Een te laat boek en een mislukte online verlenging | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har lige indset, at afleveringsfristen for denne bog er overskredet.

   Ik besef net dat de uitleentermijn van dit boek is verstreken.

   Jeg

   ik

   har lige

   heb net

   indset

   beseft

   afleveringsfristen

   de uitleentermijn

   denne

   deze

   bog

   boek

   overskredet

   verstreken

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de eerste persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de vorm voor “ik”; in andere posities kan het Deens bijvoorbeeld mig gebruiken, maar hier is Jeg het onderwerp. har lige combineert de tegenwoordige vorm har van have met lige, hier “net”. Samen plaatsen ze de gebeurtenis zeer recent in de tijd. har helpt bovendien de voltooide tijd vormen met het volgende deelwoord. indset is het voltooid deelwoord van indse, “beseffen/inzien”. De vormreeks is indse – indså – indset. In deze zin gaat het om het moment waarop de spreker iets beseft: har lige indset betekent “heeft net beseft”. afleveringsfristen is een bepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het is opgebouwd rond afleveringsfrist, een termijn of deadline voor het inleveren of terugbrengen, met de bepaalde uitgang -en: “de uitleentermijn/de termijn voor terugbrengen”. De context en de vaste vertaling ondersteunen hier de betekenis van een bibliotheektermijn. Een andere veelvoorkomende betekenis van aflevere is iets inleveren; de precieze betekenis van het samengestelde woord komt uit de context. denne is een aanwijzend woord voor één nabij aangeduid zelfstandig naamwoord. Het staat hier bij bog en betekent “deze”. Het zegt niet op zichzelf wie de eigenaar is of waar de referentie zich bevindt; die informatie volgt alleen uit de context. bog betekent “boek”. Het is een onzijdig? Nee: bog is in het Deens een gemeenschappelijk-geslachtwoord (en bog), wat ook zichtbaar is in de vorm denne bog. overskredet is het voltooid deelwoord van overskride, “overschrijden”. De vormreeks is overskride – overskred – overskredet. In deze zin beschrijft het dat de termijn voorbij de toegestane grens is: de termijn is verstreken of overschreden. Met er vormt het een toestand in de bijzin, niet een bewering dat het boek zelf overschreden is. De bijzin begint met at en bevat afleveringsfristen for denne bog als onderwerp: de termijn voor dit boek. er overskredet zegt wat er met die termijn aan de hand is. De hoofdzin Jeg har lige indset maakt duidelijk dat de spreker dit zojuist beseft heeft. Samen betekent de volledige zin: “Ik besef net dat de uitleentermijn van dit boek is verstreken.”

2. Aflever den i dag, og bed derefter personalet ved skranken om at gennemgå fornyelseshistorikken.

   Breng het vandaag terug en vraag daarna aan de balie of ze de verlengingsgeschiedenis willen bekijken.

   Aflever

   breng terug

   den

   het; die/het bedoelde voorwerp

   i dag

   vandaag

   bed

   vraag

   derefter

   daarna

   personalet

   het personeel

   ved skranken

   aan de balie

   om at

   om te

   gennemgå

   bekijken; doornemen

   fornyelseshistorikken

   de verlengingsgeschiedenis

   Uitgebreide uitleg

   Aflever is de gebiedende wijs van aflevere, hier in de betekenis ‘terugbrengen/inleveren’. De gebiedende wijs heeft geen uitgesproken onderwerp nodig. In deze context gaat het om het terugbrengen van het boek. Voorbeeld: Aflever bogen i morgen. — ‘Breng het boek morgen terug.’ den is een enkelvoudig voornaamwoord voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke genus; hier verwijst het, volgens de context, naar het boek. Het staat als lijdend voorwerp na Aflever. De vorm voor een enkelvoudig onzijdig woord is doorgaans det, maar de keuze hangt af van het genus van het bedoelde zelfstandig naamwoord, niet alleen van het feit dat het om één voorwerp gaat. i dag betekent ‘vandaag’. Het is een vaste tijdsbepaling: i dag — ‘vandaag’, tegenover bijvoorbeeld i går — ‘gisteren’. bed is de gebiedende wijs van bede, ‘vragen’. De constructie bed nogen om at + infinitief betekent ‘vraag iemand om iets te doen’. Voorbeeld: Bed hende om at vente. — ‘Vraag haar om te wachten.’ derefter betekent ‘daarna’ en ordent deze handeling na de eerste. Het verwijst hier naar wat er na het terugbrengen moet gebeuren. personalet is de bepaalde enkelvoudsvorm van personale, ‘personeel’. Het achtervoegsel -t markeert hier de bepaaldheid: personale — ‘personeel’, personalet — ‘het personeel’. De vorm is onzijdig; dat is ook zichtbaar in deze bepaalde uitgang. ved skranken betekent ‘aan/bij de balie’. skranken is de bepaalde vorm van skranke, ‘balie’: skranke — ‘balie’, skranken — ‘de balie’. ved geeft hier de plaats aan waar het personeel zich bevindt. om at is het begin van de constructie bede personalet ... om at gennemgå: iemand vragen om een handeling uit te voeren. om at op zichzelf betekent hier dus niet ‘om te’ als los woordelijk equivalent; de betekenis ontstaat samen met bede en de daaropvolgende infinitief. gennemgå is de infinitief en betekent hier ‘doornemen’ of ‘bekijken’. De infinitief volgt op at: at gennemgå historikken — ‘de geschiedenis doornemen’. In andere contexten kan gennemgå ook betekenen dat iemand iets systematisch behandelt, maar hier gaat het om het controleren van de verlengingsgegevens. fornyelseshistorikken is de bepaalde vorm van fornyelseshistorik, ‘verlengingsgeschiedenis’. Het woord is een samenstelling van fornyelse (‘verlenging/vernieuwing’) en historik (‘geschiedenis’ in de zin van een overzicht van gebeurtenissen). De uitgang -en markeert hier de bepaaldheid: fornyelseshistorik — ‘een verlengingsgeschiedenis’, fornyelseshistorikken — ‘de verlengingsgeschiedenis’. Samen vormt Aflever den i dag de opdracht ‘Breng het vandaag terug’. Daarna geeft og bed derefter de volgorde aan: ‘en vraag daarna’. personalet ved skranken is de gevraagde gesprekspartner, namelijk ‘het personeel aan de balie’. Met om at gennemgå fornyelseshistorikken wordt gespecificeerd wat hun gevraagd wordt: ‘om de verlengingsgeschiedenis te bekijken/doornemen’. De volledige betekenis is dus: ‘Breng het vandaag terug en vraag daarna aan de balie of ze de verlengingsgeschiedenis willen bekijken.’

3. Jeg troede, at jeg havde fornyet den online, men min konto blev aldrig opdateret.

   Ik dacht dat ik het online had verlengd, maar mijn account werd nooit bijgewerkt.

   Jeg

   ik

   troede

   dacht

   jeg havde

   ik had

   fornyet

   verlengd

   den

   het

   online

   online

   men

   maar

   min

   mijn

   konto

   account

   aldrig

   nooit

   blev … opdateret

   werd bijgewerkt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de Deense vorm voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp; als object staat meestal mig, bijvoorbeeld: Jeg ser mig i spejlet — “Ik kijk naar mezelf in de spiegel.” troede is de verleden tijd van tro (“denken; geloven”) en betekent hier “dacht”. De vorm drukt hier een vroegere gedachte uit, niet noodzakelijk een blijvende overtuiging. Jeg troede, det var rigtigt betekent: “Ik dacht dat het juist was.” jeg havde betekent “ik had”. havde is de verleden tijd van have (“hebben”) en werkt hier als hulpwerkwoord. Samen met een voltooid deelwoord vormt het de voltooid-verleden tijd: jeg havde fornyet — “ik had verlengd”. Die vorm plaatst de verlenging vóór het moment van troede. fornyet is het voltooid deelwoord van fornye (“verlengen; vernieuwen”). In deze zin gaat het om het verlengen van iets dat eerder genoemd of uit de situatie bekend is. Het deelwoord blijft in deze constructie fornyet; het neemt hier niet de persoon van jeg over. Voorbeeld: De har fornyet aftalen — “Ze hebben de overeenkomst verlengd.” den is hier een enkelvoudig Deens voornaamwoord met de functie van object, overeenkomend met een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. De vertaling “het” geeft de bedoelde verwijzing weer, maar de concrete zaak wordt in deze zin niet zelf benoemd. Het staat na fornyet: fornyet den betekent “het verlengd”. online betekent “online” en beschrijft hier de manier waarop de verlenging volgens de gedachte zou zijn uitgevoerd. Het woord krijgt in deze zin geen Deense verbuiging. men betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling: eerst de gedachte over de verlenging, daarna het feit dat het account niet werd bijgewerkt. Voorbeeld: Jeg ville ringe, men jeg havde ikke tid — “Ik wilde bellen, maar ik had geen tijd.” min betekent “mijn” vóór een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht in het enkelvoud. Het verwijst naar de bezitter in de eerste persoon; het is dus niet hetzelfde als het zelfstandig gebruikte mig (“mij”). Bij een onzijdig enkelvoud staat mit, bijvoorbeeld mit kort — “mijn kaart”. konto betekent “account” of “rekening”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: daarom staat hier min konto, niet mit konto. Het meervoud is konti of kontoer; voor deze zin is alleen het enkelvoud relevant. aldrig betekent “nooit”. Het maakt de bewering negatief in de tijd: op geen enkel moment vond de genoemde bijwerking plaats. Jeg har aldrig set det betekent “Ik heb dat nog nooit gezien.” blev opdateret betekent “werd bijgewerkt”. blev is hier de verleden tijd van blive als hulpwerkwoord in een passieve constructie; opdateret is het voltooid deelwoord van opdatere (“bijwerken”). Het account wordt grammaticaal als onderwerp gepresenteerd, terwijl niet wordt gezegd wie de update uitvoerde. Vergelijk: Kontoen blev opdateret — “Het account werd bijgewerkt.” De volledige structuur is Jeg troede, at ... (“Ik dacht dat ...”), gevolgd door jeg havde fornyet den online (“ik het online had verlengd”). Daarna geeft men de tegenstelling aan: min konto blev aldrig opdateret (“mijn account werd nooit bijgewerkt”). Samen betekent de zin: “Ik dacht dat ik het online had verlengd, maar mijn account werd nooit bijgewerkt.”

4. Hvis systemet ikke registrerede det, kan personalet måske justere din konto.

   Als het systeem het niet heeft geregistreerd, kan het personeel je account misschien aanpassen.

   Hvis

   als

   systemet

   het systeem

   ikke

   niet

   registrerede

   registreerde

   det

   het

   kan personalet

   het personeel kan

   måske

   misschien

   justere

   aanpassen

   din

   je

   konto

   account

   Uitgebreide uitleg

   Hvis betekent hier “als” en opent een voorwaardelijke bijzin. Een herbruikbaar patroon is Hvis + bijzin, ... (“Als ..., ...”). Bijvoorbeeld: Hvis du kommer, åbner jeg døren. = “Als je komt, doe ik de deur open.” systemet betekent hier “het systeem”. De vorm is opgebouwd uit system plus de bepaalde uitgang -et: system = “systeem”, systemet = “het systeem”. Het bepaalde lidwoord zit dus in het woord zelf. Systemet virker. = “Het systeem werkt.” ikke is de gewone Deense ontkenning “niet”. In deze bijzin ontkent het de gebeurtenis van registreren: het gaat om de situatie waarin het systeem iets niet heeft geregistreerd. Jeg forstår ikke. = “Ik begrijp het niet.” registrerede is hier de verleden tijd van registrere, “registreren”. De vorm geeft aan dat het registreren vóór het bedoelde latere handelen van het personeel plaatsvond; het Deens maakt hier niet apart het Nederlandse onderscheid tussen een gewone verleden tijd en een voltooid tegenwoordige tijd. De verleden tijd geldt voor het werkwoord registrerede, niet voor systemet. Hun registrerede betalingen. = “Zij registreerde betalingen.” det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord als object, hier vertaald met “het”. De zin specificeert niet zelfstandig waarnaar dit voornaamwoord precies verwijst; de functie is wel duidelijk: het systeem heeft det al dan niet geregistreerd. Het voornaamwoord staat niet voor “het systeem”, want het systeem is het onderwerp van registrerede. kan personalet combineert kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), met personalet, “het personeel”. In deze hoofdzin staat het werkwoord vóór het onderwerp omdat de voorwaardelijke bijzin vooropstaat: Hvis ..., kan personalet .... Kan personalet hjælpe? = “Kan het personeel helpen?” Hier drukt kan uit dat het personeel de mogelijkheid of bevoegdheid heeft om te handelen. Personalet is een bepaald zelfstandig naamwoord; de vorm van kan verandert niet mee met dit onderwerp. måske betekent “misschien”. Het maakt de mogelijkheid minder zeker: het personeel kan de handeling uitvoeren, maar dat wordt niet als zeker voorgesteld. Måske kommer hun senere. = “Misschien komt zij later.” justere is de infinitief van justere, “aanpassen”. Na het modale werkwoord kan staat de infinitief zonder at: kan justere = “kan aanpassen”. Het werkwoord kan ook buiten deze zin worden gebruikt voor het bijstellen van een instelling of toestand. Vi kan justere beløbet. = “We kunnen het bedrag aanpassen.” din betekent “je/jouw” en is de bezittelijke vorm voor één bezitter bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslacht zelfstandig naamwoord. Bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat dit, en bij een meervoudig zelfstandig naamwoord dine: din konto, dit navn, dine konti. De vorm din hoort dus bij konto, niet bij het personeel of het systeem. konto betekent “account” of “rekening”. In deze zin gaat het volgens de vaste vertaling om “je account”. Het is een zelfstandig naamwoord in het onbepaalde enkelvoud; met bepaaldheid wordt het kontoen (“het account/de rekening”). Jeg åbner en konto. = “Ik open een account.” Samen vormt Hvis systemet ikke registrerede det de voorwaarde: “als het systeem het niet registreerde/heeft geregistreerd”. Daarna volgt kan personalet måske justere din konto: “kan het personeel misschien je account aanpassen”. De volledige zin betekent daarom: “Als het systeem het niet heeft geregistreerd, kan het personeel je account misschien aanpassen.”

5. Jeg vil ikke diskutere.

   Ik wil niet in discussie gaan.

   Jeg vil

   ik wil

   ikke

   niet

   diskutere

   discussiëren

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een infinitief erna drukt het een wil of voornemen uit. Het patroon is Jeg vil + infinitief, bijvoorbeeld: Jeg vil lære dansk. — “Ik wil Deens leren.” ikke betekent “niet” en ontkent hier wat de spreker wil doen. In deze zin staat de ontkenning na vil en vóór de infinitief: Jeg vil ikke + infinitief. Dat geeft “ik wil niet …”, niet “ik wil … niet” als een losstaand Nederlands patroon dat woord voor woord moet worden nagebootst. diskutere betekent hier “discussiëren” of “in discussie gaan”. Dit is de infinitiefvorm, passend na vil. Dezelfde vorm kan na andere hulpwerkwoorden of in andere constructies een andere syntactische functie hebben; hier benoemt hij de handeling die de spreker niet wil uitvoeren. Samen vormen de delen Jeg vil ikke diskutere. de betekenis: “Ik wil niet in discussie gaan.” De spreker zegt dus dat hij of zij deze handeling niet wil uitvoeren. De punt sluit een korte, stellige mededeling af.

6. Men jeg vil gerne forklare, hvad der skete.

   Maar ik wil graag uitleggen wat er is gebeurd.

   jeg vil gerne

   ik wil graag

   forklare

   uitleggen

   hvad der skete

   wat er is gebeurd

   Uitgebreide uitleg

   jeg vil gerne Hier betekent dit “ik wil graag”. jeg betekent “ik”; vil is de tegenwoordige tijd van ville en drukt hier een wens of bereidheid uit. gerne geeft aan dat de spreker iets graag wil of bereid is het te doen; het maakt de zin niet automatisch beleefder. De constructie jeg vil gerne + infinitief is breed bruikbaar, bijvoorbeeld: Jeg vil gerne lære dansk. — “Ik wil graag Deens leren.” Vil kan in andere contexten ook een toekomstige verwachting of voorspelling uitdrukken, maar hier gaat het om de wens om iets te doen. forklare Dit is de infinitief “uitleggen”. Na vil gerne staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefpartikel: Jeg vil gerne forklare — “Ik wil graag uitleggen”. De infinitief is ook de vorm die je na at aantreft, bijvoorbeeld at forklare — “uitleggen”. hvad der skete Samen betekent dit “wat er is gebeurd”. hvad leidt hier de inhoud aan van wat de spreker wil uitleggen: “wat”. der heeft in deze constructie een grammaticale onderwerpstaak en verwijst niet zelfstandig naar een eerder genoemd persoon of ding. skete is de verleden tijd van ske (“gebeuren”): ske – skete. Het Deense verleden kan in zo’n bijzin overeenkomen met de Nederlandse voltooid tegenwoordige tijd; daarom is de vaste vertaling hier “wat er is gebeurd”. Als geheel is Men jeg vil gerne forklare, hvad der skete.: “Maar ik wil graag uitleggen wat er is gebeurd.” Men verbindt de zin met een tegenstelling of correctie. De hoofdzin jeg vil gerne forklare geeft de wens aan; de bijzin hvad der skete zegt wat de spreker wil uitleggen.

7. Tag et skærmbillede eller en e-mail med, der viser, at du har prøvet at forny den.

   Neem een screenshot of e-mail mee waarop te zien is dat je hebt geprobeerd het te verlengen.

   Tag … med

   neem mee

   et skærmbillede

   een screenshot

   eller

   of

   en e-mail

   een e-mail

   der viser

   die laat zien

   du har

   je hebt

   prøvet

   geprobeerd

   forny

   verlengen

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Tag ... med betekent hier dat je iets moet meenemen. Tag is de gebiedende wijs van tage “nemen”; med voegt het idee “mee” toe. In het Deens staat het object tussen het werkwoord en med, zoals in Tag bogen med — “Neem het boek mee”. et skærmbillede betekent “een screenshot”. skærmbillede is een onzijdig zelfstandig naamwoord; daarom staat er et. De vorm et markeert hier het grammaticale geslacht en op zichzelf geen expliciet aantal. De bepaalde vorm is skærmbilledet — “het screenshot”. eller verbindt alternatieven en betekent “of”. Het maakt hier een keuze mogelijk tussen de twee genoemde soorten bewijs. en e-mail betekent “een e-mail”. e-mail is hier een gemeenschappelijk-geslachtelijk zelfstandig naamwoord en krijgt daarom en; de bepaalde vorm is e-mailen — “de e-mail”. der viser voegt een beschrijvende bijzin toe: het genoemde bewijs laat iets zien. der is hier een betrekkelijk voornaamwoord. viser is de tegenwoordige tijd van vise “laten zien”; de tegenwoordige tijd heeft in het Deens geen aparte persoonsuitgang voor bijvoorbeeld jeg, du en de. du har betekent “je hebt”. du is de tweede persoon enkelvoud. har is de tegenwoordige vorm van have “hebben” en werkt hier als hulpwerkwoord voor de voltooide tijd. prøvet betekent hier “geprobeerd”. Het is het voltooid deelwoord van prøve “proberen”. Samen met har vormt het har prøvet — “hebt geprobeerd”; prøvet draagt dus niet alleen de volledige tijdsbetekenis. forny betekent “verlengen” of “vernieuwen” en staat in de infinitief na at. at forny is dus “proberen te verlengen/vernieuwen”. Het werkwoord forny krijgt hier geen persoonsuitgang, omdat het na de infinitiefmarkeerder at staat. den is het enkelvoudige objectvoornaamwoord voor een zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar “het” dat men probeert te verlengen; de teksten benoemen niet welk concreet object dat is. Het is dus niet hetzelfde als het bepaalde lidwoord in een zelfstandig naamwoordgroep. Samen vormt de zin een opdracht: neem een screenshot of een e-mail mee die laat zien dat je hebt geprobeerd het te verlengen. De constructie har prøvet at + infinitief is herbruikbaar voor een voltooide poging, bijvoorbeeld Jeg har prøvet at ringe — “Ik heb geprobeerd te bellen”.

8. Jeg har kun påmindelsesmailen, ikke en bekræftelse.

   Ik heb alleen de herinneringsmail, geen bevestiging.

   Jeg

   ik

   har

   heb

   kun

   alleen

   påmindelsesmailen

   de herinneringsmail

   ikke

   niet

   bekræftelse

   bevestiging

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het onderwerp. De vorm is de eerste persoon enkelvoud; in het Deens verandert dit voornaamwoord niet naar geslacht. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). Hier drukt het bezit of beschikbaarheid uit: de spreker heeft de herinneringsmail. Dezelfde vorm kan ook als hulpwerkwoord voorkomen, bijvoorbeeld in Jeg har prøvet — “Ik heb geprobeerd” — maar dat is hier niet de functie. kun betekent “alleen” en beperkt wat de spreker heeft tot het genoemde item. Een bruikbaar patroon is kun X — “alleen X”. påmindelsesmailen betekent hier “de herinneringsmail”. Het is een samenstelling van påmindelse (“herinnering”) en mail (“mail”), met de bepaalde uitgang -en: påmindelsesmail → påmindelsesmailen. Die uitgang markeert hier een bepaald zelfstandig naamwoord; hij hoort bij het hele woord påmindelsesmailen, niet bij påmindelse afzonderlijk. ikke betekent “niet” en ontkent het daaropvolgende contrastdeel. In kun X, ikke Y ontstaat het herbruikbare patroon “alleen X, niet Y”. bekræftelse betekent “bevestiging”. Het is de onbepaalde vorm; de bepaalde vorm is bekræftelsen (“de bevestiging”). In deze verkorte tegenstelling staat geen lidwoord bij bekræftelse, maar de betekenis is volgens de vertaling “geen bevestiging”: er is geen bevestiging naast de genoemde herinneringsmail. Samen vormen de delen: Jeg har — “Ik heb”, kun påmindelsesmailen — “alleen de herinneringsmail”, en ikke en bekræftelse — “geen bevestiging”. De volledige betekenis is dus: “Ik heb alleen de herinneringsmail, geen bevestiging.”

9. Så forklar det tydeligt.

   Leg het dan duidelijk uit.

   Så

   dan

   forklar

   leg uit

   det

   het

   tydeligt

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en staat vooraan als verbindend bijwoord: het koppelt deze instructie aan wat eraan voorafgaat. Het is niet hetzelfde als het vraagwoord hvad (“wat”). forklar is de gebiedende wijs van forklare (“uitleggen”). De vorm richt zich tot één of meer aangesproken personen; het Deens gebruikt hier dezelfde vorm voor enkelvoud en meervoud. Vergelijk: Forklar det! = “Leg het uit!” en Forklarer du det? = “Leg je het uit?” det is een onzijdig, enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord in de objectrol. In deze zin betekent het, overeenkomstig de vertaling, “het”; de precieze zaak waarnaar het verwijst wordt hier niet grammaticaal gespecificeerd. Het is dus niet de vorm voor een meervoudig object; daarvoor gebruikt het Deens dem. tydeligt is een bijwoord met de betekenis “duidelijk”. Het is de bijwoordelijke vorm die zegt hoe het uitleggen moet gebeuren: op een duidelijke manier. Het hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord tydelig (“duidelijk”), maar beschrijft hier het werkwoord forklar, niet een zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen Så + forklar + det + tydeligt de aansporing: “Leg het dan duidelijk uit.” De gebiedende wijs geeft de opdracht, det is wat uitgelegd moet worden en tydeligt beschrijft de gewenste manier van uitleggen.

10. Spørg, hvordan du kan undgå det samme problem næste gang.

    Vraag hoe je de volgende keer hetzelfde probleem kunt voorkomen.

    Spørg

    vraag

    hvordan

    hoe

    du kan

    je kunt

    undgå

    vermijden

    det samme

    hetzelfde

    problem

    probleem

    næste

    volgende

    gang

    keer

    Uitgebreide uitleg

    Spørg betekent hier ‘vraag’ en is de gebiedende wijs van spørge (‘vragen’). Het onderwerp du (‘je’) wordt in deze bevelsvorm niet uitgesproken. Voorbeeld: Spørg læreren. — ‘Vraag het aan de leraar.’ hvordan betekent ‘hoe’ en leidt hier een indirecte vraag in. Vergelijk Hvordan kan du undgå det? — ‘Hoe kun je dat vermijden?’ met Spørg, hvordan du kan undgå det. — ‘Vraag hoe je dat kunt vermijden.’ In de indirecte vraag staat du vóór kan. du kan betekent hier ‘je kunt’. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; de vorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal. Na een modaal werkwoord staat een infinitief zonder at, zoals in du kan undgå (‘je kunt vermijden’). Afhankelijk van de context kan kan ook toestemming uitdrukken, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. undgå betekent hier ‘vermijden’ of ‘voorkomen’ en is de infinitief na kan. Voorbeeld: Vi vil undgå fejl. — ‘We willen fouten vermijden.’ det samme betekent hier ‘hetzelfde’. Deze combinatie verwijst naar iets dat al bekend of eerder bedoeld is, maar de zin zelf benoemt niet waarnaar det samme precies verwijst. In det samme problem is det de onzijdige vorm die past bij het onzijdige zelfstandig naamwoord problem; samme blijft in deze constructie dezelfde vorm. problem betekent ‘probleem’. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et problem. In det samme problem staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; zijn onzijdige geslacht verklaart de vorm det. næste betekent ‘volgende’ en beschrijft hier de daaropvolgende gelegenheid. In næste gang staat het vóór het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: næste uge — ‘volgende week’. gang betekent hier ‘keer’ of ‘gelegenheid’, niet ‘gang’ in de betekenis van een doorgang. næste gang is een tijdsaanduiding: ‘de volgende keer’. Voorbeeld: Prøv igen næste gang. — ‘Probeer het de volgende keer opnieuw.’ Samen vormt hvordan du kan undgå det samme problem næste gang de indirecte vraag ‘hoe je hetzelfde probleem de volgende keer kunt vermijden’. Spørg maakt daar de hele opdracht van: ‘Vraag hoe je de volgende keer hetzelfde probleem kunt voorkomen.’

11. Selv hvis min konto stadig viser bogen som forfalden, vil jeg gerne forstå fornyelsesprocessen.

    Ook als mijn account nog steeds aangeeft dat de uitleentermijn van het boek is verstreken, wil ik het verlengingsproces begrijpen.

    Selv hvis

    zelfs als

    konto

    rekening; account

    stadig

    nog steeds

    viser

    geeft aan; toont

    bogen

    het boek

    forfalden

    verlopen; vervallen

    vil jeg gerne

    wil ik graag

    forstå

    begrijpen

    fornyelsesprocessen

    het verlengingsproces

    Uitgebreide uitleg

    Selv hvis betekent hier “zelfs als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. Het drukt uit dat de omstandigheid in die bijzin de wens in de hoofdzin niet verandert. Een bruikbaar patroon is: Selv hvis + bijzin, ... — “Zelfs als ..., ...”. min konto betekent “mijn account”. konto is een zelfstandig naamwoord; het bezittelijke woord min past hier bij het gemeenschappelijke enkelvoud van konto. Het woord min drukt bezit uit, niet een bepaald aantal. stadig betekent “nog steeds”. Het geeft aan dat een toestand tot nu toe voortduurt. Voor een verandering die inmiddels heeft plaatsgevonden, staat vaak ikke længere (“niet meer”): Kontoen viser det stadig — “Het account geeft het nog steeds aan.” viser komt van vise en betekent hier “aangeeft” of “toont”. viser is de tegenwoordige tijd; de vorm verandert in het Deens niet naar persoon of enkelvoud/meervoud. In deze zin is het account het onderwerp van viser, en bogen is wat het account als verlopen aanduidt. vise kan ook letterlijk “tonen” betekenen, maar hier past de betekenis “aangeven”. bogen is de bepaalde vorm van bog (“boek”): en bog → bogen. De uitgang -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; hij geeft hier dus “het boek” aan. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het om de verstreken uitleentermijn van het boek gaat, niet om een boek dat zelf letterlijk ergens naartoe is gegaan. forfalden betekent hier “verlopen” of “te laat/over tijd”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij bogen in de constructie vise noget som forfalden: iets als verlopen aanduiden. Het bijvoeglijk naamwoord hangt samen met forfalde (“vervallen, opeisbaar worden”); relevante vormen zijn forfalden bij een gemeenschappelijk enkelvoud, forfaldent bij een onzijdig enkelvoud en forfaldne in meervoud of bij bepaald gebruik. In deze context beschrijft het de status van de uitleentermijn. vil jeg gerne betekent “wil ik graag”. vil komt van ville en staat hier in de tegenwoordige tijd; samen met gerne drukt het een gewenste handeling uit. Omdat de bijzin vooropstaat, volgt in de hoofdzin eerst het werkwoord en daarna het onderwerp: vil jeg gerne .... Vergelijk als patroon: Hvis det passer, vil jeg gerne hjælpe — “Als het uitkomt, wil ik graag helpen.” forstå is de infinitief van forstå (“begrijpen”). Na het modale werkwoord vil staat de infinitief zonder at: jeg vil forstå — “ik wil begrijpen”. Het verwijst hier naar het begrijpen van de volgende nominale groep, niet naar een al genoemd resultaat. fornyelsesprocessen betekent “het verlengingsproces”. Het is de bepaalde vorm van fornyelsesproces: fornyelsesproces → fornyelsesprocessen. Het woord is een samenstelling rond fornyelse (“verlenging/vernieuwing”) en proces (“proces”); de slotuitgang maakt de hele samenstelling bepaald. In deze context gaat het volgens de vertaling om het proces waarmee de uitleentermijn wordt verlengd. De hele zin bestaat uit de voorwaardelijke bijzin Selv hvis min konto stadig viser bogen som forfalden — “Zelfs als mijn account nog steeds aangeeft dat de uitleentermijn van het boek is verstreken” — gevolgd door de hoofdzin vil jeg gerne forstå fornyelsesprocessen — “wil ik het verlengingsproces begrijpen”. Samen betekent de zin: “Ook als mijn account nog steeds aangeeft dat de uitleentermijn van het boek is verstreken, wil ik het verlengingsproces begrijpen.”

12. Den tilgang holder samtalen fokuseret på at løse problemet.

    Met die aanpak blijft het gesprek gericht op het oplossen van het probleem.

    Den

    die

    tilgang

    aanpak

    holder

    houdt

    samtalen

    het gesprek

    fokuseret

    gericht

    på at

    op het ... te

    løse

    oplossen

    problemet

    het probleem

    Uitgebreide uitleg

    Den staat hier vóór tilgang en betekent “die”: het is de enkelvoudige aanwijzende vorm die bij een gemeenschappelijk-geslachtelijk woord past. De vaste vertaling geeft hier de betekenis “die aanpak”; de vorm zelf specificeert niet op eigen kracht welke aanpak bedoeld is. Vergelijk in hetzelfde patroon bijvoorbeeld den plan met de betekenis “dat plan”. tilgang betekent hier “aanpak” of “benadering”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is tilgangen (“de aanpak”). Een bruikbaar patroon is en tilgang tegenover tilgangen. holder is de tegenwoordige tijd van holde (“houden”). Hier betekent het niet simpelweg fysiek vasthouden, maar “gericht houden” of “ervoor zorgen dat iets gericht blijft”. Het onderwerp is Den tilgang, en de vorm holder markeert hier de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Det holder døren åben. — “Dat houdt de deur open.” samtalen betekent “het gesprek”. De uitgang -en maakt van samtale de bepaalde enkelvoudsvorm: en samtale — “een gesprek”, samtalen — “het gesprek”. Het woord is hier het voorwerp dat door de aanpak gericht wordt gehouden. fokuseret betekent hier “gericht” of “geconcentreerd”. Het beschrijft de toestand waarin samtalen wordt gehouden. Het is gevormd bij het werkwoord fokusere; in deze constructie staat het als beschrijvend deel bij holde .... Het patroon holde noget fokuseret betekent “iets gericht houden”. på at bestaat hier uit het voorzetsel på en de infinitiefmarkeerder at. Samen sluiten ze aan bij fokuseret in het patroon fokuseret på at + infinitief, dat overeenkomt met “gericht op het ... te”. De combinatie geeft aan waarop de gerichtheid betrekking heeft. løse is de infinitief van løse en betekent “oplossen”. Na at blijft deze vorm infinitief: at løse — “op te lossen”. Voorbeeld: Vi prøver at løse problemet. — “We proberen het probleem op te lossen.” problemet betekent “het probleem”. De basisvorm is problem; problemet is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met -et. Het patroon løse problemet betekent “het probleem oplossen”. Samen vormen de delen: Den tilgang (“die aanpak”) is het onderwerp; holder samtalen fokuseret betekent “houdt het gesprek gericht”; en på at løse problemet geeft aan waarop die gerichtheid betrekking heeft. De volledige betekenis is daarom: “Met die aanpak blijft het gesprek gericht op het oplossen van het probleem.”