Een probleem met de wasmachine oplossen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vaskemaskinen stoppede halvvejs i programmet.

   De wasmachine is halverwege het programma gestopt.

   Vaskemaskinen

   de wasmachine

   stoppede

   stopte

   halvvejs

   halverwege

   programmet

   het programma

   Uitgebreide uitleg

   Vaskemaskinen betekent hier “de wasmachine”. Het is de bepaalde vorm van vaskemaskine (“wasmachine”): vaskemaskine → vaskemaskinen. In het Deens wordt de bepaaldheid hier aan het zelfstandig naamwoord vastgeschreven, niet met een los woord ervoor. Voorbeeld: Vaskemaskinen er ny. — “De wasmachine is nieuw.” stoppede betekent hier “stopte” of “is gestopt”. Het is de verleden tijd van stoppe (“stoppen”). De vorm op -ede is een veelvoorkomende verleden-tijdsvorm bij werkwoorden van dit type; het onderwerp is hier de wasmachine. Voorbeeld: Bussen stoppede. — “De bus stopte.” halvvejs is een bijwoord met de betekenis “halverwege”. Het beschrijft niet een zelfstandig naamwoord, maar geeft aan op welk punt iets gebeurde. Voorbeeld: Vi stoppede halvvejs. — “We stopten halverwege.” programmet betekent hier “het programma”. De onbepaalde vorm is program, en de bepaalde vorm is programmet. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Na i vormt het met de volgende betekenis de uitdrukking “halverwege het programma”. Voorbeeld: Programmet begynder klokken otte. — “Het programma begint om acht uur.” Samen is Vaskemaskinen stoppede halvvejs i programmet. opgebouwd als: “De wasmachine stopte halverwege het programma.” Vaskemaskinen is degene die stopte, stoppede plaatst het stoppen in het verleden, halvvejs geeft het punt in het verloop aan, en i programmet specificeert waarvan dat verloop wordt bedoeld.

2. Er der en advarsel på skærmen?

   Staat er een waarschuwing op het scherm?

   Er der

   is er …?

   advarsel

   waarschuwing

   skærmen

   het scherm

   Uitgebreide uitleg

   Er der is een vaste manier om in het Deens te vragen of iets aanwezig is: letterlijk ongeveer “is daar/er”. Het is hier geen vraag naar de locatie van een specifiek voorwerp, maar naar het bestaan of de aanwezigheid van een waarschuwing. Vergelijk: Er der kaffe? — “Is er koffie?” advarsel betekent hier “waarschuwing”. Het is een zelfstandig naamwoord. Het onbepaalde enkelvoud is en advarsel; het meervoud is advarsler. In de vraag staat en advarsel, omdat het zelfstandig naamwoord in het onbepaalde enkelvoud staat en naar een niet nader bepaalde waarschuwing wordt gevraagd. en geeft hier geen expliciet aantal weer, maar markeert het onbepaalde enkelvoud. skærmen betekent “het scherm”. De vorm bestaat uit skærm plus de bepaalde uitgang -en: skærm = “scherm”, skærmen = “het scherm”. De bepaalde vorm past hier omdat het om het relevante scherm gaat, niet om een willekeurig scherm. Het woord på betekent “op”; samen met skærmen vormt het på skærmen, “op het scherm”. De volgorde is Er der + en advarsel + på skærmen?: eerst wordt gevraagd of iets aanwezig is, daarna wat er aanwezig zou zijn en waar het staat. Samen betekent de hele zin: “Staat er een waarschuwing op het scherm?”

3. Der står, at filteret kan være tilstoppet.

   Er staat dat het filter misschien verstopt is.

   Der står

   er staat

   filteret

   het filter

   kan være

   kan zijn

   tilstoppet

   verstopt

   Uitgebreide uitleg

   Der står is hier een vaste manier om te zeggen dat iets geschreven staat of op een scherm vermeld wordt. Der is een onpersoonlijk plaatsingswoord; het verwijst hier niet naar een bepaald zelfstandig naamwoord. står is de tegenwoordige tijd van stå (“staan”), maar in deze constructie betekent het niet dat iets letterlijk rechtop staat. Voorbeeld: Der står en besked på skærmen. — Er staat een bericht op het scherm. De constructie der står, at ... leidt vervolgens de inhoud van de geschreven mededeling in. filteret betekent “het filter”. De vorm is filter met de bepaalde enkelvoudsvorm -et: filter → filteret. Die uitgang maakt van het zelfstandig naamwoord een bepaald filter; hij drukt op zichzelf geen extra hoeveelheid uit. Voorbeeld: Filteret er rent. — Het filter is schoon. kan være bestaat uit kan, de tegenwoordige tijd van het modale werkwoord kunne, plus være, de infinitief van “zijn”. Samen geeft dit hier mogelijkheid weer: het filter is mogelijk verstopt. Het zegt dus niet dat het zeker verstopt is. In een andere context kan kan ook vermogen uitdrukken, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. Voorbeeld: Det kan være rigtigt. — Dat kan kloppen. tilstoppet betekent “verstopt” of “dichtgeslibd”. Het beschrijft hier de toestand van het filter en staat als beschrijvend woord na være. Het is verwant aan het werkwoord tilstoppe (“verstoppen”), maar in deze zin benoemt het geen handeling; het geeft het resultaat of de toestand aan. Voorbeeld: Afløbet er tilstoppet. — De afvoer is verstopt. Samen betekent Der står, at filteret kan være tilstoppet: er staat geschreven dat het filter misschien verstopt is. Der står, at ... geeft de inhoud van de tekst weer; filteret verwijst naar het bepaalde filter; en kan være tilstoppet maakt duidelijk dat verstopping als mogelijkheid wordt genoemd, niet als zekerheid.

4. Tjek manualen, før du trykker på tilfældige knapper.

   Kijk in de handleiding voordat je zomaar op knoppen drukt.

   Tjek

   kijk; controleer

   manualen

   de handleiding

   før du

   voordat je

   trykker

   drukt

   på

   op

   tilfældige

   willekeurige; zomaar gekozen

   knapper

   knoppen

   Uitgebreide uitleg

   Tjek is de gebiedende wijs van tjekke (“controleren, nakijken”). De vorm geeft een directe instructie aan één of meer aangesproken personen; het onderwerp du staat hier niet apart. Voorbeeld: Tjek døren. — “Controleer de deur.” manualen betekent hier “de handleiding”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van manual: en manual = “een handleiding”, manualen = “de handleiding”. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord de bepaaldheid; hij drukt niet op zichzelf een aantal uit. før du is een herbruikbaar voegwoordelijk patroon: “voordat je”. før leidt een bijzin in, en du is het onderwerp van die bijzin. De vorm du verandert niet omdat de aangesproken persoon ook het verzwegen onderwerp van de gebiedende wijs is. Voorbeeld: Læs beskeden, før du svarer. — “Lees het bericht voordat je antwoordt.” trykker betekent hier “drukt”. Het is de tegenwoordige tijd van trykke (“drukken”): jeg trykker, du trykker, vi trykker. In deze bijzin kan de tegenwoordige tijd een handeling aanduiden die nog moet plaatsvinden: “voordat je drukt”. Voorbeeld: Vent, før du trykker. — “Wacht voordat je drukt.” på is hier het voorzetsel “op”. Met trykke på vormt het de gebruikelijke combinatie voor het indrukken van of drukken op een knop of ander oppervlak. Voorbeeld: Tryk på knappen. — “Druk op de knop.” tilfældige betekent hier “willekeurige” of, in deze instructie, “zomaar gekozen”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord tilfældig bij een meervoudig zelfstandig naamwoord: tilfældig (enkelvoud) → tilfældige (meervoud). Dezelfde vorm verschijnt ook bij bepaald enkelvoud; de vormkeuze hangt dus niet alleen van meervoud af. Voorbeeld: Vælg ikke tilfældige filer. — “Kies geen willekeurige bestanden.” knapper betekent “knoppen”. Het is het onbepaalde meervoud van knap (“knop”): en knap → knapper. Het bepaalde meervoud is knapperne (“de knoppen”). Samen geeft Tjek manualen de instructie “Kijk in/controleer de handleiding”. De bijzin før du trykker på tilfældige knapper betekent “voordat je zomaar op knoppen drukt”: tilfældige beschrijft knapper, en trykker på vormt samen het werkwoordelijke patroon “op ... drukken”. De volledige betekenis is dus: “Kijk in de handleiding voordat je zomaar op knoppen drukt.”

5. Der står i manualen, at jeg skal rense filteret forsigtigt.

   In de handleiding staat dat ik het filter voorzichtig moet schoonmaken.

   Der står

   er staat

   i manualen

   in de handleiding

   at jeg

   dat ik

   skal

   moet

   rense

   schoonmaken

   filteret

   het filter

   forsigtigt

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   Der står betekent hier letterlijk ongeveer “daar staat”, maar in een tekst zoals een handleiding betekent het natuurlijk “er staat geschreven”. står is de tegenwoordige tijd van stå (“staan”). Het is een vaste, zeer bruikbare manier om naar geschreven informatie te verwijzen: Der står, at ... = “Er staat dat ...”. i manualen betekent “in de handleiding”. manualen is de bepaalde vorm van manual (“handleiding”): manual → manualen. De uitgang -en markeert hier dat het om de handleiding als bepaald zelfstandig naamwoord gaat. at jeg leidt de inhoudsbijzin in: “dat ik”. jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”). In deze zin is jeg degene die de beschreven handeling moet uitvoeren. De combinatie at ... kan na een mededelende hoofdzin de inhoud weergeven: Der står, at .... skal is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle. Hier drukt het een instructie of verplichting uit: “moet”. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: jeg skal rense = “ik moet schoonmaken”. De vorm skal verandert niet naar persoon of getal. rense betekent “schoonmaken” of “reinigen”. Dit is de infinitief en staat hier na het modale werkwoord skal. Een herbruikbaar patroon is skal + infinitief, bijvoorbeeld: Du skal vente. = “Je moet wachten.” filteret betekent “het filter”. De bepaalde vorm is opgebouwd uit filter + -et: filter → filteret. Het suffix -et is hier dus de bepaalde vorm van dit zelfstandig naamwoord; het is niet de uitgang van rense of van een ander woord. forsigtigt betekent hier “voorzichtig”. Het beschrijft hoe het schoonmaken moet gebeuren en functioneert als bijwoord. Het verwante bijvoeglijke naamwoord is forsigtig (“voorzichtig”); de vorm forsigtigt komt overeen met de neutrale vorm en wordt ook adverbiaal gebruikt. Bijvoorbeeld: Luk døren forsigtigt. = “Doe de deur voorzichtig dicht.” Samen vormt de zin: Der står i manualen, at jeg skal rense filteret forsigtigt. De hoofdzin zegt dat de informatie in de handleiding staat. De bijzin geeft de inhoud van die informatie: de spreker moet het filter voorzichtig schoonmaken. De plaatsbepaling i manualen hoort bij de bron van de geschreven informatie, terwijl forsigtigt de uitvoering van rense beschrijft.

6. Træk derefter stikket ud af stikkontakten, før du rører ved noget.

   Trek daarna de stekker uit het stopcontact voordat je iets aanraakt.

   Træk

   trek

   derefter

   daarna

   stikket

   de stekker

   ud af

   uit

   stikkontakten

   het stopcontact

   før

   voordat

   rører ved

   aanraakt

   noget

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Træk is de gebiedende wijs van trække (“trekken”). In deze zin is het een instructie aan de aangesproken persoon. Dezelfde stam verschijnt bijvoorbeeld in Jeg trækker i håndtaget — “Ik trek aan de hendel.” derefter betekent “daarna” en geeft aan dat deze handeling volgt op iets dat eerder is genoemd. Het verwijst hier naar de eerdere handeling uit de handleidingcontext. stikket betekent hier “de stekker”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van stik; et stik is onbepaald enkelvoud en stikket bepaald enkelvoud. Het achtervoegsel -et markeert hier dus bepaaldheid, niet een meervoud. ud af is een vaste richting- of scheidingsconstructie: iets ergens uit halen. In Træk stikket ud af stikkontakten geeft ud de beweging naar buiten aan en af de bron waaruit iets wordt verwijderd. Voorbeeld: Tag bogen ud af tasken — “Haal het boek uit de tas.” stikkontakten betekent “het stopcontact”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van stikkontakt: en stikkontakt is een stopcontact en stikkontakten is het stopcontact. De vormkeuze wordt hier bepaald door het specifieke stopcontact waar de stekker in zit, niet door een numerieke telling. før leidt een bijzin in en betekent “voordat”. De bijzin før du rører ved noget beschrijft de handeling die nog niet moet plaatsvinden vóór de hoofdhandeling voltooid is. Een herbruikbaar patroon is før + onderwerp + werkwoord, bijvoorbeeld Vask hænderne, før du spiser — “Was je handen voordat je eet.” rører ved komt van røre ved, “aanraken”. rører is de tegenwoordige tijd; du is het onderwerp van deze bijzin. ved hoort hier bij het werkwoord en maakt duidelijk dat het om aanraken gaat. Voorbeeld: Hun rører ved glasset — “Zij raakt het glas aan.” noget betekent “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader bepaald ding. In deze zin wordt dus niet gezegd welk voorwerp het is. Samen vormt Træk derefter stikket ud af stikkontakten de instructie “Trek daarna de stekker uit het stopcontact”. før du rører ved noget voegt de tijdsvoorwaarde toe: dit moet gebeuren voordat je iets aanraakt. De volledige betekenis is daarom: “Trek daarna de stekker uit het stopcontact voordat je iets aanraakt.”

7. Skal jeg starte programmet igen bagefter?

   Moet ik daarna het programma opnieuw starten?

   Skal jeg

   moet ik

   starte

   starten

   programmet

   het programma

   igen

   opnieuw

   bagefter

   daarna

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg staat aan het begin van de vraag en betekent hier “moet ik”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; bij verschillende personen blijft deze vorm gelijk. Hier vraagt de spreker of de handeling vereist of aangewezen is. Na skal volgt het werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” starte betekent hier “starten”. Het is de infinitief van starte. Na een modaal werkwoord zoals skal gebruik je deze vorm: jeg skal starte — “ik moet starten”. Zonder modaal kan at voor de infinitief staan: at starte — “starten”. Voorbeeld: Hun skal starte computeren. — “Zij moet de computer starten.” programmet betekent “het programma”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord program: et program — “een programma”, programmet — “het programma”. Het achtervoegsel -et markeert hier bepaaldheid; het drukt op zichzelf geen aantal uit. Voorbeeld: Programmet virker. — “Het programma werkt.” igen betekent hier “opnieuw” of “weer”: de handeling wordt nogmaals uitgevoerd. Het staat vaak bij een werkwoord of bij de rest van de werkwoordsgroep. Voorbeeld: Prøv igen. — “Probeer opnieuw.” bagefter is een bijwoord van tijd en betekent “daarna”. Hier plaatst het de nieuwe start na een eerder relevante handeling of gebeurtenis, in deze context na de voorafgaande stap; het betekent niet dat de start na zichzelf plaatsvindt. Het verschilt van før (“voordat”/“ervoor”). De vraag bouwt dus op als Skal jeg + starte + programmet + igen + bagefter: “Moet ik het programma daarna opnieuw starten?” Skal jeg maakt er een vraag van, starte programmet noemt de handeling en het object, igen zegt dat die handeling opnieuw gebeurt, en bagefter plaatst haar na de eerdere relevante stap.

8. Start det én gang igen, men kontakt serviceafdelingen, hvis advarslen kommer igen.

   Start het één keer opnieuw, maar neem contact op met de onderhoudsdienst als de waarschuwing terugkomt.

   Start

   start opnieuw

   én gang igen

   nog één keer

   men

   maar

   kontakt

   neem contact op

   serviceafdelingen

   onderhoudsdienst

   hvis

   als

   advarslen

   de waarschuwing

   kommer … igen

   terugkomt

   Uitgebreide uitleg

   Start is de gebiedende wijs van starte (“starten”). De vorm geeft hier een instructie aan de aangesprokene; in de woordgroep Start det is det een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord voor wat gestart moet worden. In de gegeven context sluit het aan bij het programma uit de vorige zin. De infinitief is starte, terwijl de imperatief korter is: Start! Voorbeeld: Start programmet. — “Start het programma.” én gang igen betekent hier “nog één keer”. én is het telwoord “één”, en gang betekent in deze tijdsuitdrukking “keer”. Omdat de zin dit expliciet zegt, gaat het om precies één extra herhaling. igen betekent hier “opnieuw”. Een bruikbaar patroon is én gang igen: “nog één keer”. men verbindt twee instructies met een tegenstelling: eerst opnieuw starten, maar onder de genoemde voorwaarde ook contact opnemen. Het is een voegwoord en betekent hier “maar”. kontakt is de gebiedende wijs van kontakte (“contact opnemen met”). In kontakt serviceafdelingen staat het doel van het contact er direct achter als object. Voorbeeld: Kontakt lægen. — “Neem contact op met de arts.” serviceafdelingen is een zelfstandig naamwoord in de bepaalde enkelvoudsvorm: serviceafdeling + -en. Het betekent “de serviceafdeling” of, volgens de vaste vertaling, “de onderhoudsdienst”. De bepaalde vorm verwijst naar de relevante dienst in deze situatie; de zin geeft niet aan welke concrete organisatie dat is. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het maakt de voorwaarde expliciet waaronder de tweede instructie geldt. De bijzin staat hier na de hoofdzin: ..., hvis .... advarslen is de bepaalde enkelvoudsvorm van advarsel (“waarschuwing”): advarsel wordt advarslen. Het zelfstandig naamwoord is dus zelf het woord dat de bepaaldheid markeert; het betekent hier “de waarschuwing”. kommer igen bestaat uit kommer, de tegenwoordige tijd van komme (“komen”), en igen (“opnieuw/terug”). Samen betekent het hier “terugkomt” of “opnieuw verschijnt”. De tegenwoordige vorm staat in de voorwaardelijke bijzin; het Deens gebruikt hier niet een aparte toekomstige vorm. Voorbeeld: Fejlen kommer igen. — “De fout komt terug.” Als geheel geeft de zin eerst de instructie om het programma opnieuw te starten, met precies één extra poging. men voegt daarna een tweede instructie toe: neem contact op met de serviceafdeling wanneer de waarschuwing terugkomt. De volledige betekenis is: “Start het één keer opnieuw, maar neem contact op met de onderhoudsdienst als de waarschuwing terugkomt.”

9. Jeg vil først følge de sikre trin.

   Ik zal eerst de veilige stappen volgen.

   Jeg vil

   ik zal

   først

   eerst

   følge

   volgen

   sikre

   veilige

   trin

   stappen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil bevat het persoonlijke voornaamwoord jeg (“ik”) en de tegenwoordige vorm vil van ville. Hier vormt vil samen met het daaropvolgende infinitief følge een uitdrukking voor een voorgenomen of toekomstige handeling: “ik zal volgen”. Het infinitief staat na vil zonder extra uitgang. Voorbeeld: Jeg vil vente. — “Ik zal wachten.” først betekent hier “eerst”: het geeft aan dat het volgen van de stappen als eerste gebeurt. Voorbeeld: Læs først vejledningen. — “Lees eerst de handleiding.” følge is het infinitief van følge, “volgen”. Het kan bijvoorbeeld personen, aanwijzingen of stappen als object hebben. Voorbeeld: Følg instruktionerne. — “Volg de instructies.” In de vaste zin staat het als infinitief na vil, niet als een bevel. sikre is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord sikker, “veilig”. Bij trin krijgt het de vorm sikre, omdat het de meervoudige, bepaalde naamwoordgroep de sikre trin beschrijft. Het relevante onderscheid is dus niet alleen enkelvoud of meervoud: de en de bepaalde naamwoordgroep bepalen hier mede de vorm. Voorbeeld: De sikre metoder virker. — “De veilige methoden werken.” trin betekent hier “stappen”. De vorm trin is zowel het enkelvoud als het meervoud; het meervoud krijgt dus niet een andere zichtbare uitgang. In de sikre trin is de betekenis meervoudig door de combinatie met de en de zinscontext. Voorbeeld: To trin er nok. — “Twee stappen zijn genoeg.” Samen betekent Jeg vil først følge de sikre trin.: “Ik zal eerst de veilige stappen volgen.” De volgorde is: de spreker (Jeg) drukt met vil følge de voorgenomen handeling uit, først bepaalt de volgorde, en de sikre trin is datgene wat gevolgd zal worden.

10. Enkel fejlfinding er nyttig, men risiker ikke at beskadige maskinen.

    Eenvoudige probleemoplossing is nuttig, maar riskeer niet dat je de machine beschadigt.

    Enkel

    eenvoudig

    fejlfinding

    probleemoplossing

    er

    is

    nyttig

    nuttig

    risiker

    riskeer

    beskadige

    beschadigen

    maskinen

    de machine

    Uitgebreide uitleg

    Enkel betekent hier “eenvoudig” en beschrijft fejlfinding. Het is de vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; bij een onzijdig woord staat enkelt, bijvoorbeeld et enkelt trin = “een eenvoudige stap”. fejlfinding betekent het systematisch vinden en oplossen van problemen, vooral in een technisch systeem. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord; de vaste betekenis van het geheel is “probleemoplossing” of “foutopsporing”. er is hier de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). De combinatie Enkel fejlfinding er nyttig zegt dat eenvoudige probleemoplossing nuttig is. nyttig betekent “nuttig” of “bruikbaar”. Als bijvoeglijk naamwoord kan het na er het onderwerp beschrijven: Rådet er nyttigt = “Het advies is nuttig.” De vergelijkende vorm is nyttigere = “nuttiger”. men betekent “maar” en verbindt hier twee delen met een tegenstelling. risiker is de gebiedende wijs van at risikere (“riskeren”). De vorm zelf geeft niet aan of één of meer personen worden aangesproken; hier is de aangesprokene in de vertaling weergegeven met “je”. Risiker ikke ... is een waarschuwing om iets niet te riskeren. De Deense gebiedende wijs kan zonder accent als risiker worden geschreven; risikér is ook mogelijk. ikke betekent “niet” en ontkent hier de handeling in de combinatie ikke at beskadige. beskadige is de infinitief van at beskadige (“beschadigen”). Na het infinitiefmerkteken at staat deze vorm: at beskadige = “te beschadigen”. maskinen betekent “de machine”. Het basiswoord is maskine; de uitgang -n markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm. Maskinen is het voorwerp van beskadige. De eerste zinshelft is Enkel fejlfinding er nyttig: “Eenvoudige probleemoplossing is nuttig.” Daarna geeft men het contrast aan. Risiker ikke at beskadige maskinen betekent “riskeer niet dat je de machine beschadigt”. Samen betekent de hele uiting: “Eenvoudige probleemoplossing is nuttig, maar riskeer niet dat je de machine beschadigt.”