Een studieruimte reserveren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil gerne reservere et studierum til et gruppearbejde.

   Ik wil graag een studieruimte reserveren voor een groepsproject.

   Jeg vil gerne

   ik wil graag

   reservere

   reserveren

   studierum

   studieruimte

   gruppearbejde

   groepsproject

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne betekent hier “ik wil graag”. Jeg is “ik”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en drukt hier een wens of voornemen uit. Na dit modale werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg vil reservere = “ik wil reserveren”. Gerne verzacht of maakt de wens welwillend: Jeg vil gerne hjælpe = “Ik wil graag helpen”. reservere betekent “reserveren”. Dit is de infinitief; na vil blijft die vorm onveranderd. In een hoofdzin zonder modaal werkwoord krijgt het werkwoord een persoonsvorm, bijvoorbeeld Jeg reserverer et rum = “Ik reserveer een ruimte”. studierum betekent hier “studieruimte”. Het is een samenstelling van studie en rum (“ruimte”); samenstellingen worden in het Deens als één woord geschreven. Met et staat het als een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord: et studierum. Het bepaalde enkelvoud is studierummet (“de studieruimte”). gruppearbejde betekent hier “groepsproject”. Het is een samenstelling van gruppe (“groep”) en arbejde (“werk”), met de vaste betekenis “groepswerk” of, in deze vertaling, “groepsproject”. Ook dit is een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord na et: et gruppearbejde. Samen vormen de delen Jeg vil gerne reservere (“ik wil graag reserveren”), et studierum (“een studieruimte”) en til et gruppearbejde (“voor een groepsproject”). De volledige betekenis is daarom: “Ik wil graag een studieruimte reserveren voor een groepsproject.”

2. Hvor stort et rum har du brug for?

   Hoe groot moet de ruimte zijn?

   Hvor

   hoe

   stort

   groot

   rum

   ruimte

   har du brug for

   nodig hebben

   Uitgebreide uitleg

   Hvor vraagt hier naar de mate of omvang: “hoe …?”. In de vaste combinatie Hvor stort ...? betekent het “hoe groot?”. Vergelijk: Hvor gammel er hun? = “Hoe oud is zij?”; hvor blijft daarbij onveranderd. stort betekent hier “groot” en is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord stor bij het onzijdige enkelvoud et rum. De belangrijkste vormen zijn stor bij een gemeenschappelijk enkelvoud, stort bij een onzijdig enkelvoud en store bij meervoud of bepaalde vormen. In Hvor stort et rum hoort stort dus bij rum, niet bij du. rum is hier het zelfstandig naamwoord “ruimte” of “kamer”. Het staat in het enkelvoud en wordt voorafgegaan door het onzijdige onbepaalde lidwoord et: et rum. De combinatie et stort rum betekent “een grote ruimte”. Voor een andere betekenis kan værelse bijvoorbeeld specifiek “kamer” betekenen, maar dat is niet de vorm in deze zin. har du brug for is de gebruikelijke Deense constructie voor “nodig hebben”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); du is “je/jij”; brug for maakt met har de vaste uitdrukking. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Har du brug for hjælp? = “Heb je hulp nodig?” De vorm har verandert hier niet omdat het onderwerp du is. Samen vormt Hvor stort et rum de vraag “hoe groot een ruimte”. har du brug for vraagt vervolgens welke omvang de aangesprokene nodig heeft. De volledige betekenis is daarom: “Hoe groot moet de ruimte zijn?” of letterlijker: “Hoe groot een ruimte heb je nodig?”

3. Hvornår vil du bruge det?

   Wanneer wil je die gebruiken?

   Hvornår

   wanneer

   vil du

   wil je

   bruge

   gebruiken

   det

   die/dat

   Uitgebreide uitleg

   Hvornår betekent hier ‘wanneer’ en vraagt naar het tijdstip. Het staat aan het begin van de vraag. Vergelijk het met hvor ‘waar’ en hvorfor ‘waarom’; die vragen respectievelijk naar plaats en reden. vil du bestaat uit het modale werkwoord vil en het voornaamwoord du. In deze vraag geeft vil samen met du de betekenis ‘wil je’. Na vil volgt in het Deens de infinitief zonder at: Vil du komme? betekent ‘Wil je komen?’ De omgekeerde volgorde vil du is kenmerkend voor deze vraag: het werkwoord staat vóór het onderwerp. bruge betekent hier ‘gebruiken’. Dit is de infinitief, de basisvorm die na het modale vil wordt gebruikt. Bijvoorbeeld: Jeg vil bruge rummet. — ‘Ik wil de ruimte gebruiken.’ det is een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een onzijdig enkelvoudig referent. In de gegeven context verwijst het naar et rum, en de vaste vertaling maakt die lezing concreet: ‘die’ ruimte. Het voornaamwoord is hier het object van bruge, dus degene of datgene dat gebruikt wordt. Een voorbeeld met hetzelfde patroon is: Vil du bruge det? — ‘Wil je het gebruiken?’ Samen vormen de delen de vraag Hvornår + vil du + bruge + det: ‘Wanneer wil je die gebruiken?’ De vraag gaat dus naar het tijdstip waarop de aangesprokene van plan is de bedoelde ruimte te gebruiken.

4. Vi har brug for et stille rum i eftermiddag til fire personer.

   We hebben vanmiddag een rustige ruimte nodig voor vier personen.

   Vi har

   wij hebben

   brug for

   nodig hebben

   stille

   rustige

   rum

   ruimte

   i eftermiddag

   vanmiddag

   fire

   vier

   personer

   personen

   Uitgebreide uitleg

   Vi har betekent hier “wij hebben”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”): jeg har = “ik heb”, vi har = “wij hebben”. De vorm vi markeert de spreker samen met anderen als onderwerp; het aantal andere personen wordt door deze zin niet verder gespecificeerd. brug for vormt samen met have de vaste constructie have brug for = “nodig hebben”. In deze zin is brug dus niet het losse werkwoord “gebruiken”, maar onderdeel van de uitdrukking. Een herbruikbaar patroon is Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” stille betekent hier “rustig” of “stil” en beschrijft rum. De vorm is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; in het Deens blijft stille in dit geval hetzelfde bij zowel een- als et-woorden en in het meervoud: en stille gade, et stille rum, stille rum — respectievelijk “een rustige straat”, “een rustige ruimte”, “rustige ruimtes”. rum betekent “ruimte” of “kamer”. Het is hier een enkelvoudig, onbepaald zelfstandig naamwoord; het voorafgaande et markeert in het Deens een onbepaald et-woord in het enkelvoud. Dat lidwoord drukt hier geen afzonderlijk numeriek aantal uit. Het meervoud is rum, dus dezelfde vorm kan afhankelijk van de context enkelvoud of meervoud zijn. i eftermiddag betekent “vanmiddag”. i maakt hier deel uit van de tijdsbepaling; eftermiddag betekent “namiddag”. De hele uitdrukking plaatst de behoefte in de namiddag, zonder op zichzelf een precieze kloktijd te geven. fire betekent “vier”. Het is een telwoord en verandert niet mee met het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord: fire rum = “vier ruimtes” en fire personer = “vier personen”. personer betekent “personen” en is het meervoud van person (“persoon”). Na fire staat het zelfstandig naamwoord in het meervoud. Vergelijk: én person — “één persoon”, maar fire personer — “vier personen”. Samen vormen de delen Vi har brug for + et stille rum + i eftermiddag + til fire personer de betekenis: “We hebben vanmiddag een rustige ruimte nodig voor vier personen.” til verbindt de ruimte met de bedoelde gebruikers; de zin zegt dus dat de ruimte voor vier personen bestemd is.

5. Der er et ledigt rum i eftermiddag i to timer.

   Er is vanmiddag een ruimte beschikbaar voor twee uur.

   Der er

   er is

   ledigt

   beschikbaar; vrij

   rum

   ruimte

   i eftermiddag

   vanmiddag

   to

   twee

   timer

   uren

   Uitgebreide uitleg

   Der er is een vaste Deense constructie om aan te geven dat iets bestaat of beschikbaar is: “er is/er zijn”. Het genoemde element volgt erop. Voorbeeld: Der er et problem. — “Er is een probleem.” ledigt betekent hier “beschikbaar”, in de zin dat de ruimte vrij is om te gebruiken. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van ledig bij et rum; ledig staat bij en-woorden en ledige bij meervoud of een bepaalde vorm. In deze zin beschrijft ledigt dus rum. rum betekent hier “ruimte”; afhankelijk van de context kan het ook “kamer” betekenen. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et rum. De meervoudsvorm is ook rum: to rum betekent “twee ruimtes”. Het losse et geeft in et rum enkelvoud aan, maar stelt op zichzelf geen concrete hoeveelheid “één” vast. i eftermiddag betekent “vanmiddag”. Samen verwijst deze tijdsbepaling naar de middag van vandaag. Een vergelijkbare uitdrukking is i morgen — “morgen”. to betekent “twee”. Dit telwoord verandert niet mee met het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord: to timer en to rum. timer betekent “uren”. Het is het meervoud van time, “uur”: en time — “een uur”, to timer — “twee uur”. Na to staat het zelfstandig naamwoord hier in het meervoud. Samen geven i eftermiddag en i to timer de tijdsinformatie: de ruimte is vanmiddag gedurende twee uur beschikbaar. De hele zin betekent: “Er is vanmiddag een ruimte beschikbaar voor twee uur.”

6. Så har vi tid nok til at gennemgå slidesene og beslutte, hvem der skal præsentere hver del.

   Daarmee hebben we genoeg tijd om de dia's door te nemen en te beslissen wie elk onderdeel presenteert.

   Så har vi

   daarmee hebben we

   tid

   tijd

   nok

   genoeg

   gennemgå

   doornemen

   slidesene

   de dia’s

   beslutte

   beslissen

   hvem

   wie

   skal

   zal

   præsentere

   presenteren

   hver

   elk

   del

   onderdeel

   Uitgebreide uitleg

   Så har vi betekent hier “daarmee hebben we”. Så verwijst naar de voorafgaande situatie en geeft een gevolg aan. har is de vorm van have (“hebben”); in de tegenwoordige tijd blijft die vorm gelijk bij verschillende personen, bijvoorbeeld jeg har = “ik heb” en vi har = “wij hebben”. Vi is het onderwerp “wij”. In deze hoofdzin staat het werkwoord direct na Så, zoals gebruikelijk bij deze woordvolgorde. tid betekent hier “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is tider, maar in deze zin gaat het om beschikbare tijd als hoeveelheid. Nok betekent “genoeg” en staat na het woord waarop het betrekking heeft: tid nok = “genoeg tijd”. Bijvoorbeeld: Vi har nok tid. = “We hebben genoeg tijd.” gennemgå betekent “doornemen” of “systematisch bekijken”. Dit is de infinitief; na at gebruik je dezelfde vorm: at gennemgå = “doornemen”. Bijvoorbeeld: Vi skal gennemgå planen. = “We zullen het plan doornemen.” slidesene betekent “de dia’s”. Het is een bepaalde meervoudsvorm: slides is het meervoud van slide, en -ene markeert het bepaalde meervoud. De vorm verwijst hier naar de dia’s die men wil doornemen. Bijvoorbeeld: Slidesene er klar. = “De dia’s zijn klaar.” beslutte betekent “beslissen”. Dit is de infinitief, hier voorafgegaan door at: at beslutte = “beslissen”. Een bruikbaar contrast is beslutte = “beslissen” tegenover vælge = “kiezen”; beslissen kan ook de beslissing zelf benadrukken. Bijvoorbeeld: Vi skal beslutte det i dag. = “We moeten dat vandaag beslissen.” hvem betekent “wie” en introduceert hier de vraag naar de persoon die een taak krijgt. In hvem der ... vormt het samen met de daaropvolgende bijzin een ingebedde vraag: “wie ...”. Bijvoorbeeld: Jeg ved ikke, hvem der kommer. = “Ik weet niet wie er komt.” skal is de tegenwoordige vorm van skulle. Hier geeft het in de ingebedde vraag aan wie de geplande of toegewezen presentatie zal doen; in deze context is “zal” een natuurlijke vertaling. Skal kan in andere zinnen ook verplichting uitdrukken, maar hier gaat het om de geplande taak. Bijvoorbeeld: Hun skal præsentere først. = “Zij zal eerst presenteren.” præsentere betekent “presenteren”. Dit is de infinitief na skal; na een modaal werkwoord zoals skal krijgt het volgende werkwoord geen at: skal præsentere, niet skal at præsentere. Bijvoorbeeld: De skal præsentere resultatet. = “Zij zullen het resultaat presenteren.” hver betekent “elk(e)” en verdeelt een reeks afzonderlijke gevallen: niet de reeks als geheel, maar ieder onderdeel afzonderlijk. Het staat hier bij het zelfstandig naamwoord del. Bijvoorbeeld: Hver student får et eksemplar. = “Elke student krijgt een exemplaar.” del betekent “onderdeel” of “deel”. Hier gaat het om elk afzonderlijk onderdeel van het materiaal. Het bepaalde meervoud is delene (“de onderdelen”); in de bron staat de enkelvoudige vorm na hver, omdat hver naar één onderdeel per geval verwijst. Bijvoorbeeld: Denne del er kort. = “Dit onderdeel is kort.” Samen geeft tid nok til at gennemgå slidesene aan dat er voldoende tijd is om de dia’s door te nemen. Til at leidt hier een doel- of mogelijkheidspatroon in: “genoeg tijd om ...”. Daarna verbindt og de tweede infinitief beslutte met gennemgå: men heeft tijd om beide handelingen uit te voeren. Hvem der skal præsentere hver del specificeert waarover men zal beslissen: welke persoon elk onderdeel zal presenteren. De hele zin betekent dus: “Daarmee hebben we genoeg tijd om de dia’s door te nemen en te beslissen wie elk onderdeel presenteert.”

7. Jeg reserverer det på din bibliotekskonto.

   Ik reserveer de ruimte op je bibliotheekaccount.

   Jeg

   ik

   reserverer

   reserveer

   det

   de ruimte

   på

   op

   din

   je/jouw

   bibliotekskonto

   bibliotheekaccount

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker voert de handeling uit. De vorm is de eerste persoon enkelvoud; in het Deens blijft dit onderwerpwoord hetzelfde in andere tijden, terwijl het werkwoord de tijd draagt. reserverer is de tegenwoordige tijd van reservere (“reserveren”). De vorm zegt hier dat de spreker nu een reservering maakt of die als huidige handeling presenteert. Bijvoorbeeld: Jeg reserverer et bord. — “Ik reserveer een tafel.” det is hier een enkelvoudig onzijdig voornaamwoord. In deze vaste zin verwijst het volgens de vertaling naar de ruimte die wordt gereserveerd. Het voornaamwoord neemt dus de plaats in van wat gereserveerd wordt; het is niet zelf een vertaling van “ruimte” in alle contexten. Het Deens gebruikt ook den voor enkelvoudige woorden van het gemeenschappelijk geslacht en de voor meervoud, maar de keuze hangt af van het grammaticale geslacht en getal van het bedoelde woord. på betekent hier “op” en verbindt de handeling met de bibliotheekaccount waarop de reservering wordt vastgelegd. De combinatie på + account is een bruikbaar patroon voor iets dat in of op een account wordt geregistreerd. din betekent “je/jouw” en verwijst naar de aangesprokene. Het is de bezittelijke vorm bij één bezeten zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat dit, en bij meervoud dine: din konto, dit navn, dine konti. bibliotekskonto is een samenstelling van bibliotek (“bibliotheek”) en konto (“account”): “bibliotheekaccount”. Het is een zelfstandig naamwoord; het laatste deel bepaalt het grammaticale geslacht van de samenstelling. Daarom is konto hier een gemeenschappelijk geslacht-woord en past din erbij. Samen vormen de delen: Jeg (ik) + reserverer (reserveer) + det (de ruimte) + på din bibliotekskonto (op je bibliotheekaccount). De volledige betekenis is: “Ik reserveer de ruimte op je bibliotheekaccount.”

8. Du kan annullere online, hvis planerne ændrer sig.

   Je kunt online annuleren als de plannen veranderen.

   Du kan

   je kunt

   annullere

   annuleren

   online

   online

   planerne

   de plannen

   ændrer sig

   veranderen

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier ‘je kunt’. Du is de tweede persoon enkelvoud. Kan is de tegenwoordige tijd van kunne (‘kunnen’) en heeft in het Deens dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg kan, du kan, de kan. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, hier dus annullere zonder at. Annullere betekent ‘annuleren’. Dit is de infinitief; vergelijk de tegenwoordige tijd annullerer. Voorbeeld: Du kan annullere reservationen. — ‘Je kunt de reservering annuleren.’ Online is een bijwoord en geeft aan dat de annulering via internet gebeurt. Het verandert niet van vorm. Planerne betekent hier ‘de plannen’. Het zelfstandig naamwoord is plan: enkelvoud en plan, meervoud planer, bepaald meervoud planerne. De uitgang -ne markeert hier het bepaalde meervoud; planer betekent ‘plannen’ zonder het bepaalde lidwoord. Ændrer sig betekent samen ‘veranderen’. Ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre (‘veranderen’); sig is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp hoort. Bij planerne is het onderwerp meervoud, maar de tegenwoordige tijd van dit werkwoord krijgt hier niet een aparte meervoudsvorm. Het patroon noget ændrer sig betekent dat iets verandert, terwijl ændre noget betekent dat iemand iets verandert. Voorbeeld: Planen ændrer sig. — ‘Het plan verandert.’ De hoofdzin Du kan annullere online zegt dat je de annulering online kunt uitvoeren. De bijzin hvis planerne ændrer sig begint met hvis (‘als’) en geeft de voorwaarde: als de plannen veranderen. Samen betekent de hele zin: ‘Je kunt online annuleren als de plannen veranderen.’

9. Henter vi nøglen ved denne skranke?

   Halen we de sleutel hier bij de balie op?

   Henter

   ophalen

   vi

   wij

   nøglen

   de sleutel

   ved

   bij

   denne

   deze

   skranke

   balie

   Uitgebreide uitleg

   Henter is de tegenwoordige tijd van hente, hier met de betekenis ‘ophalen’. In een vraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp: Henter vi ...? betekent letterlijk ‘halen/ophalen wij ...?’. Dezelfde vorm kan in een mededelende zin ook ‘(wij) halen op’ betekenen wanneer het onderwerp ervoor staat. Voorbeeld: Vi henter nøglen. — ‘Wij halen de sleutel op.’ vi betekent ‘wij’. Het is de vorm voor de eerste persoon meervoud; na vi staat de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd, zoals in vi henter — ‘wij halen op’. In de vraag staat vi na Henter, omdat het Deens hier een vraagvolgorde met persoonsvorm-eerst gebruikt. nøglen betekent hier ‘de sleutel’. De basisvorm is nøgle — ‘sleutel’; nøglen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus ‘de sleutel’. De uitgang -n markeert hier bepaaldheid bij dit zelfstandig naamwoord: en nøgle — ‘een sleutel’, nøglen — ‘de sleutel’. Het is het zelfstandig naamwoord nøgle dat deze vorm krijgt, niet het werkwoord of het aanwijzende woord. ved betekent hier ‘bij’ en geeft de plaats aan. Het verbindt de sleutel met de locatie waar het ophalen plaatsvindt: ved skranken — ‘bij de balie’. De betekenis ‘bij’ hoort hier bij een plaatsaanduiding; de precieze betekenis van een voorzetsel moet steeds uit de verbinding en de context blijken. denne betekent ‘deze’ en wijst op iets specifieks in de buurt of in de actuele situatie. Het staat hier bij skranke, dat een enkelvoudig zelfstandig naamwoord is. Voorbeeld: denne dør — ‘deze deur’. De vorm van een aanwijzend woord moet passen bij de grammaticale eigenschappen die het in het Deens onderscheidt; denne is hier de vorm bij dit soort enkelvoudige naamwoordgroep. skranke betekent ‘balie’ of ‘loket’. De bepaalde vorm is skranken — ‘de balie’; na denne staat hier echter de onbepaalde vorm skranke: denne skranke — ‘deze balie’. Een ander voorbeeld is en skranke — ‘een balie’. Samen vormen ved denne skranke de plaatsbepaling ‘bij deze balie’. De vraagvolgorde Henter vi ...? maakt er een ja-neevraag van, en nøglen is wat wordt opgehaald. De hele uiting betekent daarom: ‘Halen we de sleutel hier bij de balie op?’

10. Hent den her, og aflever den, før den næste reservation starter.

    Haal hem hier op en breng hem terug voordat de volgende reservering begint.

    Hent

    haal op

    den her

    deze hier

    aflever

    breng terug

    den

    hem

    før

    voordat

    næste

    volgende

    reservation

    reservering

    starter

    begint

    Uitgebreide uitleg

    Hent is de gebiedende wijs van hente, ‘halen/ophalen’. De vorm heeft hier geen zichtbaar onderwerp: de aangesprokene moet iets ophalen. In de vaste vertaling past daarbij ‘haal hem op’. In een gewone mededeling krijgt hetzelfde werkwoord bijvoorbeeld de vorm jeg henter (‘ik haal op’). den her betekent hier ‘deze hier’. den is een aanwijzend woord voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; her voegt de betekenis ‘hier’ toe. Samen vormt dit de aanwijzende woordgroep den her, niet alleen een losse vertaling van den. De vaste vertaling maakt duidelijk dat deze woordgroep het op te halen object aanduidt, zonder dat het zelfstandig naamwoord zelf wordt genoemd. aflever is de gebiedende wijs van aflevere, ‘afleveren/terugbrengen’. De context van de vaste vertaling geeft hier de betekenis ‘breng hem terug’. Het is een zelfstandig werkwoord; het volgende den is het voorwerp. In een mededeling staat bijvoorbeeld jeg afleverer nøglen — ‘ik lever de sleutel af’. den is hier een zelfstandig gebruikt voornaamwoord in de objectfunctie: ‘hem’ in de vaste vertaling. Het verwijst volgens die vertaling naar hetzelfde enkelvoudige object dat eerder met den her is aangeduid. De vorm den wordt in het Deens onder meer gebruikt voor een enkelvoudig voornaamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; de vorm zelf zegt niet welk concreet voorwerp het is. før leidt een tijdsbepaling in en betekent ‘voordat’. Het verbindt de handeling van terugbrengen met een later moment. Een herbruikbaar patroon is før + bijzin, bijvoorbeeld før filmen starter — ‘voordat de film begint’. næste betekent ‘volgende’. In den næste reservation staat het vóór het zelfstandig naamwoord en vormt het met den een bepaalde woordgroep: ‘de volgende reservering’. De vorm næste zelf markeert hier niet afzonderlijk het gemeenschappelijk geslacht of enkelvoud; dezelfde vorm komt ook in andere combinaties voor, zoals et næste skridt — ‘een volgende stap’. forrige betekent ‘vorige’; dat is een ander woord, geen verbuiging van næste. reservation betekent ‘reservering’. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze woordgroep wordt het nader bepaald door den næste. Het Deens gebruikt hier het gemeenschappelijk geslacht, zichtbaar aan de combinatie met den; næste zelf draagt die geslachtsmarkering niet. starter is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud, van starte, ‘beginnen/starten’. De vorm heeft hier de uitgang -er, die de tegenwoordige tijd vormt. Bijvoorbeeld kurset starter klokken ni — ‘de cursus begint om negen uur’. De zin begint met de gebiedende wijs Hent en het aangewezen object den her: ‘haal deze hier op’. Daarna volgt de tweede opdracht aflever den: ‘breng hem terug’. De bijzin før den næste reservation starter bepaalt wanneer dat moet gebeuren: ‘voordat de volgende reservering begint’. Als geheel betekent de uiting: ‘Haal hem hier op en breng hem terug voordat de volgende reservering begint.’

11. Vi holder rummet rent og forlader det til tiden.

    We houden de ruimte schoon en verlaten die op tijd.

    Vi

    we

    holder

    houden

    rummet

    de ruimte

    rent

    schoon

    forlader

    verlaten

    det

    die

    til tiden

    op tijd

    Uitgebreide uitleg

    Vi betekent hier “we” en is de eerste persoon meervoud. Het onderwerp voert beide handelingen uit. Vergelijk als voorbeeld: Vi arbejder. — “Wij werken.” holder is de tegenwoordige tijd van holde, “houden”. In holde ... ren betekent de constructie “iets schoon houden”: het onderwerp zorgt ervoor dat iets schoon blijft. Voorbeeld: De holder døren åben. — “Zij houden de deur open.” rummet is de bepaalde vorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord rum, “ruimte” of “kamer”: et rum → rummet. De bepaalde vorm verwijst hier naar de ruimte die in deze situatie bedoeld is. rent betekent hier “schoon”. Het is de vorm van ren bij een onzijdig enkelvoudig woord zoals rum; daarom staat er rent bij rummet. Dezelfde vorm kan ook als bijwoord voorkomen, maar hier beschrijft het de toestand waarin de ruimte wordt gehouden. forlader is de tegenwoordige tijd van forlade, “verlaten”. Het onderwerp is nog steeds Vi, hoewel het niet opnieuw wordt genoemd. Voorbeeld: Vi forlader bygningen nu. — “Wij verlaten het gebouw nu.” det is hier een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. Het verwijst in deze zin naar rummet en voorkomt herhaling. De vorm past dus bij het onzijdige rum; het is niet zelf een meervoudsvorm. til tiden is een vaste uitdrukking met de betekenis “op tijd”. De uitdrukking geeft aan dat het verlaten op het juiste of afgesproken moment gebeurt. Samen betekent Vi holder rummet rent: “Wij houden de ruimte schoon”. Daarna verbindt og (“en”) de tweede handeling: forlader det til tiden, “verlaten die op tijd”. Het volledige utterance betekent dus: “We houden de ruimte schoon en verlaten die op tijd.”

12. På den måde kan den næste gruppe begynde uden at vente.

    Zo kan de volgende groep beginnen zonder te wachten.

    På den måde

    op die manier

    kan

    kan

    næste

    volgende

    gruppe

    groep

    begynde

    beginnen

    uden at

    zonder te

    vente

    wachten

    Uitgebreide uitleg

    På den måde betekent hier “op die manier”. Het is een vaste manier om naar een eerder genoemde of zichtbare werkwijze te verwijzen. In een nieuw voorbeeld: På den måde lærer vi hurtigere. — “Op die manier leren we sneller.” kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier uit dat iets mogelijk is of kan gebeuren: “kan”. Na een modaal werkwoord zoals kan staat in het Deens de infinitief zonder at: kan begynde — “kan beginnen”. Kan verandert niet naar geslacht; de vorm hangt hier niet af van gruppe. næste betekent “volgende”. Het staat in den næste gruppe voor het zelfstandig naamwoord. Næste heeft in deze gebruikelijke combinatie dezelfde vorm bij enkelvoud en meervoud: den næste gruppe — “de volgende groep”, maar de næste grupper — “de volgende groepen”. Den maakt samen met næste gruppe de bepaalde naamwoordgroep; næste alleen betekent niet “de”. gruppe is een zelfstandig naamwoord voor een groep mensen of dingen. De vorm is enkelvoud; het meervoud is grupper. In den næste gruppe verwijst het woord naar de volgende groep, zonder dat de zin zelf zegt hoeveel mensen die groep bevat. begynde betekent “beginnen” en is hier de infinitief na kan. Het onderwerp van begynde blijft dezelfde groep als in den næste gruppe: Gruppen kan begynde. — “De groep kan beginnen.” uden at is een patroon met de betekenis “zonder te”. Het wordt gevolgd door een infinitief: uden at vente — “zonder te wachten”. Het is dus niet het losse woord uden dat de hele betekenis “zonder te wachten” draagt; at leidt hier de infinitiefconstructie in. vente betekent “wachten” en staat hier als infinitief na at. Een bruikbaar contrast is venter voor de tegenwoordige tijd: De venter. — “Zij wachten.” In het vaste fragment is er geen zelfstandig onderwerp bij vente; de constructie betekent dat de volgende groep niet eerst wacht. Samen vormt den næste gruppe het onderwerp, kan begynde de mogelijkheid of handeling, en uden at vente de omstandigheid waaronder die handeling plaatsvindt. De hele zin betekent daarom: “Op die manier kan de volgende groep beginnen zonder te wachten.”