Het juiste woon-werkabonnement kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Min arbejdsplan har ændret sig, så jeg får måske brug for et pendlerkort.

   Mijn werkschema is veranderd, dus misschien heb ik een woon-werkabonnement nodig.

   arbejdsplan

   werkschema

   har ændret sig

   is veranderd

   så

   dus

   måske

   misschien

   får … brug for

   nodig hebben

   pendlerkort

   woon-werkabonnement

   Uitgebreide uitleg

   arbejdsplan betekent hier “werkschema”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: arbejde (“werk”) + plan (“plan”), met arbejds- als verbindende vorm. Het meervoud is arbejdsplaner. har ændret sig geeft aan dat het werkschema veranderd is. har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”) en vormt hier samen met het voltooid deelwoord ændret de voltooide tijd. ændret hoort bij het werkwoord ændre (“veranderen”). sig is een wederkerend voornaamwoord: de verandering wordt aan het onderwerp gekoppeld. Een vergelijkbaar patroon is Planen har ændret sig — “Het plan is veranderd.” så verbindt hier de verandering met het gevolg: “dus”. Het leidt het gevolg aan dat in het volgende deel wordt beschreven. måske betekent “misschien” en maakt de uitspraak onzeker. Het staat hier vóór het werkwoordelijke deel får brug for; het zegt dus niet dat de behoefte zeker is. får brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben”. Letterlijk bevat zij får, de vorm van få (“krijgen”), en brug for, “gebruik voor”, maar samen moet je haar als één herbruikbaar patroon leren: få brug for + zelfstandig naamwoord = “iets nodig hebben”. In deze zin is får de tegenwoordige vorm; het onderwerp jeg bepaalt de persoon, maar Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar persoon. Bijvoorbeeld: Jeg får brug for hjælp — “Ik heb hulp nodig.” pendlerkort betekent hier “woon-werkabonnement”. Het is een samengesteld woord met pendler (“for iemand die tussen woon- en werkplaats reist”) en kort (“kaart” of “abonnement/pas”). De precieze betekenis komt hier uit de combinatie en de context: het gaat om een abonnement voor woon-werkreizen, niet zomaar om een willekeurige kaart. Het onbepaalde lidwoord et laat zien dat dit zelfstandig naamwoord tot de et-groep behoort; het drukt op zichzelf geen aantal uit. Samen betekent de zin: Min arbejdsplan har ændret sig — “Mijn werkschema is veranderd”; så — “dus”; jeg får måske brug for et pendlerkort — “misschien heb ik een woon-werkabonnement nodig”. De volledige betekenis is daarom: “Mijn werkschema is veranderd, dus misschien heb ik een woon-werkabonnement nodig.”

2. Et kort hjælper kun, hvis det passer til, hvor ofte du rejser.

   Een abonnement helpt alleen als het past bij hoe vaak je reist.

   kort

   abonnement

   hjælper

   helpt

   kun

   alleen

   hvis

   als

   passer til

   past bij

   hvor ofte

   hoe vaak

   rejser

   reist

   Uitgebreide uitleg

   kort betekent hier een kaart of abonnement waarmee je reist; in deze context is “abonnement” de passende betekenis. Het is een zelfstandig naamwoord: et kort gebruikt het onzijdige lidwoord et. In andere contexten kan kort ook een kaartje of een kaart betekenen, maar de vaste vertaling en de context sturen hier naar een reisabonnement. hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). De vorm verandert in het Deens niet mee met de persoon: jeg hjælper, du hjælper en det hjælper. Voorbeeld: Det hjælper. — “Dat helpt.” kun beperkt de bewering tot de genoemde voorwaarde en betekent hier “alleen”. Het staat vóór de voorwaardelijke bijzin: iets helpt alleen onder die omstandigheid. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het patroon hvis ... geeft de voorwaarde; de hoofdzin beschrijft wat onder die voorwaarde geldt. Voorbeeld: Jeg kommer, hvis jeg har tid. — “Ik kom als ik tijd heb.” passer til betekent hier “passen bij” of “geschikt zijn voor”. passer is de tegenwoordige tijd van passe; ook deze werkwoordsvorm verandert niet met de persoon. Het voorzetsel til hoort bij deze betekenis: Det passer til planen. — “Dat past bij het plan.” hvor ofte vraagt naar de frequentie: “hoe vaak”. Het vormt hier samen met de rest van de bijzin een indirecte vraag over de frequentie van het reizen. Hvor tit is ook een mogelijke Deense manier om “hoe vaak” te vragen, maar in deze zin staat hvor ofte. rejser is de tegenwoordige tijd van rejse (“reizen”). De vorm kan in het Deens zowel bij du als bij andere personen in de tegenwoordige tijd worden gebruikt; het persoonlijk voornaamwoord geeft de persoon aan. In du rejser betekent het “je reist”. Voorbeeld: Jeg rejser ofte. — “Ik reis vaak.” Samen betekent Et kort hjælper kun “Een abonnement helpt alleen”. De voorwaardelijke bijzin hvis det passer til, hvor ofte du rejser voegt de voorwaarde toe: het abonnement moet aansluiten bij de frequentie waarmee je reist. Het volledige patroon is dus: X hjælper kun, hvis ... — “X helpt alleen als ...”. De hele zin betekent: “Een abonnement helpt alleen als het past bij hoe vaak je reist.”

3. Det føles besværligt at købe enkeltbilletter, nu hvor jeg rejser oftere.

   Losse kaartjes kopen voelt nu onhandig, omdat ik vaker reis.

   Det

   het

   føles

   voelt

   besværligt

   onhandig

   købe

   kopen

   enkeltbilletter

   losse kaartjes

   nu hvor

   nu dat

   rejser

   reis

   oftere

   vaker

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier een voorlopig onderwerp: het verwijst niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord, maar maakt de constructie Det føles ... at ... mogelijk. De inhoud volgt in de infinitiefgroep at købe enkeltbilletter. føles is de tegenwoordige tijd van føle (“voelen”, hier: “aanvoelen”). De vorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal: jeg føler, du føler en det føles laten zien dat alleen het werkwoord zelf in deze vorm een vaste uitgang heeft; føles heeft hier bovendien de betekenis “voelt/komt over”, niet “voelt iets met de hand”. besværligt betekent hier “onhandig” of “lastig”. Het is de onzijdige vorm van besværlig; die vorm past bij het voorlopige onzijdige det. Bijvoorbeeld: Det er besværligt. — “Dat is lastig.” at købe bestaat uit at plus het infinitief købe, “kopen”. Na at staat hier dus de basisvorm, niet een vervoegde vorm. Bijvoorbeeld: Jeg prøver at købe en billet. — “Ik probeer een kaartje te kopen.” enkeltbilletter betekent “losse kaartjes”: kaartjes die afzonderlijk worden gekocht, tegenover bijvoorbeeld een abonnement of een andere reisoplossing. Het is het meervoud van enkeltbillet. Het eerste deel vormt samen met billetter één Deens samengesteld zelfstandig naamwoord. nu hvor is een vaste voegwoordelijke combinatie met de betekenis “nu dat” of, in deze zin natuurlijker, “omdat ik nu”. Ze leidt hier de omstandigheid in die verklaart waarom het kopen onhandig aanvoelt. rejser is de tegenwoordige tijd van rejse, “reizen”. De expliciete vorm jeg geeft aan wie reist. Deense werkwoorden krijgen in de tegenwoordige tijd geen verschillende persoonsuitgangen: jeg rejser en du rejser gebruiken dezelfde werkwoordsvorm. oftere is de vergrotende vorm van het bijwoord ofte, “vaak”: ofte → oftere (“vaker”). De vergelijking is hier niet met een expliciet genoemde persoon, maar met een eerdere of andere frequentie: de spreker reist nu vaker dan voorheen of dan in de relevante vergelijking. Samen betekent Det føles besværligt “Het voelt onhandig”, gevolgd door de inhoud at købe enkeltbilletter — “om losse kaartjes te kopen”. nu hvor jeg rejser oftere geeft de redengevende omstandigheid: “nu ik vaker reis”. De volledige betekenis is daarom: “Losse kaartjes kopen voelt nu onhandig, omdat ik vaker reis.”

4. Så sammenlign det fleksible kort med det almindelige kort.

   Vergelijk dan het flexibele abonnement met het gewone abonnement.

   Så

   dan

   sammenlign

   vergelijk

   fleksible

   flexibele

   kort

   abonnement

   almindelige

   gewone

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier vooraan en betekent dan in de overgang naar deze opdracht. De betekenis hier wordt door de vaste vertaling en de context ondersteund. sammenlign is de gebiedende wijs van sammenligne (vergelijken). De vorm spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan: Sammenlign ... = Vergelijk .... De infinitief eindigt op -e, terwijl deze opdrachtvorm hier geen -e heeft. Een bruikbaar patroon is: Sammenlign A med B = Vergelijk A met B. fleksible hoort bij kort en betekent hier flexibele. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is fleksibel. Bij onzijdig enkelvoud in onbepaalde vorm is de vorm fleksibelt, bijvoorbeeld in et fleksibelt kort; in een bepaalde woordgroep met det is de vorm fleksible, zoals in det fleksible kort. Fleksible komt ook voor bij meervoud. kort betekent in deze zin niet zomaar een fysiek kaartje. Volgens de vaste vertaling en de omliggende context gaat het om een abonnement of pas. Het woord is een zelfstandig naamwoord en blijft in beide woordgroepen hetzelfde; de twee opties worden onderscheiden door fleksible en almindelige. det fleksible kort is de eerste zaak die vergeleken moet worden: het flexibele abonnement. det is hier het bepaalde lidwoord bij het onzijdige enkelvoudige kort; het drukt op zichzelf geen aantal uit. In een dergelijke bepaalde woordgroep staan det en de vorm fleksible samen vóór het zelfstandig naamwoord. almindelige is de vorm van almindelig die hier bij een bepaalde woordgroep staat en betekent gewone. Bij onzijdig enkelvoud in onbepaalde vorm is de vorm almindeligt, bijvoorbeeld in et almindeligt kort; in een bepaalde woordgroep en bij meervoud is almindelige gebruikelijk. Het bijvoeglijk naamwoord heeft dus zelf deze vorm; kort is niet de basisvorm ervan. det almindelige kort is de tweede zaak in de vergelijking: het gewone abonnement. Ook hier markeert det samen met de bijvoeglijke vorm de bepaalde woordgroep. Samen geeft de volgorde Så sammenlign det fleksible kort med det almindelige kort de opdracht: Vergelijk dan het flexibele abonnement met het gewone abonnement. De constructie A med B geeft aan waarmee A wordt vergeleken. De zin zegt alleen dat deze twee opties vergeleken moeten worden; hij zegt niet welke optie beter is.

5. Hvis mit arbejdsmønster bliver ved med at ændre sig, passer det fleksible kort måske bedre til mig.

   Als mijn werkpatroon blijft veranderen, past het flexibele abonnement misschien beter bij mij.

   Hvis

   als

   arbejdsmønster

   werkpatroon

   bliver ved med at ændre sig

   blijft veranderen

   fleksible

   flexibele

   kort

   abonnement

   måske

   misschien

   passer

   past

   bedre

   beter

   til mig

   bij mij

   Uitgebreide uitleg

   Hvis betekent hier “als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. Het patroon Hvis + zin, ... is bruikbaar voor een voorwaarde: Hvis du arbejder hjemmefra, ... = “Als je thuiswerkt, ...”. arbejdsmønster betekent hier “werkpatroon”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord met arbejd- (verbonden met arbejde, “werk”) en mønster (“patroon”); als geheel verwijst het naar de manier waarop iemand werkt. mit staat ervoor omdat arbejdsmønster een onzijdig zelfstandig naamwoord is; mit is de vorm van “mijn” bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. bliver ved med at ændre sig betekent “blijft veranderen”. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden, blijven”). De constructie blive ved med at + infinitief drukt voortduring uit: iets gaat door. ændre sig is “veranderen”; sig maakt de uitdrukking reflexief. Voorbeeld: Hun bliver ved med at spørge. = “Ze blijft vragen.” fleksible betekent “flexibele”. Het bijvoeglijk naamwoord is fleksibel; fleksible is hier de bepaalde vorm bij det ... kort. In het Deens heeft de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord deze -e-uitgang; die is hier dus niet specifiek een aparte onzijdige vorm. kort betekent in deze context “abonnement”. De vertaling en de context maken duidelijk dat het om een abonnementsoptie gaat, hoewel kort in andere contexten ook “kaart” kan betekenen. Het is hier een onzijdig zelfstandig naamwoord, wat ook zichtbaar is in det. måske betekent “misschien” en maakt de uitspraak onzeker: het flexibele abonnement past mogelijk beter, maar dat wordt niet als zekerheid gepresenteerd. passer is de tegenwoordige tijd van passe (“passen”). In passe til nogen betekent het dat iets geschikt is voor iemand: Det passer til hende. = “Dat past bij haar.” Het onderwerp van passer is hier det, dat naar het flexibele abonnement verwijst. bedre betekent “beter”. Het is de vergrotende trap van god: god – bedre – bedst (“goed – beter – best”). Hier vergelijkt bedre het flexibele abonnement met een andere optie; in de context is dat het gewone abonnement. De vergelijking blijft voorzichtig door måske. til mig betekent “bij mij” in de constructie passe til mig: iets is geschikt voor de spreker. mig is de vorm van jeg (“ik”) die na een voorzetsel wordt gebruikt: til mig, maar jeg wanneer het voornaamwoord onderwerp is. Voorbeeld: Den løsning passer til mig. = “Die oplossing past bij mij.” Samen betekent Hvis mit arbejdsmønster bliver ved med at ændre sig “Als mijn werkpatroon blijft veranderen”. De hoofdzin passer det fleksible kort måske bedre til mig betekent “past het flexibele abonnement misschien beter bij mij”. De volledige uitspraak stelt dus voorzichtig dat het flexibele abonnement geschikter kan zijn als het werkpatroon blijft veranderen.

6. Det lyder nyttigt, hvis du nogle gange arbejder hjemmefra.

   Dat klinkt handig als je soms thuiswerkt.

   Det lyder

   Dat klinkt

   nyttigt

   handig; nuttig

   hvis du

   als je

   nogle gange

   soms

   arbejder

   werkt

   hjemmefra

   thuis; vanuit huis

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder betekent hier dat iets een bepaalde indruk wekt: “dat klinkt”. Det is het onzijdige pronomen dat hier als onderwerp van de onpersoonlijke formulering staat; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het naar de besproken mogelijkheid of situatie verwijst. Lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). Bijvoorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” Nyttigt betekent hier “handig” of “nuttig”. De vorm is het onzijdige enkelvoud van nyttig, omdat het bij det hoort. Vergelijk: en nyttig idé — “een nuttig idee” tegenover et nyttigt råd — “een nuttig advies”. De vorm nyttigt is dus de vorm van het bijvoeglijk naamwoord, niet van een zelfstandig naamwoord. Hvis du introduceert een voorwaardelijke bijzin: “als je”. Hvis betekent “als” in deze voorwaardelijke betekenis, en du is de tweede persoon enkelvoud (“je/jij”). Bijvoorbeeld: Hvis du har tid, kan vi gå. — “Als je tijd hebt, kunnen we gaan.” Nogle gange betekent “soms” of letterlijk “enkele keren”. Het is een vaste bijwoordelijke uitdrukking die de frequentie van de handeling aangeeft. Bijvoorbeeld: Jeg læser nogle gange hjemme. — “Ik lees soms thuis.” Arbejder betekent hier “werkt”. Het is de tegenwoordige tijd van arbejde (“werken”) bij du: du arbejder. In het Deens heeft deze werkwoordsvorm hier geen aparte uitgang voor tweede persoon enkelvoud; het onderwerp du geeft aan wie werkt. Bijvoorbeeld: Du arbejder i morgen. — “Je werkt morgen.” Hjemmefra betekent “vanuit huis” of natuurlijker “thuis” wanneer het gaat om de plaats van waaruit iemand werkt. Het bevat de betekenis van hjemme (“thuis”) plus fra (“vanuit/van”). Bijvoorbeeld: Hun arbejder hjemmefra. — “Zij werkt thuis.” Samen vormt Det lyder nyttigt de hoofdzin “Dat klinkt handig”. Hvis du nogle gange arbejder hjemmefra is de voorwaardelijke bijzin “als je soms thuiswerkt”. De volledige uiting betekent dus: “Dat klinkt handig als je soms thuiswerkt.”

7. Jeg vil sammenligne begge muligheder i transportappen efter arbejde.

   Ik ga beide opties na mijn werk vergelijken in de vervoersapp.

   Jeg vil

   ik wil

   sammenligne

   vergelijken

   begge

   beide

   muligheder

   mogelijkheden

   transportappen

   de vervoersapp

   efter arbejde

   na het werk

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil geeft hier aan dat de spreker van plan is iets te doen: “ik ga/ik wil”. vil is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord ville; het onderwerp Jeg bepaalt hier de betekenis als eerste persoon. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik ga lezen.” sammenligne betekent “vergelijken”. Dit is de infinitief die na vil staat. De vorm verandert hier niet voor de persoon; het modale werkwoord draagt de persoonsinformatie. Voorbeeld: Vi vil sammenligne priserne. — “Wij gaan de prijzen vergelijken.” begge betekent “beide” en verwijst naar precies twee zaken. Het staat hier vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord muligheder. Voorbeeld: Jeg kender begge svar. — “Ik ken beide antwoorden.” muligheder betekent hier “opties” of “mogelijkheden”. De enkelvoudsvorm is mulighed; muligheder is het meervoud. In begge muligheder vormt het samen met begge de groep “beide opties”. Voorbeeld: Der er flere muligheder. — “Er zijn meerdere mogelijkheden.” transportappen betekent “de vervoersapp”. Het is een samenstelling van transport en appen; appen is de bepaalde vorm van app (“app”), dus de bepaaldheid zit aan het laatste deel van de samenstelling. Voorbeeld: Jeg åbner transportappen. — “Ik open de vervoersapp.” efter arbejde betekent “na het werk”. efter geeft een tijdstip ná iets aan, en arbejde wordt in deze vaste tijdsaanduiding zonder lidwoord gebruikt. Voorbeeld: Jeg træner efter arbejde. — “Ik sport na het werk.” Samen vormen de delen: Jeg vil + sammenligne = “ik ga vergelijken”; begge muligheder = “beide opties”; i transportappen = “in de vervoersapp”; en efter arbejde = “na het werk”. De volledige betekenis is daarom: “Ik ga beide opties na mijn werk in de vervoersapp vergelijken.”

8. Vælg det kort, der passer til din faktiske uge, ikke en ideel arbejdsplan.

   Kies het abonnement dat past bij je echte week, niet bij een ideaal schema.

   Vælg

   kies

   det

   het

   kort

   abonnement

   passer til

   past bij

   faktiske

   echte

   uge

   week

   ikke

   niet

   ideel

   ideaal

   arbejdsplan

   werkschema

   Uitgebreide uitleg

   Vælg is de gebiedende wijs van vælge (“kiezen”). In deze vorm staat geen uitgedrukt onderwerp: Vælg ... betekent “Kies ...”. Voorbeeld: Vælg en mulighed. — “Kies een optie.” det is hier de vorm voor onzijdig enkelvoud bij kort; in de vaste vertaling krijgt de combinatie de betekenis “het abonnement”. De Deense vormen den en det onderscheiden respectievelijk gemeenschappelijk en onzijdig geslacht in zulke bepalende of verwijzende functies. De vorm det bepaalt op zichzelf niet welke zaak bedoeld wordt; de vaste vertaling geeft hier de bedoelde betekenis. kort betekent hier “abonnement”, in de betekenis van een kaart of pas die toegang geeft tot een dienst. In een andere context kan hetzelfde woord bijvoorbeeld “kaart” betekenen. Het is een zelfstandig naamwoord; het onbepaalde meervoud is ook kort, zodat enkelvoud en meervoud daar dezelfde spelling hebben. Voorbeeld: Jeg køber et kort. — “Ik koop een abonnement.” passer til betekent “past bij” of “geschikt is voor”. passer is de tegenwoordige tijd van passe, en til is het voorzetsel dat in deze constructie bij de bestemming of geschiktheid hoort. Het patroon X passer til Y betekent dat X bij Y past of voor Y geschikt is. Voorbeeld: Denne løsning passer til mig. — “Deze oplossing past bij mij.” faktiske betekent hier “echte” of “werkelijke”. De basisvorm is faktisk; de vorm met -e staat in deze bepaalde naamwoordgroep: din faktiske uge. De uitgang hoort bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij uge. Voorbeeld: Vi ser på de faktiske tal. — “We kijken naar de werkelijke cijfers.” uge betekent “week”. Het is een gemeenschappelijk-geslachtelijk zelfstandig naamwoord: en uge; het meervoud is uger. In din faktiske uge betekent din “je/jouw” en wordt de week aan de aangesprokene gekoppeld. Voorbeeld: Min uge er travl. — “Mijn week is druk.” ikke betekent “niet” en ontkent hier het tweede deel van het contrast. De woorden erna vormen een verkorte tegenstelling: de keuze moet niet bij een ideale werkplanning passen. In een volledige Deense zin staat ikke doorgaans als ontkenningswoord bij de zin of het werkwoord; hier ontbreekt het herhaalde werkwoord door ellips. ideel betekent “ideaal”. Dit is de vorm voor gemeenschappelijk geslacht in het onbepaalde enkelvoud, passend bij en arbejdsplan: en ideel arbejdsplan. Een bruikbaar contrast is realistisk (“realistisch”), voor iets dat praktisch op de werkelijkheid is afgestemd. Voorbeeld: Det er en ideel løsning. — “Dat is een ideale oplossing.” arbejdsplan betekent “werkschema” of “werkplanning”. Het is een samengesteld Deens zelfstandig naamwoord over een plan voor werk. Het is gemeenschappelijk geslacht: en arbejdsplan; het meervoud is arbejdsplaner. Voorbeeld: Jeg følger min arbejdsplan. — “Ik volg mijn werkschema.” Samen vormt Vælg det kort de instructie “Kies het abonnement”. De relatieve bijzin der passer til din faktiske uge betekent “dat bij je echte week past”; der verbindt die bijzin met het gekozen abonnement. Het slot ikke en ideel arbejdsplan geeft de tegenstelling “niet bij een ideaal schema”, waarbij de eerder genoemde passendheidsrelatie wordt weggelaten. De volledige betekenis is dus: “Kies het abonnement dat bij je echte week past, niet bij een ideaal schema.”