Een antiaanbakpan lenen en goed verzorgen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må jeg låne din slip-let-pande til noget, jeg er ved at lave?

   Kan ik je antiaanbakpan lenen voor iets dat ik aan het koken ben?

   Må jeg

   mag ik

   låne

   lenen

   din

   je/jouw

   slip-let-pande

   antiaanbakpan

   til

   voor

   noget

   iets

   er ved at lave

   aan het koken zijn

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier “mag ik?”. Må is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord måtte; samen met het onderwerp jeg vormt het een beleefde vraag om toestemming. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: Må jeg låne ...? = “Mag ik ... lenen?” låne betekent hier “lenen”: iets tijdelijk van iemand gebruiken en het later teruggeven. Het is de infinitief na må. Vergelijk leje, dat “huren” betekent wanneer je tegen betaling iets gebruikt. Voorbeeld: Må jeg låne din cykel? — “Mag ik je fiets lenen?” din betekent “je/jouw” en verwijst naar de aangesprokene. Deze bezittelijke vorm staat vóór een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-type, zoals pande; bij een enkelvoudig et-woord staat dit, en bij meervoud dine. Het is de bezitter die door din wordt gemarkeerd, niet het aantal voorwerpen. slip-let-pande is een samengesteld zelfstandig naamwoord: slip-let geeft aan dat het oppervlak antiaanbak is, en pande betekent “pan”. In het Deens worden zulke delen vaak met koppeltekens of als één samenstelling geschreven. Het geheel betekent hier “antiaanbakpan”. Voorbeeld: Jeg bruger en pande. — “Ik gebruik een pan.” til betekent hier “voor” en leidt het doel of de bestemming in. In til noget geeft het aan waarvoor de pan geleend wordt. Het kan in andere zinnen ook ruimtelijke richtingen of andere relaties aangeven, maar hier is de doelfunctie relevant. noget betekent hier “iets”: een niet nader gespecificeerd ding of gerecht. Het zegt niet welk ding het is en drukt op zichzelf geen bepaald aantal uit. Voorbeeld: Jeg skal bruge noget. — “Ik heb iets nodig.” er ved at lave is een Deense constructie voor een activiteit die op dit moment bezig is. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”), ved at markeert het bezig zijn met een handeling, en lave is de infinitief van “maken/doen”. Door de context van de pan en de vaste vertaling wordt de handeling hier opgevat als koken: “aan het koken zijn”. Voorbeeld: Jeg er ved at lave mad. — “Ik ben eten aan het maken/koken.” Samen geeft til noget, jeg er ved at lave het doel: de pan is nodig voor iets dat de spreker op dat moment aan het maken of koken is. De volledige vraag Må jeg låne din slip-let-pande til noget, jeg er ved at lave? betekent daarom: “Mag ik je antiaanbakpan lenen voor iets dat ik aan het koken ben?”

2. Det må du gerne, men brug ikke køkkenredskaber af metal i den.

   Dat kan, maar gebruik er alsjeblieft geen metalen keukengerei in.

   Det må du gerne

   Dat mag je gerust.

   brug

   gebruik

   ikke

   niet

   køkkenredskaber

   keukengerei

   af metal

   van metaal

   i den

   erin

   Uitgebreide uitleg

   Det må du gerne is een vaste, bruikbare manier om toestemming te geven: “dat mag je gerust”. må is hier de tegenwoordige vorm van måtte en drukt toestemming uit; du is de aangesprokene, terwijl det naar de toegestane handeling of situatie verwijst. gerne maakt de toestemming positief en gewillig. In deze context gaat het om de handeling waar in de vorige zin naar wordt gevraagd. Vergelijk: Du må gå. — “Je mag gaan.” brug is de bevelsvorm van bruge (“gebruiken”). De vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene en het onderwerp du wordt in het bevel meestal niet uitgesproken. Brug en træske. betekent “Gebruik een houten lepel.” ikke ontkent wat erop volgt in de zin. Samen met brug vormt het brug ikke — “gebruik niet”. De ontkenning maakt van de toestemming voor de eerdere handeling geen algemene toestemming om elk voorwerp te gebruiken; ze begrenst specifiek het daaropvolgende gebruik. køkkenredskaber betekent “keukengerei” en is het meervoud van køkkenredskab. Het gaat dus om gebruiksvoorwerpen voor de keuken, niet om één specifiek voorwerp. Een enkelvoudig voorbeeld is et køkkenredskab — “een keukengerei-/keukenhulpmiddel”. af metal geeft het materiaal aan: “van metaal” of “metalen”. af kan in zulke verbindingen het materiaal noemen waaruit iets bestaat. Vergelijk: en ske af træ — “een houten lepel”. Samen met køkkenredskaber gaat het hier om keukengerei dat van metaal is. i den betekent hier “erin” of “daarin”. den is een zelfstandig gebruikt voornaamwoord voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht; in de gegeven context verwijst het naar de antiaanbakpan uit de vorige zin. Het voorzetsel i bepaalt de ruimtelijke relatie: het metalen keukengerei mag niet in die pan worden gebruikt. De volledige zin begint met toestemming voor de eerder gevraagde handeling: Det må du gerne. Daarna beperkt men die toestemming met een verbod: brug ikke køkkenredskaber af metal i den. Samen betekent de zin: “Dat mag je gerust, maar gebruik er alsjeblieft geen metalen keukengerei in.” De eerste handeling is dus toegestaan, terwijl het gebruik van metalen keukengerei in de pan niet is toegestaan.

3. Jeg bruger en træske, så jeg ikke ridser overfladen.

   Ik gebruik een houten lepel, zodat ik het oppervlak niet bekrast.

   bruger

   gebruikt

   træske

   houten lepel

   så jeg ikke

   zodat ik niet

   ridser

   bekrast

   overfladen

   het oppervlak

   Uitgebreide uitleg

   bruger is de tegenwoordige tijd van bruge (“gebruiken”). In deze zin staat het bij jeg; in het Deens verandert de tegenwoordige tijd hier niet mee met de persoon: jeg bruger, du bruger, de bruger. Voorbeeld: Jeg bruger en kniv. — “Ik gebruik een mes.” træske betekent hier “houten lepel”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: træ (“hout”) + ske (“lepel”). Het onbepaalde lidwoord en ervoor markeert een niet nader bepaalde lepel; op zichzelf drukt het geen expliciete numerieke telling uit. så jeg ikke leidt hier een doelzin in: “zodat ik niet …”. så kan in andere contexten ook “dus” betekenen, maar met deze zin en vertaling drukt het een doel uit. jeg is het onderwerp van de doelzin en ikke ontkent wat daarna gebeurt. Een herbruikbaar patroon is så [onderwerp] ikke [werkwoord]: Jeg går forsigtigt, så jeg ikke falder. — “Ik loop voorzichtig, zodat ik niet val.” ridser is de tegenwoordige tijd van ridse, “krassen” of “bekrassen”. Hier betekent het dat ik het oppervlak niet beschadig door er krassen op te maken. Voorbeeld: Nøglen ridser bordet. — “De sleutel bekrast de tafel.” overfladen betekent “het oppervlak”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van overflade: overflade = “een oppervlak”, overfladen = “het oppervlak”. De uitgang -n markeert hier de bepaaldheid van dit zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen: Jeg bruger en træske (“Ik gebruik een houten lepel”) + så jeg ikke ridser overfladen (“zodat ik het oppervlak niet bekrast”). De volledige betekenis is dus: “Ik gebruik een houten lepel, zodat ik het oppervlak niet bekrast.”

4. Hold også varmen på middel, for høj varme kan beskadige belægningen.

   Houd het vuur ook op middelhoog, want hoog vuur kan de antiaanbaklaag beschadigen.

   Hold

   houd

   også

   ook

   varmen

   het vuur

   på middel

   op middelhoog

   for

   want

   høj

   hoog

   varme

   vuur

   kan

   kan

   beskadige

   beschadigen

   belægningen

   de antiaanbaklaag

   Uitgebreide uitleg

   Hold is de gebiedende wijs van holde (“houden”): holde → hold. Hier betekent het dat je de warmte op een bepaalde stand moet houden. Voorbeeld: Hold døren åben. — “Houd de deur open.” også betekent “ook” en voegt deze instructie toe aan een andere relevante handeling of voorzorgsmaatregel. varmen is de bepaalde vorm van varme (“warmte”): varme → varmen. De vorm verwijst hier naar de concrete warmte-instelling; de vertaling maakt die praktische betekenis duidelijk als “het vuur”. De bepaalde vorm markeert een specifieke, herkenbare warmte-instelling, zonder dat die eerder expliciet genoemd hoeft te zijn. på middel is een vaste, beknopte manier om een middelhoge instelling aan te geven: letterlijk ongeveer “op medium”. middel benoemt hier de stand, niet een zelfstandig voorwerp. Voorbeeld: Sæt varmen på middel. — “Zet de warmte op middelhoog.” for verbindt de instructie met de reden ervoor en betekent hier “want”. Het leidt de verklarende hoofdzin in die volgt. høj betekent hier “hoog” en beschrijft varme: høj varme is “hoge warmte” of natuurlijker “hoog vuur”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de vormen høj (en-woord), højt (et-woord) en høje (meervoud of bepaalde vorm). In dit voorbeeld staat de vorm høj bij het en-woord varme. varme betekent in høj varme “warmte” en staat hier onbepaald, zonder het bepaalde achtervoegsel -n. Het is een ander gebruik van hetzelfde woord dan varmen eerder: daar gaat het om de concrete warmte-instelling; hier wordt hoge warmte als mogelijke oorzaak genoemd. kan is het modale werkwoord “kunnen” en verandert niet naar persoon of getal. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: kan beskadige, niet kan at beskadige. Voorbeeld: Høj varme kan skade gryden. — “Hoge warmte kan de pan beschadigen.” beskadige is de infinitief “beschadigen”. De vorm blijft na kan onvervoegd; zonder modaliteit kan een persoonsvorm bijvoorbeeld varmen beskadiger ... zijn: “de warmte beschadigt ...”. belægningen is de bepaalde vorm van belægning (“bekleding”, “coating”): belægning → belægningen. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling, om de antiaanbaklaag. De uitgang -en markeert hier een bepaald en-woord. Samen betekent Hold også varmen på middel “Houd de warmte ook op middelhoog”. Daarna geeft for høj varme kan beskadige belægningen de reden: “want hoog vuur kan de antiaanbaklaag beschadigen”. De volledige zin is dus: “Houd het vuur ook op middelhoog, want hoog vuur kan de antiaanbaklaag beschadigen.”

5. Jeg vil hellere spørge nu end gætte og ødelægge den.

   Ik vraag het nu liever dan dat ik ga gokken en de pan verpest.

   Jeg vil

   ik wil

   hellere

   liever

   spørge

   vragen

   nu

   nu

   end

   dan

   gætte

   gokken

   ødelægge

   verpesten

   den

   de pan

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker iets wil doen. vil is de tegenwoordige vorm van ville; het is een hulpwerkwoord dat met een infinitief wordt gebruikt. Na vil staat daarom spørge, zonder at: Jeg vil spørge = “Ik wil vragen”. Vil kan in andere zinnen ook een toekomstige verwachting uitdrukken, maar hier geeft de vaste vertaling een wens of voorkeur weer. hellere drukt een voorkeur uit: “liever”. De combinatie vil hellere + infinitief is een bruikbaar patroon voor “liever willen …”. Het woord vergelijkt de gekozen handeling met een andere mogelijkheid die daarna met end wordt geïntroduceerd. spørge is de infinitief “vragen”. De vorm blijft hier na vil onvervoegd. Voorbeeld: Jeg vil vente. — “Ik wil wachten.” nu betekent “nu” en plaatst de handeling op het huidige moment. Het hoort hier bij spørge: de spreker wil nu vragen. end betekent in deze vergelijkende constructie “dan”. Het patroon hellere ... end ... betekent “liever ... dan ...”. Hier leidt end de minder gewenste optie in de vergelijking in. gætte is de infinitief “gokken” of “raden”. Hier gaat het om gokken in plaats van eerst te vragen. Voorbeeld: Jeg vil ikke gætte. — “Ik wil niet gokken.” ødelægge is de infinitief “vernielen” of, in deze context, “verpesten”. Hij staat naast gætte na end; de twee infinitieven zijn verbonden door og (“en”). De vorm blijft opnieuw onvervoegd: gætte og ødelægge = “gokken en verpesten”. den is een Deens persoonlijk voornaamwoord dat hier als lijdend voorwerp staat. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar de pan. Den wordt gebruikt voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; het contrasteert in die functie met det voor een onzijdig et-woord. De grammaticale vorm van den vertelt op zichzelf niet welke concrete zaak de spreker bedoelt; die referentie blijkt hier uit de vaste vertaling. Voorbeeld: Jeg ser den. — “Ik zie hem/haar/het” (bij een passend den-woord). Alles samen: Jeg vil hellere spørge nu betekent “Ik wil nu liever vragen”, en end gætte og ødelægge den geeft de afgewezen mogelijkheid: “dan gokken en de pan verpesten”. De volledige betekenis is dus: “Ik vraag het nu liever dan dat ik ga gokken en de pan verpest.”

6. Det hjælper. Den burde holde længere, hvis du behandler den forsigtigt.

   Dat helpt. Hij zou langer meegaan als je er voorzichtig mee omgaat.

   Det

   dat

   hjælper

   helpt

   Den

   hij

   burde

   zou moeten

   holde

   meegaan; standhouden

   længere

   langer

   hvis

   als

   du

   je/jij

   behandler

   behandelt

   den

   hem

   forsigtigt

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   Det hjælper betekent hier “dat helpt”. Det is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; in deze vaste zin verwijst het naar de zojuist bedoelde handeling of situatie, niet naar een nieuw genoemd zelfstandig naamwoord. Hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”): jeg hjælper = “ik help”, det hjælper = “het/dat helpt”. Den betekent hier “hij” in de vaste Nederlandse vertaling en verwijst naar het eerder bedoelde voorwerp. De vorm den is een enkelvoudig Deens voornaamwoord voor een woord van het gemeenschappelijk geslacht; de vorm zelf geeft niet aan welk concreet voorwerp bedoeld is. In deze context wordt dat door de vertaling en het gesprek als hetzelfde voorwerp opgevat. Burde is de verleden tijd van het modale werkwoord bør. Hier drukt het een verwachting of redelijke voorspelling uit: “zou moeten” of “hoort waarschijnlijk”, niet een vaststaand resultaat. Het staat vóór holde; burde holde is dus “zou moeten meegaan/standhouden”. Holde is de infinitief van holde. In deze zin betekent het “meegaan” of “bruikbaar blijven”, in de combinatie holde længere letterlijk “langer meegaan”. De infinitief staat na het modale burde; na andere modale werkwoorden volgt eveneens de infinitief, bijvoorbeeld kan holde = “kan meegaan”. Længere is de vergrotende vorm van lang: lang – længere – længst (“lang” – “langer” – “langst”). Hier vergelijkt het de verwachte gebruiksduur met een niet nader genoemde kortere duur. Het hoort bij holde, niet bij het voorwerp: holde længere betekent “langer meegaan”. Hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het patroon hvis ... geeft de voorwaarde voor wat in de hoofdzin verwacht wordt. Een kort voorbeeld is Hvis du kommer, hjælper jeg — “Als je komt, help ik.” Du is het persoonlijke voornaamwoord voor “je/jij” bij de tweede persoon enkelvoud. In du behandler is du degene die de handeling uitvoert. Behandler is de tegenwoordige tijd van behandle (“behandelen”, “omgaan met”); Deense werkwoorden krijgen in deze tegenwoordige tijd hier de uitgang -r, zoals du behandler. Den in behandler den is opnieuw het voorwerp van de handeling en betekent in de vaste vertaling “hem”. Het verwijst naar hetzelfde bedoelde voorwerp als Den aan het begin, maar de grammaticale rol verschilt: de eerste vorm is het onderwerp van de hoofdzin, de tweede is het object van behandler. De herhaalde vorm verandert dus niet van vorm door die objectrol. Forsigtigt beschrijft hoe het behandelen gebeurt: “voorzichtig”. Het is een bijwoord van manier bij behandler. De vorm hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord forsigtig; -t verschijnt hier in deze bijwoordelijke vorm, zoals in gå forsigtigt — “voorzichtig lopen”. Samen vormen hvis du behandler den forsigtigt de voorwaarde “als je er voorzichtig mee omgaat”. De hoofdzin Den burde holde længere betekent “hij zou langer meegaan”. Met de openingszin erbij ontstaat: “Dat helpt. Hij zou langer meegaan als je er voorzichtig mee omgaat.”

7. Skal jeg vaske den op i hånden i stedet for at komme den i opvaskemaskinen?

   Moet ik hem met de hand afwassen in plaats van hem in de vaatwasser te doen?

   Skal jeg

   moet ik

   vaske … op

   afwassen

   den

   hem

   i hånden

   met de hand

   i stedet for at

   in plaats van te

   komme

   doen of plaatsen

   i opvaskemaskinen

   in de vaatwasser

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “moet ik …?”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; samen met een infinitief kan het verplichting uitdrukken en in deze vraag om een keuze of instructie vragen. jeg betekent “ik”. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” vaske ... op betekent hier “afwassen”. vaske is het werkwoord “wassen”, en op maakt in deze combinatie de betekenis “afwassen” compleet. De infinitief vaske staat na skal. In een bevel staat bijvoorbeeld Vask den op — “Was hem af.” den betekent hier “hem” en verwijst naar het voorwerp dat wordt afgewassen. In het Deens is den de vorm voor een referent van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; het is niet op zichzelf een aanwijzing dat de referent een persoon of een bepaald zelfstandig naamwoord is. De vorm drukt hier vooral de objectrol uit: het voorwerp wordt met de hand afgewassen. i hånden betekent in deze combinatie “met de hand”. Letterlijk bevat de uitdrukking het woord “hand”, maar als geheel beschrijft zij handmatig wassen. Voorbeeld: Vask glasset i hånden. — “Was het glas met de hand.” i stedet for at betekent “in plaats van te”. Het leidt de alternatieve handeling in. Na at volgt hier de infinitiefconstructie komme den i opvaskemaskinen; de twee handelingen zijn dus het voorwerp met de hand afwassen en het in de vaatwasser doen. komme betekent in deze context “doen” of “plaatsen”, niet “komen”. Het is de infinitief na at. De betekenis “ergens in doen” ontstaat hier samen met i opvaskemaskinen. Voorbeeld: Kom koppen i skabet. — “Zet de koppen in de kast.” i opvaskemaskinen betekent “in de vaatwasser”. opvaskemaskinen is een zelfstandig naamwoord in de bepaalde vorm. De onbepaalde vorm is opvaskemaskine — “een vaatwasser”; de uitgang -n in opvaskemaskinen markeert hier de bepaalde vorm — “de vaatwasser”. Samen vormt de zin een vraag over twee alternatieven: vaske den op i hånden betekent het voorwerp met de hand afwassen, tegenover komme den i opvaskemaskinen, het voorwerp in de vaatwasser doen. De volledige betekenis is: “Moet ik hem met de hand afwassen in plaats van hem in de vaatwasser te doen?”

8. Vask den forsigtigt op i hånden, og tør den, før du afleverer den igen.

   Was de pan voorzichtig met de hand af en droog hem voordat je hem terugbrengt.

   Vask … op

   afwassen

   den

   hem; het bedoelde voorwerp

   forsigtigt

   voorzichtig

   i hånden

   met de hand

   tør

   droog

   før

   voordat

   du

   je

   afleverer

   terugbrengt

   igen

   terug; opnieuw

   Uitgebreide uitleg

   Vask ... op is de gebiedende wijs van de vaste uitdrukking vaske op = afwassen. In de hoofdzin staat het partikel op los van het werkwoord: Vask op! betekent “Was af!”. In deze zin staat het voorwerp den tussen werkwoord en partikel. Voorbeeld: Jeg vasker op. — “Ik doe de afwas.” den is hier het voornaamwoord voor het bedoelde voorwerp, in de vertaling concreet de pan. De vorm den wordt in het Deens gebruikt voor een enkelvoudig en-gemeenschappelijk of neutraal zelfstandig naamwoord als lijdend voorwerp; de precieze keuze hangt dus samen met het grammaticale geslacht van het bedoelde woord. In deze context verwijst het naar hetzelfde voorwerp als in de voorafgaande en volgende zinnen. forsigtigt is een bijwoord en zegt hoe het wassen gebeurt: voorzichtig. Het hoort bij de handeling, niet bij het voorwerp. Het bijvoeglijk naamwoord is forsigtig; de vorm forsigtigt wordt gebruikt als bijwoord en ook bij een onzijdig zelfstandig naamwoord. i hånden betekent letterlijk “in de hand” en geeft hier de manier aan: met de hand. hånd betekent “hand”; hånden is de bepaalde vorm “de hand”. Een vergelijkbaar patroon is i maskinen — “in de machine”. tør is de gebiedende wijs van tørre = drogen of afdrogen. Hier betekent het “droog hem af”, dus de pan afdrogen na het wassen. De gebiedende wijs heeft geen uitgedrukt onderwerp nodig: Tør den! — “Droog hem af!” før leidt een bijzin in en betekent hier “voordat”. In de bijzin staat de gebeurtenis na før: eerst afdrogen, daarna terugbrengen. Før du går, sluk lyset. — “Doe het licht uit voordat je weggaat.” du betekent “je/jij” en is het onderwerp van afleverer. Het is de gewone tweede persoon enkelvoud; de vorm verandert niet naar grammaticaal geslacht. afleverer is de tegenwoordige tijd van aflevere = afleveren of terugbrengen. Met het bedoelde voorwerp betekent het hier “terugbrengen/teruggeven”. De uitgangsvorm aflevere staat in de tegenwoordige tijd als afleverer; bij du is dat nog steeds afleverer. Voorbeeld: Du afleverer nøglen. — “Je levert de sleutel in.” igen betekent “weer” of “opnieuw”. Hier geeft het aan dat het voorwerp opnieuw wordt teruggebracht naar de eerdere eigenaar of plaats. Het staat na afleverer en versterkt dus de betekenis “terugbrengen”. Samen bestaat de zin uit een bevel en een tijdsbepaling: Vask den forsigtigt op i hånden, og tør den betekent “Was de pan voorzichtig met de hand af en droog hem”. før du afleverer den igen betekent “voordat je hem terugbrengt”. De volledige betekenis is daarom: “Was de pan voorzichtig met de hand af en droog hem voordat je hem terugbrengt.”

9. Jeg afleverer den ren, når jeg er færdig med at lave mad.

   Ik breng hem schoon terug nadat ik klaar ben met koken.

   afleverer

   terugbrengen; inleveren

   den

   hem

   ren

   schoon

   når

   wanneer; als

   færdig

   klaar

   lave mad

   koken

   Uitgebreide uitleg

   afleverer betekent hier dat de spreker iets terugbrengt of weer inlevert. Het is de tegenwoordige tijd van aflevere; in deze zin past die vorm bij jeg (ik). Een bruikbaar patroon is jeg afleverer ... = “ik breng ... terug” of “ik lever ... in”, afhankelijk van het voorwerp en de situatie. den is hier een enkelvoudig voornaamwoord voor een zaak, met de betekenis “hem” in de vaste vertaling. In het Deens verwijst den naar een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; het voornaamwoord zelf heeft voor onderwerp en voorwerp dezelfde vorm. In de voorafgaande context gaat het om de pan, en de vertaling bevestigt hier de lezing “hem”. ren betekent hier “schoon”. Het is de vorm die bij een enkelvoudig gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord past. Vergelijk rent bij een enkelvoudig onzijdig woord en rene bij meervoud of bepaalde vormen. Bijvoorbeeld: en ren tallerken = “een schoon bord”; et rent glas = “een schoon glas”. In deze zin beschrijft ren de toestand waarin de pan wordt teruggebracht. når betekent “wanneer” of “als” en leidt hier de tijdsbepaling in. Het verbindt de hoofdzin met het moment waarop iets gebeurt: Jeg ringer, når jeg er hjemme. = “Ik bel wanneer ik thuis ben.” færdig betekent hier “klaar”. In jeg er færdig med ... geeft het aan dat de spreker een activiteit heeft voltooid of ermee klaar is. færdig is de bijvoeglijke vorm die hier bij de spreker in deze vaste uitdrukking staat. Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord kan bijvoorbeeld færdigt staan, en bij meervoud of een bepaalde vorm færdige; die vormen worden dus niet door enkelvoud alleen gekozen. Een veelgebruikt patroon is være færdig med at + werkwoord: “klaar zijn met ...”. lave mad betekent “koken” of “eten klaarmaken”. lave is de infinitief/basisvorm na at, en mad betekent “eten” of “voedsel”. Het vaste geheel at lave mad benoemt de activiteit; het is dus niet nodig om mad hier als het directe voorwerp van een afzonderlijke vertaling “maken” te behandelen. Bijvoorbeeld: Hun laver mad. = “Zij kookt.” Samen vormen de delen: Jeg afleverer den ren = “Ik breng hem schoon terug”, en når jeg er færdig med at lave mad = “wanneer ik klaar ben met koken”. De volledige betekenis is daarom: “Ik breng hem schoon terug nadat ik klaar ben met koken.” De Deense hoofdzin staat voorop; de når-zin geeft aan wanneer het terugbrengen plaatsvindt.

10. Fortæl mig, hvordan retten bliver.

    Laat me weten hoe het gerecht wordt.

    Fortæl

    vertel

    mig

    mij

    hvordan

    hoe

    retten

    het gerecht

    bliver

    wordt / uitpakt

    Uitgebreide uitleg

    Fortæl is de gebiedende wijs van fortælle (“vertellen”). De vorm gebruikt men om iemand rechtstreeks iets te laten doen. Voorbeeld: Fortæl mig sandheden. — “Vertel me de waarheid.” mig is de vorm voor “mij” wanneer die persoon het voorwerp van de handeling is. Vergelijk jeg (“ik”) als onderwerp: Jeg fortæller dig noget. — “Ik vertel je iets.” In Fortæl mig is mig dus degene aan wie de informatie wordt verteld. hvordan betekent “hoe” en leidt hier een ingebedde vraag in: informatie over de manier of het uiteindelijke resultaat. Voorbeeld: Jeg ved ikke, hvordan det går. — “Ik weet niet hoe het gaat.” retten is de bepaalde enkelvoudsvorm van ret, hier in de betekenis “gerecht” of “schotel”. De uitgang in retten maakt het zelfstandig naamwoord bepaald: “het gerecht”. ret kan in andere contexten ook “rechtbank” betekenen, maar de vaste vertaling kiest hier de betekenis “gerecht”. Voorbeeld: Retten er varm. — “Het gerecht is warm.” bliver is de tegenwoordige tijd van blive. In deze zin beschrijft het hoe iets uiteindelijk wordt of uitpakt: hoe het gerecht wordt. Voorbeeld: Maden bliver god. — “Het eten wordt lekker.” De vorm bliver kan afhankelijk van de context ook een voortduring of verandering uitdrukken; hier gaat het om het resultaat van het gerecht. Samen vormen Fortæl mig een verzoek om informatie. hvordan retten bliver is de ingebedde vraag waarover die informatie gaat: “hoe het gerecht wordt”. De volledige betekenis is: “Laat me weten hoe het gerecht wordt” of natuurlijker: “Vertel me hoe het gerecht uitpakt.”