Lokale geschiedenis onderzoeken in de bibliotheek | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg forsker i lokalhistorie og har brug for bedre kilder.

   Ik doe onderzoek naar de lokale geschiedenis en heb betere bronnen nodig.

   Jeg

   ik

   forsker

   doe onderzoek

   lokalhistorie

   lokale geschiedenis

   har brug for

   nodig hebben

   bedre

   betere

   kilder

   bronnen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Jeg is de Deense vorm van het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. forsker betekent hier “doe onderzoek”. Het is de tegenwoordige tijd van at forske (“onderzoek doen”). Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar de persoon: forsker kan dus bijvoorbeeld ook bij hun (“zij”) staan. Voorbeeld: Jeg forsker i sprog. — “Ik doe onderzoek naar taal.” lokalhistorie betekent “lokale geschiedenis”. Het is een samenstelling van lokal (“lokaal”) en historie (“geschiedenis”). Na i noemt het de inhoud of het onderwerp waarop het onderzoek gericht is; het is niet het grammaticale onderwerp van de zin. De constructie forske i + onderwerp is herbruikbaar: Hun forsker i kunsthistorie. — “Zij doet onderzoek naar kunstgeschiedenis.” har brug for is de vaste constructie “nodig hebben”. In deze combinatie drukken de woorden een behoefte aan iets uit. Har is hier de tegenwoordige tijd van at have (“hebben”); met Jeg blijft de werkwoordsvorm har. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” bedre betekent hier “betere”. Het is de vergrotende trap van god (“goed”): god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Hier worden de bedoelde bronnen met andere mogelijke bronnen vergeleken; bedre zegt niet hoeveel bronnen er zijn. kilder betekent “bronnen”. Het is het onbepaalde meervoud van en kilde (“een bron”); het meervoud heeft hier geen bepaaldheidsuitgang. Voorbeeld: Bogen har gode kilder. — “Het boek heeft goede bronnen.” Samen vormt de zin Jeg forsker i lokalhistorie — “Ik doe onderzoek naar de lokale geschiedenis” — en har brug for bedre kilder — “heb betere bronnen nodig”. De spreker zegt dus dat die persoon onderzoek doet naar lokale geschiedenis en betere bronnen nodig heeft.

2. Lad os først afgrænse emnet, så databasesøgningen giver brugbare resultater.

   Laten we het onderwerp eerst afbakenen, zodat de zoekopdracht in de database bruikbare resultaten oplevert.

   Lad os

   laten we

   først

   eerst

   afgrænse

   afbakenen

   emnet

   het onderwerp

   så

   zodat

   databasesøgningen

   de zoekopdracht in de database

   giver

   oplevert

   brugbare

   bruikbare

   resultater

   resultaten

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel in de eerste persoon meervoud te doen: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is hier het objectpronomen “ons”. De constructie staat vóór de handeling: Lad os undersøge det = “Laten we dat onderzoeken.” først betekent “eerst” en geeft aan dat deze handeling vóór een andere relevante stap komt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. afgrænse betekent hier “afbakenen” of “begrenzen”. Dit is de infinitief na Lad os; de voorgestelde handeling wordt dus uitgedrukt met de basisvorm. Het werkwoord afgrænse kan ook buiten deze constructie worden vervoegd, bijvoorbeeld vi afgrænser emnet = “wij bakenen het onderwerp af.” emnet betekent “het onderwerp”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van emne: et emne = “een onderwerp”, emnet = “het onderwerp”. De uitgang -t hoort bij het onzijdige woord emne; enkelvoud alleen bepaalt dus niet de vorm, want het grammaticale geslacht is ook relevant. så betekent hier “zodat” en leidt het gevolg of doel van de voorafgaande handeling in. In deze betekenis verbindt het de afbakening van het onderwerp met het gewenste resultaat. Het is niet het losse tijdswoord “dan” in deze zin. databasesøgningen betekent “de zoekopdracht in de database”. Het is één Deens samengesteld zelfstandig naamwoord: database + søgning (“zoekopdracht/zoekactie”), met de bepaalde uitgang -en aan het einde van het hele woord. De bepaling staat dus vóór de kern binnen de samenstelling; søgning is de kern. giver is de tegenwoordige tijd van give (“geven/opleveren”). Hier betekent het “oplevert”, omdat de zoekopdracht als onderwerp wordt voorgesteld: søgningen giver resultater = “de zoekopdracht levert resultaten op.” De tegenwoordige tijd kan in het Deens zowel een huidige toestand als een verwacht of algemeen resultaat beschrijven. brugbare betekent “bruikbare”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord brugbar bij het meervoudige zelfstandig naamwoord resultater; de uitgang -e markeert hier de meervoudsvorm. Vergelijk: et brugbart resultat = “een bruikbaar resultaat” en brugbare resultater = “bruikbare resultaten”. resultater betekent “resultaten”. Dit is het meervoud van resultat: et resultat → resultater. De vorm is hier onbepaald meervoud; met bepaaldheid zou dat resultaterne zijn, “de resultaten”. Samen vormt de zin: Lad os først afgrænse emnet — “Laten we eerst het onderwerp afbakenen” — gevolgd door så databasesøgningen giver brugbare resultater — “zodat de zoekopdracht in de database bruikbare resultaten oplevert.” De zin drukt daarmee een voorstel uit voor een eerste stap en koppelt die stap aan het beoogde resultaat.

3. Jeg prøvede brede søgeord, men resultaterne gik i alle retninger.

   Ik heb brede zoektermen geprobeerd, maar de resultaten gingen alle kanten op.

   prøvede

   probeerde

   brede

   brede

   søgeord

   zoektermen

   resultaterne

   de resultaten

   gik

   gingen

   i alle retninger

   alle kanten op

   Uitgebreide uitleg

   prøvede betekent hier “probeerde”. Het is de verleden tijd van prøve, “proberen”. De vorm prøvede laat zien dat het proberen in het verleden plaatsvond; met Jeg betekent het “ik probeerde”. brede betekent hier “brede”. Het bijvoeglijk naamwoord staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord søgeord, en heeft daarom deze vorm. Vergelijk: et bredt søgeord = “een brede zoekterm”, maar brede søgeord = “brede zoektermen”. De vorm van het bijvoeglijk naamwoord wordt dus niet alleen door het aantal bepaald: bij een onzijdig enkelvoud staat bredt, terwijl het meervoud brede heeft. søgeord betekent “zoekterm” of, in deze zin, “zoektermen”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord. et søgeord is enkelvoud; søgeord kan ook het onbepaalde meervoud zijn. Hier maakt brede duidelijk dat het om meerdere zoektermen gaat. resultaterne betekent “de resultaten”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van resultat: resultater is onbepaald meervoud en resultaterne is bepaald meervoud. In deze zin verwijst het naar de resultaten die met de brede zoektermen werden verkregen. gik betekent hier “gingen”. Het is de verleden tijd van gå, “gaan”. In deze uitdrukking gaat het niet om letterlijk lopen: de resultaten gingen figuurlijk verschillende kanten op, dus de uitkomst was niet goed afgebakend. går is de tegenwoordige tijd en gik de verleden tijd. i alle retninger betekent letterlijk “in alle richtingen” en hier natuurlijk “alle kanten op”. alle betekent “alle” en retninger is het meervoud van retning, “richting”. Samen vormt dit een beeldende uitdrukking voor resultaten die uiteenlopen. De volledige zin bestaat uit Jeg prøvede brede søgeord (“Ik probeerde brede zoektermen”), gevolgd door men (“maar”). Daarna geeft resultaterne gik i alle retninger de tegenstelling: “de resultaten gingen alle kanten op”. De hele uiting betekent dus: “Ik heb brede zoektermen geprobeerd, maar de resultaten gingen alle kanten op.”

4. Brug navnet på kvarteret, en periode og kildetypen som filtre.

   Gebruik de naam van de buurt, een periode en het soort bron als filters.

   Brug

   gebruik

   navnet

   de naam

   kvarteret

   de buurt

   en periode

   een periode

   kildetypen

   het soort bron

   som filtre

   als filters

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De vorm geeft een opdracht of instructie; in het Deens heeft de gebiedende wijs hier geen apart zichtbaar persoonskenmerk. Voorbeeld: Brug denne knap. — “Gebruik deze knop.” navnet betekent hier “de naam”. Het is de bepaalde vorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord navn: et navn → navnet. De bepaalde vorm past bij een naam die in de situatie als geïdentificeerd wordt behandeld. Voorbeeld: Jeg kender navnet. — “Ik ken de naam.” kvarteret betekent “de buurt”. Dit is de bepaalde vorm van kvarter: et kvarter → kvarteret. De uitgang -et hoort bij het onzijdige woord en drukt hier bepaaldheid uit, niet meervoud. en periode betekent “een periode”. Periode is een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord: en periode is onbepaald enkelvoud. Het onbepaalde lidwoord benoemt hier een periode zonder haar verder te identificeren; het stelt op zichzelf geen numerieke telling als onderwerp van de instructie vast. kildetypen betekent “het soort bron”. Het is de bepaalde vorm van kildetype: et kildetype → kildetypen. In het samengestelde woord betekent kilde “bron” en type “soort/type”; de vorm als geheel benoemt dus een categorie van bronnen. De bepaalde uitgang -en hoort bij dit woord. som filtre betekent “als filters”. Som kan hier een functie of rol aangeven: iets wordt als filter gebruikt. Filtre is het onbepaalde meervoud van et filter; de enkelvoudsvormen zijn et filter en filteret. Voorbeeld: Vi bruger datoer som filtre. — “We gebruiken datums als filters.” Samen is de structuur: Brug + de drie dingen die je moet gebruiken — navnet på kvarteret, en periode en kildetypen — gevolgd door hun functie som filtre. På kvarteret specificeert waarvan de naam is: “van de buurt”. De hele instructie betekent daarom: “Gebruik de naam van de buurt, een periode en het soort bron als filters.”

5. Kan du vise mig, hvordan jeg får adgang til avisarkiverne?

   Kun je me laten zien hoe ik toegang krijg tot de krantenarchieven?

   Kan du

   kun je

   vise

   laten zien

   mig

   me

   hvordan

   hoe

   jeg

   ik

   får

   krijg

   adgang

   toegang

   avisarkiverne

   de krantenarchieven

   Uitgebreide uitleg

   Kan du opent een directe vraag. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of een verzoek om hulp uit. Het verandert in het Deens niet naar persoon: jeg kan, du kan, de kan. du is het onderwerp: “jij”. vise betekent “laten zien” en staat in de infinitief na het modale werkwoord kan. Een bruikbaar patroon is Kan du + infinitief...? — “Kun je ...?” Bijvoorbeeld: Kan du forklare det? — “Kun je dat uitleggen?” mig betekent “mij/me” en is hier het object van vise: iemand laat iets aan mij zien. Het staat tegenover het onderwerppronomen jeg (“ik”): Jeg viser dig betekent “Ik laat jou zien”, terwijl Kan du vise mig betekent “Kun je mij laten zien”. hvordan is het vraagwoord “hoe”. Het leidt hier een indirecte vraag in: hvordan ... — “hoe ...”. In zo’n bijzin wordt gevraagd naar de manier waarop iets gebeurt, niet naar een persoon of een plaats. jeg betekent “ik” en is het onderwerp van de bijzin na hvordan. Het verwijst hier naar de spreker van de zin; de vorm is de gewone onderwerpvorm, terwijl mig de objectvorm is. får is de tegenwoordige vorm van få (“krijgen”, “verkrijgen”). In deze zin betekent het samen met adgang “toegang krijgen”. De vorm får blijft in de tegenwoordige tijd gelijk voor verschillende personen: jeg får, du får, de får. Bijvoorbeeld: Jeg får svar i morgen. — “Ik krijg morgen antwoord.” adgang is het zelfstandig naamwoord “toegang”. Het wordt vaak gebruikt in de vaste combinatie få adgang til — “toegang krijgen tot”. til hoort bij deze constructie, ook al staat het niet in een afzonderlijke phrase-entry. avisarkiverne betekent “de krantenarchieven”. Het woord is een samenstelling van avis (“krant”) en arkiv (“archief”); de uitgang -erne markeert hier de bepaalde meervoudsvorm. Het bepaalde meervoud komt overeen met “de ...-en” in de vertaling, maar de precieze vorming is Deens: arkiv → arkiver (meervoud) → arkiverne (bepaald meervoud), met avis ervoor als eerste deel van de samenstelling. Samen vormen de delen de vraag Kan du vise mig, hvordan jeg får adgang til avisarkiverne?: “Kun je me laten zien hoe ik toegang krijg tot de krantenarchieven?” Kan du vise mig is het verzoek, en hvordan jeg får adgang til avisarkiverne specificeert wat de spreker wil leren: de manier om toegang tot die archieven te verkrijgen.

6. Nogle arkiver er kun tilgængelige via bibliotekets netværk.

   Sommige archieven zijn alleen toegankelijk via het bibliotheeknetwerk.

   Nogle

   sommige

   arkiver

   archieven

   kun

   alleen

   tilgængelige

   toegankelijk

   via

   via

   bibliotekets

   van de bibliotheek

   netværk

   netwerk

   Uitgebreide uitleg

   Nogle betekent hier “sommige” en staat bij het meervoudige zelfstandige naamwoord arkiver. Het is een onbepaald bepalend woord: het verwijst naar een deel van een grotere groep zonder de omvang daarvan te noemen. arkiver betekent “archieven”. Het is het meervoud van arkiv; in deze vorm heeft het geen zichtbare meervoudsuitgang. Een bruikbaar contrast is et arkiv (“een archief”) tegenover arkiver (“archieven”). kun betekent “alleen” en beperkt hier de toegankelijkheid: de archieven zijn uitsluitend via de genoemde route toegankelijk. Het geeft hier geen klein aantal aan. tilgængelige betekent hier “toegankelijk”. De basisvorm is tilgængelig; tilgængelige is de vorm bij een meervoudig onderwerp. Vergelijk: En side er tilgængelig (“Een pagina is toegankelijk”) en Flere sider er tilgængelige (“Meerdere pagina’s zijn toegankelijk”). via betekent “via” of “door middel van” en geeft de route of het middel aan. Hier leidt het de manier in waarop toegang mogelijk is. bibliotekets betekent “van de bibliotheek”. De uitgang -s markeert hier bezit of een relatie: bibliotek betekent “bibliotheek” en bibliotekets betekent “van de bibliotheek”. Deze vorm drukt niet zelf een aantal bibliotheken uit; in de vaste vertaling is de bibliotheek de bezitter. netværk betekent “netwerk”. In bibliotekets netværk gaat het om het netwerk dat met de bibliotheek verbonden is. Netværk heeft in het Deens dezelfde vorm in enkelvoud en meervoud; hier maakt de bezitsconstructie duidelijk welk netwerk bedoeld is. Samen vormt Nogle arkiver het onderwerp: sommige archieven. er verbindt dat onderwerp met de eigenschap tilgængelige, dus “zijn toegankelijk”. kun via bibliotekets netværk beperkt die eigenschap tot één route: alleen via het netwerk van de bibliotheek. De volledige betekenis is: “Sommige archieven zijn alleen toegankelijk via het bibliotheeknetwerk.”

7. Så start på denne katalogside.

   Begin dus op deze cataloguspagina.

   Så

   dus

   start

   begin

   på

   op

   denne

   deze

   katalogside

   cataloguspagina

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dus” en knoopt deze zin aan bij wat eerder is vastgesteld. Het is een kort bijwoord; in andere contexten kan het ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. start is de gebiedende wijs van starte (“beginnen”). De vorm is gelijk aan de stam: at starte — start!. De gebiedende wijs spreekt de aangesproken persoon rechtstreeks aan; het onderwerp “jij” staat er in het Deens normaal niet bij. Voorbeeld: Start her. — “Begin hier.” på betekent hier “op” en geeft de plaats aan waar de handeling begint. Het kan onder meer een pagina of scherm als plaats aanduiden. Voorbeeld: Læs på siden. — “Lees op de pagina.” denne betekent “deze” en hoort bij één enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. In andere grammaticale omstandigheden staan dette bij een onzijdig enkelvoud en disse bij een meervoud. De vorm van het aanwijzende woord wordt dus bepaald door het zelfstandig naamwoord waarmee het samengaat, niet door een afzonderlijk genoemd aantal. Denne kan een nabij of in de context aangewezen referent aanduiden; de zin specificeert hier niet verder welke referent dat is. katalogside betekent “cataloguspagina”. Het is een samenstelling van katalog (“catalogus”) en side (“pagina”). Het woord is gemeenschappelijk geslacht: en katalogside; in deze combinatie staat het in de vorm katalogside, zonder afzonderlijk lidwoord, omdat denne het aanwijzende element is. Een nieuw voorbeeld: Denne katalogside er nyttig. — “Deze cataloguspagina is nuttig.” Samen vormt på denne katalogside de plaatsbepaling “op deze cataloguspagina”. Met de gebiedende wijs start wordt de aansporing “begin op deze cataloguspagina”, en Så voegt de gevolgtrekking “dus” toe. De volledige betekenis is daarom: “Begin dus op deze cataloguspagina.”

8. Så forstår jeg, hvorfor de ikke kunne indlæses hjemme.

   Dat verklaart waarom ze thuis niet konden laden.

   Så

   dus

   forstår

   begrijp

   jeg

   ik

   hvorfor

   waarom

   de

   ze

   ikke

   niet

   kunne

   konden

   indlæses

   laden

   hjemme

   thuis

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier aan het begin als gevolgtrekkend verbindingswoord: “dus” of “daarom”. Het kan in andere zinnen ook “toen” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde functie. forstår is de tegenwoordige tijd van forstå (“begrijpen”): jeg forstår = “ik begrijp”. De vorm drukt hier een actuele conclusie uit. Voor verleden tijd heeft Deens forstod, bijvoorbeeld: Jeg forstod det. = “Ik begreep het.” jeg betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Samen met forstår vormt het jeg forstår: “ik begrijp”. De volgorde Så forstår jeg is dus “Dus begrijp ik”; na het verbindingswoord staat het werkwoord vóór het onderwerp. hvorfor betekent “waarom” en leidt de verklaring in die volgt. Een vergelijkbaar vraagwoord is hvordan (“hoe”), maar dat vraagt naar de manier, niet naar de reden. Voorbeeld: Jeg ved, hvorfor. = “Ik weet waarom.” de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord “ze”. De vaste vertaling bevestigt deze lezing. De vorm geeft zelf geen verdere informatie over precies welke personen of zaken bedoeld zijn. ikke is de gewone Deense ontkenning “niet”. In dit zinsdeel staat het vóór de modale werkwoordsvorm en ontkent het de mogelijkheid: “niet konden …”. kunne is de verleden tijd van kunne, “kunnen”. In kunne indlæses gaat het om een mogelijkheid in het verleden: “konden geladen worden” of, volgens de vaste vertaling, “konden laden”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at; het verleden zit dus in kunne, niet in indlæses. indlæses is de vorm van indlæse (“laden/inladen”) met de Deense -s-passiefvorm. In deze context beschrijft die vorm dat iets geladen kon worden; daarom is een letterlijke weergave “geladen worden”. De vaste vertaling geeft dezelfde bedoelde situatie natuurlijker weer als “ze konden laden”. Vergelijk: Filen kan indlæses. = “Het bestand kan geladen worden.” hjemme betekent “thuis” en verwijst naar de plaats waar de handeling of mogelijkheid geldt. Het is een plaatsbijwoord en krijgt hier geen uitgang. De hele structuur is Så forstår jeg, hvorfor ...: “Dus begrijp ik waarom …”. De bijzin de ikke kunne indlæses hjemme bevat achtereenvolgens het onderwerp de, de ontkenning ikke, de verleden modale vorm kunne, de infinitief/passiefvorm indlæses en de plaatsbepaling hjemme. Samen levert dat de vaste betekenis op: “Dat verklaart waarom ze thuis niet konden laden.”

9. Brug denne computer nu.

   Gebruik nu deze computer.

   Brug

   gebruik

   denne

   deze

   computer

   computer

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Brug betekent hier “gebruik” en is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De gebiedende wijs heeft hier geen uitgesproken onderwerp: de aangesprokene is degene die de handeling moet uitvoeren. Vergelijk: Brug telefonen. — “Gebruik de telefoon.” denne betekent “deze” en staat vóór een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. De vorm past bij computer, een gemeenschappelijk-geslachtwoord: denne computer. Andere vormen zijn bijvoorbeeld dette bij een enkelvoudig onzijdig woord en disse bij meervoud. De demonstratief maakt duidelijk dat naar een specifieke, nabij aangewezen computer wordt verwezen; hij drukt op zichzelf geen aantal uit. computer betekent “computer”. Het is een zelfstandig naamwoord; het bepaalde enkelvoud is computeren (“de computer”). In deze zin staat het na denne, waardoor de combinatie denne computer “deze computer” betekent. nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp of het zelfstandig naamwoord. Samen vormt Brug denne computer nu. de gebiedende zin “Gebruik nu deze computer.” De volgorde is: gebiedende wijs Brug + aanwijzend woord en zelfstandig naamwoord denne computer + tijdsbepaling nu. De zin geeft dus de instructie om deze specifieke computer op dit moment te gebruiken.

10. Eller log ind med dit lånerkort via arkivlinket.

    Of log in met je bibliotheekpas via de link naar het archief.

    Eller

    of

    log ind

    inloggen

    med

    met

    dit

    je

    lånerkort

    bibliotheekpas

    via

    via

    arkivlinket

    de archieflink

    Uitgebreide uitleg

    Eller betekent hier “of” en verbindt deze instructie met een andere mogelijkheid. Het is een voegwoord; het staat aan het begin van deze zin. log ind is de gebiedende wijs van logge ind, “inloggen”. In het Deens staat het partikel ind hier na de werkwoordsvorm. Voorbeeld: Log ind nu. — “Log nu in.” De gebiedende wijs richt zich op één of meer aangesproken personen; het onderwerp wordt niet uitgesproken. med betekent “met” en geeft hier het middel aan waarmee iemand inlogt. Het leidt een zelfstandig naamwoord of een naamwoordgroep in: med et kort — “met een kaart.” dit betekent hier “je” in de betekenis van bezit: “jouw”. Deze vorm wordt gebruikt vóór een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het et-type, zoals et lånerkort; hij drukt niet op zichzelf een aantal uit. Vergelijk: din wordt gebruikt bij een enkelvoudig en-woord, bijvoorbeeld din computer — “jouw computer”. lånerkort is een samenstelling van låner (“lener” of “bibliotheekgebruiker”) en kort (“kaart”); samen betekent het “bibliotheekpas”. Het is hier het zelfstandig naamwoord dat na med staat. Het bepaalde enkelvoud is lånerkortet — “de bibliotheekpas”. via betekent “via” of “door middel van”. Het geeft hier de route of het kanaal aan, niet het inlogmiddel zelf: het inlogmiddel is dit lånerkort, terwijl de route via arkivlinket is. arkivlinket betekent “de archieflink”. De basisvorm is arkivlink; het achtervoegsel -et maakt hier de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige woord et arkivlink. In een Deense samenstelling bepaalt het laatste deel het grammaticale type en de verbuiging. Samen vormen de delen een alternatief in een instructie: Eller + log ind geeft “Of log in”, med dit lånerkort geeft “met je bibliotheekpas”, en via arkivlinket geeft “via de archieflink”. De volledige betekenis is dus: “Of log in met je bibliotheekpas via de link naar het archief.”

11. Det burde spare mig for meget tid.

    Dat zou me veel tijd moeten besparen.

    Det burde

    Dat zou moeten

    spare … for

    iemand iets besparen

    mig

    mij

    meget

    veel

    tid

    tijd

    Uitgebreide uitleg

    Det burde betekent hier “dat zou moeten”. Det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het naar de eerder genoemde handeling of oplossing verwijst, zonder dat er een specifieker zelfstandig naamwoord nodig is. Burde is de vorm van bør (“moeten, behoren te”) die vaak een verwachting, aanbeveling of voorwaardelijke mogelijkheid uitdrukt. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: burde spare = “zou moeten besparen”. spare ... for is hier de bruikbare constructie “iemand iets besparen”. Het werkwoord spare betekent in deze context dat iemand iets niet hoeft te besteden of te ondergaan; het is niet het reflexieve “zuinig zijn”. De persoon staat vóór for: spare mig for ... = “mij ... besparen”. Een voorbeeld: Det sparer dig for besvær. = “Dat bespaart je moeite.” Mig betekent “mij” en is de objectsvorm van jeg (“ik”). Het verwijst hier naar de spreker in de vaste vertaling. Vergelijk: Du hjælper mig. = “Je helpt mij.” Meget betekent hier “veel” en bepaalt de hoeveelheid van tid. Het kan ook bij een niet-telbare hoeveelheid of een bijvoeglijk naamwoord staan, bijvoorbeeld meget arbejde = “veel werk”. Bij afzonderlijk telbare meervoudige dingen gebruikt het Deens vaak mange, bijvoorbeeld mange bøger = “veel boeken”. Tid betekent “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier zonder bepaald lidwoord, omdat het om tijd als hoeveelheid gaat. Meget tid betekent “veel tijd”; in een andere betekenis kan tid ook naar een moment of periode verwijzen, bijvoorbeeld en god tid = “een goede tijd”. Samen vormt de zin: Det burde spare mig for meget tid. Het onderwerp Det wordt gekoppeld aan de verwachte werking met burde; daarna volgt de constructie spare mig for, met meget tid als datgene wat de spreker bespaard wordt. De volledige betekenis is daarom: “Dat zou me veel tijd moeten besparen.”

12. Det burde også give dig kilder, der er lettere at citere.

    Het zou je ook bronnen moeten geven die gemakkelijker te citeren zijn.

    Det burde

    zou moeten

    også

    ook

    give

    geven

    dig

    jou

    kilder

    bronnen

    der er

    die zijn

    lettere

    gemakkelijker

    at citere

    citeren

    Uitgebreide uitleg

    Det burde vormt hier de kern van de bewering: det is het onderwerp en burde is de vorm van het modale werkwoord bør (“moeten”, “horen te”). In deze context drukt burde een verwachting of gevolg uit, overeenkomstig “zou moeten”; het zegt niet dat iets zeker gebeurt. Voorbeeld: Det burde virke. — “Het zou moeten werken.” Het specifieke waarnaar det verwijst, wordt in deze zin niet zelfstandig benoemd. også betekent “ook” en voegt deze bewering toe aan andere informatie. De plaats ervan vóór give maakt duidelijk dat het geven eveneens tot het verwachte resultaat behoort. give is het werkwoord “geven”. De vorm is hier een infinitief na het modale burde; na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans geen at vóór de infinitief. Voorbeeld: Det burde hjælpe. — “Het zou moeten helpen.” dig betekent “jou” en is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon. Vergelijk het onderwerp du (“jij”) met het object dig (“jou”): Jeg hjælper dig. — “Ik help jou.” kilder betekent “bronnen”. Dit is het meervoud van kilde (“bron”); de meervoudsvorm heeft hier geen afzonderlijk bepaaldheidsachtervoegsel. Voorbeeld: Jeg bruger flere kilder. — “Ik gebruik meerdere bronnen.” der er leidt de beschrijvende bijzin in. der is hier een betrekkelijk voornaamwoord dat naar het voorafgaande meervoudige zelfstandig naamwoord verwijst, en er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Samen betekent dit in deze zin “die zijn”. Voorbeeld: Jeg fandt en bog, der er nyttig. — “Ik vond een boek dat nuttig is.” lettere is de vergrotende trap van let (“gemakkelijk”). De vergelijking betekent hier dat het citeren minder moeilijk is dan bij een niet nader genoemde vergelijking. De reeks is let — lettere — lettest: gemakkelijk — gemakkelijker — gemakkelijkst. Voorbeeld: Denne tekst er lettere at forstå. — “Deze tekst is gemakkelijker te begrijpen.” at citere is de infinitief “citeren”. at markeert hier de infinitief, en citere is het werkwoord zelf. In lettere at citere beschrijft deze infinitief waarvoor iets gemakkelijker is: de bronnen zijn gemakkelijker om te citeren, oftewel gemakkelijker te citeren. Als geheel combineert de zin het verwachte resultaat (Det burde ... give) met de ontvanger (dig), het meervoudige object (kilder) en de relatieve beschrijving (der er lettere at citere). De betekenis is daarom: “Het zou je ook bronnen moeten geven die gemakkelijker te citeren zijn.”