Omgaan met een gebarsten telefoonscherm | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg tabte min telefon, og skærmen er revnet, men den virker stadig.

   Ik heb mijn telefoon laten vallen en het scherm is gebarsten, maar het werkt nog.

   Jeg

   ik

   tabte

   liet vallen

   min

   mijn

   telefon

   telefoon

   skærmen

   het scherm

   revnet

   gebarsten

   den

   het; een verwijzing naar iets enkelvoudigs

   virker

   werkt

   stadig

   nog steeds

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm die de spreker gebruikt als onderwerp; het verandert niet naar geslacht. tabte is de verleden tijd van tabe. In deze zin betekent tabe dat de spreker de telefoon liet vallen; de vaste vertaling maakt die bedoelde lezing duidelijk. Een bruikbare vormketen is tabe (tegenwoordige tijd) – tabte (verleden tijd). Voorbeeld: Jeg tabte nøglerne. = “Ik liet de sleutels vallen.” min is een bezittelijk woord en betekent “mijn”. Het hoort bij het enkelvoudige woord telefon, dat in het Deens een en-woord is. Bij een neutraal enkelvoud staat bijvoorbeeld mit, en bij meervoud mine: mit hus = “mijn huis”, mine bøger = “mijn boeken”. telefon betekent “telefoon”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord na min; samen betekent min telefon “mijn telefoon”. Het bepaald enkelvoud is telefonen, maar dat is niet de vorm in deze zin. skærmen betekent “het scherm”. De uitgang -en maakt van skærm het bepaalde enkelvoud: skærm = “scherm”, skærmen = “het scherm”. De vorm zegt hier dat het om een specifiek scherm gaat. revnet betekent hier “gebarsten”. Het hangt samen met het werkwoord revne, “barsten”; revnet is de vorm die in er revnet met er een toestand uitdrukt. In dit patroon beschrijven er en revnet samen de toestand van het scherm: het scherm is gebarsten. den betekent hier “het” en is een persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig en-woord. De vorm past bij een enkelvoudig en-woord, maar de vaste zin en vertaling identificeren niet volledig welk eerder genoemd voorwerp ermee wordt bedoeld. De zin zegt wel dat dat voorwerp nog werkt. Een vergelijkbaar patroon is Telefonen er ny. Den virker. = “De telefoon is nieuw. Hij werkt.” virker is de tegenwoordige tijd van virke, “werken” of “functioneren”. Bij den krijgt het werkwoord deze tegenwoordige vorm: den virker = “het werkt”. Het kan ook in andere contexten “een indruk maken” betekenen, maar hier gaat het om functioneren. stadig betekent hier “nog steeds”. Het geeft aan dat de werking op dat moment voortduurt. Het staat na virker in het stuk den virker stadig; samen betekent dat “het werkt nog steeds”. De eerste betekenisvolle combinatie is Jeg tabte min telefon: de spreker zegt dat hij of zij de telefoon liet vallen. Daarna verbindt og die gebeurtenis met skærmen er revnet: het scherm is gebarsten. men markeert vervolgens het contrast met den virker stadig: ondanks die toestand functioneert het nog steeds. Zo ontstaat de volledige betekenis: “Ik heb mijn telefoon laten vallen, het scherm is gebarsten, maar het werkt nog steeds.”

2. Lav en sikkerhedskopi af dine data, før skaden bliver værre.

   Maak een back-up van je gegevens voordat de schade erger wordt.

   Lav

   maak

   en sikkerhedskopi

   een back-up

   dine

   je; jouw

   data

   gegevens

   før

   voordat

   skaden

   de schade

   bliver

   wordt

   værre

   erger

   Uitgebreide uitleg

   Lav staat hier als bevelsvorm van lave (“maken”): Lav ... betekent “Maak ...”. Bij een bevel wordt het onderwerp meestal niet uitgesproken. Voorbeeld: Lav en liste. — “Maak een lijst.” en sikkerhedskopi betekent “een back-up”. Sikkerhedskopi is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en; het is een samenstelling van sikkerhed (“veiligheid”) en kopi (“kopie”). De vorm is hier onbepaald: er wordt om een back-up gevraagd, niet om een specifiek eerder genoemd exemplaar. dine is een bezittelijk woord bij een meervoudig zelfstandig naamwoord: “je/jouw”. Het verwijst hier naar de gegevens van de aangesprokene. Vergelijk din telefon (“je telefoon”, enkelvoud) met dine data (“je gegevens”, meervoud). Het bezittelijke woord drukt bezit uit; het zegt op zichzelf niet hoeveel gegevens er zijn. data betekent hier “gegevens”. Het staat na af en vormt met dine data het deel dat aangeeft waarvan de back-up wordt gemaakt. Data is in het Deens de gebruikelijke vorm voor deze betekenis; leer daarom de hele combinatie en sikkerhedskopi af dine data als “een back-up van je gegevens”. før leidt een bijzin in en betekent “voordat”. Het verbindt de handeling met de gebeurtenis dat iets erger wordt. Voorbeeld: Ring, før du går. — “Bel voordat je weggaat.” skaden betekent “de schade”. De uitgang -en maakt skade (“schade”) bepaald enkelvoud: “de schade”. De vertaling en de context ondersteunen hier deze concrete schade als onderwerp van de bijzin; de vorm zelf is een bepaald enkelvoud, niet een meervoudsvorm. bliver is de tegenwoordige tijd van blive, “worden”. In bliver værre geeft het een verandering aan: iets wordt erger. Voorbeeld: Vejret bliver koldt. — “Het weer wordt koud.” værre betekent “erger” of “slechter” en is de vergrotende trap. De reeks is dårlig — værre — værst (“slecht” — “erger/slechter” — “het ergst/slechtst”). Hier vergelijkt værre de toestand van de schade met een minder slechte toestand. De vorm værre hoort bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij skaden, en verandert hier niet vanwege het getal van het zelfstandig naamwoord. Samen vormen før skaden bliver værre en “voordat de schade erger wordt”. De hoofdzin Lav en sikkerhedskopi af dine data is een bevel om een back-up van de gegevens te maken. De volledige zin betekent dus: “Maak een back-up van je gegevens voordat de schade erger wordt.”

3. Det gør jeg nu. Det knuste glas gør mig nervøs.

   Dat ga ik nu doen. Het gebroken glas maakt me nerveus.

   Det

   dat

   gør

   doe

   jeg

   ik

   nu

   nu

   Det

   het

   knuste

   gebroken

   glas

   glas

   gør

   maakt

   mig

   me

   nervøs

   nerveus

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar de handeling waarover het gesprek gaat. Als voornaamwoord kan det naar een zaak of een eerder genoemde handeling verwijzen; het is niet automatisch het bepalende woord bij het zelfstandig naamwoord in de volgende zin. gør is de tegenwoordige tijd van gøre (“doen” of, in een andere constructie, “maken”). In Det gør jeg nu staat het werkwoord vóór het onderwerp jeg: dat is de gebruikelijke Deense V2-volgorde wanneer een ander zinsdeel vooropstaat. Vergelijk: Jeg gør det nu — “Ik doe dat nu.” jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: “ik”. De bijbehorende objectvorm is mig (“mij/me”): Jeg gør det betekent “Ik doe dat”, terwijl Det gør mig ... betekent “Dat maakt mij ...”. nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Det gør jeg nu betekent als geheel: “Dat ga ik nu doen” of letterlijker “Dat doe ik nu”. In Det knuste glas is het tweede Det het Deense bepaalde lidwoord/bepalende element bij glas; het betekent hier “het”. Samen met knuste glas vormt het de bepaalde naamwoordgroep “het gebroken glas”. Het is hier dus niet het zelfstandige voornaamwoord det van de eerste zin en ook niet een los aanwijzend voornaamwoord. knuste hoort bij knuse, “verbrijzelen” of “stukmaken”. De vorm knust is het voltooid deelwoord (“gebroken/verbrijzeld”); vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het in een bepaalde enkelvoudige of meervoudige groep de vorm knuste, zoals in det knuste glas. Dit is hier een beschrijvend bijvoeglijk gebruik, niet de verleden-tijdsvorm van de hele zin. glas betekent “glas”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et glas, “een glas”, en glasset, “het glas”. In det knuste glas staat het in de woordgroep “het gebroken glas”. Het tweede gør heeft dezelfde vorm als het eerste, maar een andere betekenis door de constructie. gøre nogen + bijvoeglijk naamwoord betekent “iemand ... maken” of “ervoor zorgen dat iemand zich ... voelt”: Glasset gør mig nervøs — “Het glas maakt me nerveus.” Het onderwerp is hier glasset, terwijl mig degene is die de beschreven toestand ervaart. mig is de objectvorm van jeg en betekent “mij/me”. In gør mig nervøs is het de persoon die door het glas nerveus wordt gemaakt; het is dus niet het onderwerp van gør. nervøs betekent “nerveus” en beschrijft hier de toestand die bij mig ontstaat. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; in andere naamwoordgroepen kunnen bijvoorbeeld nervøst en nervøse voorkomen, afhankelijk van de grammaticale vorm van de groep. In de vaste constructie gøre nogen nervøs blijft nervøs hier de relevante vorm. Samen betekent Det gør jeg nu “Dat ga ik nu doen”. Daarna beschrijft Det knuste glas gør mig nervøs welk effect het glas heeft: “Het gebroken glas maakt me nerveus.”

4. Sæt en midlertidig skærmbeskytter på, og undgå at trykke hårdt på den.

   Doe er een tijdelijke screenprotector op en druk er niet hard op.

   Sæt … på

   doe ... op

   midlertidig

   tijdelijk

   skærmbeskytter

   screenprotector

   undgå at

   vermijd om

   trykke

   drukken

   hårdt

   hard

   den

   hem/het

   Uitgebreide uitleg

   Sæt ... på is een herbruikbaar patroon om iemand op te dragen iets op een oppervlak of doel te plaatsen. sæt is de gebiedende wijs van sætte (“plaatsen/zetten”); på geeft hier de plaats of het doel aan. Het aangevulde doel staat niet in deze zin. Voorbeeld: Sæt bogen på bordet. — “Zet het boek op tafel.” midlertidig betekent hier “tijdelijk”. Het bijvoeglijk naamwoord staat bij skærmbeskytter, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord met het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord wordt de vorm midlertidigt, bijvoorbeeld in et midlertidigt låg — “een tijdelijk deksel”. skærmbeskytter betekent “screenprotector”. Het is een samenstelling met skærm (“scherm”) en beskytter (“beschermer” of “beschermend voorwerp”), waardoor het woord specifiek naar een beschermer voor een scherm verwijst. undgå at betekent “vermijd om” en leidt hier een handeling in. undgå is een zelfstandig werkwoord; na at staat de infinitief. Voorbeeld: Undgå at røre ved glasset. — “Vermijd het glas aan te raken.” trykke is de infinitief van trykke (“drukken”). Hier gaat het om fysieke druk uitoefenen. De infinitiefvorm volgt op at; in een andere constructie kan trykke ook bijvoorbeeld op een knop drukken betekenen. hårdt betekent hier “hard” of “met veel kracht” en beschrijft de manier waarop de handeling gebeurt. Het bijvoeglijk naamwoord is hård; hårdt is hier de bijwoordelijke vorm. Voorbeeld: Han lukker døren hårdt. — “Hij doet de deur hard dicht.” den is een enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord voor een referent met het gemeenschappelijke grammaticale geslacht en staat hier als object. De precieze referent wordt door deze vaste zin en vertaling niet uniek benoemd; den verwijst naar het relevante eerder begrepen voorwerp. De vorm geeft dus wel de grammaticale klasse en rol aan, maar niet zelfstandig welke zaak bedoeld is. De zin bestaat uit twee verbonden opdrachten. Eerst wordt opgedragen een tijdelijke skærmbeskytter op het relevante doel te plaatsen. Daarna betekent undgå at trykke hårdt på den dat men moet vermijden om er hard op te drukken. Samen betekent de zin: “Doe er een tijdelijke screenprotector op en druk er niet hard op.”

5. Skal jeg blive ved med at bruge den, indtil et reparationsværksted har tjekket den?

   Moet ik hem blijven gebruiken totdat een reparatieservice hem controleert?

   Skal jeg

   moet ik

   blive ved med at bruge

   blijven gebruiken

   den

   hem/het betreffende voorwerp

   indtil

   totdat

   et reparationsværksted

   een reparatiewerkplaats

   har tjekket

   heeft gecontroleerd

   den

   hem/het betreffende voorwerp

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “moet ik …?” of, als vraag naar de juiste vervolgstap, “zal ik …?”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle en staat bij een infinitief. jeg is het eerste-persoonspronomen “ik”. Voorbeeld: Skal jeg vente? = “Moet ik wachten?” blive ved med at bruge drukt voortzetting uit: “blijven gebruiken”. De basisvorm is blive, bruge is de infinitief na at; samen geeft blive ved med at + infinitief het herbruikbare patroon “doorgaan met …”. In deze zin gaat het om doorgaan met gebruik, niet om één enkele gebruikshandeling. Voorbeeld: Hun bliver ved med at læse. = “Zij blijft lezen.” den is een Deens enkelvoudig voornaamwoord voor een bepaald voorwerp met het woordgeslacht en; hier verwijst het volgens de vertaling naar het voorwerp dat verder gebruikt en gecontroleerd wordt. De vorm staat zowel na bruge als later als object van tjekket; het tweede voorkomen introduceert dus geen nieuw voorwerp. indtil betekent “totdat” en leidt de grens aan tot wanneer iets voortduurt. Het daaropvolgende deel beschrijft wat eerst moet gebeuren: de controle door de reparatiewerkplaats. et reparationsværksted betekent “een reparatiewerkplaats”. værksted is een onzijdig (et-)zelfstandig naamwoord; daarom staat hier et. reparations- specificeert het soort werkplaats. Het onbepaalde lidwoord geeft hier een niet nader bepaalde werkplaats aan, niet op zichzelf een exact aantal. har tjekket betekent “heeft gecontroleerd”. har is de tegenwoordige vorm van have en fungeert hier als hulpwerkwoord; tjekket is het voltooid deelwoord van tjekke (“controleren”). De combinatie maakt duidelijk dat de controle voltooid moet zijn voordat de bedoelde grens is bereikt. Voorbeeld: De har tjekket telefonen. = “Zij hebben de telefoon gecontroleerd.” Het laatste den is opnieuw het voornaamwoord “het betreffende voorwerp” en is het object van tjekket: de reparatiewerkplaats controleert datzelfde voorwerp. Samen heeft de zin de vorm Skal jeg [blive ved med at + infinitief], indtil [een handelende persoon/instantie + har + voltooid deelwoord + object]? De betekenis is: “Moet ik het blijven gebruiken totdat een reparatiewerkplaats het heeft gecontroleerd?” De vraag gaat dus over voortgezet gebruik en stelt de controle door de werkplaats als eindpunt daarvan voor.

6. Brug den kun til simple opgaver, fordi løst glas kan skære dig i fingeren.

   Gebruik hem alleen voor eenvoudige taken, want loszittend glas kan in je vinger snijden.

   Brug

   gebruik

   den

   hem

   kun

   alleen

   simple

   eenvoudige

   opgaver

   taken

   fordi

   want

   løst

   loszittend

   glas

   glas

   kan

   kan

   skære

   snijden

   dig

   je

   fingeren

   vinger

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De uitgang valt in deze vorm weg: bruge → brug. Het onderwerp “jij” staat er niet apart bij; de gebiedende wijs maakt duidelijk dat de aangesprokene de handeling moet uitvoeren. den is hier het objectpronomen “hem”, verwijzend naar het voorwerp waar in de context over wordt gesproken. Het is niet hetzelfde als het onderwerppronomen de (“zij/ze” voor een bepaald soort onderwerp). In Brug den betekent de combinatie dus “gebruik hem”. kun betekent hier “alleen” en beperkt het gebruik tot de genoemde situatie. Het staat vóór de bepaling til simple opgaver, waardoor niet elk gebruik wordt bedoeld, maar alleen gebruik voor eenvoudige taken. simple betekent “eenvoudig”. Het bijvoeglijk naamwoord staat bij opgaver, een meervoudig zelfstandig naamwoord; in deze vorm krijgt simple geen extra meervoudsuitgang. Vergelijk in een andere context bijvoorbeeld en simpel opgave (“een eenvoudige taak”) met simple opgaver (“eenvoudige taken”); simpel en simple zijn verschillende vormen van hetzelfde bijvoeglijk naamwoord. opgaver is het meervoud van opgave (“taak”): en opgave → opgaver. Het onbepaalde meervoud verwijst hier algemeen naar eenvoudige taken, niet naar een vooraf vastgestelde lijst. fordi leidt de redengevende bijzin in en betekent “omdat” of, zoals in de vaste vertaling, “want”. Na fordi volgt de reden voor de waarschuwing. løst betekent hier “loszittend” of “los”. Het is de vorm van løs bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord glas: løs bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord, løst bij een onzijdig woord en løse bij meervoud of bepaalde vormen. De vorm hoort dus bij glas, niet bij een zelfstandig naamwoord ernaast. glas betekent “glas”. In deze zin is het een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord; daarom staat het bijvoeglijk naamwoord als løst glas. De zin zegt dat loszittend glas een risico vormt, niet dat het glas zelf noodzakelijk een bepaalde hoeveelheid is. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Het drukt hier een mogelijkheid of potentieel gevolg uit: het losse glas kan in je vinger snijden. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. skære is de infinitief “snijden”. Na kan blijft deze vorm onveranderd: kan skære betekent “kan snijden”. Dezelfde infinitief kan in een andere zin ook na andere modale werkwoorden staan, bijvoorbeeld skal skære (“moet snijden”), maar het modale werkwoord bepaalt daar de betekenis. dig is het objectpronomen “je/jou”. Het verwijst hier naar de persoon die wordt aangesproken en is de persoon die door het mogelijke snijden wordt getroffen. du is de onderwerpvorm, terwijl dig de objectvorm is: Du kan se dig betekent letterlijk “Jij kunt jou zien”, al wordt voor natuurlijke betekenis natuurlijk een passende context gebruikt. fingeren betekent “de vinger”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van finger: en finger → fingeren. In i fingeren maakt de bepaalde vorm, samen met dig, duidelijk dat het om de vinger van de aangesprokene gaat; i betekent hier “in” of “in de richting van/in contact met”. De delen bouwen de zin als volgt op: Brug den is “gebruik hem”, kun til simple opgaver beperkt dat gebruik tot eenvoudige taken, en fordi løst glas kan skære dig i fingeren geeft de reden: loszittend glas kan in je vinger snijden. Samen betekent de hele uiting: “Gebruik hem alleen voor eenvoudige taken, want loszittend glas kan in je vinger snijden.”

7. Jeg kan have den i et etui og tage den forsigtigt med.

   Ik kan hem in een hoesje doen en hem voorzichtig meenemen.

   Jeg kan

   ik kan

   have

   hebben

   den

   hem

   etui

   hoesje

   tage … med

   meenemen

   forsigtigt

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan geeft hier aan dat de spreker iets kan of in staat is te doen. kan is de tegenwoordige tijd van kunne; het blijft dezelfde vorm bij verschillende onderwerpen: jeg kan, du kan, de kan. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. have is de infinitief van have en betekent hier ‘ergens in hebben’ of ‘in iets bewaren’. De constructie kan have betekent dus ‘kan hebben/bewaren’, niet alleen ‘kent de mogelijkheid’ in abstracte zin. Voorbeeld: Jeg kan have nøglen i tasken. — ‘Ik kan de sleutel in de tas hebben.’ den is hier een enkelvoudig objectpronomen: ‘hem’ volgens de vaste vertaling. De concrete referent wordt in deze zin niet zelfstandig benoemd; de vorm laat vooral zien dat het om een bepaald enkelvoudig object gaat. Hetzelfde pronomen komt later opnieuw terug als object van tage. etui is een zelfstandig naamwoord voor een hoesje of etui waarin je iets kunt bewaren. In de volledige woordgroep staat et etui: et is hier het onbepaalde lidwoord bij dit onzijdige woord; het drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. Voorbeeld: Telefonen ligger i et etui. — ‘De telefoon ligt in een hoesje.’ tage ... med is een nuttige combinatie met de betekenis ‘meenemen’. Het werkwoord tage betekent op zichzelf vaak ‘nemen’ of ‘pakken’, terwijl med in deze combinatie het idee toevoegt dat iets met de spreker meegaat. In deze zin staat het object tussen de twee delen: tage den ... med. Voorbeeld: Jeg tager bogen med. — ‘Ik neem het boek mee.’ forsigtigt beschrijft hoe het meenemen gebeurt: voorzichtig. Het is een bijwoord bij tage ... med, niet een eigenschap die grammaticaal aan den wordt toegekend. De vorm hangt hier niet af van het geslacht of getal van het object. Voorbeeld: Hun åbner låget forsigtigt. — ‘Zij opent het deksel voorzichtig.’ Samen vormt have den i et etui de eerste handeling: het bedoelde object in een hoesje hebben of doen. Daarna geeft tage den forsigtigt med de tweede handeling: het object voorzichtig meenemen. De modale vorm Jeg kan geldt voor beide infinitieven die met og verbonden zijn. De hele zin betekent daarom: ‘Ik kan hem in een hoesje doen en hem voorzichtig meenemen.’

8. Det burde mindske risikoen, mens du arrangerer reparationen.

   Dat zou het risico moeten verlagen terwijl je de reparatie regelt.

   Det burde

   dat zou moeten

   mindske

   verminderen

   risikoen

   het risico

   mens

   terwijl

   arrangerer

   regelt

   reparationen

   de reparatie

   Uitgebreide uitleg

   Det burde: burde is de verleden-tijdsvorm van bør, maar drukt hier geen verleden tijd uit. In combinatie met een infinitief geeft het een verwachting of aanbeveling weer: “zou moeten”. Det betekent hier “dat/het”; de vaste vertaling ondersteunt deze lezing zonder een specifieker referent aan te wijzen. Het patroon is Det burde + infinitief, bijvoorbeeld: Det burde hjælpe. — “Dat zou moeten helpen.” mindske: de infinitief is mindske, “verminderen” of “kleiner maken”. Na burde staat deze vorm zonder at: burde mindske. De tegenwoordige vorm is mindsker, bijvoorbeeld: Motion mindsker stress. — “Beweging vermindert stress.” risikoen: dit is het zelfstandig naamwoord risiko in de bepaalde enkelvoudsvorm: risiko → risikoen, “het risico”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid, niet een afzonderlijk woord voor “het”. In het Deens is risiko een en-woord; een onbepaalde vorm is bijvoorbeeld en risiko — “een risico”. mens: dit onderschikkende voegwoord betekent hier “terwijl”. Het introduceert de gelijktijdige bijzin mens du arrangerer ...: de vermindering wordt verwacht tijdens het regelen van de reparatie. In een andere context kan mens ook een tegenstelling verbinden, maar de vaste vertaling maakt hier de tijdsbetekenis duidelijk. arrangerer: dit is de tegenwoordige tijd van arrangere, “regelen”. De vorm verandert in het Deens niet naar persoon: jeg arrangerer, du arrangerer en de arrangerer hebben hier dezelfde werkwoordsvorm. Het onderwerp du maakt duidelijk dat de aangesprokene de reparatie regelt. Voorbeeld: Du arrangerer mødet. — “Je regelt de vergadering.” reparationen: dit is reparation in de bepaalde enkelvoudsvorm: reparation → reparationen, “de reparatie”. Ook hier draagt -en de bepaaldheid. De onbepaalde vorm is en reparation — “een reparatie”. Samen vormt de zin het patroon Det burde + [infinitief] + [bepaald zelfstandig naamwoord], mens + du + [tegenwoordige werkwoordsvorm] + [bepaald zelfstandig naamwoord]. De delen betekenen samen: “Dat zou het risico moeten verminderen terwijl je de reparatie regelt.” De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde verwachting, handeling en gelijktijdigheid weer.

9. Jeg bestiller tid til reparation i stedet for at vente.

   Ik maak een reparatieafspraak in plaats van te wachten.

   Jeg

   ik

   bestiller

   bestel; reserveer

   tid

   tijd

   reparation

   reparatie

   i stedet for

   in plaats van

   vente

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is de uitvoerder van de handeling. Het is de eerste persoon enkelvoud; vergelijk du voor “jij” en vi voor “wij”. bestiller is de tegenwoordige tijd van bestille, “bestellen” of, bij een afspraak, “reserveren”. De vorm drukt hier de tegenwoordige tijd uit; in het Deens verandert deze vorm niet mee met de persoon. In deze zin betekent bestiller tid idiomatisch “een afspraak maken”, niet simpelweg tijd kopen. Voorbeeld: Jeg bestiller en tid hos lægen. — “Ik maak een afspraak bij de dokter.” tid betekent “tijd”. In de combinatie bestille tid krijgt de uitdrukking de gebruikelijke betekenis “een afspraak maken”; die betekenis komt dus uit de combinatie, niet uit tid alleen. tid is een zelfstandig naamwoord, geen werkwoordsvorm. en tid kan bijvoorbeeld “een tijdstip” of “een afspraak” betekenen, afhankelijk van de combinatie. reparation betekent “reparatie”. Na til geeft het hier het doel aan: de afspraak is bedoeld voor een reparatie. Het is een zelfstandig naamwoord; het verwante werkwoord is reparere, “repareren”. Voorbeeld: Telefonen skal til reparation. — “De telefoon moet voor reparatie weg.” i stedet for is een vaste constructie met de betekenis “in plaats van”. Hier contrasteert zij de gekozen handeling met de handeling die daarna volgt. Na deze constructie staat in deze zin at vente: at markeert het daaropvolgende infinitief, terwijl vente de infinitief van “wachten” is. vente betekent “wachten”. De vorm is hier de infinitief, omdat hij na at staat. De tegenwoordige tijd is venter: Jeg venter. — “Ik wacht.” Samen betekent bestiller tid til reparation “een reparatieafspraak maken”. i stedet for at vente zegt dat de spreker daarvoor kiest en niet voor wachten. De volledige zin betekent daarom: “Ik maak een reparatieafspraak in plaats van te wachten.”

10. Små revner kan brede sig, hvis du bliver ved med at bruge telefonen.

    Kleine scheurtjes kunnen groter worden als je de telefoon blijft gebruiken.

    Små

    kleine

    revner

    scheurtjes

    kan

    kunnen

    brede sig

    groter worden

    hvis

    als

    du

    je

    bliver ved med

    doorgaan met

    bruge

    gebruiken

    telefonen

    de telefoon

    Uitgebreide uitleg

    Små betekent hier “kleine” en is de meervoudsvorm van lille (“klein”). De vorm sluit aan bij het meervoud van revner; in het Deens krijgt het bijvoeglijk naamwoord hier dus små, niet lille. Vergelijk: en lille revne = “een kleine scheur”, små revner = “kleine scheurtjes”. revner betekent “scheurtjes” en is het meervoud van revne (“scheur”). Het bepaalde meervoud zou revnerne zijn: “de scheurtjes”. In deze zin is revner onbepaald meervoud. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Het drukt hier mogelijkheid uit: de scheurtjes kunnen groter worden. Na kan staat het volgende werkwoord zonder at: kan brede sig. brede sig betekent hier “groter worden” of letterlijker “zich uitbreiden”. brede is de infinitief van brede, en sig is het wederkerende element van deze constructie. Het gaat hier niet om iemand die iets verbreedt, maar om scheurtjes die zelf verder uitbreiden. Voorbeeld: Revnen breder sig. = “De scheur wordt groter.” hvis betekent “als” en leidt hier de voorwaardelijke bijzin in. Het beschrijft de voorwaarde waaronder de scheurtjes groter kunnen worden: hvis ... = “als ...”. du is het persoonlijke voornaamwoord voor “je/jij” als onderwerp. Het verwijst hier naar de aangesproken persoon. In het Deens blijft du dezelfde vorm als onderwerp; de vorm voor “jou” in een andere zinsfunctie is dig. bliver ved med is een vaste constructie met de betekenis “blijft doorgaan met”. bliver is de tegenwoordige vorm van blive (“worden/blijven”), en ved med maakt hier deel uit van de constructie blive ved med at + infinitief. Voorbeeld: Hun bliver ved med at læse. = “Zij blijft lezen.” bruge betekent “gebruiken” en is hier de infinitief na at: at bruge. In bliver ved med at bruge betekent het geheel “blijft gebruiken”. Het onderwerp van bruge is dezelfde aangesproken persoon als bij du. telefonen betekent “de telefoon”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van telefon (“telefoon”): en telefon = “een telefoon”, telefonen = “de telefoon”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; ze markeert niet op zichzelf een getal. Samen vormen de delen: Små revner (“kleine scheurtjes”) kan brede sig (“kunnen groter worden”) hvis du bliver ved med at bruge telefonen (“als je de telefoon blijft gebruiken”). De volledige betekenis is dus: “Kleine scheurtjes kunnen groter worden als je de telefoon blijft gebruiken.”