”

5. Skal vi lægge ekstra håndklæder på værelset eller vise hende skabet?

   Zullen we extra handdoeken in de kamer leggen, of haar de kast wijzen?

   Skal vi

   zullen we

   lægge

   leggen

   ekstra

   extra

   håndklæder

   handdoeken

   på

   op/in

   værelset

   de kamer

   eller

   of

   vise

   wijzen; tonen

   hende

   haar

   skabet

   de kast

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi is een vaste vraagconstructie voor een voorstel: “zullen we …?” Hier vraagt de spreker of de betrokken groep iets zal doen. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; in deze constructie drukt het geen verplichting uit, maar een voorstel of plan. Bijvoorbeeld: Skal vi gå nu? — “Zullen we nu gaan?” lægge betekent hier “leggen” en is de infinitief na skal. Het werkwoord lægge gebruik je voor iets dat iemand ergens neerlegt; vergelijk ligge, dat beschrijft dat iets ergens ligt. Bijvoorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. — “Ik leg het boek op tafel.” ekstra betekent “extra” en staat hier vóór het zelfstandig naamwoord om een aanvullende hoeveelheid aan te duiden. Het verandert in deze vorm niet mee met het zelfstandig naamwoord. håndklæder is het meervoud van håndklæde (“handdoek”). De uitgang -er markeert hier het meervoud. Bijvoorbeeld: Vi har to håndklæder. — “We hebben twee handdoeken.” på geeft hier de plaats aan waar iets wordt neergelegd: “op/in”, afhankelijk van de manier waarop de plaats in het Deens wordt opgevat. In combinatie met een kamer betekent på værelset in deze zin “in de kamer”. værelset is de bepaalde enkelvoudsvorm van værelse (“kamer”): værelse → værelset. Het achtervoegsel -et maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; het betekent dus “de kamer”, niet zomaar “een kamer”. eller verbindt twee alternatieven: “of”. Het tweede alternatief begint hier met vise. vise betekent hier “wijzen” of “tonen” en staat, net als lægge, als infinitief na skal. In vise hende skabet krijgt iemand iets te zien of wordt iemand naar iets verwezen: letterlijk ongeveer “haar de kast wijzen”. Bijvoorbeeld: Jeg viser gæsten døren. — “Ik wijs de gast de deur.” hende is een persoonlijk voornaamwoord in de vorm “haar”. Het is hier de persoon aan wie de kast wordt aangewezen; de vorm is de objectsvorm van het vrouwelijke persoonlijke voornaamwoord. Bijvoorbeeld: Vi hjælper hende. — “We helpen haar.” skabet is de bepaalde enkelvoudsvorm van skab (“kast”): skab → skabet. Het achtervoegsel -et maakt deze vorm bepaald, dus “de kast”. De zin biedt twee mogelijke handelingen aan: Skal vi lægge ekstra håndklæder på værelset betekent “Zullen we extra handdoeken in de kamer leggen?”, en eller vise hende skabet betekent “of haar de kast wijzen?”. Samen vormt dit de vraag: “Zullen we extra handdoeken in de kamer leggen, of haar de kast wijzen?”

6. Læg dem på værelset. Det giver gæsterne mere privatliv.

   Leg ze in de kamer. Dat geeft gasten meer privacy.

   Læg

   leg neer

   dem

   ze; hen

   værelset

   de kamer

   giver

   geeft

   gæsterne

   de gasten

   mere

   meer

   privatliv

   privacy

   Uitgebreide uitleg

   Læg is de gebiedende wijs van lægge (“leggen”). De infinitief is at lægge; de vorm læg gebruik je voor een directe opdracht aan één of meer aangesproken personen. In deze zin hoort het bij dem en på værelset: “Leg ze in de kamer.” dem is een zelfstandig persoonlijk voornaamwoord in de objectsvorm. Het verwijst hier naar de dingen die neergelegd moeten worden; in de voorafgaande context zijn dat de extra handdoeken. De vorm is dezelfde voor meervoudige personen en meervoudige dingen. Vergelijk: Jeg ser dem = “Ik zie ze.” værelset betekent hier “de kamer”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van værelse (“kamer”): et værelse → værelset. Het achtervoegsel -et markeert bij dit woord zowel bepaaldheid als enkelvoud. De woordgroep på værelset betekent hier “in de kamer”; på staat niet in de geselecteerde quote, maar geeft samen met værelset de plaats aan. giver is de tegenwoordige tijd van at give (“geven”). De vorm verandert hier niet zichtbaar met het onderwerp: jeg giver, du giver, de giver. In Det giver ... betekent het “Dat geeft ...”. gæsterne betekent “de gasten”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van gæst (“gast”): gæster = “gasten” zonder bepaaldheidsmarkering, gæsterne = “de gasten”. Het woord is hier het meewerkende element bij giver: dat iets geeft de gasten meer privacy. mere betekent “meer” en is de vergrotende vorm die bij meget (“veel”) hoort. Het staat hier vóór privatliv en geeft aan dat de hoeveelheid privacy groter is dan in een relevante vergelijking. Bijvoorbeeld: Hun har mere tid = “Zij heeft meer tijd.” privatliv betekent “privacy” of “privéleven”. Het is hier een niet-telbaar zelfstandig naamwoord, dus het staat zonder meervoudsuitgang. mere privatliv betekent “meer privacy”. Samen vormt Læg dem på værelset een directe opdracht: “Leg ze in de kamer.” Det verwijst naar die handeling als geheel. giver gæsterne mere privatliv zegt dat die handeling de gasten meer privacy geeft. De volledige betekenis is daarom: “Leg ze in de kamer. Dat geeft de gasten meer privacy.”

7. Jeg vil være en afslappet vært, ikke en, der forklarer hver eneste detalje.

   Ik wil een ontspannen gastpersoon zijn, niet iemand die elk detail uitlegt.

   Jeg vil

   ik wil

   være

   zijn

   afslappet

   ontspannen

   vært

   gastpersoon

   ikke en

   niet iemand

   forklarer

   legt uit

   hver eneste

   elk afzonderlijk

   detalje

   detail

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier «ik wil» en vormt met een infinitief een wens of bedoeling: Jeg vil + infinitief. vil is de tegenwoordige vorm van ville; het onderwerp Jeg maakt de betekenis persoonlijk. Voorbeeld: Jeg vil læse. — «Ik wil lezen.» være is de infinitief «zijn». Na vil staat deze vorm onveranderd: vil være — «wil zijn». Voorbeeld: Hun vil være rolig. — «Zij wil rustig zijn.» afslappet is een beschrijvend bijvoeglijk naamwoord met de betekenis «ontspannen». Het beschrijft hier de gewenste toestand van de spreker als gastpersoon. Voorbeeld: Han er afslappet. — «Hij is ontspannen.» vært betekent «gastpersoon» of «gastheer/-vrouw» in de rol van iemand die gasten ontvangt. In en vært staat het zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en; værten is de bepaalde vorm «de gastpersoon». Voorbeeld: Hun er vært for mødet. — «Zij is gastpersoon voor de bijeenkomst.» ikke en vormt hier het begin van de ontkenning: «niet iemand / niet een persoon». en is in deze constructie geen expliciete telhoeveelheid, maar verwijst naar een persoon; der forklarer ... specificeert daarna om welk type persoon het gaat. Voorbeeld: Jeg er ikke en, der klager. — «Ik ben niet iemand die klaagt.» forklarer betekent hier «uitlegt». Het is de tegenwoordige vorm van forklare; in het Deens verandert de werkwoordsvorm in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal. der forklarer betekent «die uitlegt», waarbij der de relatieve bijzin inleidt. Voorbeeld: Hun forklarer reglen. — «Zij legt de regel uit.» hver eneste betekent «elk afzonderlijk» of nadrukkelijk «ieder ...». De combinatie benadrukt dat de handeling op elk item afzonderlijk betrekking heeft. Ze staat hier bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord detalje. Voorbeeld: Jeg læser hver eneste besked. — «Ik lees elk bericht afzonderlijk.» detalje betekent «detail». De vorm is hier enkelvoud na hver eneste; het meervoud is detaljer. Voorbeeld: En detalje mangler. — «Er ontbreekt een detail.» Samen betekent Jeg vil være en afslappet vært «Ik wil een ontspannen gastpersoon zijn». Daarna ontkent ikke en, der forklarer hver eneste detalje niet het gastpersoon-zijn, maar specificeert het welk soort gastpersoon de spreker niet wil zijn: iemand die elk afzonderlijk detail uitlegt. De volledige betekenis is daarom: «Ik wil een ontspannen gastpersoon zijn, niet iemand die elk detail uitlegt.»

8. En kort besked er nok, især om nøgler, lys og morgenmad.

   Een kort briefje is genoeg, vooral voor de sleutels, de lampen en het ontbijt.

   kort

   kort

   besked

   berichtje; boodschap

   er nok

   is genoeg

   især

   vooral

   nøgler

   sleutels

   lys

   lampen; licht

   morgenmad

   ontbijt

   Uitgebreide uitleg

   kort betekent hier ‘kort’ in lengte of omvang: een kort berichtje. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; de vergelijking is kortere en kortest. In en kort besked staat kort bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord besked. besked betekent hier ‘berichtje’ of ‘boodschap’. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is beskeden en het meervoud is beskeder. Voorbeeld: Jeg sender en besked. — ‘Ik stuur een bericht.’ er nok vormt hier de uitdrukking ‘is genoeg’. er is de tegenwoordige tijd van være (‘zijn’), en nok geeft hier voldoende hoeveelheid of geschiktheid aan. Voorbeeld: Det er nok. — ‘Dat is genoeg.’ især betekent ‘vooral’ en legt nadruk op wat daarna komt. Het verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Jeg kan lide frugt, især æbler. — ‘Ik houd van fruit, vooral van appels.’ nøgler betekent hier ‘sleutels’. Het is het meervoud van nøgle; het enkelvoud is nøgle, en het bepaalde meervoud is nøglerne. In deze zin staat het onbepaalde meervoud na om. lys betekent in deze opsomming ‘lampen’ of ‘verlichting’, zoals de vaste vertaling aangeeft. De vorm lys kan in het Deens ook ‘licht’ betekenen; in deze zin wordt de relevante betekenis door de opsomming en de vertaling bepaald. De vorm zelf markeert hier geen bepaald lidwoord. morgenmad betekent ‘ontbijt’. Het is een zelfstandig naamwoord dat vaak zonder lidwoord wordt gebruikt wanneer men over de maaltijd als activiteit of gelegenheid spreekt. Voorbeeld: Vi spiser morgenmad. — ‘Wij ontbijten.’ De zin begint met En kort besked: en is hier het onbepaalde lidwoord bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord besked; het drukt op zichzelf geen concrete telwaarde uit. Daarna zegt er nok dat zo’n kort bericht voldoende is. især om introduceert vervolgens de onderwerpen waarop de nadruk ligt: nøgler, lys en morgenmad. Samen betekent de zin: ‘Een kort briefje is genoeg, vooral voor de sleutels, de lampen en het ontbijt.’

9. Hvis vi gør det klar på forhånd, behøver vi ikke skynde os senere.

   Als we het van tevoren klaarmaken, hoeven we ons later niet te haasten.

   Hvis

   als

   gør

   doen; maken

   det

   het

   klar

   klaar

   på forhånd

   van tevoren

   behøver

   nodig hebben

   ikke

   niet

   skynde os

   ons haasten

   senere

   later

   Uitgebreide uitleg

   Hvis opent een voorwaardelijke bijzin: “als”. Het patroon Hvis + bijzin, ... betekent dat het tweede deel geldt onder die voorwaarde. Voorbeeld: Hvis du kommer tidligt, drikker vi kaffe. — Als je vroeg komt, drinken we koffie. gør is de tegenwoordige vorm van gøre, “doen” of, in deze combinatie, “klaarmaken”. In het Deens verandert de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon: jeg gør, vi gør, de gør. De combinatie gøre noget klar betekent iets voorbereiden of gereedmaken. Hier is det het object van die combinatie; de zin specificeert niet zelfstandig welk concreet ding det aanduidt. det is hier een persoonlijk voornaamwoord in de onzijdige enkelvoudsvorm, met de betekenis “het”. Het is in deze zin geen aanwijzend voornaamwoord. De vorm det is niet zelf een werkwoordsvorm en draagt hier geen meervoudsmarkering. Voorbeeld: Vi gør det klar. — We maken het klaar. klar betekent hier “klaar” of “gereed” en beschrijft de toestand die door gøre wordt veroorzaakt. Het staat dus in de vaste combinatie gøre ... klar; het is niet de basisvorm van gør. Voorbeeld: Maden er klar. — Het eten is klaar. på forhånd is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis “van tevoren”. Ze geeft aan dat het klaarmaken eerder gebeurt dan het moment waarop het nodig is. Voorbeeld: Bestil billetterne på forhånd. — Bestel de kaartjes van tevoren. behøver is de tegenwoordige vorm van behøve, “nodig hebben”. In behøver ... ikke vormt het met de ontkenning de betekenis “niet hoeven”. Het gaat hier niet om een verbod, maar om het ontbreken van noodzaak. Voorbeeld: Du behøver ikke vente. — Je hoeft niet te wachten. ikke betekent “niet” en staat hier na behøver: behøver ... ikke. Samen met behøver ontkent het de noodzaak; afzonderlijk geeft ikke alleen de ontkenning aan. skynde os betekent “ons haasten”. skynde staat hier in de infinitief na behøver, en os is het wederkerende voornaamwoord dat bij het meervoudige onderwerp vi hoort. De vorm os kan in andere zinnen ook “ons” als object betekenen; hier maakt de combinatie skynde os duidelijk dat de betrokken personen zichzelf haasten. Voorbeeld: Vi skynder os hjem. — We haasten ons naar huis. senere betekent “later” en plaatst het haasten op een later moment. Het verandert niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Vi taler senere. — We praten later. De hele voorwaardelijke bijzin is Hvis vi gør det klar på forhånd: als we het van tevoren klaarmaken. Daarna volgt behøver vi ikke skynde os senere: dan hoeven we ons later niet te haasten. Omdat de voorwaardelijke bijzin vooropstaat, komt in de hoofdzin het werkwoord behøver vóór het onderwerp vi; dat is de gebruikelijke Deense woordvolgorde na een vooropgeplaatste bijzin. Samen betekent de uiting: “Als we het van tevoren klaarmaken, hoeven we ons later niet te haasten.”

10. Det vil få hende til at føle sig velkommen, uden at besøget bliver for formelt.

    Daarmee zal ze zich welkom voelen zonder dat het bezoek te formeel wordt.

    Det

    daarmee

    vil

    zal

    få

    ervoor zorgen dat; laten

    hende

    haar

    til at føle sig

    zich te voelen

    velkommen

    welkom

    uden at

    zonder dat

    besøget

    het bezoek

    bliver

    wordt

    formelt

    formeel

    Uitgebreide uitleg

    Det verwijst hier, in overeenstemming met het Nederlandse daarmee, naar de voorafgaande handeling of situatie als geheel. In andere zinnen kan det ook een andere verwijzing of een onpersoonlijk onderwerp hebben; de context bepaalt dat. vil is de tegenwoordige vorm van ville. Hier drukt de vorm een toekomstige verwachting uit: “zal”. De combinatie det vil ... presenteert de daaropvolgende gebeurtenis als een verwacht gevolg. få betekent hier “ervoor zorgen dat” of “laten”. De bruikbare constructie is få nogen til at + werkwoord: iemand ertoe brengen iets te doen of te ervaren. Daarom volgt få hier hende til at føle sig .... hende is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor een vrouwelijke persoon in het enkelvoud. De vertaling identificeert haar als de persoon die zich welkom zal voelen. Als onderwerp staat de vorm hun: Hun føler sig velkommen. — “Zij voelt zich welkom.” til at føle sig maakt met få de constructie “zich te laten voelen” of natuurlijker: “ervoor te zorgen dat zij zich voelt”. føle betekent “voelen”; føle sig betekent “zich voelen”. Het wederkerende sig hoort bij degene die de ervaring heeft, hier hende binnen de infinitiefconstructie. velkommen is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “welkom”. In føle sig velkommen beschrijft het de toestand van de persoon. Dit is de vorm voor enkelvoud met gemeenschappelijk grammaticaal geslacht. Ter vergelijking: bij een onzijdig enkelvoud kan de vorm velkomment zijn en bij meervoud velkomne. uden at leidt een constructie in met de betekenis “zonder dat”. Hier wordt gezegd dat de toestand in het daaropvolgende deel niet intreedt: het bezoek wordt niet te formeel. De uitdrukking betekent op zichzelf niet noodzakelijk “zonder dat iets een gevolg of gewenste voorwaarde is”. besøget is de bepaalde enkelvoudsvorm van besøg, “bezoek”: et besøg → besøget. De uitgang -et markeert bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord het bepaalde enkelvoud. bliver is de tegenwoordige vorm van blive, “worden” of “blijven”. In combinatie met for formelt betekent hij hier “wordt”: het bezoek komt in een te formele toestand terecht. In een andere context kan dezelfde vorm “blijft” betekenen. formelt is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord formel, “formeel”. Die vorm hoort bij het onzijdige onderwerp besøget in de predicatieve constructie. for formelt betekent samen “te formeel”; for geeft hier overschrijding van een grens aan, niet gewoon “erg”. Samen betekent Det vil få hende til at føle sig velkommen dat de voorafgaande handeling ertoe zal leiden dat zij zich welkom voelt. uden at besøget bliver for formelt voegt toe dat het bezoek daardoor niet te formeel wordt. De volledige betekenis is: “Daarmee zal ze zich welkom voelen zonder dat het bezoek te formeel wordt.”