Nodige spullen kiezen en extra aankopen vermijden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg kom efter sko, men de andre varer, der står fremme, distraherer mig.

   Ik kwam voor schoenen, maar de andere spullen die hier uitgestald zijn leiden me af.

   kom

   kwam

   efter

   voor

   sko

   schoenen

   andre

   andere

   varer

   spullen; goederen

   står fremme

   staan uitgestald

   distraherer

   leidt af

   mig

   mij

   Uitgebreide uitleg

   kom is de verleden tijd van komme (komen): jeg kom betekent “ik kwam”. De tegenwoordige tijd is kommer. Voorbeeld: Jeg kommer i morgen. — “Ik kom morgen.” efter betekent hier “voor”. In de combinatie kom efter geeft het aan waarvoor iemand komt; kom efter sko betekent dus “kwam voor schoenen”. In andere contexten kan efter bijvoorbeeld een tijds- of volgordeverhouding aangeven, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. sko betekent hier “schoenen”. Het is zowel de enkelvoudsvorm als de onbepaalde meervoudsvorm; het bepaalde meervoud is skoene. Dat het hier om meervoud gaat, volgt uit de vaste vertaling en de context, niet uit een aparte meervoudsuitgang in sko. andre betekent “andere”. In de andre varer staat het bij een meervoudige, bepaalde naamwoordgroep: “de andere spullen”. De relevante vormen zijn anden bij gemeenschappelijk enkelvoud, andet bij onzijdig enkelvoud en andre bij meervoud. In een bepaalde enkelvoudige groep komen bijvoorbeeld den anden en det andet voor. Voorbeeld: De andre bøger ligger her. — “De andere boeken liggen hier.” varer betekent “spullen” of “goederen”. Het is het onbepaalde meervoud van vare (“spul; goed”); het bepaalde meervoud is varerne. Hier verwijst het volgens de vaste vertaling naar de andere uitgestalde spullen, niet noodzakelijk naar goederen in een engere handelsbetekenis. står fremme betekent samen “staan uitgestald” of “zichtbaar opgesteld zijn”. står is de tegenwoordige tijd van stå (“staan”). fremme is hier een bijwoord dat aangeeft dat iets zichtbaar of opgesteld aanwezig is. Der står fremme is de betrekkelijke bijzin “die uitgestald staan”; der is daarin het onderwerp en verandert in het Deens niet naar grammaticaal geslacht of getal. distraherer betekent “leidt af”. Het is de tegenwoordige tijd van distrahere. In distraherer mig zijn de uitgestalde spullen de veroorzaker van de afleiding en is mig degene die wordt afgeleid. Voorbeeld: Musikken distraherer mig. — “De muziek leidt me af.” mig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord jeg (“ik”). Jeg gebruik je als onderwerp; mig gebruik je als object, bijvoorbeeld na een werkwoord. Voorbeeld: Jeg ser ham. — “Ik zie hem.” De volledige zin bestaat uit twee verbonden delen. Jeg kom efter sko betekent “Ik kwam voor schoenen”. Men betekent “maar” en stelt daartegenover dat de andre varer, der står fremme — “de andere spullen die uitgestald zijn” — distraherer mig, “mij afleiden”. Samen betekent de zin: “Ik kwam voor schoenen, maar de andere spullen die hier uitgestald zijn leiden me af.”

2. Begynd med det, du kom efter, før du lægger noget andet til.

   Begin met waarvoor je gekomen bent voordat je iets anders toevoegt.

   Begynd

   begin

   med

   met

   det

   datgene; het

   du kom efter

   waarvoor je kwam

   før

   voordat

   du lægger … til

   je voegt toe

   noget andet

   iets anders

   Uitgebreide uitleg

   Begynd is de gebiedende wijs van begynde (“beginnen”). De vorm richt zich rechtstreeks tot du; de gebiedende wijs heeft hier geen zichtbaar persoonsachtervoegsel. Voorbeeld: Begynd nu. — “Begin nu.” med betekent hier “met” en introduceert datgene waarmee de handeling begint. In Begynd med det verwijst det naar het doel of de zaak die de persoon kwam halen of waarvoor die kwam. In de gegeven context is dat sko (“schoenen”). det is een enkelvoudige onzijdige vorm; het geslacht en getal zijn grammaticale eigenschappen van de vorm, niet een bewering dat er precies één voorwerp is. du kom efter bestaat uit het onderwerp du, de verleden tijd kom van komme (“komen”) en efter. In deze combinatie betekent komme efter noget “ergens voor komen” of “komen om iets te halen”, niet noodzakelijk “erna komen”. kom is de verleden tijd van komme en verandert hier niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Jeg kom efter mine sko. — “Ik kwam mijn schoenen halen.” det, du kom efter is een constructie met de betekenis “datgene waarvoor je kwam”. det is hier niet alleen het losse woord “het”: de bijzin du kom efter bepaalt welke zaak bedoeld wordt. De komma markeert de ingesloten bijzin. Een bruikbaar patroon is det, [onderwerp] [werkwoord] efter — “datgene waarvoor [iemand] kwam”. før betekent “voordat” en leidt de tijdsbepalende bijzin in. Het geeft aan dat de tweede handeling later moet plaatsvinden dan de eerste: eerst beginnen met het bedoelde, daarna pas iets anders toevoegen. In du lægger noget andet til is du opnieuw het onderwerp. lægger is de tegenwoordige tijd van lægge (“leggen”); met til vormt het werkwoord de constructie lægge noget til, “iets toevoegen”. Het losse til betekent dus in deze combinatie niet simpelweg alleen “naar”. Voorbeeld: Hun lægger sukker til. — “Zij voegt suiker toe.” noget andet betekent “iets anders”. noget is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader genoemd ding; het drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. andet is de onzijdige enkelvoudsvorm van anden (“andere”); vergelijk andre bij meervoud. Voorbeeld: Jeg vil have noget andet. — “Ik wil iets anders.” Samen betekent de zin: “Begin met datgene waarvoor je gekomen bent, voordat je iets anders toevoegt.” De gebiedende wijs Begynd geeft de instructie, med det noemt het startpunt, du kom efter identificeert dat startpunt als het doel van de komst, en før du lægger noget andet til plaatst het toevoegen van iets anders daarna. De toon is een directe, praktische instructie.

3. Skoene er nødvendige, men jakken frister bare.

   De schoenen zijn nodig, maar het jasje is alleen maar verleidelijk.

   Skoene

   de schoenen

   nødvendige

   nodig

   men

   maar

   jakken

   het jasje

   frister

   is verleidelijk

   bare

   alleen maar

   Uitgebreide uitleg

   Skoene betekent hier “de schoenen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van sko (“schoen”): sko → skoene. In het Deens wordt de bepaaldheid in deze vorm aan het woord zelf gehecht. nødvendige betekent “nodig” of “noodzakelijk”. Het beschrijft hier Skoene en staat in een vorm die bij een bepaald meervoud past. De basisvorm is nødvendig; een nuttig contrast is unødvendig (“onnodig”). Voorbeeld: Det er nødvendigt. — “Dat is noodzakelijk.” men betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling. jakken betekent hier “het jasje”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van jakke (“jasje”): jakke → jakken. De vorm verwijst naar één bepaald jasje in de gegeven situatie; het woord zelf draagt de bepaaldheid. frister betekent hier “is verleidelijk” of letterlijk “verleidt”. Het komt van friste (“verleiden, in de verleiding brengen”) en is de tegenwoordige tijd. De tegenwoordige vorm is bij deze betekenis niet verschillend voor de verschillende personen. Voorbeeld: Kagen frister. — “De taart is verleidelijk.” bare betekent hier “alleen maar” of “slechts”. Het beperkt de strekking van frister: het jasje is aantrekkelijk/verleidelijk, maar de zin zegt niet dat het noodzakelijk is. Samen vormen Skoene er nødvendige en jakken frister bare twee hoofddelen, verbonden door men. er is de tegenwoordige vorm van “zijn”; in het eerste deel wordt dus gezegd dat de schoenen nodig zijn. In het tweede deel is jakken het onderwerp en frister het werkwoord; bare maakt daarvan “is alleen maar verleidelijk”. De hele zin betekent: “De schoenen zijn nodig, maar het jasje is alleen maar verleidelijk.”

4. Så lad jakken blive ude af din kurv indtil videre.

   Houd het jasje dan voorlopig uit je mand.

   Så

   dan

   lad

   laat

   jakken

   het jasje

   blive

   blijven

   ude af

   uit

   din

   je/jouw

   kurv

   mand

   indtil videre

   voorlopig

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en sluit aan bij de voorafgaande situatie. In andere contexten kan het ook “dus” betekenen; hier heeft het die gevolgtrekkende of aansluitende betekenis niet als zelfstandige conclusie. lad is de gebiedende wijs van lade, “laten”. In de constructie lad + zelfstandig naamwoord + infinitief laat de spreker iets gebeuren of geeft hij aan dat iets in een toestand moet blijven: Lad døren stå åben. = “Laat de deur openstaan.” Het volgende werkwoord staat in de infinitief. jakken betekent hier “het jasje”. De basisvorm is jakke; jakken is de bepaalde enkelvoudsvorm met het achtervoegsel -en, tegenover en jakke, “een jasje”. Dit zelfstandig naamwoord is datgene wat men laat blijven. blive is de infinitief van blive, met onder meer de betekenissen “blijven” en “worden”. Na lad betekent lad ... blive hier “laat ... blijven”: het jasje moet in de genoemde toestand blijven. Voorbeeld: Lad bogen blive på bordet. = “Laat het boek op tafel blijven.” ude af beschrijft hier de toestand dat iets “uit” een plaats of ruimte is. Dat verschilt van ud af, dat een beweging naar buiten uitdrukt. Voorbeeld: Glasset er ude af skabet. = “Het glas is uit de kast.” In de vaste zin geeft ude af de plaatsrelatie tussen het jasje en de mand aan. din betekent “je/jouw” en verwijst naar één aangesproken bezitter. Bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord staat din, zoals bij kurv; bij een enkelvoudig onzijdig woord staat doorgaans dit, en bij meervoud dine. De vorm zegt wie de bezitter is, maar niet hoeveel manden er zijn. kurv betekent “mand”. Dit is de onbepaalde enkelvoudsvorm; de bepaalde vorm is kurven, “de mand”. Voorbeeld: Min kurv står her. = “Mijn mand staat hier.” indtil videre is een vaste tijdsbepaling met de betekenis “voorlopig”. In deze zin begrenst zij hoe lang de toestand geldt, zonder een later moment vast te leggen. Voorbeeld: Vi venter indtil videre. = “We wachten voorlopig.” Samen vormt Så lad jakken blive ude af din kurv indtil videre de aansporing: “Houd het jasje dan voorlopig uit je mand.” lad introduceert wat er moet gebeuren, jakken is datgene wat in de toestand blijft, ude af din kurv beschrijft die toestand en indtil videre geeft de tijdelijke duur aan.

5. De her sokker ville passe til skoene og erstatte mit slidte par.

   Deze sokken zouden bij de schoenen passen en mijn versleten paar vervangen.

   De her

   deze

   sokker

   sokken

   ville

   zouden

   passe til

   passen bij

   skoene

   de schoenen

   erstatte

   vervangen

   mit

   mijn

   slidte

   versleten

   par

   paar

   Uitgebreide uitleg

   De her is een informele, zeer gebruikelijke Deense manier om naar meerdere dingen te wijzen: “deze”. De staat hier bij een meervoudige referentie; her versterkt het aanwijzende karakter. Voorbeeld: De her bøger er nye. — “Deze boeken zijn nieuw.” sokker betekent hier “sokken”. Het is het meervoud van sok; het enkelvoud is dus en sok, terwijl sokker meerdere sokken aanduidt. ville betekent hier “zouden”. Het is de verleden tijd van het modale werkwoord ville en kan, zoals in de vaste vertaling, een voorwaardelijke of veronderstelde mogelijkheid uitdrukken. Het is dus niet op zichzelf een aparte conditionele verbuiging. In ville passe draagt ville die modaliteit, terwijl passe de handeling benoemt. Voorbeeld: De ville være gode til vinteren. — “Ze zouden goed zijn voor de winter.” passe til betekent “passen bij” of “geschikt zijn voor”. In deze zin gaat het om de combinatie van de sokken met de schoenen. De voorzetselcombinatie passe til hoort bij deze betekenis. Voorbeeld: Farven passer til jakken. — “De kleur past bij het jasje.” skoene betekent “de schoenen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van sko (“schoen”): sko kan als onbepaald meervoud (“schoenen”) voorkomen, terwijl skoene het bepaalde meervoud markeert. erstatte betekent “vervangen”. Dit is de infinitief, herkenbaar aan at erstatte (“vervangen”) wanneer de infinitief met at wordt gebruikt. Na ville verschijnt de infinitief zonder at, zoals in ville erstatte. Voorbeeld: Vi må erstatte den gamle del. — “We moeten het oude onderdeel vervangen.” mit betekent “mijn” bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het bezit zelf krijgt geen getalsbetekenis door mit; de vorm stemt af op het zelfstandig naamwoord waarbij het hoort. Hier past mit bij par, dat onzijdig is: et par, “een paar”. Vergelijk: min sko — “mijn schoen” en mine sko — “mijn schoenen”. slidte betekent hier “versleten”. Het is de adjectivische vorm van slidt, het voltooid deelwoord van slide (“slijten”), en beschrijft par. De vorm slidte wordt gebruikt vóór een bepaald zelfstandig naamwoord en ook bij meervoud; hij is hier dus niet de vorm van par zelf. Voorbeeld: Jeg bruger en slidt taske. — “Ik gebruik een versleten tas.” par betekent “paar”. In et par verwijst het naar twee bij elkaar horende voorwerpen; in deze zin gaat het door de context van de sokken om een paar sokken. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord, wat ook de keuze voor mit verklaart. Samen vormt De her sokker ville passe til skoene de betekenis “Deze sokken zouden bij de schoenen passen”. Daarna volgt og erstatte mit slidte par: og verbindt twee infinitieven die allebei onder ville vallen. De volledige zin betekent daarom: “Deze sokken zouden bij de schoenen passen en mijn versleten paar vervangen.”

6. De passer bedre til din plan end jakken.

   Ze passen beter bij je plan dan het jasje.

   De

   ze

   passer

   passen; geschikt zijn

   bedre

   beter

   plan

   plan

   jakken

   het jasje

   Uitgebreide uitleg

   De is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord als onderwerp: “ze”. In de gegeven context verwijst het naar de sokken uit de vorige zin. Het is niet hetzelfde als het aanwijzende de her (“deze”); in de vaste zin staat alleen De. passer komt van passe en is de tegenwoordige tijd. Het kan onder meer betekenen dat iets bij iets past, geschikt is of goed zit. In deze zin gaat het om passen bij een plan. Voorbeeld: Skoene passer til kjolen. — “De schoenen passen bij de jurk.” bedre is de vergrotende trap van god/godt in de betekenis “beter”. De vorm bedre wordt gebruikt om een vergelijking te maken; de vaste combinatie hier is bedre ... end — “beter ... dan”. Voorbeeld: Denne løsning er bedre end den anden. — “Deze oplossing is beter dan de andere.” plan is een zelfstandig naamwoord voor een plan of voornemen. In din plan betekent din “je/jouw” en staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Voorbeeld: Det passer til min plan. — “Dat past bij mijn plan.” jakken is de bepaalde enkelvoudsvorm van jakke, “jasje”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid: en jakke betekent “een jasje”, terwijl jakken “het jasje” betekent. Het zelfstandig naamwoord jakke is gemeenschappelijk geslacht; -en hoort bij deze vorm, niet bij passer of bedre. Samen vormt passer bedre til din plan end jakken de vergelijking “past beter bij je plan dan het jasje”. til koppelt datgene wat past aan het plan, en end introduceert waarmee het wordt vergeleken. De hele zin betekent dus: “Ze passen beter bij je plan dan het jasje.”

7. Jeg tager skoene og sokkerne med og går så.

   Ik neem de schoenen en sokken mee en vertrek dan.

   Jeg

   ik

   tager … med

   meenemen

   skoene

   de schoenen

   sokkerne

   de sokken

   går

   gaan of vertrekken

   så

   dan

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de persoonlijke vorm voor “ik” als onderwerp. De bijbehorende objectsvorm is mig: Jeg ser ham betekent “Ik zie hem”, terwijl Han ser mig betekent “Hij ziet mij”. tager ... med is hier de herbruikbare constructie “iets meenemen”. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”); med voegt het idee “mee” toe. De twee delen staan in deze zin uit elkaar door de meegenomen voorwerpen. Voorbeeld: Jeg tager en paraply med. — “Ik neem een paraplu mee.” skoene betekent hier “de schoenen”. Het zelfstandige naamwoord is sko; skoene is de bepaalde meervoudsvorm. Het achtervoegsel -ene markeert hier bepaald meervoud. Vergelijk: sko — “schoenen” in onbepaalde meervoudsvorm, skoene — “de schoenen”. sokkerne betekent “de sokken”. De basisvorm is sok, het onbepaalde meervoud is sokker, en sokkerne is het bepaalde meervoud. De vorm van het zelfstandig naamwoord zelf laat dus zowel het meervoud als de bepaaldheid zien. Voorbeeld: Jeg vasker sokkerne. — “Ik was de sokken.” går is de tegenwoordige tijd van gå. Het werkwoord kan letterlijk “gaan” of “lopen” betekenen; met de vaste vertaling is de betekenis hier “vertrekken”. Voorbeeld: Hun går nu. — “Zij vertrekt nu.” så betekent hier “dan” in de tijdsvolgorde. Het zegt dat het vertrekken volgt op het meenemen. Het is niet hetzelfde als så in de betekenis “zo” in elke context; de omliggende handeling bepaalt hier de tijdsbetekenis. De zin bouwt zo op: Jeg tager skoene og sokkerne med — “Ik neem de schoenen en de sokken mee”, en går så — “vertrek dan”. og verbindt de twee meegenomen voorwerpen en verbindt ook de handeling van meenemen met de daaropvolgende handeling. Samen betekent de volledige uiting: “Ik neem de schoenen en sokken mee en vertrek dan.”

8. Så bliver din indkøbstur målrettet og praktisk.

   Zo blijft je winkeltrip doelgericht en praktisch.

   Så

   zo / dan

   bliver

   blijft

   din

   je / jouw

   indkøbstur

   winkeltrip

   målrettet

   doelgericht

   praktisk

   praktisch

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “zo” en leidt het gevolg in dat op de eerdere handeling aansluit. Het kan in andere zinnen ook “dan” betekenen, bijvoorbeeld in Så går vi. — “Dan gaan we.” bliver is hier de vorm van blive voor de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent het, volgens de vaste vertaling, “blijft”: de winkeltrip behoudt of krijgt een doelgericht en praktisch karakter. blive kan in andere contexten ook “worden” betekenen; de context bepaalt welke lezing bedoeld is. Voorbeeld: Det bliver koldt. — “Het wordt koud.” din is een bezittelijk woord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht, zoals indkøbstur. De overeenkomst hangt dus niet alleen van de bezitter af, maar ook van het zelfstandig naamwoord: din bij zo’n enkelvoud, dit bij een onzijdig enkelvoud en dine bij een meervoud. Het betekent hier “je/jouw”, zonder op zichzelf een aantal personen of voorwerpen uit te drukken. indkøbstur is een zelfstandig naamwoord voor een trip die je maakt om inkopen te doen: “winkeltrip”. Het is een samenstelling van indkøb (“inkopen doen/winkelen; inkopen”) en tur (“tocht” of “trip”). De vorm in deze zin is enkelvoud; een bruikbare meervoudsvorm is indkøbsture. målrettet beschrijft de indkøbstur als doelgericht. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord na bliver, dus het krijgt geen extra uitgang door din indkøbstur. Voor een vergelijking gebruikt het Deens doorgaans mere målrettet (“doelgerichter”) en mest målrettet (“het meest doelgericht”). Voorbeeld: Planen er målrettet. — “Het plan is doelgericht.” praktisk is het tweede bijvoeglijke naamwoord en betekent hier “praktisch” of “handig in gebruik”. Het staat naast målrettet en beschrijft dezelfde winkeltrip. Ook hierbij zijn de gebruikelijke vergelijkingsvormen mere praktisk (“praktischer”) en mest praktisk (“het meest praktisch”). Voorbeeld: Løsningen er praktisk. — “De oplossing is praktisch.” Samen vormen din indkøbstur het onderwerp: “je winkeltrip”. bliver verbindt dit onderwerp met de twee eigenschappen målrettet og praktisk; og betekent “en” en koppelt de eigenschappen. Så maakt duidelijk dat dit als gevolg wordt gepresenteerd. De hele zin betekent daarom: “Zo blijft je winkeltrip doelgericht en praktisch.”