Een verloren portemonnee veilig melden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg kan ikke finde min tegnebog, og jeg havde den sidst på caféen.

   Ik kan mijn portemonnee niet vinden en ik had hem voor het laatst in het café.

   Jeg kan

   ik kan

   ikke

   niet

   finde

   vinden

   min

   mijn

   tegnebog

   portemonnee

   havde

   had

   den

   hem

   sidst

   voor het laatst

   på caféen

   in het café

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan combineert het onderwerp jeg (“ik”) met kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). jeg geeft hier de eerste persoon enkelvoud aan; kan verandert in deze tegenwoordige tijd niet mee met de persoon. Het modale werkwoord staat vóór de ontkenning en de infinitief: Jeg kan ikke finde ... = “Ik kan ... niet vinden”. Voorbeeld: Jeg kan svømme. = “Ik kan zwemmen.” ikke ontkent hier de mogelijkheid van de combinatie kan finde: de spreker kan de portemonnee niet vinden. Het staat na kan en vóór finde. finde is de infinitief (“vinden”). Na kan gebruikt het Deens de infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder. De tegenwoordige vorm is finder, bijvoorbeeld in Jeg finder nøglen. = “Ik vind de sleutel.” min betekent hier “mijn” en hoort bij het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. Het is de bezittelijke vorm bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Bij een onzijdig woord staat bijvoorbeeld mit, en bij meervoud mine. tegnebog is de onbepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord “portemonnee”. De bepaalde vorm is tegnebogen, zoals in de volgende context: hvordan tegnebogen ser ud = “hoe de portemonnee eruitziet”. In de vaste zin is min tegnebog de bezitsgroep “mijn portemonnee”. havde is de verleden tijd van have (“hebben”). Hier geeft het aan dat de spreker de portemonnee op een eerder moment had: Jeg havde en billet. = “Ik had een kaartje.” Het is dus niet de vorm van finde; het heeft zijn eigen basisvorm have. den is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Volgens de vaste vertaling verwijst het hier naar tegnebog en wordt het in het Nederlands weergegeven als “hem”. Het voornaamwoord neemt de bedoelde eerdere referent over in de tweede zinshelft. sidst betekent hier “voor het laatst”. Het is een bijwoord dat het eerdere tijdstip nader bepaalt. Voorbeeld: Jeg så hende sidst i går. = “Ik zag haar voor het laatst gisteren.” på caféen betekent hier “in/op het café”, natuurlijk vertaald als “in het café”. caféen is de bepaalde vorm van café: het achtervoegsel -en markeert hier de bepaalde vorm. In deze uitdrukking geeft på de plaats aan waar de spreker de portemonnee voor het laatst had. De twee hoofddelen zijn verbonden door og (“en”): Jeg kan ikke finde min tegnebog betekent “Ik kan mijn portemonnee niet vinden”, en jeg havde den sidst på caféen betekent “ik had hem voor het laatst in het café”. Samen vormt dit: “Ik kan mijn portemonnee niet vinden en ik had hem voor het laatst in het café.”

2. Forbered en beskrivelse af, hvordan tegnebogen ser ud, før du ringer.

   Maak voordat je belt een beschrijving van hoe de portemonnee eruitziet.

   Forbered

   bereid voor

   beskrivelse

   beschrijving

   tegnebogen

   de portemonnee

   hvordan

   hoe

   ser ud

   eruitziet

   før

   voordat

   ringer

   belt

   Uitgebreide uitleg

   Forbered is de bevelsvorm van forberede (“voorbereiden”). De vorm richt zich hier tot één aangesproken persoon: “Bereid voor”. In een gewone mededelende zin zie je bijvoorbeeld Du forbereder en beskrivelse — “Je bereidt een beschrijving voor.” beskrivelse betekent hier “beschrijving” en is een zelfstandig naamwoord. Het onbepaalde lidwoord en staat erbij, maar stelt op zichzelf geen numerieke telling centraal. Een bruikbaar patroon is en beskrivelse af ... — “een beschrijving van ...”. tegnebogen is de bepaalde vorm van tegnebog, “portemonnee”. Het achtergevoegde -en markeert hier bepaaldheid: en tegnebog is “een portemonnee”, terwijl tegnebogen “de portemonnee” betekent. De context en vertaling identificeren deze portemonnee als de portemonnee die de spreker niet kan vinden. hvordan betekent “hoe” en leidt hier een bijzin in die beschrijft hoe iets eruitziet. Het vraagt in deze constructie niet naar een persoon of een plaats. Bijvoorbeeld: Jeg ved, hvordan huset ser ud — “Ik weet hoe het huis eruitziet.” ser ud is de vaste combinatie van se (“zien”) met ud; samen betekent zij hier “eruitzien”. ser is de tegenwoordige tijd van se. In hvordan tegnebogen ser ud staat de persoonsvorm na het onderwerp tegnebogen, zoals in deze bijzin. Bijvoorbeeld: Bilen ser gammel ud — “De auto ziet er oud uit.” før betekent “voordat” en verbindt hier de hoofdzin met een handeling die eerder moet plaatsvinden. Het introduceert de bijzin du ringer; de hele tijdsrelatie is dus: eerst de beschrijving voorbereiden, daarna bellen. Bijvoorbeeld: Vask dine hænder, før du spiser — “Was je handen voordat je eet.” ringer is de tegenwoordige tijd van ringe, “bellen”. Met du betekent het “je belt”. De tegenwoordige tijd kan in deze tijdsbijzin een toekomstige handeling aanduiden: før du ringer betekent hier “voordat je belt”, niet noodzakelijk “voordat je nu al aan het bellen bent”. Samen bestaat de zin uit de bevelsvorm Forbered plus het object en beskrivelse af, hvordan tegnebogen ser ud: bereid een beschrijving voor van het uiterlijk van de portemonnee. De bijzin met før du ringer bepaalt wanneer dat moet gebeuren. De volledige betekenis is: “Maak voordat je belt een beschrijving van hoe de portemonnee eruitziet.”

3. Det er en lille sort tegnebog med et slidt hjørne.

   Het is een kleine zwarte portemonnee met een versleten hoek.

   Det er

   Het is

   lille

   klein

   sort

   zwart

   tegnebog

   portemonnee

   med

   met

   slidt

   versleten

   hjørne

   hoek

   Uitgebreide uitleg

   Det er is de vaste constructie voor “het is”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In deze zin verwijst det naar het beschreven voorwerp; de context ondersteunt hier de portemonnee als referent. De constructie is herbruikbaar: Det er en ... = “Het is een ...”. lille betekent hier “klein” en staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. De relevante vormen zijn lille in het enkelvoud en små in het meervoud: en lille taske (“een kleine tas”) tegenover små tasker (“kleine tassen”). sort betekent “zwart”. In en lille sort tegnebog is het de vorm bij een enkelvoudig onbepaald gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord. De vorm sorte verschijnt onder andere bij het meervoud of bij een bepaalde naamwoordgroep, bijvoorbeeld sorte tasker (“zwarte tassen”). tegnebog is een zelfstandig naamwoord voor “portemonnee”. Het is een gemeenschappelijk woord met het lidwoord en: en tegnebog. Het woord komt ook terug in de context als het voorwerp dat beschreven moet worden. med betekent “met” en verbindt het hoofdvoorwerp met een kenmerk of iets dat erbij hoort. Voorbeeld: en taske med en lynlås — “een tas met een rits”. slidt betekent hier “versleten”. Het is de vorm van slide (“slijten”) die in deze naamwoordgroep als beschrijvend voltooid deelwoord wordt gebruikt. Bij een enkelvoudig onbepaald onzijdig woord staat hier slidt: et slidt hjørne (“een versleten hoek”). hjørne betekent “hoek” en is onzijdig: et hjørne. In et slidt hjørne verklaren het lidwoord et en de vorm slidt samen dat het om één onzijdige hoek gaat; het feitelijke aantal volgt uit de volledige naamwoordgroep, niet uit med alleen. De zin bouwt zo op: Det er (“Het is”) + en lille sort tegnebog (“een kleine zwarte portemonnee”) + med et slidt hjørne (“met een versleten hoek”). Als geheel beschrijft de zin het voorwerp en voegt hij één zichtbaar kenmerk toe: het is een kleine zwarte portemonnee met een versleten hoek.

4. Det burde hjælpe personalet med at tjekke det uden at spørge efter private oplysninger.

   Dat zou het personeel moeten helpen om te kijken zonder naar privégegevens te vragen.

   Det

   dat/het

   burde

   zou moeten

   hjælpe

   helpen

   personalet

   het personeel

   med at

   om te

   tjekke

   controleren

   det

   het/dat

   uden at

   zonder te

   spørge … efter

   vragen naar

   private

   privé

   oplysninger

   gegevens

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier vooraan als onderwerp en betekent volgens de vaste vertaling “dat/het”. De vorm is een zelfstandig gebruikt aanwijzend of persoonlijk voornaamwoord; het concrete onderwerp wordt in deze zin niet als een zelfstandig naamwoord herhaald. Vergelijk als patroon: Det hjælper. — “Dat/het helpt.” Het latere det heeft een andere plaats en functie: het is het voorwerp van tjekke en betekent hier volgens de vertaling “het”. De twee gelijke vormen hebben dus niet automatisch dezelfde grammaticale functie of dezelfde referentie. burde is de vorm van burde, een modaal werkwoord dat hier een verwachting of aanbevolen mogelijkheid uitdrukt: “zou moeten”. Het combineert met een infinitief zonder apart infinitiefteken: burde hjælpe. Het verwante bør betekent meestal “moet/behoort te” en klinkt stelliger. Voorbeeld: Det burde virke. — “Dat zou moeten werken.” hjælpe is de infinitief van hjælpe, “helpen”. Na het modale burde blijft het werkwoord in deze basisvorm staan. Het patroon burde + infinitief is herbruikbaar: Hun burde komme. — “Zij zou moeten komen.” personalet betekent “het personeel”. Dit is de bepaalde vorm van personale; de uitgang -et markeert hier een bepaald onzijdig enkelvoud. Het woord verwijst naar personeel als groep, niet naar een expliciet genoemd aantal afzonderlijke personen. In hjælpe personalet is het personeel degene die hulp krijgt. med at leidt hier het doel of de activiteit in die hulpconstructie in: “om te”. Het volgende werkwoord staat na at in de infinitief. Het volledige patroon is hjælpe nogen med at + infinitief: Jeg hjælper ham med at finde nøglen. — “Ik help hem de sleutel te vinden.” tjekke is de infinitief van tjekke, “controleren” of “nakijken”. In deze zin is dat de handeling waarbij het personeel hulp krijgt. Het verschilt van se, dat algemener “zien/kijken” betekent; tjekke suggereert doelgericht controleren. Voorbeeld: De tjekker navnet. — “Ze controleren de naam.” Het tweede det is het directe voorwerp van tjekke. De vaste vertaling geeft hier “het”; de context maakt duidelijk dat het om het eerder besproken voorwerp gaat, zonder dat de bron dat zelfstandig naamwoord opnieuw noemt. De vorm det kan in andere zinnen ook een onderwerp zijn, dus de functie blijkt hier uit de plaats en uit het werkwoord tjekke. uden at betekent “zonder te” en introduceert een handeling die niet wordt uitgevoerd. Na uden at volgt, net als na med at, een infinitief: uden at vente — “zonder te wachten”. Het is dus niet alleen uden (“zonder”), maar de combinatie met at die dit patroon vormt. spørge ... efter is een gesplitste vaste constructie met de betekenis “vragen naar”. spørge is de infinitief van spørge, “vragen”; efter hoort hier bij het werkwoord en krijgt in deze betekenis de functie “naar”. De twee delen blijven in de bron gescheiden door at en het bijvoeglijk naamwoord. Voorbeeld: Hun spørger efter adressen. — “Zij vraagt naar het adres.” private betekent “privé” en beschrijft oplysninger. De vorm is hier meervoud; bij dit bijvoeglijk naamwoord is de vorm private ook de vorm die bij meervoud gebruikt wordt. Een contrast is privat bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld et privat brev — “een privébrief”. oplysninger betekent “gegevens” of “informatie”. Het is hier een meervoudsvorm van oplysning; de zin beweert niet dat er een bepaald aantal gegevens is. Samen met private vormt het de inhoud waarnaar niet gevraagd wordt: private oplysninger — “privégegevens”. De volledige opbouw is: Det burde hjælpe personalet (“Dat zou het personeel moeten helpen”) + med at tjekke det (“om het te controleren”) + uden at spørge efter private oplysninger (“zonder naar privégegevens te vragen”). Samen betekent de zin: “Dat zou het personeel moeten helpen om het te controleren zonder naar privégegevens te vragen.” De constructie is bruikbaar voor andere doelen en beperkingen: Det burde hjælpe med at løse problemet uden at spilde tid. — “Dat zou moeten helpen het probleem op te lossen zonder tijd te verspillen.”

5. Jeg ringer og forklarer, hvornår jeg opdagede, at den manglede.

   Ik bel en leg uit wanneer ik merkte dat hij weg was.

   Jeg

   ik

   ringer

   bel

   forklarer

   leg uit

   hvornår

   wanneer

   opdagede

   merkte

   den

   hij

   manglede

   weg was

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud. In het Deens blijft het werkwoord niet veranderen naargelang de persoon: jeg ringer en de ringer hebben allebei dezelfde werkwoordsvorm. ringer komt van ringe (“bellen”) en staat in de tegenwoordige tijd. De vorm kan zowel “ik bel” als, met een andere persoon, “hij/zij belt” betekenen; het onderwerp maakt hier duidelijk dat het “ik bel” is. Voorbeeld: Hun ringer senere. = “Zij belt later.” forklarer komt van forklare (“uitleggen”) en is eveneens een vorm van de tegenwoordige tijd. Het onderwerp is nog steeds Jeg, zodat de betekenis “ik leg uit” is. og verbindt de twee handelingen: bellen en uitleggen. hvornår betekent “wanneer” en leidt hier een bijzin in die naar een tijdstip vraagt. Het is iets anders dan hvor (“waar”): hvornår gaat over tijd, terwijl hvor over plaats gaat. Voorbeeld: Ved du, hvornår hun kommer? = “Weet je wanneer zij komt?” opdagede komt van opdage (“ontdekken”, “merken”) en is de verleden tijd. De vorm zegt dat het merken eerder gebeurde dan het bellen en uitleggen. Voorbeeld: Jeg opdagede fejlen. = “Ik merkte de fout op.” den is een enkelvoudig voornaamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. In de vaste vertaling verwijst het naar “hij”; die referentie en de bedoelde betekenis moeten hier worden aangehouden. Het voornaamwoord zelf draagt niet de verleden tijd; die zit in manglede. manglede komt van mangle (“ontbreken”, “missen”) en is de verleden tijd. In den manglede beschrijft het dat hij ontbrak of weg was. Voorbeeld: Nøglen manglede. = “De sleutel ontbrak.” De structuur is jeg + tegenwoordige handeling + og + tegenwoordige handeling, gevolgd door hvornår met een bijzin. Binnen die bijzin staat het eerdere merken (opdagede) en vervolgens wat er toen het geval was (den manglede). Samen betekent de uiting: “Ik bel en leg uit wanneer ik merkte dat hij weg was.”

6. Nævn et par ting, der ligger i den, men del ikke oplysninger fra personlige dokumenter.

   Noem een paar dingen die erin zitten, maar deel geen gegevens uit persoonlijke documenten.

   Nævn

   noem op

   et par

   een paar

   ting

   dingen

   ligger

   liggen; zich bevinden

   i den

   erin

   del ikke

   deel niet

   oplysninger

   gegevens; informatie

   personlige

   persoonlijke

   dokumenter

   documenten

   Uitgebreide uitleg

   Nævn is de gebiedende wijs van at nævne (‘noemen’): de spreker vraagt de aangesprokene om iets op te sommen of te vermelden. Een bruikbaar patroon is Nævn + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld: Nævn tre eksempler. — ‘Noem drie voorbeelden.’ et par betekent hier ‘een paar’. In het gewone gebruik verwijst het vaak naar twee, maar het kan ook een kleine, niet precies vastgelegde hoeveelheid aanduiden. In et par ting bepaalt deze uitdrukking de hoeveelheid van ting. ting betekent ‘dingen’ of ‘zaken’. De vorm is hier een onbepaald meervoud; het enkelvoud heeft dezelfde vorm: ting. Bijvoorbeeld: Jeg har nogle ting. — ‘Ik heb enkele dingen.’ ligger is een vorm van at ligge (‘liggen’). Hier beschrijft het waar de genoemde dingen zich bevinden; het hoeft dus niet te betekenen dat ze letterlijk plat liggen. Bijvoorbeeld: Bogen ligger i tasken. — ‘Het boek zit in de tas.’ i den betekent letterlijk ‘in die/het’ en geeft hier de locatie aan: ‘erin’. den is een enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord voor de gemeenschappelijke vorm; de concrete naam van het bedoelde object wordt in deze zin niet genoemd. Samen met ligger ontstaat het patroon ligger i den (‘erin zitten’). del ikke bestaat uit de gebiedende wijs del van at dele (‘delen’) en ikke (‘niet’). Het is een negatieve instructie: ‘deel niet’. Bijvoorbeeld: Del ikke koden. — ‘Deel de code niet.’ De ontkenning hoort bij het werkwoordelijke bevel, niet alleen bij oplysninger. oplysninger is het meervoud van oplysning en betekent hier ‘gegevens’ of ‘informatie’. Dit is wat niet gedeeld mag worden. Bijvoorbeeld: Beskyt dine oplysninger. — ‘Bescherm je gegevens.’ personlige is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord personlig (‘persoonlijk’). Het beschrijft dokumenter; het is niet de vorm van het zelfstandig naamwoord. Bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld personligt. dokumenter is het onbepaalde meervoud van dokument (‘document’). Het voorzetsel fra maakt duidelijk dat de gegevens uit deze documenten afkomstig zijn: oplysninger fra personlige dokumenter betekent ‘gegevens uit persoonlijke documenten’. De eerste deelzin combineert het bevel Nævn met et par ting en voegt met der ligger i den toe welke dingen bedoeld zijn: noem een paar dingen die zich in het bedoelde object bevinden. Daarna verbindt men (‘maar’) dit met een negatieve instructie. del ikke oplysninger fra personlige dokumenter betekent dat gegevens uit persoonlijke documenten niet gedeeld mogen worden. Samen betekent de hele zin: ‘Noem een paar dingen die erin zitten, maar deel geen gegevens uit persoonlijke documenten.’

7. Der er et foto og en sammenfoldet besked i den.

   Er zitten een foto en een opgevouwen briefje in.

   Der er

   er is / er zijn

   foto

   foto

   sammenfoldet

   opgevouwen

   besked

   briefje

   i den

   erin

   Uitgebreide uitleg

   Der er is deens Deense manier om het bestaan of de aanwezigheid van iets te melden: letterlijk ongeveer ‘daar is/zijn’, maar in deze zin natuurlijk ‘er is/er zijn’. Er is hier een onpersoonlijk plaatsingswoord; het verwijst niet naar een bepaalde persoon of zaak. Er blijft hetzelfde bij enkelvoud en meervoud, terwijl het werkwoord in de tegenwoordige tijd de vorm er heeft: Der er et foto (‘Er is een foto’) en Der er to fotos (‘Er zijn twee foto’s’). Het is dus geen vraagconstructie en bevat op zichzelf geen specifieke plaatsaanduiding. foto betekent hier ‘foto’. De vorm staat na et, omdat foto in het Deens een onzijdig zelfstandig naamwoord is: et foto. Het meervoud is fotos (ook de vorm fotoer komt voor). Een bruikbaar voorbeeld is: Der er et foto på bordet. — ‘Er ligt een foto op tafel.’ sammenfoldet betekent hier ‘opgevouwen’. Het is de vorm die het uiterlijk of de toestand van besked beschrijft. Het hoort bij het werkwoord sammenfolde (‘opvouwen’); sammenfoldet kan als voltooid deelwoord ook adjectivisch worden gebruikt. Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord staat deze vorm bijvoorbeeld in et sammenfoldet papir; bij en besked blijft hier eveneens sammenfoldet staan. De vorm drukt dus de toestand ‘opgevouwen’ uit, niet een extra handeling die in deze zin plaatsvindt. besked betekent hier ‘briefje’ of ‘berichtje’. In de vaste vertaling is de bedoelde betekenis ‘briefje’. Het is een gemeenslachtig zelfstandig naamwoord: en besked; het bepaalde enkelvoud is beskeden. In en sammenfoldet besked beschrijft sammenfoldet dit zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg fandt en besked. — ‘Ik vond een briefje.’ i den betekent hier ‘erin’ of ‘in datgene’. i is het voorzetsel ‘in’, en den is een enkelvoudig gemeenslachtig voornaamwoord. De vorm den zelf geeft geen specifieke referent aan; de vaste vertaling bevestigt alleen de betekenis ‘erin’ in deze context. Het voornaamwoord staat na i, zoals in i den (‘erin’), terwijl i det de vorm zou zijn bij een onzijdige referent. De zin noemt niet zelfstandig welk antecedent den heeft; daarom is alleen de grammaticale rol als verwijzing naar iets enkelvoudigs van het relevante gemeenslachtige type zeker. Samen vormen de delen de structuur Der er [A] og [B] i den: ‘Er is/zijn [A] en [B] erin’. et foto is het eerste genoemde aanwezige ding, en en sammenfoldet besked het tweede; og verbindt beide. Het geheel betekent: ‘Er zitten een foto en een opgevouwen briefje in.’

8. De oplysninger burde være nok til at identificere den sikkert.

   Die gegevens zouden genoeg moeten zijn om hem veilig te identificeren.

   De

   die

   oplysninger

   gegevens

   burde

   zou moeten

   være

   zijn

   nok

   genoeg

   til at

   om te

   identificere

   identificeren

   den

   hem

   sikkert

   veilig

   Uitgebreide uitleg

   De oplysninger betekent hier “die gegevens”. De staat vóór het meervoudige zelfstandige naamwoord en is hier de bepaalde aanduiding; het is niet zelf het woord voor “gegevens”. Oplysninger is het meervoud van oplysning (“gegeven”, “informatie”). Voorbeeld: Flere oplysninger kommer senere. — “Meer gegevens komen later.” Burde drukt hier uit dat iets volgens de spreker voldoende zou moeten zijn. Het is de verleden tijdsvorm van bør (“moeten”, “horen te”), maar wordt hier gebruikt voor een afgezwakte verwachting of inschatting, niet voor een verplichting in het verleden. Voorbeeld: Det burde være let. — “Dat zou gemakkelijk moeten zijn.” Være is de infinitief van er (“zijn”). Na een modaal werkwoord zoals burde staat de infinitief: burde være = “zou moeten zijn”. Nok betekent hier “voldoende” of “genoeg”. Het zegt dat de gegevens toereikend zijn voor de handeling die daarna wordt genoemd. Voorbeeld: Det er nok. — “Het is genoeg.” Til at leidt hier de infinitiefconstructie til at identificere in. Samen met nok betekent nok til at “genoeg om te”; na til at staat de infinitief, niet een vervoegde werkwoordsvorm. Identificere is de infinitief “identificeren”: vaststellen wie of wat iemand of iets is. Voorbeeld: Hun kan identificere personer. — “Zij kan personen identificeren.” Den is hier een persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp. Volgens de vaste vertaling verwijst het naar de persoon die geïdentificeerd moet worden, weergegeven met “hem”. Den is in het Deens de vorm voor een enkelvoudig referent met gemeen grammaticaal geslacht; die grammaticale vorm hoeft niet samen te vallen met het natuurlijke geslacht van de bedoelde persoon. Sikkert betekent in deze zin “veilig”: de identificatie kan veilig worden uitgevoerd. Het is een bijwoord bij identificere. Hetzelfde Deense woord kan in andere contexten ook “zeker” betekenen, maar die lezing past hier niet bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Gå sikkert hjem. — “Ga veilig naar huis.” Samen vormen de delen: De oplysninger zijn volgens de spreker voldoende, en wel voldoende om de bedoelde persoon veilig te identificeren. De volledige betekenis is daarom: “Die gegevens zouden genoeg moeten zijn om hem veilig te identificeren.”

9. Hvis de har den, kan jeg aftale et tidspunkt, hvor jeg kan hente den.

   Als ze hem hebben, kan ik een tijd afspreken om hem op te halen.

   Hvis

   als

   de

   ze

   har

   hebben

   den

   hem

   kan jeg

   kan ik

   aftale

   afspreken

   tidspunkt

   tijdstip

   hvor

   waarop

   hente

   ophalen

   Uitgebreide uitleg

   Hvis opent een voorwaardelijke bijzin: “als”. Het staat hier vóór de har den, dus de voorwaarde komt vóór de hoofdzin. Een herbruikbaar patroon is Hvis ... , ... = “Als ..., ...”. Voorbeeld: Hvis du kommer, kan vi tale. = “Als je komt, kunnen we praten.” de betekent hier “ze” en is het onderwerp van har. In deze zin is het volgens de vaste vertaling meervoud. Let op het hoofdletterverschil: het kleine Deense de betekent hier “ze”; de hoofdlettervorm De kan in een andere context de formele aanspreekvorm “u” zijn. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). In het Deens verandert deze vorm niet naar persoon of meervoud: jeg har, de har = “ik heb”, “ze hebben”. Samen met de betekent de har hier “ze hebben”. den is hier een enkelvoudig objectpronomen: “hem”. De vaste vertaling identificeert het bedoelde object met hem; het pronomen staat als lijdend voorwerp bij har. Het is niet hetzelfde als het onderwerp de. kan jeg combineert kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), met jeg (“ik”). Na een voorwaardelijke bijzin staat de hoofdzin hier met het werkwoord vóór het onderwerp: kan jeg ... = “kan ik ...”. kan drukt in deze zin mogelijkheid of haalbaarheid uit, niet een bevel. Voorbeeld: Hvis du vil, kan jeg hjælpe. = “Als je wilt, kan ik helpen.” aftale betekent “afspreken” en staat hier na kan; na dit modale werkwoord gebruikt het Deens de infinitief zonder at: kan aftale. In aftale et tidspunkt gaat het concreet om een tijdstip afspreken. tidspunkt betekent “tijdstip”. Het zelfstandig naamwoord staat hier in de onbepaalde enkelvoudsvorm, na et: et tidspunkt. Het lidwoord et markeert in het Deens deze woordklasse en zegt op zichzelf niet dat er numeriek één tijdstip wordt geteld. hvor betekent hier “waarop” in een tijdsbepalende betrekkelijke bijzin. Het verwijst naar et tidspunkt, niet naar een plaats. Het patroon et tidspunkt, hvor ... kan dus worden gebruikt voor “een tijdstip waarop ...”. hente betekent “ophalen”. Het staat na kan als infinitief: kan hente = “kan ophalen”. In hente den is den opnieuw het lijdend voorwerp en verwijst het volgens de vaste vertaling naar hetzelfde bedoelde object als eerder: “hem ophalen”. De volledige opbouw is Hvis de har den (“Als ze hem hebben”) + kan jeg aftale et tidspunkt (“kan ik een tijdstip afspreken”) + hvor jeg kan hente den (“waarop ik hem kan ophalen”). Samen betekent de zin: “Als ze hem hebben, kan ik een tijd afspreken om hem op te halen.”

10. Ring nu, så tjekker jeg din taske igen, mens du venter.

    Bel nu, dan kijk ik nog een keer in je tas terwijl je wacht.

    Ring

    bel

    nu

    nu

    så

    dan

    tjekker

    kijk na; controleer

    jeg

    ik

    din

    jouw

    taske

    tas

    igen

    opnieuw

    mens

    terwijl

    du

    je

    venter

    wacht

    Uitgebreide uitleg

    Ring is de gebiedende wijs van ringe (“bellen”): de spreker geeft de aangesprokene de opdracht om te bellen. In het Deens heeft de gebiedende wijs hier geen zichtbaar onderwerp. Vergelijk: Vent! = “Wacht!”. nu betekent hier “nu” en plaatst het bellen in het huidige moment. Het is een bijwoord; het verandert de vorm van Ring niet. så betekent hier “dan” en verbindt de opdracht met wat daarna gebeurt. In dit patroon is Ring ..., så ... vergelijkbaar met “Bel ..., dan ...”. Het is niet hetzelfde als så in de betekenis “zo” in een andere context. tjekker is de tegenwoordige vorm van tjekke, “controleren” of “nakijken”. Hier staat de vorm bij jeg: jeg tjekker = “ik controleer/kijk na”. De vorm beschrijft de handeling die de spreker vervolgens verricht; igen specificeert dat die handeling opnieuw gebeurt. Voorbeeld: Jeg tjekker adressen. = “Ik controleer het adres.” jeg is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: “ik”. Samen met tjekker maakt het expliciet wie controleert. din is een bezittelijke vorm met de betekenis “jouw/je”. Hij hoort bij taske, dat in deze zin enkelvoud is en het grammaticale woordgeslacht common gender heeft. Het bezit wordt dus aan de aangesprokene gekoppeld; din drukt hier niet zelfstandig een aantal uit. taske is een zelfstandig naamwoord voor “tas”. De bepaalde vorm is tasken (“de tas”); in de vaste zin staat de onbepaalde vorm na din, omdat een bezittelijke bepaling in het Deens de plaats van het lidwoord inneemt. Voorbeeld: Hvor er din taske? = “Waar is je tas?” igen betekent “opnieuw” of “weer”. Het zegt dat het controleren nog een keer gebeurt. Het voegt die herhaling toe aan tjekker; zonder igen zou de zin alleen zeggen dat de spreker de tas controleert. mens leidt een bijzin in en betekent hier “terwijl”. De bijzin geeft aan wat gelijktijdig gebeurt met de handeling in de hoofdzin. du is het persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: “je/jij”. In deze bijzin is de aangesprokene degene die wacht. venter is de tegenwoordige vorm van vente, “wachten”. De vorm staat bij du: du venter = “je wacht”. Voorbeeld: Du venter her. = “Je wacht hier.” De delen worden samen: Ring nu = “Bel nu”; så tjekker jeg din taske igen = “dan kijk ik nog een keer in je tas”; en mens du venter = “terwijl je wacht”. De volledige betekenis is daarom: “Bel nu, dan kijk ik nog een keer in je tas terwijl je wacht.”