Een defecte lamp omruilen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Denne lampe holdt op med at virke efter kort tid.

   Deze lamp stopte na korte tijd met werken.

   Denne

   deze

   lampe

   lamp

   holdt op med at virke

   stopte met werken

   kort

   kort

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en staat vóór een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. De vormen zijn denne voor en-woorden, dette voor et-woorden en disse voor het meervoud. Voorbeeld: denne bog = “dit boek” (in het Deens is bog een en-woord). lampe betekent “lamp”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: en lampe = “een lamp”. Na denne krijgt het zelfstandig naamwoord hier geen aparte bepaalde uitgang: denne lampe = “deze lamp”. holdt op med at virke is de constructie “stopte met werken/functioneren”. Het relevante patroon is holde op med at + infinitief: holde wordt in de verleden tijd holdt, en virke blijft na at in de infinitief. Het is dus niet alleen holdt dat “stopte” uitdrukt; holde op med vormt samen met de daaropvolgende handeling de betekenis “ophouden met”. Virke kan bij een apparaat betekenen “werken” of “functioneren”. Voorbeeld: Telefonen holdt op med at virke. = “De telefoon stopte met werken.” kort betekent hier “kort” in de uitdrukking kort tid, dus een korte duur. De gewone vergelijkingsreeks is kort – kortere – kortest: “kort” – “korter” – “kortst”. In deze zin wordt niet vergeleken; kort beschrijft de beperkte duur van tid. tid betekent “tijd” en is een zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: en tid. In efter kort tid geeft het een tijdsduur aan: “na korte tijd”. Het voorzetsel efter betekent hier “na”, terwijl kort tid samen de periode benoemt. Samen bestaat de zin uit Denne lampe (“deze lamp”), holdt op med at virke (“stopte met werken”) en efter kort tid (“na korte tijd”). De volledige betekenis is daarom: “Deze lamp stopte na korte tijd met werken.”

2. Har du et købsbevis med?

   Heeft u het aankoopbewijs bij u?

   Har du

   Hebt u …?

   købsbevis

   aankoopbewijs

   med

   mee

   Uitgebreide uitleg

   Har du is de vraagvolgorde met de tegenwoordige vorm har van at have (“hebben”) bij du (“jij/u”). In een Deense ja-neevraag staat har vóór het onderwerp: Har du ...? betekent “Heb je ...?” of, zoals in de vaste vertaling, “Heeft u ...?”. De tegenwoordige vorm har verandert niet met de persoon: jeg har (“ik heb”) en de har (“zij hebben”). et købsbevis betekent hier “een aankoopbewijs”. købsbevis is een zelfstandig naamwoord; het bepaalde enkelvoud is købsbeviset (“het aankoopbewijs”). et is hier het onbepaalde lidwoord bij dit onbepaalde enkelvoud; het drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. Voorbeeld: Jeg har et købsbevis. — “Ik heb een aankoopbewijs.” med betekent in deze combinatie “mee”. Samen met have en het voorwerp vormt het de uitdrukking have noget med, “iets bij zich hebben” of “iets meenemen”, afhankelijk van de context. Voorbeeld: Jeg har passet med. — “Ik heb mijn paspoort bij me.” Samen vormt Har du et købsbevis med? een ja-neevraag met de betekenis “Heeft u het aankoopbewijs bij u?”. Het Deense du kan in het Nederlands afhankelijk van de aanspreekvorm als “je” of “u” worden vertaald; de vaste Nederlandse vertaling kiest hier voor “u”.

3. Jeg har kvitteringen og den originale emballage med mig.

   Ik heb de kassabon en de originele verpakking bij me.

   Jeg

   ik

   har

   heb

   kvitteringen

   de kassabon

   og

   en

   den

   de/het

   originale

   originele

   emballage

   verpakking

   med mig

   bij me

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het onderwerp. De vorm verandert niet naar geslacht; het onderscheid zit vooral in persoon en getal: jeg = ik, du = jij/u, vi = wij. Voorbeeld: Jeg har tid. = “Ik heb tijd.” har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). In het Deens is har dezelfde vorm bij verschillende onderwerpen: jeg har = ik heb, du har = jij/u hebt, de har = zij hebben. Samen vormen Jeg har dus “ik heb”. kvitteringen betekent hier “de kassabon”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van kvittering (“kassabon”): en kvittering = een kassabon, kvitteringen = de kassabon. De uitgang -en markeert bij dit woord de bepaalde vorm. Een vergelijkbaar patroon is en bog → bogen (“een boek” → “het boek”). og betekent “en” en verbindt de twee dingen die de spreker bij zich heeft: de kassabon en de verpakking. den is hier het bepaalde lidwoord bij emballage. Het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord: den originale emballage. Het is geen zelfstandig aanwijzend voornaamwoord in deze zin; het helpt de bepaalde naamwoordgroep te vormen. originale betekent “originele”. De basisvorm is original. Voor een bepaald zelfstandig naamwoord of een meervoud krijgt het bijvoeglijk naamwoord in het Deens vaak de vorm originale; de uitgang hoort bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij emballage. Vergelijk: original emballage = originele verpakking (onbepaald) en den originale emballage = de originele verpakking (bepaald). emballage betekent “verpakking”. Het is een zelfstandig naamwoord; de onbepaalde vorm is en emballage en de bepaalde vorm is emballagen. In deze zin verwijst de naamwoordgroep naar de specifieke originele verpakking. med mig is de combinatie “bij me” of letterlijk “met mij”. mig is de objectsvorm van jeg: jeg = ik als onderwerp, mig = mij/me na bijvoorbeeld med. In de vaste uitdrukking have ... med sig betekent med + een voornaamwoord dat iemand iets bij zich heeft. Bij de eerste persoon wordt dat med mig; bijvoorbeeld: Jeg har nøglerne med mig. = “Ik heb de sleutels bij me.” Samen betekent Jeg har kvitteringen og den originale emballage med mig.: “Ik heb de kassabon en de originele verpakking bij me.” De structuur is Jeg har + de twee verbonden voorwerpen + med mig: de spreker zegt dus dat beide genoemde zaken bij hem of haar zijn.

4. Så kan vi undersøge, om det er muligt at få en ny.

   Dan kunnen we controleren of een vervanging mogelijk is.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   undersøge

   onderzoeken

   om

   of

   det er muligt

   het is mogelijk

   at få

   krijgen

   en ny

   een nieuwe

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en sluit aan op wat eraan voorafgaat: eerst zijn de kassabon en verpakking beschikbaar, daarna kan men iets onderzoeken. Het kan ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. kan vi bestaat uit kan (“kunnen”) en vi (“we”). kan is de tegenwoordige tijd van kunne; het drukt hier mogelijkheid uit. Omdat Så de eerste plaats van de hoofdzin inneemt, staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Så kan vi .... Dit is de Deense V2-volgorde; zonder zo’n eerste zinsdeel krijg je bijvoorbeeld Vi kan undersøge .... Na kan volgt de infinitief zonder at, zoals in Vi kan undersøge — “We kunnen onderzoeken”. undersøge betekent hier “onderzoeken” of “nagaan”. Het is de infinitief en blijft na kan in deze vorm. Voorbeeld: Vi kan undersøge sagen. — “We kunnen de zaak onderzoeken.” om leidt hier een indirecte ja/nee-vraag in: “of”. Het introduceert de vraag of iets mogelijk is; het betekent hier niet “rondom” of “over”. det er muligt betekent letterlijk “het is mogelijk”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). det is hier een onpersoonlijk of voorlopig onderwerp in de mogelijkheidsexpressie; het verwijst niet noodzakelijk naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. Vergelijk Det er ikke muligt. — “Het is niet mogelijk.” at få betekent “krijgen” of “een vervangend exemplaar ontvangen”. få is de infinitief na at. In deze zin is het niet de betekenis “weinig”, die dezelfde Deense vorm in een andere woordfunctie kan hebben. De constructie det er muligt at få ... betekent “het is mogelijk om ... te krijgen”. en ny betekent hier “een nieuwe” of, zelfstandig gebruikt, “een nieuw exemplaar”. en hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van de en-klasse, maar geeft op zichzelf geen expliciet telpunt als inhoudelijke nadruk. ny is de vorm voor enkelvoud van de en-klasse; bij een et-woord is het nyt en in het meervoud nye, bijvoorbeeld en ny vare, et nyt produkt, nye produkter. In de vaste zin is het zelfstandig naamwoord weggelaten: de context en de vertaling maken duidelijk dat het om een vervangend exemplaar gaat. ny betekent hier dus niet dat een specifiek zelfstandig naamwoord letterlijk wordt uitgesproken. De delen bouwen samen de indirecte vraag op: kan vi undersøge = “kunnen we nagaan”, om det er muligt = “of het mogelijk is”, en at få en ny = “een nieuw exemplaar te krijgen”. De volledige betekenis is: “Dan kunnen we nagaan of het mogelijk is om een vervangend exemplaar te krijgen.”

5. Jeg vil helst have en ny.

   Ik heb liever een vervangend exemplaar.

   Jeg vil helst

   Ik wil liever

   have

   hebben

   en

   een

   ny

   nieuw

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil helst drukt hier een voorkeur uit: “ik heb liever / ik wil bij voorkeur”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en staat hier als modaal werkwoord vóór het infinitief have. helst maakt de voorkeur expliciet. Een bruikbaar patroon is Jeg vil helst ... — “Ik heb liever ...”. Voorbeeld: Jeg vil helst vente. — “Ik wacht liever.” have betekent hier “hebben” en staat in de infinitief na vil; het is dus niet de tegenwoordige vorm har. Voorbeeld: Jeg vil have kaffe. — “Ik wil koffie.” en is het onbepaalde lidwoord bij een enkelvoudig common-genderwoord. Het drukt op zichzelf geen geteld aantal uit; het markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord. Bij een neutrumwoord staat et, zoals in et nyt bord — “een nieuwe tafel”. ny betekent hier “nieuw”. Het bijvoeglijk naamwoord staat zelfstandig: het bijbehorende zelfstandig naamwoord is niet uitgeschreven. In deze vaste zin geeft de vertaling aan dat het om een vervangend exemplaar gaat. ny is de vorm bij enkelvoudig common gender; nyt is de neutrumvorm en nye wordt gebruikt bij meervoud en in bepaalde andere adjectiefomgevingen. Voorbeeld: Jeg har brug for en ny. — “Ik heb een nieuwe nodig.” Samen vormen de delen Jeg vil helst have en ny. de betekenis: “Ik heb liever een vervangend exemplaar.” De spreker geeft dus een voorkeur aan voor een nieuw exemplaar; door de vaste vertaling en context is dat hier een vervanging.

6. Jeg har stadig brug for samme type lampe.

   Ik heb nog steeds hetzelfde type lamp nodig.

   Jeg

   ik

   har … brug for

   nodig hebben

   stadig

   nog steeds

   samme

   dezelfde

   type

   type; soort

   lampe

   lamp

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp. In een andere rol gebruikt het Deens bijvoorbeeld mig, zoals in Hun ser mig. — “Zij ziet mij.” Voorbeeld: Jeg kommer. — “Ik kom.” har brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben”. Letterlijk bevat ze het werkwoord har (“heb”) en brug for, maar samen drukken ze behoefte aan iets uit. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); in het Deens verandert de tegenwoordige tijd niet per persoon. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” stadig betekent hier “nog steeds”: de behoefte geldt op dit moment nog. Het staat in deze zin tussen har en brug for: har staat vóór stadig, terwijl brug for erna staat; samen vormen ze toch de constructie har brug for. Voorbeeld: Hun er stadig hjemme. — “Zij is nog steeds thuis.” samme betekent “dezelfde”. Deze vorm blijft in het Deens hetzelfde bij gemeenschappelijk en onzijdig enkelvoud en bij meervoud. Hier beschrijft samme de type-aanduiding als gelijk aan een eerder bedoelde aanduiding. Voorbeeld: Vi vælger samme løsning. — “We kiezen dezelfde oplossing.” type betekent “type” of “soort”. In samme type lampe benoemt het de soort die bedoeld wordt. Het zelfstandig naamwoord type heeft zelf het gemeenschappelijke lidwoord en: en type. lampe betekent “lamp”. Het is een zelfstandig naamwoord met het gemeenschappelijke lidwoord en: en lampe. In de woordgroep type lampe staat het voorwerp waarvan het type wordt gespecificeerd: “type lamp”. Voorbeeld: Jeg køber en lampe. — “Ik koop een lamp.” Samen vormen Jeg + har brug for + stadig + samme type lampe de betekenis: “Ik heb nog steeds hetzelfde type lamp nodig.” Jeg is degene die iets nodig heeft, har brug for drukt die behoefte uit, stadig maakt duidelijk dat die behoefte voortduurt, en samme type lampe benoemt wat nodig is.

7. Det lyder rimeligt. Vi bør teste varen først.

   Dat klinkt redelijk. We moeten het artikel eerst testen.

   Det lyder

   Dat klinkt

   rimeligt

   redelijk

   Vi bør

   we moeten

   teste

   testen

   varen

   het artikel

   først

   eerst

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder betekent hier “dat klinkt”. Det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoordelijk onderwerp. De precieze referent van det wordt in de vaste zin niet afzonderlijk benoemd; de vertaling bevestigt wel de betekenis “dat”. Lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). In Det lyder ... staat het onderwerp vóór de persoonsvorm. Rimeligt betekent hier “redelijk”. Dit is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord rimelig, passend bij det. Vergelijk: en rimelig idé = “een redelijk idee”, maar et rimeligt forslag = “een redelijk voorstel”. De uitgang -t hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij det. Samen vormen Det lyder rimeligt de herbruikbare beoordeling “Dat klinkt redelijk”. De combinatie lyde + bijvoeglijk naamwoord beschrijft hoe iets klinkt of overkomt, bijvoorbeeld: Det lyder svært. = “Dat klinkt moeilijk.” Vi bør betekent hier “we moeten”. Bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde; het drukt hier een aanbeveling of passende handelwijze uit, niet noodzakelijk een harde verplichting. Vi betekent “we/wij”. Na een modaal werkwoord staat de volgende infinitief zonder at: Vi bør vente. = “We zouden moeten wachten.” Teste betekent “testen” en is hier de infinitief. Die vorm staat na bør. Het werkwoord teste heeft bijvoorbeeld tester als tegenwoordige tijd: Vi tester varen. = “We testen het artikel.” Varen betekent hier “het artikel”. Het is de bepaalde vorm van vare (“artikel, waar”): en vare = “een artikel” en varen = “het artikel”. De bepaaldheid wordt met het achtervoegsel -en uitgedrukt; dat is geen los woord. Først betekent “eerst” en geeft aan dat het testen voorrang krijgt in de volgorde van handelingen. Het is een bijwoord en verandert niet mee met vi of varen. Bijvoorbeeld: Læs først. = “Lees eerst.” De hele zin bestaat uit twee mededelingen: Det lyder rimeligt (“Dat klinkt redelijk”) en Vi bør teste varen først (“We moeten het artikel eerst testen”). In het tweede deel zegt vi wie de handeling uitvoert, bør dat die handeling wordt aanbevolen, teste welke handeling het is, varen wat getest wordt en først dat die handeling eerst moet gebeuren.

8. Jeg har også taget kablet med, hvis det kan hjælpe.

   Ik heb de kabel ook meegenomen, als dat helpt.

   Jeg har

   ik heb

   også

   ook

   taget … med

   meegenomen

   kablet

   de kabel

   hvis

   als

   det

   dat

   kan hjælpe

   kan helpen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har betekent hier “ik heb” en vormt het begin van de voltooide tijd: har is de tegenwoordige vorm van have, als hulpwerkwoord bij taget. Het onderwerp is Jeg (“ik”). Voorbeeld: Jeg har set filmen. — “Ik heb de film gezien.” også betekent “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets anders dat al relevant is. De plaats staat hier vóór de voltooide werkwoordsgroep taget ... med. taget is het voltooid deelwoord van tage (“nemen”). De reeks is tage – tog – taget; met har drukt har taget een voltooide handeling uit. In deze zin krijgt taget samen met het afgescheiden bijwoord med de betekenis “meegenomen”. med betekent hier “mee” en hoort inhoudelijk bij taget, ook al staat kablet ertussen: tage noget med = “iets meenemen”. Voorbeeld: Jeg tager en bog med. — “Ik neem een boek mee.” kablet betekent “de kabel”. De uitgang -et markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord kabel: et kabel → kablet. Dat is een vormkenmerk van het zelfstandig naamwoord, niet van taget. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. Het maakt de voorwaarde voor de voorafgaande handeling duidelijk. Voorbeeld: Jeg ringer, hvis jeg får tid. — “Ik bel als ik tijd krijg.” det betekent hier “dat” en is het onderwerp van kan hjælpe. De vorm is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de zin zelf identificeert niet onafhankelijk welk eerder genoemd element precies met det wordt aangewezen. De vaste vertaling ondersteunt de lezing “dat”, zonder een andere specifieke referent vast te leggen. kan hjælpe betekent “kan helpen”. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”); na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at, dus kan hjælpe, niet kan at hjælpe. Voorbeeld: Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” Samen betekent Jeg har også taget kablet med, hvis det kan hjælpe.: “Ik heb de kabel ook meegenomen, als dat helpt.” De hoofdzin zegt dat de spreker de kabel heeft meegenomen; hvis det kan hjælpe voegt daaraan de voorwaarde toe dat dit nuttig kan zijn.

9. Så har vi det, vi skal bruge, for at bekræfte problemet og ordne ombytningen.

   Daarmee hebben we wat we nodig hebben om het probleem te bevestigen en de omruiling te regelen.

   Så

   daarmee

   har vi

   hebben we

   det

   wat; datgene

   skal bruge

   nodig hebben

   bekræfte

   bevestigen

   problemet

   het probleem

   ordne

   regelen

   ombytningen

   de omruiling

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “daarmee”: het verwijst naar de informatie of zaken die al beschikbaar zijn en leidt de conclusie in. De vertaling “daarmee” past hier beter dan een losse tijdsbetekenis als “dan”. har vi betekent “hebben we”. har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Omdat Så vooraan staat, komt in deze hoofdzin het werkwoord vóór het onderwerp: Så har vi ...; zonder zo’n vooropgeplaatst element is vi har ... een gewone volgorde. det betekent hier “wat” of “datgene” in de constructie det, vi skal bruge: de bepaling vi skal bruge specificeert wat ermee bedoeld wordt. det is de enkelvoudige onzijdige vorm; uit deze vorm alleen volgt niet welk concreet voorwerp het is. skal bruge betekent samen “nodig hebben”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle en verandert hier niet naar persoon of getal. bruge is de infinitief van “gebruiken”; in deze combinatie geeft skal bruge niet feitelijk gebruik op dit moment aan, maar behoefte. Voorbeeld: Vi skal bruge et kabel. — “We hebben een kabel nodig.” bekræfte betekent “bevestigen”. Het is een infinitief na for at, de Deense constructie voor “om te”. Voorbeeld: De vil bekræfte aftalen. — “Zij willen de afspraak bevestigen.” problemet betekent “het probleem”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord problem: et problem (“een probleem”) → problemet (“het probleem”). De uitgang -et hoort dus bij de bepaalde vorm van dit woord. ordne betekent “regelen” of “in orde brengen”. Ook dit is een infinitief na for at; og verbindt deze handeling met bekræfte. Voorbeeld: Vi skal ordne sagen. — “We moeten de zaak regelen.” ombytningen betekent “de omruiling”. Het is de bepaalde vorm van en ombytning: en ombytning (“een omruiling”) → ombytningen (“de omruiling”). Het woord is hier het object van ordne. Samen betekent det, vi skal bruge “wat we nodig hebben”. for at leidt vervolgens twee doelhandelingen in: bekræfte problemet (“het probleem bevestigen”) en ordne ombytningen (“de omruiling regelen”). De hele zin betekent: “Daarmee hebben we wat we nodig hebben om het probleem te bevestigen en de omruiling te regelen.”