Een veilige wandelroute plannen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Bjergstien ser smuk ud, men den kan være for svær for begyndere.

   Het bergpad ziet er mooi uit, maar het kan te moeilijk zijn voor beginners.

   Bjergstien

   het bergpad

   ser … ud

   eruitzien

   smuk

   mooi

   men

   maar

   den

   het

   kan være

   kan zijn

   for svær

   te moeilijk

   begyndere

   beginners

   Uitgebreide uitleg

   Bjergstien betekent hier “het bergpad”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: bjerg betekent “berg” en sti “pad”. De basis van de samenstelling is bjergsti; de uitgang -en maakt die samenstelling bepaald: bjergsti + -en = bjergstien, “het bergpad”. Voorbeeld: Skovstien er lang. — “Het bospad is lang.” ser ... ud is een vaste constructie voor “eruitzien”. Het werkwoord ser is de tegenwoordige tijd van se (“zien”); ud hoort hier bij de constructie en betekent hier niet afzonderlijk “naar buiten”. Het patroon is [onderwerp] ser [bijvoeglijk naamwoord] ud: Huset ser gammelt ud. — “Het huis ziet er oud uit.” smuk betekent hier “mooi” en beschrijft hoe het bergpad eruitziet. Het is de grondvorm van het bijvoeglijk naamwoord. Bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord vaak de vorm smukt, bijvoorbeeld Et smukt hus — “Een mooi huis”. Bij een gemeenschappelijk enkelvoud, zoals en sti, blijft de vorm smuk: En smuk sti — “Een mooi pad”. In de vaste zin staat smuk predicatief na ser en beschrijft het Bjergstien. men verbindt twee delen met een tegenstelling en betekent “maar”. Het tweede deel beperkt de positieve indruk uit het eerste deel: iets kan er mooi uitzien, maar toch moeilijk zijn. den is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon enkelvoud voor een en-woord. Hier verwijst het volgens de vertaling naar het bergpad. Het is het onderwerp van het tweede deel van de zin. De vorm den geeft dus de grammaticale soort van het bedoelde zelfstandig naamwoord aan; hij betekent niet op zichzelf “pad”. kan være bestaat uit kan, de tegenwoordige vorm van kunne, plus het infinitief være (“zijn”). kan drukt hier mogelijkheid uit: het bergpad kan een bepaalde eigenschap hebben. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Det kan være svært. — “Het kan moeilijk zijn.” for svær betekent “te moeilijk”. svær is hier het bijvoeglijk naamwoord “moeilijk”; for staat ervoor en maakt de beoordeling “overmatig moeilijk”. De grondvorm is svær; de vergelijkende vorm is sværere (“moeilijker”), bijvoorbeeld Denne vej er sværere. — “Deze weg is moeilijker.” begyndere betekent “beginners”. Het is het meervoud van begynder (“beginner”) en is hier onbepaald meervoud: er wordt geen specifieke groep met een bepaald lidwoord aangewezen. Voorbeeld: Kurset er for begyndere. — “De cursus is voor beginners.” Samen vormen de delen: Bjergstien ser smuk ud = “Het bergpad ziet er mooi uit”, men = “maar”, en den kan være for svær for begyndere = “het kan te moeilijk zijn voor beginners”. De volledige betekenis is: “Het bergpad ziet er mooi uit, maar het kan te moeilijk zijn voor beginners.”

2. Lad os tjekke afstanden, højdeforskellen og vejrudsigten, før vi beslutter os.

   Laten we de afstand, het hoogteverschil en de weersvoorspelling controleren voordat we beslissen.

   Lad os

   laten we

   tjekke

   controleren

   afstanden

   de afstand

   højdeforskellen

   het hoogteverschil

   og

   en

   vejrudsigten

   de weersvoorspelling

   før

   voordat

   vi

   wij

   beslutter os

   beslissen

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel te doen: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade, en os betekent “ons”; samen vormt dit geen gewone mededeling over een bevel, maar een voorstel waarbij de spreker zichzelf en anderen insluit. Daarna volgt de infinitief: Lad os tjekke = “laten we controleren”. tjekke betekent hier “controleren” of “nakijken”. De vorm is de infinitief; die volgt in deze constructie op Lad os. Voorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” afstanden betekent “de afstand”. Het zelfstandig naamwoord is afstand; afstanden is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de afstand”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Voorbeeld: Afstanden er kort. — “De afstand is kort.” højdeforskellen betekent “het hoogteverschil”. Het basiswoord is højdeforskel; højdeforskellen is daarvan de bepaalde enkelvoudsvorm. Het eerste deel verwijst naar hoogte en het tweede naar verschil, maar de volledige samenstelling functioneert als één zelfstandig naamwoord. og is het voegwoord “en”. Het verbindt hier de drie zaken die gecontroleerd moeten worden: de afstand, het hoogteverschil en de weersvoorspelling. vejrudsigten betekent “de weersvoorspelling”. Het basiswoord is vejrudsigt; vejrudsigten is de bepaalde enkelvoudsvorm. Zoals bij afstanden staat -en hier voor bepaaldheid. Voorbeeld: Jeg læser vejrudsigten. — “Ik lees de weersvoorspelling.” før betekent “voordat” wanneer het een gebeurtenis in een bijzin inleidt. Hier leidt het de bijzin før vi beslutter os in, die aangeeft dat het controleren eerder gebeurt dan het beslissen. vi betekent “wij”. Het is het onderwerp van de bijzin. De vorm vi wordt gebruikt voor een meervoudige eerste persoon; de spreker maakt dus deel uit van de groep die beslist. beslutter os betekent hier “beslissen”. Beslutter is de tegenwoordige tijd van beslutte, “beslissen”. Os is een wederkerend voornaamwoord dat bij deze uitdrukking hoort: beslutte sig betekent letterlijk ongeveer “zich beslissen”, maar wordt natuurlijk vertaald als “beslissen”. Met vi verschijnt de combinatie als vi beslutter os. De volledige opbouw is Lad os + infinitief tjekke + drie bepaalde zelfstandige naamwoorden, gevolgd door før + vi beslutter os. De zin betekent daardoor: “Laten we de afstand, het hoogteverschil en de weersvoorspelling controleren voordat we beslissen.” De volgorde maakt duidelijk dat het controleren voorafgaat aan het beslissen.

3. Det er en ret lang rute.

   Het is een behoorlijk lange route.

   Det er

   het is

   ret

   behoorlijk

   lang

   lang

   rute

   route

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier de uitdrukking voor “het is”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende personen in de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Det er koldt. — “Het is koud.” ret staat vóór lang en verzacht de beschrijving: “behoorlijk” of “tamelijk”. Het is hier een bijwoord, geen bijvoeglijk naamwoord. Voorbeeld: Det er ret svært. — “Het is behoorlijk moeilijk.” lang betekent hier “lang” en beschrijft rute. De vorm is de onbepaalde enkelvoudsvorm bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord. Vergelijk de bruikbare reeks lang — langt — lange: respectievelijk bijvoorbeeld bij een onbepaald enkelvoudig gemeenschappelijk woord, een onzijdig enkelvoudig woord, en meervoud of bepaalde vormen. Voorbeeld: en lang vej — “een lange weg”; et langt svar — “een lang antwoord”. rute betekent “route” of “traject”. en rute is de onbepaalde enkelvoudsvorm; de bepaalde vorm is ruten (“de route”). Het lidwoord en markeert hier een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord; het stelt op zichzelf geen specifieke numerieke telling als boodschap centraal. Samen geeft Det er en ret lang rute. de betekenis: “Het is een behoorlijk lange route.” De structuur is Det er + en + graadbijwoord + bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord: eerst wordt iets als “het” aangeduid, daarna wordt gezegd dat het een route is en wordt die route als behoorlijk lang beschreven.

4. Vejrudsigten siger, at der kommer let regn om eftermiddagen.

   De weersvoorspelling zegt dat er 's middags lichte regen valt.

   Vejrudsigten

   de weersvoorspelling

   siger

   zegt

   kommer

   komt

   let

   licht

   regn

   regen

   eftermiddagen

   de namiddag

   Uitgebreide uitleg

   Vejrudsigten betekent hier “de weersvoorspelling”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en vejrudsigt: en vejrudsigt = een weersvoorspelling, vejrudsigten = de weersvoorspelling. Het eerste deel vejr- verwijst naar het weer; als geheel is het één zelfstandig naamwoord. siger is de tegenwoordige tijd van at sige (“zeggen”). De vorm betekent hier dat de weersvoorspelling iets meldt of voorspelt. Voorbeelden: Jeg siger det. = “Ik zeg het.” Hun siger, at det regner. = “Zij zegt dat het regent.” kommer is de tegenwoordige tijd van at komme (“komen”). In der kommer ... gebruikt het Deens deze vorm om aan te geven dat iets verschijnt of verwacht wordt; bij weer kan dat natuurlijk als “er valt/komt ...” worden vertaald. Het is dus niet nodig om hier een bewegende persoon als onderwerp te veronderstellen. let betekent hier “licht” in de betekenis van geringe intensiteit. Het staat bij regn en beschrijft dus de regen. De relevante tegenstelling is let regn (“lichte regen”) tegenover kraftig regn (“hevige regen”). In andere contexten kan let ook “gemakkelijk” of “licht van gewicht” betekenen, maar dat zijn niet de bedoelde betekenissen hier. regn betekent “regen”. Het is een weer- en stofnaamwoord dat vaak zonder bepaald lidwoord wordt gebruikt wanneer men regen als verschijnsel bedoelt, zoals in Der kommer regn. = “Er komt regen” of “Het gaat regenen.” Het zelfstandig naamwoord is niet hetzelfde als het werkwoord regne (“regenen”). eftermiddagen betekent “de namiddag”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en eftermiddag: en eftermiddag = een namiddag, eftermiddagen = de namiddag. In de tijdsaanduiding om eftermiddagen betekent het geheel “'s middags” of “in de namiddag”. Het bepaalde lidwoord zit hier aan het zelfstandig naamwoord vast. De hoofdzin Vejrudsigten siger heeft vejrudsigten als onderwerp en siger als werkwoord: “De weersvoorspelling zegt”. Daarna volgt de inhoud van die voorspelling met at (“dat”). In at der kommer let regn is der een formeel plaatsingswoord in de constructie “er komt ...”; let regn is wat er verwacht wordt. De tijdsbepaling om eftermiddagen maakt duidelijk wanneer dit gebeurt. Samen betekent de hele zin: “De weersvoorspelling zegt dat er 's middags lichte regen valt.”

5. Så skal vi starte tidligt og have en reserveplan.

   Dan moeten we vroeg beginnen en een reserveplan hebben.

   Så

   dan

   skal vi

   moeten we

   starte

   beginnen

   tidligt

   vroeg

   have

   hebben

   reserveplan

   reserveplan

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier aan het begin en verwijst naar een gevolgtrekking of volgende stap: “dan”. In andere contexten kan het ook “zo” betekenen, maar hier past de gevolgtrekkende betekenis bij de vaste vertaling. skal vi bestaat uit de persoonsvorm skal van skulle en het voornaamwoord vi (“we”). In deze zin drukt skal uit wat wij moeten doen; het legt dus verplichting of noodzaak op. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief. Bijvoorbeeld: Vi skal vente. — “We moeten wachten.” starte betekent hier “beginnen”. Dit is de infinitief na skal; de tegenwoordige tijd is starter en de verleden tijd is startede. Bijvoorbeeld: Vi starter nu. — “We beginnen nu.” tidligt is een bijwoord met de betekenis “vroeg” en bepaalt wanneer de handeling plaatsvindt. Het hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord tidlig; tidligt is de vorm die hier adverbiaal wordt gebruikt. Bijvoorbeeld: Hun kommer tidligt. — “Zij komt vroeg.” have betekent “hebben”. Ook dit is een infinitief na skal, zodat de twee handelingen parallel zijn: starte en have. De tegenwoordige tijd is har. Bijvoorbeeld: De har en plan. — “Zij hebben een plan.” reserveplan is een zelfstandig naamwoord voor een plan dat als alternatief of reserve dient. Het is een Deens samengesteld woord, geschreven als één woord; het meervoud is reserveplaner. In en reserveplan maakt en het zelfstandig naamwoord onbepaald, maar het drukt hier niet op zichzelf een bepaald aantal uit. De hele structuur is Så skal vi [infinitief] og [infinitief]: “Dan moeten we [iets doen] en [iets anders doen].” Så skal vi starte tidligt betekent “Dan moeten we vroeg beginnen”; og have en reserveplan voegt de tweede vereiste handeling toe: “en een reserveplan hebben”. Samen betekent de zin: “Dan moeten we vroeg beginnen en een reserveplan hebben.”

6. Der er en kortere rute, som fører tilbage til den samme station.

   Er is een kortere route die teruggaat naar hetzelfde station.

   Der er

   er is

   kortere

   korter

   rute

   route

   fører

   leidt

   tilbage

   terug

   den samme

   hetzelfde

   station

   station

   Uitgebreide uitleg

   Der er is een vaste Deense constructie om het bestaan of de aanwezigheid van iets te zeggen: “er is” of “er zijn”. Het zelfstandig naamwoord erna bepaalt enkelvoud of meervoud: Der er en plan. — “Er is een plan.”; Der er flere planer. — “Er zijn meerdere plannen.” Het onbepaalde lidwoord en in de eerste zin markeert hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord, maar betekent op zichzelf niet noodzakelijk het getal één als nadruk. kortere betekent hier “korter” en is de vergrotende trap van kort (“kort”). De vorm vergelijkt deze route met een andere, eerder bedoelde of uit de situatie afleidbare route; de zin zegt niet welke route dat vergelijkingspunt is. Een voorbeeld: Denne vej er kortere. — “Deze weg is korter.” De overtreffende trap is kortest (“het kortst”). rute is een zelfstandig naamwoord voor een route of traject. Het is een gemeenschappelijk-geslachtswoord: en rute, bepaald ruten (“de route”), meervoud ruter (“routes”). In deze zin is rute het ding waarvan het bestaan met Der er wordt meegedeeld. fører betekent hier “leidt”. Het is de tegenwoordige tijd van føre (“leiden” of “brengen”) en heeft in het Deens dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg fører, du fører, den fører. In deze zin is de route het grammaticale onderwerp van fører: de route leidt naar een station. Dat is iets anders dan følger (“volgt”), waarbij iemand of iets een route volgt. tilbage betekent “terug” en geeft de richting of terugkeer aan. Samen met fører vormt het de betekenis “terugleiden” of “teruggaan naar” in deze context. Het staat na fører in de vaste zin, maar de precieze plaats van zulke bijwoorden kan in andere Deense zinnen variëren. den samme betekent “dezelfde”. samme is de vorm die een gelijkheid met iets eerder bedoelds uitdrukt; den past hier bij het gemeenschappelijke geslacht en enkelvoud van station. Vergelijk: det samme hus — “hetzelfde huis”, waarbij det bij hus hoort. samme zelf verandert niet zoals een bijvoeglijk naamwoord in geslacht of getal. station betekent “station”. Het is hier enkelvoud en gemeenschappelijk geslacht: en station, bepaald stationen (“het station/de station”). In den samme station staat het onbepaalde woord niet, omdat den samme het station als een bepaald, eerder geïdentificeerd station aanduidt. De volledige structuur is Der er [en kortere rute], som [fører tilbage til den samme station]: “Er is een kortere route die teruggaat naar hetzelfde station.” som verbindt de beschrijving met rute; de bijzin zegt wat deze route doet. De hele uiting introduceert dus het bestaan van een kortere route en beschrijft haar richting naar hetzelfde station.

7. Det lyder sikrere, hvis stien bliver glat.

   Dat klinkt veiliger als het pad glad wordt.

   Det lyder

   Dat klinkt

   sikrere

   veiliger

   hvis

   als

   stien

   het pad

   bliver

   wordt

   glat

   glad

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder bestaat uit det (“dat”) als onderwerp en lyder, de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). In deze zin beoordeelt de spreker een voorafgaande of voorgestelde situatie als iets dat op een bepaalde manier klinkt. Lyder is hier geen verleden tijd; de tegenwoordige tijd geeft de huidige beoordeling weer. Sikrere is de vergrotende trap van sikker (“veilig”): sikker – sikrere – sikrest (“veilig” – “veiliger” – “veiligst”). De vorm sikrere vergelijkt de situatie met een andere, niet nader genoemde mogelijkheid. Het zelfstandig naamwoord stien bepaalt niet deze vorm; sikrere is zelf het bijvoeglijk naamwoord in de vergrotende trap. Hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. Een bruikbaar patroon is ..., hvis ...: de hoofdzin geeft een beoordeling, en de bijzin noemt de voorwaarde waaronder die beoordeling geldt. Stien is de bepaalde enkelvoudsvorm van sti (“pad”): en sti betekent “een pad” en stien “het pad”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. De vertaling identificeert dit pad als “het pad”; meer over de precieze verwijzing wordt niet door deze zin vastgelegd. Bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden”, “blijven”). Met een bijvoeglijk naamwoord zoals glat drukt het hier een verandering naar een toestand uit: bliver glat betekent “glad wordt”. In andere zinnen kan bliver ook “blijft” betekenen of deel zijn van een passieve constructie; die lezingen passen hier niet bij de vaste vertaling. Glat beschrijft de toestand van het pad en betekent hier “glad”. Het kan in andere contexten ook een oppervlak aanduiden dat glad of glibberig is, maar de vaste vertaling geeft hier “glad”. Voorbeeld: Gulvet bliver glat — “De vloer wordt glad.” Samen vormt Det lyder sikrere de hoofdzin “Dat klinkt veiliger”. Hvis stien bliver glat is de voorwaardelijke bijzin “als het pad glad wordt”. De volledige betekenis is dus: “Dat klinkt veiliger als het pad glad wordt.”

8. Skal vi sige til alle, at de skal tage ordentlige sko og vand med?

   Zullen we iedereen vertellen dat ze geschikte schoenen en water moeten meenemen?

   Skal vi

   zullen we

   sige til

   vertellen aan

   alle

   iedereen

   de skal

   ze moeten

   tage … med

   meenemen

   ordentlige

   geschikte

   sko

   schoenen

   vand

   water

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een vraagvoorstel: “zullen we ...?” skal staat bij het onderwerp vi en gaat samen met het hele infinitiefgedeelte. In andere contexten kan skal ook noodzakelijkheid of verwachting uitdrukken, maar in deze zin vraagt de spreker of de groep iets zal doen. Voorbeeld: Skal vi gå nu? — “Zullen we nu gaan?” sige til betekent hier iemand iets vertellen of iemand ergens van op de hoogte brengen. sige is de infinitief van sige; na skal blijft die vorm onveranderd. til hoort in deze betekenis bij de constructie sige til nogen: iets aan iemand vertellen. Voorbeeld: Jeg siger det til hende. — “Ik vertel het haar.” alle betekent “iedereen” en verwijst hier naar de mensen aan wie de mededeling gericht is. Het is een onbepaald voornaamwoord/kwantificerende vorm; het noemt geen specifiek aantal. de skal betekent hier “dat ze moeten”. de is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon meervoud; de concrete personen worden door deze zin zelf niet verder benoemd. skal drukt in deze bijzin een vereiste of instructie uit. Na skal staat de infinitief: de skal tage — “ze moeten meenemen”. tage ... med is een scheidbare constructie met de betekenis “meenemen”. tage is de infinitief van tage; med staat hier verderop in de zin, na de meegenomen voorwerpen. Het patroon is dus tage noget med — “iets meenemen”. Voorbeeld: Tag en jakke med. — “Neem een jas mee.” ordentlige beschrijft sko als geschikt of degelijk voor de situatie. De basisvorm is ordentlig; ordentligt is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord, terwijl ordentlige hier bij het meervoud sko staat. De vorm ordentlige kan ook bij een bepaalde woordgroep voorkomen; de vorm wordt dus niet alleen door het meervoud bepaald. sko betekent “schoenen”. Dit is een meervoudsvorm; het enkelvoud is sko — “een schoen”. Het woord ziet er in beide aantallen hetzelfde uit, zodat het aantal hier uit de context en de grammaticale omgeving blijkt. In ordentlige sko beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de schoenen als geheel. vand betekent “water”. Het is een massanaamwoord en wordt in deze zin zonder meervoud gebruikt. Voorbeeld: Vi tager vand med. — “We nemen water mee.” Het verbindingswoord at introduceert de inhoud van wat er verteld moet worden: sige til alle, at ... betekent “iedereen vertellen dat ...”. In de bijzin staat eerst de skal, gevolgd door tage ... med; daardoor wordt de instructie weergegeven: geschikte schoenen en water meenemen. De volledige opbouw is Skal vi + sige til alle + at de skal tage ordentlige sko og vand med?: “Zullen we iedereen vertellen dat ze geschikte schoenen en water moeten meenemen?” De vraag gaat dus over het voorstel om die instructie aan iedereen door te geven.

9. De bør tage begge dele med.

   Ze moeten beide meenemen.

   De bør

   ze moeten

   tage … med

   meenemen

   begge

   beide

   dele

   delen; dingen

   Uitgebreide uitleg

   De bør betekent hier volgens de vaste vertaling “ze moeten”. De is hier het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “ze”; in andere contexten kan De ook de formele aanspreekvorm “u” zijn. Bør is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde en drukt uit wat iemand hoort of zou moeten doen. Het volgende werkwoord staat na bør in de infinitief, zonder at. Vergelijk De skal tage af sted — “Ze moeten vertrekken”: skal legt meestal een directere verplichting op, terwijl bør eerder een aanbeveling of gewenste handelwijze uitdrukt. Tage is de infinitief van tage, “nemen”. Met med vormt het de vaste combinatie tage noget med, “iets meenemen”. Voorbeeld: Husk at tage en jakke med. — “Vergeet niet een jas mee te nemen.” De vorm tage verandert hier niet voor persoon of aantal; Deense werkwoorden hebben in deze constructie geen persoonsuitgang. Med betekent hier “mee” en maakt samen met tage de betekenis “meenemen”. Begge betekent “beide” en geeft aan dat de twee bedoelde zaken allebei worden meegenomen. Voorbeeld: Begge bøger er nye. — “Beide boeken zijn nieuw.” Dele is het meervoud van del, “deel”. In de combinatie begge dele betekent het hier “dingen” of “zaken”, dus “beide dingen”; het hoeft niet om fysieke delen van één geheel te gaan. Voorbeeld: Jeg vælger begge dele. — “Ik kies beide dingen.” Samen betekent de zin: “Ze moeten beide meenemen.” De bør geeft de betrokken personen en de modaliteit aan, tage ... med betekent “meenemen”, en begge dele is het voorwerp: beide bedoelde dingen moeten worden meegenomen.

10. Vi skal gøre det klart, at vi vender om, hvis det er nødvendigt.

    We moeten duidelijk maken dat we omkeren als dat nodig is.

    Vi skal

    we moeten

    gøre

    doen; maken

    det

    het

    klart

    duidelijk

    vender om

    omkeren

    hvis

    als

    nødvendigt

    nodig; noodzakelijk

    Uitgebreide uitleg

    Vi skal: skal is de tegenwoordige vorm van skulle. Met vi en een infinitief drukt het hier uit wat we moeten doen. Na dit modale werkwoord volgt de infinitief zonder at: Vi skal gøre .... gøre: Dit is de infinitief van gøre, met als relevante betekenissen “doen” en “maken”. In gøre det klart betekent het “duidelijk maken”. Voorbeeld: Vi skal gøre det i morgen. — “We moeten het morgen doen.” det: In gøre det klart is det het voorwerp van gøre; samen met klart vormt het een bruikbaar patroon met de betekenis “het duidelijk maken”. Het is hier geen hoeveelheidswoord. Het latere det in hvis det er nødvendigt is een afzonderlijke vorm met een andere grammaticale rol: daar is het het onpersoonlijke onderwerp van “het is nodig”. klart: Dit is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord klar, “duidelijk”. De vorm past hier bij het onzijdige det. Vergelijk en klar besked (“een duidelijke boodschap”) met et klart svar (“een duidelijk antwoord”). In gøre det klart, at ... betekent de combinatie “duidelijk maken dat ...”. vender om: vender is de tegenwoordige vorm van vende, “draaien” of “keren”. Met het partikel om betekent vende om hier “omkeren”. Het onderwerp is vi: vi vender om betekent “we keren om”. Voorbeeld: Vi vender om ved broen. — “We keren om bij de brug.” hvis: hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. hvis det er nødvendigt geeft de voorwaarde waaronder de genoemde handeling plaatsvindt. nødvendigt: Dit is de onzijdige vorm van nødvendig, “nodig” of “noodzakelijk”. In det er nødvendigt past de vorm bij het onzijdige det; de zin zegt dat de situatie of handeling nodig is. Het relevante tegengestelde is unødvendig, “onnodig”. Samen betekent Vi skal gøre det klart “we moeten het duidelijk maken”. De at-bijzin geeft aan wat duidelijk moet worden gemaakt: at vi vender om. De bijzin met hvis beperkt de voorwaarde voor dat omkeren: hvis det er nødvendigt betekent “als dat nodig is”. De volledige betekenis is dus: “We moeten duidelijk maken dat we omkeren als dat nodig is.”

11. Jeg deler rutekortet og tidspunktet for mødet i aften.

    Ik deel vanavond de routekaart en de tijd waarop we afspreken.

    Jeg

    ik

    deler

    deel

    rutekortet

    de routekaart

    tidspunktet

    het tijdstip

    mødet

    de afspraak

    i aften

    vanavond

    Uitgebreide uitleg

    Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud: de spreker is degene die de handeling uitvoert. Een bruikbaar contrast is jeg “ik” tegenover du “jij”, wanneer de aangesprokene de handeling uitvoert. deler komt van dele, “delen”. De vorm deler is de tegenwoordige tijd en kan bij verschillende onderwerpen dezelfde vorm houden; het onderwerp Jeg maakt hier duidelijk dat de betekenis “ik deel” is. Voorbeeld: Jeg deler informationen. — “Ik deel de informatie.” rutekortet betekent hier “de routekaart”. Het is de bepaalde vorm van rutekort: rutekort = “een routekaart/routekaart” als onbepaalde vorm, rutekortet = “de routekaart”. De uitgang -et hoort bij dit zelfstandig naamwoord; hij is niet de uitgang van deler. In deze zin is de routekaart een van de dingen die de spreker deelt. tidspunktet betekent “het tijdstip”. Het is de bepaalde vorm van tidspunkt, dus tidspunktet verwijst naar een bepaald tijdstip dat in de zin nader wordt omschreven. De vaste vertaling geeft dit weer als “de tijd waarop we afspreken”. Voorbeeld: Tidspunktet passer mig. — “Het tijdstip komt mij uit.” mødet betekent “de afspraak” of, afhankelijk van de context, “de vergadering/meeting”. Het is de bepaalde vorm van møde: møde is de onbepaalde vorm en mødet de bepaalde vorm. In tidspunktet for mødet bepaalt for mødet van welke gebeurtenis het tijdstip is: “het tijdstip van de afspraak”. i aften betekent “vanavond”. Dit is een vaste tijdsbepaling. Het staat aan het einde en geeft aan wanneer het delen plaatsvindt; het zegt niet op zichzelf dat de afspraak op dat moment plaatsvindt. Samen vormen de middelste delen rutekortet og tidspunktet for mødet het lijdend voorwerp bij deler: de spreker deelt twee dingen, namelijk de routekaart en het tijdstip van de afspraak. og verbindt die twee delen, en for mødet specificeert tidspunktet. De volledige zin betekent daarom: “Ik deel vanavond de routekaart en het tijdstip van de afspraak.”

12. Det burde hjælpe alle med at forberede sig og beslutte, om de kan tage med.

    Dat zou iedereen moeten helpen om zich voor te bereiden en te beslissen of ze mee kunnen.

    Det burde

    dat zou moeten

    hjælpe

    helpen

    alle

    iedereen

    forberede … sig

    zich voorbereiden

    beslutte

    beslissen

    kan

    kunnen

    tage med

    meegaan

    Uitgebreide uitleg

    Det burde betekent hier “dat zou moeten”. burde is de verleden vorm van bør, maar met een infinitief drukt deze vorm vaak een verwachting of veronderstelling uit, niet eenvoudigweg verleden tijd. Vergelijk: Det bør hjælpe = “Dat zou moeten helpen” (directer) en Det burde hjælpe = “Dat zou moeten helpen” (iets voorzichtiger of veronderstellender). Det is hier het aanwijzende onderwerp “dat”; waarnaar het verwijst, wordt in deze zin niet verder benoemd. hjælpe is de infinitief “helpen”. Na een modaal werkwoord zoals burde staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een apart infinitiefteken. Voorbeeld: Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” alle betekent hier “iedereen” of “allen”: de volledige betrokken groep, zonder dat de zin een exact aantal noemt. In een bevestigende context contrasteert alle bijvoorbeeld met nogen (“iemand” of “enkele”); die keuze verandert de omvang van de groep. forberede sig is de reflexieve combinatie “zich voorbereiden”. forberede is de infinitief en sig is het reflexieve voornaamwoord dat bij het onderwerp van deze infinitief hoort. Het voornaamwoord staat hier direct na forberede. Met andere personen verandert het reflexieve voornaamwoord: jeg forbereder mig = “ik bereid me voor”, terwijl de forbereder sig = “zij bereiden zich voor”. beslutte betekent “beslissen” en staat opnieuw in de infinitief. Het is gecoördineerd met forberede sig: hjælpe ... med at forberede sig og beslutte ... betekent dat de hulp dient bij twee activiteiten: zich voorbereiden én beslissen. Het patroon beslutte, om ... leidt een keuzevraag in: “beslissen of ...”. Voorbeeld: Hun beslutter, om hun vil blive. — “Zij beslist of ze wil blijven.” kan betekent hier “kunnen” en is de tegenwoordige vorm van kunne. Het drukt mogelijkheid uit. Na kan volgt de infinitief zonder een apart infinitiefteken, zoals in kan tage = “kunnen meegaan”. Deze vorm heeft geen aparte persoonsuitgang; de daaropvolgende infinitief verandert evenmin mee met de persoon. tage med is hier de combinatie “meegaan”. Hoewel tage afzonderlijk “nemen” kan betekenen en med “mee”, beschrijven ze samen hier dat iemand meegaat. Voorbeeld: Jeg tager med. — “Ik ga mee.” Samen betekent Det burde hjælpe alle med at forberede sig og beslutte, om de kan tage med.: “Dat zou iedereen moeten helpen om zich voor te bereiden en te beslissen of ze mee kunnen.” Det burde hjælpe drukt de verwachting uit dat iets hulp biedt; alle is de groep die hulp krijgt. med at forberede sig og beslutte noemt de twee activiteiten waarbij die hulp helpt. In de laatste bijzin introduceert om de beslissing als een keuze, en de kan tage med betekent dat ze mogelijk mee kunnen gaan.