Grenzen stellen bij werkdruk | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg tror, jeg er ved at blive udbrændt af denne arbejdsbyrde.

   Ik denk dat ik opgebrand begin te raken door deze werkdruk.

   Jeg tror

   ik denk

   jeg er

   ik ben

   ved at blive

   bezig te worden

   udbrændt

   opgebrand

   denne

   deze

   arbejdsbyrde

   werkdruk

   Uitgebreide uitleg

   Jeg tror betekent hier “ik denk”. tror is de tegenwoordige tijd van tro (“denken” in de zin van iets aannemen of geloven). Het onderwerp is jeg (“ik”); in het Deens verandert tror niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Jeg tror, det regner. — “Ik denk dat het regent.” jeg er betekent “ik ben”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In deze zin vormt jeg er samen met het daaropvolgende ved at blive een werkwoordelijke constructie; er drukt hier niet op zichzelf de volledige toestand “opgebrand” uit. ved at blive geeft aan dat iets bezig is te gebeuren of zich te ontwikkelen: “bezig te worden” of natuurlijker “beginnen te raken”. blive is de basisvorm (“worden”); na at staat deze infinitief. Het patroon være ved at + infinitief kan herbruikbaar worden gebruikt voor een handeling of verandering die momenteel gaande is. Voorbeeld: Hun er ved at blive syg. — “Ze begint ziek te worden.” udbrændt betekent hier “opgebrand”, in de zin van uitgeput door langdurige belasting. Het is een bijvoeglijk naamwoord. In blive udbrændt beschrijft het de toestand die ontstaat; blive betekent dus “worden/raken”, niet alleen “zijn”. Een bestaande toestand kan met være udbrændt worden uitgedrukt: “opgebrand zijn”. denne betekent “deze”. Het is een aanwijzend woord dat naar een specifiek, hier bedoeld zelfstandig naamwoord verwijst. In deze zin staat het vóór arbejdsbyrde en sluit het daarbij aan; de vorm denne wordt gebruikt bij een zogenoemd en-woord in het enkelvoud. Het meervoud is disse (“deze”), bijvoorbeeld disse opgaver — “deze taken”. arbejdsbyrde betekent “werkdruk” of “werklast”. Het is een zelfstandig naamwoord: en arbejdsbyrde is “een werkdruk/werklast”. Het eerste deel arbejds- specificeert het soort belasting en byrde betekent “last”, maar in deze vaste samenstelling moet je arbejdsbyrde als geheel leren. Het meervoud is arbejdsbyrder (“werklasten/werkdrukken”). Samen vormen Jeg tror, jeg er ved at blive udbrændt de inhoud “Ik denk dat ik opgebrand begin te raken”. Daarna geeft af denne arbejdsbyrde de oorzaak aan: “door deze werkdruk”. De hele uiting betekent dus: “Ik denk dat ik opgebrand begin te raken door deze werkdruk.”

2. Har du holdt rigtige pauser, eller har du bare skiftet mellem opgaver?

   Heb je echte pauzes genomen, of ben je alleen tussen taken gewisseld?

   Har du

   heb je …?

   holdt

   genomen

   rigtige

   echte

   pauser

   pauzes

   bare

   alleen maar

   skiftet

   gewisseld

   mellem

   tussen

   opgaver

   taken

   Uitgebreide uitleg

   Har du is een veelgebruikte vraagopening: har is de tegenwoordige tijd van have, hier als hulpwerkwoord, en du betekent “jij”. Samen leiden ze een vraag in over iets dat de aangesprokene heeft gedaan. In het Deens staat het onderwerp in zo’n ja-neevraag na het werkwoord: Har du ...? = “Heb je ...?” holdt is het voltooid deelwoord van holde (“houden”); bij pause betekent het in deze vaste combinatie “nemen”. Har holdt vormt de voltooide tijd, dus de vraag gaat over pauzes die vóór nu zijn genomen. Voorbeeld: Jeg har holdt en pause. — “Ik heb een pauze genomen.” De vaste vertaling maakt duidelijk dat holdt hier “genomen” betekent, niet letterlijk “vastgehouden”. rigtige betekent hier “echte” of “werkelijke”. Het hoort bij pauser en staat daarom in de meervoudsvorm; in het Deens is rigtige in het meervoud niet afhankelijk van grammaticaal geslacht. Vergelijk: en rigtig pause — “een echte pauze”, maar rigtige pauser — “echte pauzes”. pauser is het meervoud van pause (“pauze”). Het meervoud wordt hier gevormd met -r: pause → pauser. De zin vraagt dus of er daadwerkelijk afzonderlijke rustmomenten zijn genomen. eller betekent “of” en verbindt de twee mogelijkheden in de vraag. De eerste mogelijkheid is Har du holdt rigtige pauser?; daarna volgt de alternatieve vraag. har du bare herneemt dezelfde vraagstructuur: har is opnieuw het hulpwerkwoord, du het onderwerp, en bare betekent hier “alleen maar”. Bare beperkt de handeling die erop volgt. skiftet is het voltooid deelwoord van skifte (“wisselen” of “veranderen”). Met har vormt het opnieuw de voltooide tijd. In deze zin betekent har skiftet dat de aangesprokene tussen taken heeft gewisseld; in de vaste vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “ben je ... gewisseld”. Voorbeeld: Vi har skiftet opgave. — “We zijn van taak veranderd.” De vorm skiftet is hier het hoofdwerkwoord; har draagt de tijdsconstructie. mellem betekent “tussen” en geeft de relatie aan tussen de zaken waartussen iemand wisselt. In de vaste zin hoort het bij opgaver in de constructie skifte mellem opgaver (“tussen taken wisselen”). opgaver is het meervoud van opgave (“taak”, “opdracht”): opgave → opgaver. In mellem opgaver gaat het om wisselen tussen taken, zonder dat de zin vastlegt hoeveel taken het precies zijn. De volledige structuur is Har du ... , eller har du bare ...?: “Heb je ..., of heb je alleen maar ...?” Eerst wordt gevraagd naar echte pauzes (holdt rigtige pauser); daarna wordt de alternatieve handeling genoemd, namelijk alleen tussen taken wisselen (bare skiftet mellem opgaver). De volledige betekenis is daarom: “Heb je echte pauzes genomen, of ben je alleen tussen taken gewisseld?”

3. For det meste skifter jeg mellem opgaver, og det føles ikke rigtig som hvile.

   Meestal wissel ik tussen taken, en dat voelt niet echt als rust.

   For det meste

   meestal

   skifter

   wissel

   mellem

   tussen

   opgaver

   taken

   føles

   voelt

   ikke rigtig

   niet echt

   hvile

   rust

   Uitgebreide uitleg

   For det meste betekent hier “meestal” of “over het algemeen”. Het is een vaste bijwoordelijke uitdrukking die de frequentie of het algemene patroon aangeeft. Voorbeeld: For det meste arbejder jeg hjemme. — “Meestal werk ik thuis.” skifter komt van at skifte en betekent hier “wisselen” of “afwisselen”. De vorm is de tegenwoordige tijd; met jeg vormt hij jeg skifter (“ik wissel”). De tegenwoordige tijd kan in het Deens zowel een gewoonte als iets actueels uitdrukken. Voorbeeld: Jeg skifter mellem to opgaver. — “Ik wissel tussen twee taken.” mellem betekent “tussen”. Een bruikbaar patroon is mellem A og B: “tussen A en B”. In deze zin leidt het een relatie tussen activiteiten in, niet een plaats tussen twee fysieke voorwerpen. opgaver is het meervoud van opgave, “taak” of “opdracht”. Het meervoud maakt duidelijk dat het om meer dan één taak gaat. Voorbeeld: Jeg har flere opgaver. — “Ik heb meerdere taken.” føles komt van at føle en betekent hier “voelt” in de betekenis “wordt ervaren als”. Het is de tegenwoordige tijd bij het onderwerp det. Het patroon det føles som + zelfstandig naamwoord betekent “het voelt als + zelfstandig naamwoord”. Voorbeeld: Det føles som en pause. — “Het voelt als een pauze.” ikke rigtig betekent “niet echt”. Ikke ontkent, terwijl rigtig hier de ontkenning nuanceert: iets voldoet niet werkelijk aan de genoemde beschrijving. Samen horen ze bij de beoordeling føles ... som hvile. hvile is hier een zelfstandig naamwoord met de betekenis “rust”. Het kan ook voorkomen in at hvile, “rusten”; dat is een andere grammaticale vorm. In som hvile wordt het gebruikt als datgene waarmee de ervaring wordt vergeleken. Samen vormt For det meste skifter jeg mellem opgaver de betekenis “Meestal wissel ik tussen taken”. Daarna voegt og det føles ikke rigtig som hvile toe: “en dat voelt niet echt als rust”. Det verwijst in deze zin naar de beschreven activiteit of situatie als geheel, zonder dat het een afzonderlijk zelfstandig naamwoord hoeft te vervangen. De volledige uiting betekent dus: “Meestal wissel ik tussen taken, en dat voelt niet echt als rust.”

4. Det ville forklare, hvorfor presset bliver ved med at stige.

   Dat zou verklaren waarom de druk blijft oplopen.

   Det

   dat

   ville

   zou

   forklare

   verklaren

   hvorfor

   waarom

   presset

   de druk

   bliver ved med at stige

   blijft stijgen

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier dat en verwijst naar een eerder genoemde situatie of vaststelling. Het is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de precieze referent wordt in deze zin niet verder benoemd. In een ander voorbeeld kan het ook als voorlopig onderwerp voorkomen: Det regner. — Het regent. ville is de verleden tijd van vil. In deze zin heeft het de betekenis zou en drukt het een verondersteld gevolg of een voorzichtige voorspelling uit, niet simpelweg verleden tijd. Na ville staat de infinitief: Det ville hjælpe. — Dat zou helpen. forklare is de infinitief verklaren. De combinatie ville + infinitief vormt hier dus zou verklaren. De tegenwoordige vorm is forklarer: Det forklarer problemet. — Dat verklaart het probleem. hvorfor is het vraagwoord waarom. Het leidt hier een ingebedde vraagzin aan: Jeg ved, hvorfor hun går. — Ik weet waarom ze weggaat. In zo’n bijzin staat het werkwoordelijk deel in het Deens na het onderwerp, zoals in presset bliver .... presset betekent hier de druk. Het is de bepaalde vorm van pres (druk): het achtervoegsel -et maakt het een bepaald onzijdig enkelvoud. Vergelijk et pres — een druk en presset — de druk. De vorm zegt op zichzelf niet welke concrete druk bedoeld is. bliver ved med at stige is een herbruikbare constructie met de betekenis blijft stijgen. bliver is de tegenwoordige vorm van blive (blijven/worden), ved med at geeft voortzetting aan, en stige is de infinitief (stijgen). Het patroon is blive ved med at + infinitief: Prisen bliver ved med at stige. — De prijs blijft stijgen. Het werkwoord stige beschrijft hier een toename; het betekent niet alleen een fysieke beweging omhoog. Samen vormen de delen: Det ville forklare — Dat zou verklaren, gevolgd door hvorfor presset bliver ved med at stige — waarom de druk blijft stijgen. De volledige betekenis is: Dat zou verklaren waarom de druk blijft oplopen.

5. Jeg får dårlig samvittighed, når jeg stopper, mens deadline nærmer sig.

   Ik voel me schuldig als ik stop wanneer de deadline dichtbij komt.

   Jeg får dårlig samvittighed

   een schuldgevoel krijgen

   når

   wanneer / als

   jeg stopper

   ik stop

   mens

   terwijl

   deadline

   deadline

   nærmer sig

   dichterbij komen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg får dårlig samvittighed betekent hier dat de spreker zich schuldig voelt. De uitdrukking få dårlig samvittighed is een vaste manier om een schuldgevoel te beschrijven; får is de tegenwoordige tijd van få. Het onderwerp Jeg is de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Jeg får dårlig samvittighed, når jeg siger nej. — Ik voel me schuldig wanneer ik nee zeg. når leidt hier een tijdsbepaling in: het geeft aan wanneer de situatie optreedt en kan in deze context als “wanneer” of “als” worden weergegeven. Voorbeeld: Jeg bliver rolig, når arbejdet er færdigt. — Ik word rustig wanneer het werk af is. Dit woord is niet hetzelfde als mens: når markeert hier het moment of de voorwaarde, terwijl mens gelijktijdigheid benadrukt. jeg stopper betekent “ik stop”. stopper is de tegenwoordige tijd van stoppe, met jeg als onderwerp. De vorm zegt hier dat de spreker stopt; het schuldgevoel wordt niet door stopper zelf uitgedrukt, maar door de combinatie met får dårlig samvittighed. Voorbeeld: Jeg stopper arbejdet klokken fem. — Ik stop om vijf uur met werken. mens betekent “terwijl” en verbindt een handeling of toestand die tegelijk met de hoofdgebeurtenis plaatsvindt. Hier geeft het de omstandigheid aan die loopt op het moment dat de spreker stopt. Voorbeeld: Hun læser, mens han laver mad. — Zij leest terwijl hij kookt. deadline is het zelfstandig naamwoord voor een uiterste termijn of deadline. Het staat hier zonder voorafgaand lidwoord en is het onderwerp van de daaropvolgende uitdrukking. Voorbeeld: Deadline er i morgen. — De deadline is morgen. nærmer sig betekent “dichterbij komen” of “naderen”. Dit is de constructie nærme sig; nærmer is de tegenwoordige tijd van nærme, en sig is het wederkerende element dat bij deze constructie hoort. In deadline nærmer sig is de deadline datgene wat dichterbij komt. Voorbeeld: Ferien nærmer sig. — De vakantie komt dichterbij. Samen heeft de zin de volgende opbouw: Jeg får dårlig samvittighed geeft het gevoel van de spreker weer; når jeg stopper bepaalt wanneer dat gevoel optreedt; en mens deadline nærmer sig beschrijft de gelijktijdige omstandigheid dat de deadline dichterbij komt. De vaste vertaling drukt dus uit dat de spreker zich schuldig voelt wanneer die stopt terwijl de deadline nadert.

6. En grænse er ikke dovenskab, hvis den hjælper dig med at komme dig.

   Een grens is geen luiheid als die je helpt herstellen.

   grænse

   grens

   dovenskab

   luiheid

   hjælper

   helpt

   komme dig

   herstellen

   Uitgebreide uitleg

   grænse betekent hier een grens of limiet die iemand kan aangeven. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en grænse, bepaald grænsen, meervoud grænser. Een bruikbaar voorbeeld is Sæt en grænse. — “Stel een grens.” dovenskab betekent luiheid. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin wordt het als begrip tegenover een grens geplaatst. Het woord benoemt dus niet een concrete luie persoon, maar de eigenschap of het gedrag “luiheid”. hjælper komt van hjælpe, “helpen”. De vorm hjælper is de tegenwoordige tijd; in het Deens verandert de tegenwoordige werkwoordsvorm normaal niet mee met de persoon: jeg hjælper, du hjælper, den hjælper. In deze zin is den het onderwerp en verwijst het volgens de vaste vertaling naar de grens. Een voorbeeld is Det hjælper mig. — “Dat helpt me.” komme dig hoort bij de uitdrukking komme sig, “herstellen” of “bijkomen”. Hier is dig de reflexieve vorm die bij de aangesprokene hoort. Het is dus niet het gewone object “jou” in een losse betekenis, maar onderdeel van de reflexieve uitdrukking voor herstel. Na at staat de infinitief komme: at komme sig — “herstellen”. Een voorbeeld is Hun skal komme sig efter sygdommen. — “Zij moet herstellen van de ziekte.” De eerste hoofdzin stelt dat een grens geen dovenskab is: ikke maakt die bewering ontkennend. Daarna leidt hvis een voorwaardelijke bijzin in. In die bijzin is den een enkelvoudige vorm voor een zelfstandig naamwoord van het en-type en verwijst den hier naar de grens; hjælper zegt wat die grens doet, en dig wie daardoor geholpen wordt. med at komme dig geeft het herstel aan waarbij die hulp ondersteunt. Samen betekent de uiting dat een grens geen luiheid is wanneer die grens de aangesprokene helpt om te herstellen. De uitspraak koppelt dat oordeel dus aan de voorwaarde dat de grens herstel ondersteunt.

7. Måske bør jeg fortælle min leder, hvad der er realistisk, før deadline nærmer sig.

   Misschien moet ik mijn manager vertellen wat realistisch is voordat de deadline komt.

   Måske

   misschien

   bør jeg

   zou ik moeten

   fortælle

   vertellen

   leder

   manager

   hvad der er

   wat ... is

   realistisk

   realistisch

   før

   voordat

   deadline

   deadline

   nærmer sig

   dichterbij komt

   Uitgebreide uitleg

   Måske betekent hier “misschien” en maakt de uitspraak voorzichtig: de spreker presenteert het niet als zekerheid. Het woord staat aan het begin van de zin en kan ook elders staan, bijvoorbeeld: Måske kommer hun i morgen. — “Misschien komt ze morgen.” bør jeg bestaat uit bør, de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord burde, en jeg, “ik”. Samen geeft het hier aan dat de spreker vindt dat hij dit waarschijnlijk zou moeten doen: “misschien moet ik”. Bør krijgt niet een aparte vorm voor de persoon jeg; het onderwerp staat er wel expliciet bij. Vergelijk jeg bør — “ik zou moeten” met du bør — “jij zou moeten”. fortælle betekent “vertellen” of “meedelen”. Na het modale werkwoord bør staat het in de infinitief, zonder at: jeg bør fortælle — “ik zou moeten vertellen”. Een bruikbaar voorbeeld is: Jeg bør fortælle hende sandheden. — “Ik zou haar de waarheid moeten vertellen.” leder betekent hier “manager” of “leidinggevende”. Het is het zelfstandig naamwoord leder; in min leder betekent min “mijn” en verwijst het geheel naar de leidinggevende van de spreker. Het woord kan in andere contexten ook een leider aanduiden; de werkcontext en de vaste vertaling ondersteunen hier de betekenis “manager”. hvad der er leidt de inhoud in van wat de spreker wil vertellen: letterlijk ongeveer “wat er is”. Hvad betekent hier “wat”, terwijl der in deze constructie deel is van de Deense zinsbouw en niet apart als een concrete persoon of zaak vertaald wordt. Het patroon hvad der er + beschrijving is bruikbaar in zinnen als Jeg ved, hvad der er vigtigt. — “Ik weet wat belangrijk is.” realistisk is het bijvoeglijk naamwoord “realistisch”. Het beschrijft in deze zin wat haalbaar of realistisch is, zonder dat het zelfstandig naamwoord waarop het slaat expliciet wordt genoemd. De basisvorm is realistisk; het woord verandert hier niet omdat het in deze constructie zelfstandig als beschrijving wordt gebruikt. Bijvoorbeeld: Det er realistisk. — “Dat is realistisch.” før betekent “voordat” en introduceert hier een tijdsbepaling. Het verbindt de hoofdzin met iets dat eerder moet gebeuren: eerst moet de spreker vertellen wat realistisch is, en daarna komt het moment waarop de deadline dichterbij komt. Voorbeeld: Ring, før du går. — “Bel voordat je vertrekt.” deadline is het zelfstandig naamwoord “deadline”, dus de uiterste termijn of datum. Het is hier het onderwerp van de daaropvolgende tijdsbepaling. In før deadline ... staat geen bezittelijke bepaling; de zin zegt alleen “voordat de deadline ...”, zonder verder vast te leggen welke deadline buiten de gegeven context bedoeld is. nærmer sig betekent “dichterbij komt”. Dit is de tegenwoordige vorm van nærme sig, een werkwoordelijke constructie met een wederkerend element: deadline is degene die dichterbij komt. Nærmer draagt de werkwoordsvervoeging; sig verwijst grammaticaal terug naar het onderwerp van die constructie. Voorbeeld: Sommeren nærmer sig. — “De zomer komt dichterbij.” Samen vormt Måske bør jeg fortælle min leder de voorzichtige hoofdzin “Misschien moet ik mijn manager vertellen”. hvad der er realistisk geeft aan wat er verteld moet worden: wat realistisch is. før deadline nærmer sig voegt de tijdsgrens toe: voordat de deadline dichterbij komt. De volledige betekenis is daarom: “Misschien moet ik mijn manager vertellen wat realistisch is voordat de deadline komt.”

8. Vær tydelig om, hvad du kan nå inden da, og hvad der kræver mere tid.

   Wees duidelijk over wat je tegen die tijd kunt afronden en wat meer tijd nodig heeft.

   Vær

   wees

   tydelig

   duidelijk

   om

   over

   hvad

   wat

   du

   je

   kan

   kunt

   nå

   afronden

   inden da

   tegen die tijd

   og

   en

   kræver

   nodig heeft

   mere

   meer

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Vær is de gebiedende wijs van være (“zijn”): vær = “wees”. De vorm spreekt de aangesproken persoon rechtstreeks aan. Bijvoorbeeld: Vær rolig. — “Wees rustig.” tydelig betekent hier “duidelijk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na vær een eigenschap van de aangesproken persoon uitdrukt. Het kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld en tydelig besked — “een duidelijke boodschap”. om betekent hier “over” en leidt het onderwerp van de duidelijkheid in: duidelijk zijn over iets. In tydelig om ... volgt een inhoudelijke bijzin, geen losse vraag aan de luisteraar. hvad betekent hier “wat” en opent een bijzin over datgene wat iemand kan afronden. Het verwijst in deze zin niet naar een specifiek genoemd zelfstandig naamwoord, maar naar een nog te bepalen inhoud of taak. Vergelijk in een vraag: Hvad kan du nå? — “Wat kun je afronden?” du is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “je/jij” als onderwerp. Het staat hier als uitvoerder van kan nå; de vertaling maakt duidelijk dat deze aangesproken persoon degene is die iets kan afronden. kan is de tegenwoordige vorm van kunne bij du en drukt hier mogelijkheid of haalbaarheid uit: “kunt”. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder extra infinitiefmarkeerder: du kan nå = “je kunt afronden”. Kunne kan ook in andere contexten “kunnen” of “in staat zijn om” betekenen. nå betekent hier “op tijd afkrijgen” of “afronden”, niet simpelweg “bereiken” in ruimtelijke zin. De combinatie kan nå zegt dat iets binnen de beschikbare tijd haalbaar is. Bijvoorbeeld: Jeg kan nå toget. — “Ik kan de trein nog halen.” inden da betekent “tegen die tijd” of letterlijk “voordat het dan zover is”. inden geeft een grens in de tijd aan; da verwijst naar een eerder bepaalde tijd. In deze zin gaat het dus om wat vóór dat tijdstip kan worden afgerond, zonder dat de zin zelf een precieze kloktijd noemt. og verbindt twee inhoudelijke delen met elkaar: wat de aangesproken persoon kan afronden en wat meer tijd nodig heeft. Het is hier “en”, niet een onderdeel van een van beide werkwoordgroepen. kræver is de tegenwoordige vorm van kræve en betekent “vereist” of “nodig heeft”. Het onderwerp is hier hvad der ...: datgene wat meer tijd nodig heeft. Bijvoorbeeld: Opgaven kræver mere tid. — “De opdracht heeft meer tijd nodig.” mere betekent “meer” en geeft een grotere hoeveelheid aan dan een eerder of impliciet vergelijkingspunt. De vorm hoort bij tid, niet bij kræver. Een voorbeeld is mere plads — “meer ruimte”. tid betekent “tijd”. In mere tid gaat het om een grotere hoeveelheid beschikbare tijd; het Deense zelfstandig naamwoord blijft hier in dezelfde vorm staan na mere. Samen betekent Vær tydelig om ...: “Wees duidelijk over ...”. De eerste bijzin specificeert wat de aangesproken persoon vóór dat tijdstip kan afronden: hvad du kan nå inden da. Daarna voegt og een tweede inhoud toe: welke zaken meer tijd vereisen, hvad der kræver mere tid. De volledige betekenis is daarom: “Wees duidelijk over wat je tegen die tijd kunt afronden en wat meer tijd nodig heeft.”

9. I dag spiser jeg frokost væk fra mit skrivebord.

   Vandaag ga ik niet aan mijn bureau lunchen.

   I dag

   vandaag

   spiser

   eet

   jeg

   ik

   frokost

   lunch

   væk fra

   weg van

   mit

   mijn

   skrivebord

   bureau

   Uitgebreide uitleg

   I dag betekent hier “vandaag”. Het is een vaste tijdsbepaling; in het Deens staat deze ook vaak vooraan om het moment te markeren. Voorbeeld: I dag arbejder jeg hjemme. — Vandaag werk ik thuis. spiser is de tegenwoordige tijd van spise (“eten”). In deze zin beschrijft de tegenwoordige tijd de geplande of huidige handeling: de spreker eet lunch. De vorm verandert in het Deens niet mee met persoon of getal: jeg spiser, du spiser, de spiser. Voorbeeld: Vi spiser sammen. — Wij eten samen. jeg betekent “ik” en is het persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Het is hier het onderwerp en dus de persoon die eet. In een andere naamval gebruikt het Deens bijvoorbeeld mig (“mij”), maar jeg is de onderwerpsvorm: Jeg læser. — Ik lees. frokost betekent “lunch” of “middagmaaltijd”. Het is een zelfstandig naamwoord; met een onbepaald lidwoord krijgt het de vorm en frokost. In spiser frokost staat het zonder lidwoord, wat in het Deens normaal is wanneer de maaltijd als activiteit wordt genoemd. Voorbeeld: Hun spiser frokost klokken tolv. — Zij luncht om twaalf uur. væk fra vormt de betekenis “weg van” of “niet bij”. væk geeft verwijdering aan en fra introduceert het punt waarvan men weg is. Samen zegt de uitdrukking hier dat de lunch niet aan het bureau plaatsvindt. Voorbeeld: Han går væk fra døren. — Hij loopt weg van de deur. mit betekent “mijn” voor een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Het stemt af op skrivebord, niet op de spreker: et skrivebord is onzijdig, daarom mit skrivebord. Vergelijk min stol — mijn stoel — omdat stol gemeenschappelijk geslacht heeft. Het bezittelijk voornaamwoord drukt bezit of verbondenheid uit, niet een bepaald aantal. skrivebord betekent “bureau” of “schrijftafel”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et skrivebord; daarom staat ervoor mit en niet min. Het kan ook zonder bezit worden gebruikt, bijvoorbeeld Bogen ligger på skrivebordet. — Het boek ligt op het bureau. Samen vormen de delen: I dag bepaalt het moment, spiser jeg frokost zegt dat de spreker lunch eet, en væk fra mit skrivebord plaatst die activiteit weg van diens bureau. De hele zin betekent dus: “Vandaag eet ik lunch weg van mijn bureau.” Dat komt overeen met de vaste vertaling “Vandaag ga ik niet aan mijn bureau lunchen.”

10. Det er et lille, men nyttigt skridt mod at få din energi tilbage.

    Dat is een kleine maar nuttige stap om je energie terug te krijgen.

    Det er

    dat is

    lille

    klein

    nyttigt

    nuttig

    skridt

    stap

    mod at

    om te

    få

    krijgen

    din

    jouw

    energi

    energie

    tilbage

    terug

    Uitgebreide uitleg

    Det er betekent hier “dat is”. Det is het onderwerp in deze constructie; de zin specificeert niet verder waarnaar het precies verwijst. Het patroon Det er + een zelfstandig naamwoord is breed bruikbaar, bijvoorbeeld: Det er en god idé. — “Dat is een goed idee.” lille betekent hier “klein”. In het enkelvoud heeft het in deze positie dezelfde vorm bij zowel een gemeenschappelijk als een onzijdig zelfstandig naamwoord: en lille bog — “een klein boek” — en et lille skridt — “een kleine stap”. In het meervoud wordt het små: små skridt — “kleine stapjes”. De vormkeuze hangt dus niet alleen van het aantal af; de enkelvoudsvorm lille zelf markeert hier geen verschil tussen de twee grammaticale geslachten. nyttigt betekent hier “nuttig”. Dit is de onzijdige enkelvoudsvorm van nyttig, omdat skridt onzijdig is: et nyttigt skridt. Vergelijk en nyttig bog — “een nuttig boek” — en nyttige råd — “nuttige adviezen”. nyttigt hoort grammaticaal bij skridt, niet bij lille. skridt betekent “stap”. In et skridt is het een enkelvoudig, onbepaald zelfstandig naamwoord. Het kan ook voorkomen in tage et skridt: Hun tager et skridt frem. — “Zij doet een stap naar voren.” mod at geeft hier een richting of doel aan: “om te” of letterlijk “richting het”. Het wordt gevolgd door at plus een infinitief: mod at lære — “om te leren”. In deze zin leidt het naar het doel van de stap. få betekent hier “krijgen”. Het is de infinitief na at; få blijft in deze infinitiefvorm onveranderd. De betekenis “terugkrijgen” ontstaat samen met tilbage, niet uit få alleen. Bijvoorbeeld: Jeg vil få tiden tilbage. — “Ik wil de tijd terugkrijgen.” din betekent “jouw”. Het verwijst naar één bezitter en stemt hier af op het bezittene: energi is een gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord, daarom staat er din. Vergelijk din bog — “jouw boek” — met dit hus — “jouw huis” — en dine bøger — “jouw boeken”. Het geslacht van de bezitter bepaalt deze vorm niet. energi betekent “energie”. Het is hier het zelfstandig naamwoord dat wordt teruggekregen. min energi betekent “mijn energie” en mere energi betekent “meer energie”. tilbage betekent “terug”. Samen met få vormt het de constructie få ... tilbage: iets terugkrijgen of een eerdere toestand terugkrijgen. In deze zin staat het na het object in få din energi tilbage; het betekent niet zelfstandig “krijgen”. De hele zin wordt opgebouwd als Det er + et lille, men nyttigt skridt + mod at få din energi tilbage: “Dat is een kleine maar nuttige stap om je energie terug te krijgen.” men verbindt de twee beschrijvingen lille en nyttigt; het doel van de stap wordt uitgedrukt door mod at få ... tilbage.