Een plan maken na buitensluiting | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg er låst ude, og min ekstranøgle ligger inde i lejligheden.

   Ik sta buitengesloten en mijn reservesleutel ligt in het appartement.

   Jeg er

   ik ben

   låst ude

   buitengesloten

   min

   mijn

   ekstranøgle

   reservesleutel

   ligger

   ligt

   inde

   binnen

   lejligheden

   het appartement

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier “ik ben”. Jeg is de eerste-persoonsvorm “ik”; er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Een herbruikbaar patroon is Jeg er ... voor een toestand of eigenschap, bijvoorbeeld: Jeg er træt. — “Ik ben moe.” låst ude betekent hier “buitengesloten”. låst is de vorm van låse (“op slot doen/vergrendelen”) in de constructie er låst; ude betekent “buiten”. Samen geeft er låst ude de toestand weer dat iemand niet naar binnen kan omdat diegene buiten is afgesloten. Dit is niet hetzelfde als alleen ude, dat slechts “buiten” betekent. min betekent “mijn” en staat hier bij ekstranøgle, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. De bezittelijke vorm stemt in het Deens af op het bezeten zelfstandig naamwoord: vergelijk min nøgle — “mijn sleutel” met mit ... bij een onzijdig zelfstandig naamwoord en mine ... bij meervoud. min zegt bezit, niet wie de sleutel feitelijk vasthoudt. ekstranøgle betekent “reservesleutel”. Het is een samenstelling van ekstra (“extra”) en nøgle (“sleutel”); in het Deens worden zulke samenstellingen als één woord geschreven. Een vergelijkbaar voorbeeld is ekstrabatteri — “reservebatterij”. ligger betekent hier “ligt” en is de tegenwoordige tijd van ligge (“liggen”). De vorm ligger beschrijft de plaats of toestand van een voorwerp; het onderwerp is hier min ekstranøgle. Bijvoorbeeld: Bogen ligger på bordet. — “Het boek ligt op tafel.” inde betekent “binnen”. In deze zin geeft het de locatie binnen aan en vormt het samen met i lejligheden de volledige plaatsbepaling. Het staat tegenover ude (“buiten”); inde alleen specificeert nog niet waarin of waarbinnen iets is. lejligheden betekent “het appartement”. De basisvorm is lejlighed (“appartement”); lejligheden is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus letterlijk “het appartement” in deze context. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid: en lejlighed betekent “een appartement”, terwijl lejligheden “het appartement” betekent. De volledige zin bestaat uit twee verbonden delen: Jeg er låst ude — “Ik sta buitengesloten” — en min ekstranøgle ligger inde i lejligheden — “mijn reservesleutel ligt binnen in het appartement”. og verbindt deze delen met “en”. Zo wordt eerst de toestand van de spreker genoemd en daarna de locatie van de reservesleutel. De hele betekenis is: “Ik sta buitengesloten en mijn reservesleutel ligt in het appartement.”

2. Kontakt udlejeren først.

   Neem eerst contact op met de verhuurder.

   Kontakt

   neem contact op

   udlejeren

   de verhuurder

   først

   eerst

   Uitgebreide uitleg

   Kontakt is hier de gebiedende wijs van kontakte (“contact opnemen met”). De vorm gebruikt geen zichtbaar persoonswoord: de aangesprokene is in een bevel begrepen. In het Deens staat de persoon of instantie die je contacteert rechtstreeks als object na het werkwoord: Kontakt lægen. = “Neem contact op met de arts.” Het Nederlandse opnemen met is dus niet een reden om in het Deens een voorzetsel toe te voegen. udlejeren betekent hier “de verhuurder”. Het zelfstandig naamwoord is udlejer (“verhuurder”); -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van: udlejer = “een verhuurder”, udlejeren = “de verhuurder”. Het gaat in deze zin om de verhuurder als beoogde contactpersoon; de vorm zelf geeft geen extra informatie over diens geslacht of aantal buiten het bepaalde enkelvoud. først betekent “eerst” en geeft de volgorde aan. Het staat hier na het object, maar kan in andere zinnen ook elders staan, afhankelijk van de gewenste nadruk. Vergelijk: Ring først. = “Bel eerst.” først is geen vorm van een werkwoord en verandert niet mee met de persoon. Samen vormen de delen een direct bevel: Kontakt + udlejeren zegt wie je moet contacteren, en først zegt dat dit de eerste stap moet zijn. De volledige betekenis is daarom: “Neem eerst contact op met de verhuurder.”

3. Ring derefter til en låsesmed, hvis du ikke kan få hjælp snart.

   Bel daarna een slotenmaker als je niet snel hulp kunt krijgen.

   Ring

   Bel!

   derefter

   daarna

   låsesmed

   slotenmaker

   hvis

   als

   kan

   kan

   ikke

   niet

   få hjælp

   hulp krijgen

   snart

   binnenkort / gauw

   Uitgebreide uitleg

   Ring is de gebiedende wijs van ringe (“bellen”). De vorm gebruikt geen zichtbaar onderwerp: Ring til ... betekent “Bel ...”. Voorbeeld: Ring til lægen. — “Bel de dokter.” derefter betekent “daarna” en ordent deze handeling na iets dat eerder is genoemd. Voorbeeld: Spis først, og gå derefter. — “Eet eerst en ga daarna.” låsesmed betekent “slotenmaker”. Het is een samenstelling van lås (“slot”) en smed (“smid”), maar in deze zin moet je het als één zelfstandig naamwoord gebruiken. en låsesmed is de onbepaalde enkelvoudsvorm: “een slotenmaker”. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. Het geeft de voorwaarde voor de oproep aan. Voorbeeld: Ring, hvis du har brug for hjælp. — “Bel als je hulp nodig hebt.” kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). Het drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat een infinitief zonder at, zoals in kan få (“kunnen krijgen”). Voorbeeld: Jeg kan komme. — “Ik kan komen.” ikke ontkent de mogelijkheid of handeling in deze bijzin. In de vaste zin staan de vormen in de volgorde kan ikke: “niet kunnen”. Voorbeeld: Jeg kan ikke komme. — “Ik kan niet komen.” få hjælp betekent hier “hulp krijgen” of “hulp ontvangen”. få is de infinitief; de tegenwoordige tijd is får. Voorbeeld: Jeg får hjælp. — “Ik krijg hulp.” snart betekent hier dat iets binnen korte tijd gebeurt: “binnenkort” of “gauw”. Het bepaalt de tijdsbetekenis van få hjælp. Voorbeeld: Hun kommer snart. — “Ze komt binnenkort.” Samen vormt Ring derefter til en låsesmed de opdracht “Bel daarna een slotenmaker”. De voorwaardelijke bijzin hvis du ikke kan få hjælp snart betekent “als je niet snel hulp kunt krijgen”. Het volledige patroon is: [opdracht], hvis [voorwaarde]. De vaste zin betekent daarom: “Bel daarna een slotenmaker als je niet snel hulp kunt krijgen.”

4. Jeg har lagt en besked, men udlejeren har ikke svaret endnu.

   Ik heb een bericht achtergelaten, maar de verhuurder heeft nog niet geantwoord.

   Jeg har

   ik heb

   lagt

   achtergelaten

   besked

   bericht

   men

   maar

   udlejeren

   de verhuurder

   ikke

   niet

   svaret

   geantwoord

   endnu

   nog

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har vormt hier het begin van de voltooide tijd: har is de tegenwoordige vorm van have bij jeg, en het volgende werkwoord staat in het voltooid deelwoord. Het patroon Jeg har + voltooid deelwoord betekent meestal “ik heb ... gedaan”. Voorbeeld: Jeg har ringet. — “Ik heb gebeld.” lagt is het voltooid deelwoord van lægge (“leggen”); in deze vaste combinatie betekent lægge en besked idiomatisch “een bericht achterlaten”. De verleden tijd is lagde, terwijl het voltooid deelwoord lagt is. Voorbeeld: Jeg har lagt en besked. — “Ik heb een bericht achtergelaten.” besked betekent “bericht”. Het is het zelfstandig naamwoord in en besked; het onbepaalde lidwoord en hoort bij het zelfstandig naamwoord, maar drukt hier niet op zichzelf een geteld aantal uit. Een bruikbaar contrast is en besked (“een bericht”) tegenover beskeden (“het bericht”, met de bepaalde uitgang -en). men verbindt twee delen met een tegenstelling en betekent “maar”. Het tweede deel geeft hier een andersluidende stand van zaken dan het eerste: er is wel een bericht achtergelaten, maar er is nog geen antwoord gekomen. udlejeren betekent “de verhuurder”. De vorm is bepaald enkelvoud: udlejer betekent “verhuurder” en de uitgang -en maakt er “de verhuurder” van. De vorm zegt zelf dat het om één bepaald persoon of één bepaalde partij gaat, maar de zin geeft niet meer specifieke informatie over die persoon. ikke is de gewone Deense ontkenning “niet”. In deze zin staat het na het hulpwerkwoord har en vóór het voltooid deelwoord: har ikke svaret — “heeft niet geantwoord”. Daardoor ontkent het de gebeurtenis van antwoorden, niet het achterlaten van het bericht. svaret is het voltooid deelwoord van svare (“antwoorden”) in de constructie har svaret. Het betekent hier “geantwoord”; de uitgang -et is onderdeel van deze werkwoordsvorm en maakt het niet tot een bepaald zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hun har svaret. — “Zij heeft geantwoord.” endnu betekent hier “nog” of “tot nu toe”. Samen met de ontkenning ikke geeft ikke ... endnu de betekenis “nog niet”: op het relevante moment is er geen antwoord gekomen, terwijl een antwoord later nog mogelijk is. Voorbeeld: Han er ikke kommet endnu. — “Hij is nog niet gekomen.” Samen vormen Jeg har lagt en besked en men udlejeren har ikke svaret endnu de volledige betekenis: “Ik heb een bericht achtergelaten, maar de verhuurder heeft nog niet geantwoord.” De voltooide tijd presenteert beide handelingen in relatie tot het huidige moment; ikke ... endnu markeert dat het antwoord tot nu toe uitblijft.

5. Vent lidt længere, medmindre du har brug for at komme ind med det samme.

   Wacht nog wat langer, tenzij je er meteen in moet.

   Vent

   wacht

   lidt

   een beetje; wat

   længere

   langer

   medmindre

   tenzij

   har brug for

   nodig hebben

   komme ind

   binnenkomen

   med det samme

   meteen

   Uitgebreide uitleg

   Vent is de gebiedende wijs van vente (“wachten”). De vorm vent gebruik je wanneer je iemand rechtstreeks aanspoort: “Wacht!” In een gewone mededeling staat bijvoorbeeld jeg venter (“ik wacht”). lidt verzacht of verkleint hier de hoeveelheid: “een beetje” of, in deze combinatie, “nog wat”. Het zegt niet precies hoeveel tijd. længere is de vergrotende trap van lang: lang – længere – længst (“lang” – “langer” – “langst”). In deze zin betekent het dat het wachten meer tijd moet duren dan op het huidige moment of dan eerder verwacht. Voorbeeld: Bliv lidt længere. — “Blijf iets langer.” medmindre leidt een voorwaarde in die de hoofdzin begrenst: “tenzij”. Het maakt duidelijk wanneer de aansporing om te wachten niet geldt. Voorbeeld: Jeg går ikke, medmindre du kommer. — “Ik ga niet weg, tenzij jij komt.” har brug for is de vaste Deense verbinding voor “nodig hebben”. De vorm har is hier de tegenwoordige tijd van have; brug is in deze verbinding geen zelfstandig werkwoord met de betekenis “gebruiken”. Het patroon is have brug for + zelfstandig naamwoord of have brug for at + infinitief. In du har brug for at komme betekent het dus dat jij moet binnenkomen omdat dat nodig is. komme ind bestaat uit komme (“komen”) en het richtingsbijwoord ind (“naar binnen”). Samen betekent het “binnenkomen” of “naar binnen komen”. Na har brug for at staat komme in de infinitief. Voorbeeld: Hun vil komme ind. — “Zij wil binnenkomen.” med det samme is een vaste tijdsbepaling met de betekenis “meteen” of “onmiddellijk”. Het geeft aan dat het binnenkomen zonder uitstel moet gebeuren. Samen is de structuur: Vent lidt længere, medmindre ... = “Wacht nog wat langer, tenzij ...”. De voorwaardelijke bijzin du har brug for at komme ind med det samme betekent “je meteen naar binnen moet” in de gegeven vertaling. De hele uiting betekent daarom: “Wacht nog wat langer, tenzij je er meteen in moet.”

6. Jeg får måske brug for at bevise, at jeg bor her, hvis der kommer nogen for at hjælpe.

   Misschien moet ik bewijzen dat ik hier woon als er iemand komt helpen.

   Jeg

   ik

   får … brug for

   nodig hebben

   måske

   misschien

   bevise

   bewijzen

   bor

   wonen

   her

   hier

   hvis

   als

   kommer

   komen

   nogen

   iemand

   hjælpe

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de onderwerpsvorm voor de spreker. In het Deens verandert deze vorm niet volgens grammaticaal geslacht. Vergelijk in een ander voorbeeld: Hun bor her = “Zij woont hier”; daar verandert het onderwerp, niet de vorm bor. får brug for is een vaste uitdrukking met de betekenis “nodig hebben” of “nodig krijgen”. får is de tegenwoordige vorm van få (“krijgen”), maar in deze uitdrukking gaat het niet om het letterlijk krijgen van een voorwerp. De constructie få brug for + at + infinitief benoemt een behoefte aan een handeling: Jeg får brug for at hvile = “Ik zal rust nodig hebben / Ik zal moeten rusten.” In deze zin gaat het om de mogelijke behoefte om iets te bewijzen. måske betekent “misschien” en maakt de bewering onzeker: de spreker zegt niet dat het zeker nodig zal zijn. Samen met får brug for geeft het de betekenis “misschien nodig hebben”. bevise is de infinitief van bevise en betekent “bewijzen”. Na at staat hier de infinitief: at bevise = “bewijzen”. Het gaat om aantonen dat een bewering waar is, niet alleen om iets te beweren. Voorbeeld: Hun kan bevise det = “Zij kan dat bewijzen.” bor is de tegenwoordige vorm van bo (“wonen”). In jeg bor beschrijft hij de woonsituatie van de spreker. De vorm bor is hier niet verleden tijd; het Deens gebruikt voor het onderwerp jeg dezelfde zichtbare vorm als bij andere onderwerpen, bijvoorbeeld de bor = “zij wonen”. her is een plaatsbijwoord: “hier”, dus op de relevante plaats waar de spreker zich bevindt of waarnaar de context verwijst. De precieze plaats wordt in deze zin niet benoemd. Jeg bor her betekent als geheel “ik woon hier”. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als” in de betekenis “op voorwaarde dat”. De voorwaarde volgt in deze zin na de hoofdzin: ..., hvis ... = “..., als ...”. kommer is de tegenwoordige vorm van komme (“komen”). In de hvis-bijzin verwijst deze tegenwoordige vorm naar de voorwaarde “als iemand komt”; er staat niet noodzakelijk een afzonderlijk toekomstswoord. Voorbeeld: Hvis hun kommer, åbner jeg døren = “Als zij komt, doe ik de deur open.” nogen betekent in deze context “iemand”: een niet nader genoemde persoon. De zin identificeert die persoon niet verder. In combinatie met het onpersoonlijke der vormt het der kommer nogen = “er komt iemand”. hjælpe is de infinitief van hjælpe (“helpen”). In for at hjælpe geeft for at het doel van het komen aan: “om te helpen”. Voorbeeld: Han kom for at hjælpe = “Hij kwam om te helpen.” De hele structuur is Jeg får måske brug for at bevise, at jeg bor her, hvis der kommer nogen for at hjælpe. Eerst zegt de spreker dat die mogelijk behoefte heeft om iets te bewijzen. at jeg bor her is de inhoud van wat bewezen moet worden: dat de spreker hier woont. De voorwaardelijke bijzin hvis der kommer nogen for at hjælpe voegt de situatie toe waarin dat mogelijk nodig wordt: als er iemand komt om te helpen. De volledige betekenis is daarom: “Misschien moet ik bewijzen dat ik hier woon als er iemand komt helpen.”

7. Hav dit ID klar, og vent et varmt sted.

   Houd je identiteitsbewijs bij de hand en wacht op een warme plek.

   Hav

   heb; houd

   dit

   je ...

   ID

   identiteitsbewijs

   klar

   klaar; beschikbaar

   vent

   wacht

   varmt

   warm

   sted

   plek

   Uitgebreide uitleg

   Hav is de gebiedende wijs van have (“hebben”). In Hav ... is het een directe instructie aan één persoon. Vergelijk: Du har tid = “Je hebt tijd”, maar Hav tid = “Heb tijd”. dit betekent hier “je/jouw” en verwijst in deze zin naar het identiteitsbewijs. Het is de bezittelijke vorm voor de tweede persoon enkelvoud bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Vergelijk din bij een gemeenschappelijk geslacht en dine bij meervoud; de keuze hangt dus af van het zelfstandig naamwoord, niet van het bezit zelf. ID is de afkorting voor een identiteitsbewijs of identificatiedocument. De combinatie dit ID betekent hier “je identiteitsbewijs”. Een afkorting kan in het Deens als zelfstandig naamwoord functioneren. klar betekent hier “klaar” of “bij de hand”. In de herbruikbare constructie have noget klar betekent het dat iemand iets beschikbaar en gereed houdt: Jeg har billetten klar = “Ik heb het kaartje bij de hand.” Het is hier niet het werkwoord klare. vent is de gebiedende wijs van vente (“wachten”). De vorm richt zich, net als Hav, tot één persoon. Jeg venter betekent “Ik wacht”; Vent! betekent “Wacht!”. varmt is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord varm (“warm”). Het krijgt hier deze vorm bij sted, in de combinatie et varmt sted; de vorm varm hoort bijvoorbeeld bij een gemeenschappelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord, en varme bij meervoud of bepaalde vormen. sted betekent “plek” of “plaats”. Met et vormt het et sted, “een plek”. Het Deens kan een plaatsaanduiding direct na vente zetten: vente et sted betekent “op een plek wachten”, zonder dat hier een afzonderlijk voorzetsel vóór et sted staat. Samen vormen Hav dit ID klar en vent et varmt sted twee gebiedende-zinsdelen: houd je identiteitsbewijs gereed en wacht op een warme plek. De komma scheidt de twee instructies. De volledige betekenis is: “Houd je identiteitsbewijs bij de hand en wacht op een warme plek.”

8. Jeg vil ikke ringe til en låsesmed, medmindre det er nødvendigt.

   Ik wil geen slotenmaker bellen, tenzij dat nodig is.

   Jeg vil

   ik wil

   ikke

   niet

   ringe til

   bellen naar

   en låsesmed

   een slotenmaker

   medmindre

   tenzij

   det er nødvendigt

   dat is nodig

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier ‘ik wil’. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (‘ik’). vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een infinitief zonder at drukt het een wens of voornemen uit: Jeg vil ringe = ‘ik wil bellen’. In een andere context kan vil ook een toekomstige verwachting uitdrukken, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. ikke ontkent wat erop volgt. In het Deens staat de ontkenning in deze hoofdzin na het werkwoord vil: Jeg vil ikke ... = ‘ik wil niet ...’. Samen met het werkwoord maakt ikke dus geen afzonderlijk object of persoon negatief, maar de voorgenomen handeling. ringe til betekent ‘naar iemand bellen’ of ‘iemand bellen’. ringe is de infinitief van het werkwoord en blijft hier na vil zonder at. Het voorzetsel til hoort bij deze gebruikelijke verbinding. Vergelijk als herbruikbaar patroon: Jeg vil ringe til lægen = ‘Ik wil de dokter bellen.’ en låsesmed betekent ‘een slotenmaker’. låsesmed is een zelfstandig naamwoord voor iemand die met sloten en sleutels werkt. en is hier het onbepaalde lidwoord bij dit woord; het stelt op zichzelf geen specifiek aantal vast. Hetzelfde zelfstandig naamwoord verschijnt in de context ook na til: ring til en låsesmed = ‘bel een slotenmaker’. medmindre betekent ‘tenzij’ en leidt de voorwaarde in die een uitzondering vormt op de hoofdzin. Het verbindt hier het niet willen bellen met de voorwaarde dat het toch nodig is. Een herbruikbaar voorbeeld is: Jeg går ikke, medmindre du kommer. = ‘Ik ga niet, tenzij jij komt.’ det er nødvendigt betekent hier ‘dat nodig is’. det is een onpersoonlijk onderwerp in deze vaste voorwaardelijke formulering; de vertaling identificeert niet een concreet zelfstandig naamwoord als zijn referent. er is de tegenwoordige vorm van være (‘zijn’). nødvendigt is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord nødvendig (‘nodig/noodzakelijk’) die bij dit det past. Vergelijk: Det er nødvendigt. = ‘Dat is nodig.’ De delen komen samen als Jeg vil ikke (‘ik wil niet’) + ringe til en låsesmed (‘een slotenmaker bellen’) + medmindre (‘tenzij’) + det er nødvendigt (‘dat nodig is’). De volledige betekenis is daarom: ‘Ik wil geen slotenmaker bellen, tenzij dat nodig is.’ De voorwaarde maakt duidelijk dat het bellen alleen als uitzondering wordt overwogen wanneer het nodig blijkt.

9. Hvis udlejeren stadig ikke svarer, så ring til en låsesmed og forklar situationen.

   Als de verhuurder nog steeds niet antwoordt, bel dan een slotenmaker en leg de situatie uit.

   Hvis

   als

   udlejeren

   de verhuurder

   stadig ikke

   nog steeds niet

   svarer

   antwoordt

   ring

   bel

   låsesmed

   slotenmaker

   forklar

   leg uit

   situationen

   de situatie

   Uitgebreide uitleg

   Hvis betekent hier “als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. Het patroon is Hvis ... , så ...: als de voorwaarde waar is, volgt de handeling. udlejeren betekent hier “de verhuurder”. De vorm bestaat uit udlejer (“verhuurder”) met de bepaalde uitgang -en: “de verhuurder”. Het zelfstandig naamwoord zelf draagt deze bepaaldheid. stadig ikke betekent samen “nog steeds niet”. stadig geeft aan dat een toestand voortduurt, terwijl ikke ontkent. De combinatie zegt dus dat het uitblijven van het antwoord nog voortduurt. svarer komt van svare, “antwoorden”. Dit is de tegenwoordige tijd: udlejeren svarer = “de verhuurder antwoordt”. De tegenwoordige tijd heeft hier geen aparte persoonsuitgang voor deze derde persoon enkelvoud. ring komt van ringe, “bellen”. Hier is het een gebiedende wijs: Ring ... = “Bel ...”. De vorm heeft hier niet de infinitiefuitgang -e. låsesmed betekent “slotenmaker”. In til en låsesmed is het een onbepaalde vorm na en; en is een onbepaald lidwoord en stelt op zichzelf geen exact aantal vast. forklar komt van forklare, “uitleggen”. Ook dit is een gebiedende wijs: forklar situationen = “leg de situatie uit”. forklare is hier één werkwoord; ud staat niet in deze zin en is geen partikel van dit werkwoord. situationen betekent “de situatie”. Het is de bepaalde vorm van situation; de uitgang -en markeert hier bepaaldheid. In forklar situationen is dit datgene wat uitgelegd moet worden. De hele structuur is: Hvis + de voorwaarde udlejeren stadig ikke svarer, gevolgd door så + twee bevelen: ring ... en forklar .... De tweede gebiedende werkwoordsvorm is met og verbonden aan de eerste. De volledige betekenis is: “Als de verhuurder nog steeds niet antwoordt, bel dan een slotenmaker en leg de situatie uit.”

10. Jeg kan sidde i lobbyen og lade min telefon være tændt.

    Ik kan in de lobby zitten en mijn telefoon aan laten staan.

    Jeg kan

    ik kan

    sidde

    zitten

    lobbyen

    de lobby

    lade

    laten

    telefon

    telefoon

    være tændt

    aan zijn; ingeschakeld zijn

    Uitgebreide uitleg

    Jeg kan betekent hier “ik kan”. kan is de vorm van het modale werkwoord kunne voor de eerste persoon enkelvoud. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg kan sidde = “Ik kan zitten”. Voorbeeld: Jeg kan vente. — “Ik kan wachten.” sidde betekent “zitten” en beschrijft hier een toestand of positie. Het is de infinitief; de tegenwoordige tijd is sidder: Jeg sidder her. — “Ik zit hier.” Vergelijk sætte sig, dat de handeling van gaan zitten uitdrukt: Jeg sætter mig her. — “Ik ga hier zitten.” lobbyen betekent “de lobby”. De basisvorm is lobby; lobbyen is de bepaalde vorm (“de lobby”). Met i vormt het i lobbyen — “in de lobby”. De uitgang -en hoort bij dit zelfstandige naamwoord; het is niet een los woord. lade betekent in deze constructie “laten” of “ervoor zorgen dat iets in een bepaalde toestand blijft”. Het staat opnieuw in de infinitief, omdat het door kan wordt beheerst. De herbruikbare constructie is lade + voorwerp + være + toestand: Lad døren være åben. — “Laat de deur open.” Hier is lade dus niet simpelweg het ruimere Nederlandse “toestaan”; het gaat om iets in een toestand laten. telefon betekent “telefoon”. In de zin staat het met het bezittelijke woord min: min telefon = “mijn telefoon”. min past bij het enkelvoudige gemeenschappelijke geslacht van telefon; bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld mit, en bij meervoud mine. Voorbeeld: Min telefon ligger her. — “Mijn telefoon ligt hier.” være tændt betekent “aan zijn” of “ingeschakeld zijn”. være is de infinitief van “zijn”; tændt geeft de toestand “aan/ingeschakeld” aan. Samen met lade ontstaat lade min telefon være tændt: “mijn telefoon aan laten staan”. Voorbeeld: Telefonen er tændt. — “De telefoon staat aan.” De volledige opbouw is Jeg kan + sidde i lobbyen + og + lade min telefon være tændt. og verbindt de twee handelingen die onder kan vallen: zitten in de lobby en de telefoon aan laten staan. De vaste vertaling is daarom: “Ik kan in de lobby zitten en mijn telefoon aan laten staan.”

11. Du kan holde varmen der, mens du giver udlejeren lidt mere tid.

    Je kunt daar warm blijven terwijl je de verhuurder nog wat extra tijd geeft.

    Du kan

    je kunt

    holde varmen

    warm blijven

    der

    daar

    mens

    terwijl

    giver

    geeft

    udlejeren

    de verhuurder

    lidt

    een beetje

    mere

    meer

    tid

    tijd

    Uitgebreide uitleg

    Du kan: du is de Deense persoonlijke vorm voor één aangesproken persoon: “je/jij”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). In de tegenwoordige tijd blijft kan hetzelfde bij de verschillende personen: jeg kan, du kan, de kan. De combinatie du kan drukt hier mogelijkheid of praktische haalbaarheid uit, niet een bevel. holde varmen: holde is de infinitief van holde (“houden”). In deze vaste combinatie betekent holde varmen “warm blijven”: letterlijk wordt de warmte behouden. Na kan staat de infinitief: kan holde. Voorbeeld: Jeg kan holde varmen her. — “Ik kan hier warm blijven.” der: dit is het bijwoord “daar”. Het verwijst hier naar een plaats die in de situatie als bekend wordt behandeld; de zin specificeert niet welke plaats dat precies is. Voorbeeld: Hun bor der. — “Zij woont daar.” mens: dit voegwoord betekent “terwijl” en verbindt de hoofdhandeling met een gelijktijdige bijzin. Het Deens gebruikt in zo’n bijzin dezelfde werkwoordsvormen als elders; er is hier geen aparte vorm van giver alleen omdat mens ervoor staat. giver: dit is de tegenwoordige tijd van give (“geven”), met als infinitief give. De vorm giver verandert in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon: jeg giver, du giver, de giver. In deze zin is du het onderwerp van de bijzin: “terwijl je ... geeft”. Voorbeeld: Hun giver barnet tid. — “Zij geeft het kind tijd.” udlejeren: dit betekent “de verhuurder”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van udlejer (“verhuurder”): udlejer + het bepaalde achtervoegsel -en → udlejeren. De vorm zegt dus dat het om een als bepaald bedoelde verhuurder gaat; het achtervoegsel geeft hier niet aan hoeveel verhuurders er zijn. lidt: dit betekent “een beetje” of “wat” bij een niet-telbare hoeveelheid. In lidt mere tid verzacht het de hoeveelheid: “nog wat extra tijd”, zonder een exact aantal te noemen. Voorbeeld: Vi har lidt tid. — “We hebben wat tijd.” mere: dit is de vergelijkende vorm van meget (“veel”) en betekent hier “meer”. In combinatie met een hoeveelheid geeft mere tid aan dat er een grotere hoeveelheid tijd wordt gegeven dan een eerder begrepen of bestaand referentiepunt. De relevante reeks is meget — mere — mest (“veel” — “meer” — “meest”). tid: dit zelfstandig naamwoord betekent “tijd”. In mere tid gaat het om een grotere hoeveelheid tijd; het is geen afzonderlijke telbare hoeveelheid. Het Deens gebruikt hier geen lidwoord vóór tid, omdat de hoeveelheid wordt bepaald door lidt mere. Samen vormen Du kan holde varmen der de betekenis “Je kunt daar warm blijven”. mens leidt de gelijktijdige handeling in. In du giver udlejeren lidt mere tid is du degene die geeft, udlejeren de ontvanger en lidt mere tid wat er wordt gegeven: “terwijl je de verhuurder nog wat extra tijd geeft”. De hele uiting betekent dus: “Je kunt daar warm blijven terwijl je de verhuurder nog wat extra tijd geeft.”