Omgaan met koffieschade aan een laptop | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg spildte kaffe ved min bærbare computer, og der kom noget væske ind under tastaturet.

   Ik heb koffie bij mijn laptop gemorst, en er is wat vloeistof onder het toetsenbord gekomen.

   spildte

   morste

   kaffe

   koffie

   min

   mijn

   bærbare

   draagbare

   computer

   computer

   der kom

   er kwam

   noget

   wat

   væske

   vloeistof

   ind under

   naar binnen, onder

   tastaturet

   het toetsenbord

   Uitgebreide uitleg

   spildte betekent hier dat de spreker koffie morste. De basisvorm is spilde? Nee: de Deense basisvorm is spilde, en de verleden tijd is spildte. Samen met jeg betekent jeg spildte dus “ik morste”. Voorbeeld: Jeg spildte vand. = “Ik morste water.” kaffe betekent “koffie”. Hier gaat het om een niet nader afgebakende hoeveelheid; de zin zegt niet dat het precies om één kop koffie gaat. De combinatie spilde kaffe betekent “koffie morsen”. min betekent “mijn”. In deze zin staat het bij het enkelvoudige gemeenschappelijk-geslachtelijke zelfstandig naamwoord computer. De relevante vormen zijn min bij gemeenschappelijk geslacht enkelvoud, mit bij onzijdig enkelvoud en mine bij meervoud. min drukt hier bezit door de spreker uit. bærbare hoort bij het bijvoeglijk naamwoord bærbar en betekent hier “draagbaar”. Samen met computer vormt het de betekenis “laptop” of “draagbare computer”. De vormreeks is bærbar (gemeenschappelijk geslacht enkelvoud), bærbart (onzijdig enkelvoud) en bærbare (onder andere meervoud en de vorm na een bezittelijk woord). In min bærbare computer krijgt het bijvoeglijk naamwoord dus -e; computer blijft het zelfstandig naamwoord. computer betekent “computer”. Het is het zelfstandig naamwoord dat door bærbare wordt beschreven. De bepaalde enkelvoudsvorm is computeren, “de computer”. der kom betekent hier samen “er kwam”. der leidt een constructie in waarin iets verschijnt of ergens terechtkomt; het verwijst hier niet naar een eerder genoemd concreet zelfstandig naamwoord. kom is de verleden tijd van komme (“komen”). Een bruikbare reeks is komme – kommer – kom – er kommet: “komen” – “komt” – “kwam” – “is gekomen”. noget betekent hier “wat” of “enige”. Voor een niet-afgebakende hoeveelheid staat het vóór væske: noget væske = “wat vloeistof”. Zelfstandig kan noget ook “iets” betekenen, maar dat is hier niet de functie. væske betekent “vloeistof”. Het wordt hier gebruikt als stofnaamwoord: er is enige vloeistof, zonder precies genoemde hoeveelheid. Een telbare hoeveelheid kan bijvoorbeeld met en dråbe worden uitgedrukt: “een druppel”. ind under geeft richting aan: iets komt naar binnen en vervolgens onder iets terecht. ind voegt aan under de beweging naar binnen toe. Voorbeeld: Vandet kom ind under døren. = “Het water kwam onder de deur naar binnen.” tastaturet betekent “het toetsenbord”. De basisvorm is tastatur, een onzijdig zelfstandig naamwoord: et tastatur = “een toetsenbord”. De uitgang -et vormt hier het bepaalde enkelvoud: tastaturet = “het toetsenbord”. De eerste zinshelft, Jeg spildte kaffe ved min bærbare computer, betekent “Ik morste koffie bij mijn laptop”. Daarna beschrijft der kom noget væske ind under tastaturet dat er wat vloeistof onder het toetsenbord naar binnen kwam. og verbindt beide gebeurtenissen. Samen betekent de volledige zin: “Ik heb koffie bij mijn laptop gemorst, en er is wat vloeistof onder het toetsenbord gekomen.”

2. Træk straks stikket ud, og sluk den, hvis den stadig kører.

   Trek onmiddellijk de stekker eruit en zet hem uit als hij nog aanstaat.

   Træk … ud

   eruit trekken

   straks

   onmiddellijk

   stikket

   de stekker

   sluk

   uitzetten

   den

   hem

   hvis

   als

   stadig

   nog

   kører

   aanstaat

   Uitgebreide uitleg

   Træk ... ud is een scheidbare werkwoordelijke constructie met het werkwoord trække (“trekken”). In deze zin staat Træk als bevelsvorm: trek. Het partikel ud staat hier achter het zelfstandig naamwoord stikket. Het patroon is bijvoorbeeld Træk døren ud = “Trek de deur eruit”, wanneer dat qua betekenis logisch is. straks betekent hier “onmiddellijk” en geeft aan dat de handeling zonder uitstel moet gebeuren. stikket is de bepaalde vorm van stik in de betekenis “stekker”. De uitgang -et markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm; stik kan in andere contexten ook andere betekenissen hebben. Samen met Træk ... ud betekent Træk straks stikket ud: “Trek de stekker er onmiddellijk uit.” sluk is de bevelsvorm van slukke, “uitzetten” of “uitschakelen”. Het is een ander werkwoord dan trække: eerst wordt de stekker eruit getrokken en daarna wordt iets uitgeschakeld. Bijvoorbeeld: Sluk lyset. — “Doe het licht uit.” den is een enkelvoudig voornaamwoord voor een entiteit van het grammaticale type dat hier door den wordt aangeduid. In deze context verwijst het, volgens de vaste vertaling en de omliggende situatie, naar het eerder bedoelde apparaat; de vorm zelf draagt niet zelfstandig een naam voor dat apparaat. Sluk den betekent dus “zet hem uit”. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als” in de betekenis “op voorwaarde dat”. Het patroon ..., hvis ... verbindt een instructie met de voorwaarde waaronder die geldt. stadig betekent “nog” en geeft aan dat een toestand tot het bedoelde moment voortduurt. Het zegt hier dat het apparaat mogelijk nog steeds in werking is. kører is de tegenwoordige tijd van køre, “rijden” of, bij een apparaat, “draaien/in werking zijn”. In deze bijzin heeft het de apparaatbetekenis, die in de vaste vertaling als “aanstaan” is weergegeven. De vorm kører kan ook betekenen dat een persoon of voertuig rijdt; de context bepaalt hier de technische betekenis. ..., hvis den stadig kører betekent: “als hij nog aanstaat”. De volledige opbouw is: bevel Træk ... ud + tijdsbepaling straks, gevolgd door een tweede bevel sluk den + de voorwaarde hvis den stadig kører. Samen betekent de uiting: “Trek onmiddellijk de stekker eruit en zet hem uit als hij nog aanstaat.”

3. Skal jeg prøve at tørre den med en hårtørrer?

   Zal ik proberen hem met een föhn te drogen?

   Skal jeg

   zal ik

   prøve

   proberen

   at tørre

   drogen

   den

   hem

   med

   met

   hårtørrer

   föhn

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg vormt hier een vraag met skal en het onderwerp jeg: “zal ik …?”. Skal is de tegenwoordige vorm van skulle; in deze vraag drukt het een voorgestelde of aangeboden handeling uit, niet een vaststaand toekomstfeit. De woordvolgorde is skal + onderwerp + infinitief, zoals in Skal jeg vente? — “Zal ik wachten?” prøve betekent hier “proberen”. Het is de infinitief en blijft na skal in die vorm staan. Een veelgebruikt patroon is prøve at + infinitief: Jeg prøver at åbne døren — “Ik probeer de deur te openen.” at tørre betekent “drogen”. At markeert hier de infinitief; tørre is de werkwoordsvorm die de handeling zelf benoemt. In combinatie met prøve ontstaat prøve at tørre: “proberen te drogen”. Dit is iets anders dan alleen tørre, omdat prøve aangeeft dat de handeling wordt geprobeerd. den verwijst in deze zin naar het apparaat dat in de vaste vertaling met “hem” wordt aangeduid en waarover in de omliggende zinnen wordt gesproken. Het is een enkelvoudige Deense persoonlijke vorm voor een niet-menselijk referent van het overeenkomstige grammaticale type; de vorm zelf noemt niet opnieuw welk zelfstandig naamwoord bedoeld is. med betekent “met” en leidt hier het middel of hulpmiddel in waarmee de handeling wordt uitgevoerd. Het patroon med + zelfstandig naamwoord is bijvoorbeeld zichtbaar in skrive med en blyant — “met een potlood schrijven”. hårtørrer betekent “föhn”. Het is een zelfstandig naamwoord; de samenstelling bevat het idee van haar en drogen, maar in deze zin verwijst het geheel naar het apparaat, niet naar een afzonderlijke handeling. Het onbepaalde lidwoord en ervoor laat zien dat het om een niet nader bepaalde föhn gaat; het beweert op zichzelf geen specifiek aantal buiten die grammaticale enkelvoudsvorm. Samen vormen de delen Skal jeg prøve at tørre den med en hårtørrer? de vraag: “Zal ik proberen hem met een föhn te drogen?” De spreker vraagt dus of die persoon de genoemde referent op die manier moet proberen te drogen; de vraagvorm maakt er een voorstel of aanbod van.

4. Varme kan forårsage mere skade. Lad en tekniker tjekke den.

   Hitte kan meer schade veroorzaken. Laat een technicus ernaar kijken.

   Varme

   hitte

   kan

   kan

   forårsage

   veroorzaken

   mere

   meer

   skade

   schade

   Lad

   laat

   tekniker

   technicus

   tjekke

   controleren; nakijken

   den

   het; ernaar

   Uitgebreide uitleg

   Varme betekent hier “hitte” en is een zelfstandig naamwoord. Het kan ook in andere zinnen naar warmte als verschijnsel verwijzen; de vorm is hier geen werkwoord. Voorbeeld: Varmen er høj. — “De hitte is hoog.” kan drukt hier mogelijkheid of een mogelijk gevolg uit: “kan veroorzaken”. Het is de vorm van het modale werkwoord kunne voor de tegenwoordige tijd; modale werkwoorden veranderen in het Deens niet per persoon of getal. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Vergelijk: Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” forårsage betekent “veroorzaken”. Dit is de infinitief na kan. Het is een regelmatig werkwoord dat een oorzaak-gevolgrelatie uitdrukt. Voorbeeld: Fugt kan forårsage skade. — “Vocht kan schade veroorzaken.” mere betekent hier “meer” en vergelijkt de hoeveelheid schade met een andere, niet nader genoemde hoeveelheid. Het hoort bij skade, niet bij forårsage. De relevante reeks is meget — mere — mest: “veel” — “meer” — “meest”. Voorbeeld: Det giver mere varme. — “Dat geeft meer warmte.” skade betekent “schade”. In deze zin gaat het om schade als gevolg, niet om een handeling. Het woord kan ook in andere contexten naar een afzonderlijke beschadiging verwijzen. Voorbeeld: Vand kan give skade. — “Water kan schade veroorzaken.” Lad is hier de gebiedende wijs van lade en betekent “laat” in de constructie “laat iemand iets doen”. De aangesprokene wordt niet expliciet genoemd; in het Deens kan het bevel dus gewoon met Lad beginnen. Het patroon is Lad + persoon + infinitief: Lad hende komme. — “Laat haar komen.” tekniker betekent “technicus”. In en tekniker staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud met het onbepaalde lidwoord en; dat lidwoord geeft hier niet op zichzelf een specifiek numeriek aantal aan. Voorbeeld: En tekniker kan hjælpe. — “Een technicus kan helpen.” tjekke betekent “controleren” of “nakijken”. Het is de infinitief na Lad en tekniker; de technicus is degene die de handeling uitvoert. Voorbeeld: Lad en tekniker tjekke maskinen. — “Laat een technicus de machine nakijken.” den is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht, en staat als object bij tjekke. De precieze referent wordt door deze zin zelf niet benoemd; in de vaste vertaling wordt ernaar verwezen als “het”. Het voornaamwoord draagt dus de verwijzing; tjekke krijgt er geen aparte vormverandering door. Eerst zegt Varme kan forårsage mere skade: hitte kan meer schade veroorzaken. Daarna geeft Lad en tekniker tjekke den een opdracht of advies: laat een technicus ernaar kijken. Samen betekent de uiting: “Hitte kan meer schade veroorzaken. Laat een technicus ernaar kijken.”

5. Jeg er bekymret, fordi mine projektfiler ligger på den.

   Ik maak me zorgen omdat mijn projectbestanden erop staan.

   Jeg er

   ik ben

   bekymret

   bezorgd

   fordi

   omdat

   mine

   mijn

   projektfiler

   projectbestanden

   ligger

   liggen; staan

   på den

   erop

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier “ik ben”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud; er is de tegenwoordige vorm van at være (“zijn”). Samen vormen ze een veelgebruikt patroon voor een toestand of eigenschap: Jeg er ... = “Ik ben ...”. Voorbeeld: Jeg er træt. — “Ik ben moe.” bekymret beschrijft de toestand “bezorgd”. Het is een bijvoeglijk naamwoord; in deze zin staat het na er als naamwoordelijk deel. Het kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld en bekymret person — “een bezorgd persoon”. fordi betekent “omdat” en leidt de redengevende bijzin in. De hoofdzin staat hier vóór de fordi-bijzin. Voorbeeld: Jeg bliver hjemme, fordi jeg er syg. — “Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.” mine betekent “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het bezit verwijst naar de spreker; mine is de vorm die bij meervoud hoort. Vergelijk min fil — “mijn bestand” met mine filer — “mijn bestanden”. projektfiler betekent “projectbestanden”. Het is een samenstelling van projekt (“project”) en filer (“bestanden”); filer is het meervoud van fil (“bestand”). Het meervoud past hier bij mine. ligger betekent hier “liggen” en wordt bij bestanden natuurlijk weergegeven als “staan”. Het is de tegenwoordige vorm van at ligge (“liggen”). De vorm ligger verandert in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Filerne ligger på computeren. — “De bestanden staan op de computer.” på den betekent hier “erop”. på geeft de plaatsrelatie “op” aan. den is hier een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon enkelvoud. Het verwijst naar een zelfstandig naamwoord van het Deense gemeenschappelijke geslacht, de categorie die vaak met en wordt aangeduid; de vaste gegevens leggen niet afzonderlijk vast waarnaar het verwijst. In combinatie wordt på den in het Nederlands natuurlijk als erop weergegeven. De volledige structuur is Jeg er bekymret, fordi mine projektfiler ligger på den. Eerst zegt de spreker Jeg er bekymret (“Ik ben bezorgd”); daarna geeft de fordi-bijzin de reden: mine projektfiler ligger på den (“mijn projectbestanden staan erop”). Samen betekent de zin: “Ik maak me zorgen omdat mijn projectbestanden erop staan.”

6. Tjek din sikkerhedskopi i skyen fra en anden enhed, før du rører ved den bærbare computer igen.

   Controleer je cloudback-up vanaf een ander apparaat voordat je de laptop weer aanraakt.

   Tjek

   controleer

   din sikkerhedskopi

   je back-up

   i skyen

   in de cloud

   anden

   andere

   enhed

   apparaat

   før

   voordat

   rører … ved

   aanraken

   bærbare

   draagbare

   computer

   computer/laptop

   igen

   weer

   Uitgebreide uitleg

   Tjek is de gebiedende wijs van tjekke (“controleren”). De vorm spreekt de aangesprokene direct aan; het onderwerp “jij” staat niet apart in de zin. Voorbeeld: Tjek filen. — “Controleer het bestand.” din sikkerhedskopi betekent hier “je back-up”. Sikkerhedskopi is een samengesteld zelfstandig naamwoord: sikkerhed + kopi, maar als geheel betekent het “back-up”. Din is het bezittelijke woord bij een enkelvoudig en-woord zoals sikkerhedskopi; het drukt bezit door de aangesprokene uit, niet een bepaald aantal back-ups. i skyen betekent “in de cloud”. Skyen is de bepaalde enkelvoudsvorm van sky (“wolk”); in deze vaste digitale betekenis verwijst het naar online opslag. Voorbeeld: Filen ligger i skyen. — “Het bestand staat in de cloud.” anden betekent “andere” in en anden enhed. Het is de vorm bij een enkelvoudig en-woord; vergelijk et andet ... bij een et-woord en andre ... bij meervoud. Het woord contrasteert hier het ene apparaat met een ander apparaat, zonder te zeggen welk apparaat dat precies is. Enhed betekent “apparaat” of “eenheid”; hier gaat het om een apparaat waarop je de back-up kunt controleren. Het is een en-woord, wat je ook ziet aan en en aan anden in en anden enhed. Voorbeeld: Brug en anden enhed. — “Gebruik een ander apparaat.” Før leidt hier een bijzin in en betekent “voordat”. De bijzin før du ... geeft aan dat de controle eerst moet gebeuren en de volgende handeling daarna. Voorbeeld: Gem filen, før du lukker programmet. — “Sla het bestand op voordat je het programma sluit.” Rører ved is de combinatie van røre (“aanraken”) met ved; samen betekent die constructie hier “aanraken”. Rører is de tegenwoordige tijd van røre, met du als onderwerp: du rører. Het losse werkwoord røre kan afhankelijk van de context ook andere betekenissen hebben, maar røre ved betekent lichamelijk of letterlijk iets aanraken. Voorbeeld: Rør ikke ved skærmen. — “Raak het scherm niet aan.” Bærbare betekent hier “draagbare” en beschrijft computer. De basisvorm is bærbar; in de bepaalde woordgroep den bærbare computer krijgt het bijvoeglijk naamwoord de vorm bærbare. De combinatie bærbar computer wordt in het Nederlands gewoonlijk “laptop” genoemd. De vorm bærbare is dus de vorm van het bijvoeglijk naamwoord, niet van computer. Computer betekent “computer”; in deze woordgroep is de bedoelde referent volgens de vaste vertaling de laptop. In den bærbare computer staat het zelfstandig naamwoord na het bijvoeglijk naamwoord en wordt de hele bepaalde woordgroep voorafgegaan door den. Igen betekent “weer” of “opnieuw”. Hier geeft het aan dat het aanraken van de laptop opnieuw zou gebeuren; het verandert niet de tijdsvorm van rører. Samen betekent Tjek din sikkerhedskopi i skyen fra en anden enhed: “Controleer je back-up in de cloud vanaf een ander apparaat.” Før du rører ved den bærbare computer igen maakt duidelijk dat deze controle moet plaatsvinden voordat je de laptop weer aanraakt. De hele zin is daarom: “Controleer je cloudback-up vanaf een ander apparaat voordat je de laptop weer aanraakt.”

7. De fleste filer var allerede synkroniseret.

   De meeste bestanden waren al gesynchroniseerd.

   De fleste

   de meeste

   filer

   bestanden

   var

   waren

   allerede

   al

   synkroniseret

   gesynchroniseerd

   Uitgebreide uitleg

   De fleste betekent hier “de meeste”: het wijst op het grootste deel van een bekende of relevante groep, niet noodzakelijk op alle leden. Het is een vaste, veelgebruikte combinatie; vergelijk bijvoorbeeld de fleste filer — “de meeste bestanden”. filer betekent hier “bestanden”. Het is het meervoud van fil; het enkelvoud is en fil, het meervoud filer. In het Deens krijgt dit woord in deze vorm geen aparte uitgang voor grammaticaal geslacht. var is de verleden tijd van være (“zijn”) en betekent hier “waren”. De vorm var wordt gebruikt bij zowel enkelvoud als meervoud; het meervoud in deze zin blijkt dus niet uit var, maar uit filer en de combinatie de fleste. Voorbeeld: Filerne var klar. — “De bestanden waren klaar.” allerede betekent “al” of “reeds” en geeft aan dat de toestand op het genoemde moment al bestond. Het verandert niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Hun var allerede hjemme. — “Zij was al thuis.” synkroniseret is de vorm van synkronisere (“synchroniseren”) die hier “gesynchroniseerd” betekent. Het is een voltooid deelwoord; met var beschrijft het de toestand van de bestanden in het verleden. In deze constructie blijft synkroniseret dezelfde vorm bij het meervoudige onderwerp; de meervoudsinformatie zit niet in dit deelwoord. De combinatie var synkroniseret kan daarom worden weergegeven als “waren gesynchroniseerd”. Samen vormen De fleste filer het onderwerp: “de meeste bestanden”. var plaatst de beschreven toestand in het verleden, allerede zegt dat die toestand toen al bereikt was, en synkroniseret benoemt die toestand. De volledige betekenis is dus: “De meeste bestanden waren al gesynchroniseerd.”

8. Hold den bærbare computer slukket, og prøv ikke at tænde den for tidligt.

   Houd de laptop uit en probeer hem niet te snel weer aan te zetten.

   Hold

   houd

   den

   de

   bærbare

   draagbare

   computer

   computer

   slukket

   uitgeschakeld

   prøv

   probeer

   ikke

   niet

   tænde

   aanzetten

   den

   hem

   for tidligt

   te vroeg

   Uitgebreide uitleg

   Hold is de gebiedende wijs van holde (“houden”). In deze zin betekent het “houd” in de betekenis van iets in een bepaalde toestand laten. Voorbeeld: Hold døren åben. — “Houd de deur open.” den staat hier vóór een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord en maakt deel uit van de bepaalde naamwoordgroep den bærbare computer: de laptopcomputer. De vorm den past bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht; het is hier niet het persoonlijke voornaamwoord uit het tweede deel. bærbare is de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord bærbar (“draagbaar”). In den bærbare computer beschrijft het dat type computer; samen met computer levert het de gebruikelijke betekenis “laptop”. bærbare kan ook een meervoudsvorm zijn, maar hier wordt de vorm gebruikt in de bepaalde naamwoordgroep voor één computer. computer is het zelfstandig naamwoord voor “computer”. De combinatie den bærbare computer is dus letterlijk een bepaalde draagbare computer, oftewel “de laptop”. slukket komt van slukke (“uitschakelen”) en beschrijft hier de toestand waarin de computer moet blijven: uitgeschakeld. Na holde geeft het aan welke toestand wordt gehandhaafd. Voorbeeld: Hold lyset slukket. — “Houd het licht uit.” Samen vormen Hold den bærbare computer slukket een instructie: laat de laptop uitgeschakeld blijven. prøv is opnieuw een gebiedende wijs, nu van prøve (“proberen”). De constructie prøv at wordt gevolgd door een infinitief: prøv at ... betekent “probeer te ...”. Voorbeeld: Prøv at åbne filen. — “Probeer het bestand te openen.” ikke maakt de daaropvolgende handeling negatief. In prøv ikke at tænde betekent het geheel “probeer niet aan te zetten”, niet simpelweg een losse ontkenning van prøv. tænde is de infinitief van tænde (“aanzetten”, bijvoorbeeld een apparaat inschakelen). Na at blijft deze vorm infinitief. Voorbeeld: Jeg vil tænde computeren. — “Ik wil de computer aanzetten.” Het tweede den is een persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp en betekent hier “hem”: het verwijst naar de laptopcomputer die in de vertaling en de omliggende context bedoeld wordt. Het is dus een andere grammaticale functie dan het eerste den. for tidligt is een bijwoordelijke uitdrukking: for betekent hier “te” en tidligt betekent “vroeg”. Samen betekent het “te vroeg”. tidligt is de bijwoordelijke vorm die bij het tijdsbegrip “vroeg” hoort. Voorbeeld: Det er for tidligt at beslutte det. — “Het is te vroeg om dat te beslissen.” De twee delen zijn verbonden door og (“en”): Hold den bærbare computer slukket, og prøv ikke at tænde den for tidligt. Het eerste deel geeft de gewenste toestand van de laptop; het tweede instrueert de luisteraar om hem niet te vroeg aan te zetten. De volledige betekenis is: “Houd de laptop uit en probeer hem niet te vroeg weer aan te zetten.” Dit is een directe, praktische instructie.

9. Jeg tager den med til en tekniker og spørger, hvad det næste skridt er.

   Ik breng hem naar een technicus en vraag wat de volgende stap is.

   Jeg

   ik

   tager … med

   neemt mee

   den

   hem

   til

   naar

   tekniker

   technicus

   spørger

   vraagt

   hvad … er

   wat ... is

   næste

   volgende

   skridt

   stap

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het onderwerp. De vorm blijft jeg, ongeacht of de spreker mannelijk of vrouwelijk is. tager ... med komt van tage (“nemen”) met med (“mee”). In de tegenwoordige tijd is tager de vorm van tage; samen betekent de constructie “meenemen”. Het object kan ertussen staan: Jeg tager bogen med betekent “Ik neem het boek mee”. den is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp. In deze context verwijst het naar het apparaat uit de context, de laptop; de Nederlandse vertaling maakt hetzelfde object met “hem” duidelijk. Den wordt gebruikt voor een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord, terwijl det onder meer bij een onzijdig enkelvoudig woord kan horen. Dit is hier geen aanwijzing dat het object een man is. til betekent “naar” en geeft hier de bestemming of persoon aan naar wie iets wordt gebracht. en tekniker betekent “een technicus”; tekniker is het zelfstandig naamwoord. Het meervoud is teknikere. spørger komt van spørge (“vragen”) en is de tegenwoordige tijd. Een bruikbaar patroon is spørge, hvad ...: “vragen wat ...”. hvad ... er betekent in deze ingebedde vraag “wat ... is”. Hvad is het vraagwoord “wat”, en er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). In hvad det næste skridt er staat er aan het einde van de bijzin; dat is de woordvolgorde van deze indirecte vraag. Een directe vraag zou bijvoorbeeld Hvad er det næste skridt? zijn: “Wat is de volgende stap?” næste betekent “volgende”. Het staat hier vóór het zelfstandig naamwoord en beschrijft de stap die hierna komt. Het nuttige contrast is forrige (“vorige”): det næste skridt is “de volgende stap”, terwijl det forrige skridt “de vorige stap” is. skridt betekent letterlijk “stap” en kan ook een volgende handeling of fase betekenen. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et skridt; het meervoud is ook skridt. In deze zin staat het in de vaste woordgroep det næste skridt, “de volgende stap”. Samen betekent Jeg tager den med til en tekniker dat de spreker het bedoelde apparaat naar een technicus meeneemt. Daarna zegt og spørger, hvad det næste skridt er dat de spreker vraagt welke stap hierna komt. De volledige betekenis is: “Ik breng hem naar een technicus en vraag wat de volgende stap is.”

10. En tekniker kan tjekke den uden at gøre skaden værre.

    Een technicus kan hem controleren zonder de schade erger te maken.

    tekniker

    technicus

    kan

    kan; is in staat om

    tjekke

    controleren

    den

    hem

    uden at

    zonder te

    gøre

    maken

    skaden

    de schade

    værre

    erger

    Uitgebreide uitleg

    tekniker betekent hier “technicus”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht: met onbepaald lidwoord staat en tekniker, en in bepaalde vorm teknikeren. Voorbeeld: En tekniker kommer i morgen. — “Een technicus komt morgen.” kan drukt mogelijkheid of bekwaamheid uit: “kan” of “is in staat om”. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: kan tjekke, niet kan at tjekke. Voorbeeld: Hun kan hjælpe. — “Zij kan helpen.” tjekke is de infinitief “controleren” of “nakijken”. De vorm blijft na kan een infinitief; de tijd en mogelijkheid zitten in kan. Voorbeeld: Jeg vil tjekke det. — “Ik wil het controleren.” den is hier een Deens zelfstandig persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig voorwerp met het type den; in deze context verwijst het naar het eerder genoemde voorwerp, overeenkomstig “hem” in de vaste vertaling. Den kan ook vóór een zelfstandig naamwoord als bepaald aanwijzend element voorkomen, maar dat is hier niet de functie: hier staat het op zichzelf als object van tjekke. uden at is de vaste verbinding “zonder te”. Na deze verbinding volgt een infinitief: uden at gøre — “zonder te maken”. Het onderwerp van de handeling na uden at wordt hier niet opnieuw genoemd; het blijft de technicus uit de hoofdzin. Voorbeeld: Hun gik uden at sige noget. — “Zij ging weg zonder iets te zeggen.” gøre betekent hier “maken” in de constructie gøre ... værre: iets in een slechtere toestand brengen. Het is de infinitief van gøre; in de tegenwoordige tijd is de vorm gør. Voorbeeld: Det kan gøre problemet værre. — “Dat kan het probleem erger maken.” skaden betekent “de schade”. De uitgang -en maakt het enkelvoud bepaald: skade is “schade” en skaden is “de schade”. Het woord is hier het object van gøre: de technicus maakt de schade niet zelf, maar maakt de bestaande schade erger. værre betekent “erger” en is de vergelijkende vorm van dårlig (“slecht”). De reeks is dårlig — værre — værst: “slecht” — “erger” — “ergst”. In gøre skaden værre beschrijft værre het resultaat voor skaden: de schade wordt erger. Voorbeeld: Kulden gør situationen værre. — “De kou maakt de situatie erger.” Samen bestaat de zin uit En tekniker (“een technicus”), kan tjekke den (“kan hem controleren”) en uden at gøre skaden værre (“zonder de schade erger te maken”). De hele betekenis is dus: “Een technicus kan hem controleren zonder de schade erger te maken.” De combinatie kan + infinitief is een herbruikbaar patroon voor kunnen, en uden at + infinitief voor “zonder te ...”.