Voorbereiden op een stormachtige woon-werkreis | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Der kan komme en storm under min tur til arbejde.

   Er kan een storm uitbreken tijdens mijn woon-werkreis.

   Der kan

   er kan

   komme

   komen; uitbreken

   storm

   storm

   under

   tijdens

   min

   mijn

   tur

   reis; rit

   til

   naar

   arbejde

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Der kan opent hier een onpersoonlijke mogelijkheid: der is een formeel onderwerp in de constructie “er kan …”, en kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Dit zegt hier dat het gebeuren mogelijk is, niet dat het zeker zal gebeuren. komme is de infinitief van komme (“komen”). In deze zin betekent de combinatie komme en storm natuurlijk dat er een storm kan ontstaan of uitbreken. De infinitief blijft na kan onveranderd. Voorbeeld: Der kan komme forsinkelser. — “Er kunnen vertragingen ontstaan.” storm betekent “storm”. De vorm staat met het onbepaalde lidwoord en: en storm. Dat lidwoord duidt hier niet op een expliciet aantal; het introduceert een niet nader bepaalde storm. Het meervoud is storme. under betekent hier “tijdens”, dus het plaatst de gebeurtenis binnen de duur van iets. In een andere context kan under ook een positie lager dan iets aanduiden, maar die betekenis past hier niet. min betekent “mijn” en staat vóór tur. Het is de bezittelijke vorm die hier bij het enkelvoudige gemeenschappelijke-geslachtswoord tur past; het verwijst naar de spreker als bezitter. De vorm wordt dus gekozen door het zelfstandig naamwoord, niet door een verondersteld aantal personen. tur betekent hier “reis” of “rit”: min tur is “mijn reis”. Het woord kan ook een uitstapje of tocht aanduiden; in deze zin wordt het door til arbejde nader verbonden met de reis naar het werk. Voorbeeld: Turen var lang. — “De reis was lang.” til drukt hier de bestemming of richting uit: “naar”. In til arbejde maakt het duidelijk dat de reis naar het werk gaat. til kan in andere patronen ook andere relaties aangeven, maar hier is de bestemmingsbetekenis relevant. arbejde betekent “werk”. Na til vormt het met het voorafgaande woord de bestemming til arbejde, “naar het werk”. Het is hier geen werkwoordsvorm; als zelfstandig naamwoord verwijst het naar werk als bestemming of activiteit. Samen betekent Der kan komme en storm dat er mogelijk een storm ontstaat. under min tur til arbejde bepaalt wanneer: tijdens mijn reis naar het werk. De volledige betekenis is daarom: “Er kan een storm uitbreken tijdens mijn woon-werkreis.”

2. Hvis du skal af sted, så tag af sted tidligere, og vær fleksibel med din rute.

   Als je moet reizen, vertrek dan eerder en houd je route flexibel.

   Hvis

   als

   du skal

   je moet

   af sted

   weg; op pad

   tag af sted

   vertrek

   tidligere

   eerder

   vær

   wees

   fleksibel

   flexibel

   din

   je; jouw

   rute

   route

   Uitgebreide uitleg

   Hvis opent een voorwaardelijke bijzin en betekent hier “als”. De vaste volgorde is Hvis + bijzin; in een andere zin kan hetzelfde patroon bijvoorbeeld een voorwaarde voor een plan inleiden. du skal betekent hier “je moet” in de betekenis van een noodzakelijke of geplande verplaatsing. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; die vorm verandert niet mee met de persoon: jeg skal, du skal, de skal. In combinatie met af sted gaat het hier om het weggaan of vertrekken, niet om een losstaande betekenis van skal. af sted is een vaste Deense uitdrukking voor “weg” of “op pad”. De twee woorden vormen samen de relevante betekenis. In een andere zin kan bijvoorbeeld Hun er af sted betekenen: “Zij is onderweg.” tag af sted is een aansporing om te vertrekken. Tag is de gebiedende wijs van tage (“nemen”), maar in deze vaste combinatie wordt niet letterlijk “neem weg” bedoeld. De gebiedende wijs heeft hier als onderwerp de aangesproken persoon; dat onderwerp wordt in het Deens normaal niet uitgesproken. tidligere is de vergrotende vorm van tidlig (“vroeg”): tidlig = vroeg, tidligere = vroeger/eerder. Hier zegt het woord dat het vertrek eerder moet plaatsvinden dan een relevant referentietijdstip; het specificeert niet zelfstandig welk tijdstip dat is. vær is de gebiedende wijs van være (“zijn”): vær = wees. Het koppelt de aangesproken persoon aan de eigenschap die erop volgt. Bijvoorbeeld: Vær rolig. — “Wees rustig.” fleksibel betekent “flexibel” en staat hier na vær als eigenschapswoord bij de aangesproken persoon. In deze predicatieve positie staat het in de vorm fleksibel; die vorm is gelijk aan de enkelvoudsvorm voor gemeenschappelijk geslacht, maar hier wordt geen bepaaldheidsonderscheid uitgedrukt. Bij een onzijdig enkelvoud kan een predicatief bijvoeglijk naamwoord bijvoorbeeld fleksibelt zijn, en in het meervoud fleksible. Hier beschrijft fleksibel de aangesproken persoon, niet rute. din betekent “je/jouw” en verwijst naar de aangesproken persoon als bezitter. De vorm stemt af op het bezeten zelfstandig naamwoord, niet op de bezitter: din wordt gebruikt bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht, dit bij onzijdig enkelvoud en dine bij meervoud. rute betekent “route”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; het bepaalde enkelvoud is ruten en het meervoud is ruter. In din rute gaat het om de route die bij de aangesproken persoon hoort. Samen vormen Hvis du skal af sted en så tag af sted tidligere de structuur “als je moet vertrekken, vertrek dan eerder”. Daarna voegt og vær fleksibel med din rute een tweede aansporing toe: wees flexibel met je route. De hele uiting betekent dus: “Als je moet reizen, vertrek dan eerder en houd je route flexibel.”

3. Jeg skal på kontoret.

   Ik moet naar kantoor.

   Jeg skal

   ik moet

   på

   naar; op

   kontoret

   het kantoor

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal betekent hier “ik moet”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. Skal is de tegenwoordige vorm van skulle; deze vorm blijft bij personen en aantallen hetzelfde. Met een bestemmingsbepaling drukt skal hier uit dat de spreker naar die bestemming moet gaan. Voorbeeld: Jeg skal hjem. — “Ik moet naar huis.” på betekent hier “naar” in de combinatie voor een verplaatsing naar het kantoor. Hetzelfde woord kan in andere combinaties ook “op” of “bij” betekenen; de combinatie en context bepalen de betekenis. Hier geeft på kontoret de bestemming aan. kontoret betekent “het kantoor”. De basisvorm is kontor; de uitgang -et maakt daarvan de bepaalde enkelvoudsvorm kontoret, “het kantoor”. Die uitgang hoort dus bij kontor, niet bij på. Voorbeeld: Kontoret er lukket. — “Het kantoor is gesloten.” Samen vormen Jeg skal + på kontoret de betekenis “Ik moet naar kantoor”. De spreker is degene die moet gaan, en på kontoret benoemt de bestemming. De hele uiting is een gewone, beknopte manier om die noodzakelijke gang naar kantoor uit te drukken.

4. Men jeg kan komme tilbage, før stormen bliver stærkere.

   Maar ik kan terugkomen voordat de storm sterker wordt.

   Men

   maar

   jeg kan

   ik kan

   komme

   komen

   tilbage

   terug

   før

   voordat

   stormen

   de storm

   bliver

   wordt

   stærkere

   sterker

   Uitgebreide uitleg

   Men betekent hier “maar” en verbindt deze mededeling met iets dat eraan voorafgaat. Het is een voegwoord; het verandert de woordvolgorde van deze hoofdzin niet. jeg kan betekent “ik kan”. jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”). kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat de infinitief zonder at. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” komme is de infinitief van komme (“komen”). Na een modaal werkwoord zoals kan blijft het werkwoord in de infinitief: kan komme = “kan komen”. tilbage betekent “terug”. Samen met komme vormt het de herbruikbare combinatie komme tilbage (“terugkomen”). Voorbeeld: Hun kommer tilbage i morgen. — “Zij komt morgen terug.” før betekent “voordat” en leidt hier de bijzin in die aangeeft dat de gebeurtenis in die bijzin eerder plaatsvindt. Het woord drukt op zichzelf geen verplichting uit. In die bijzin staat de persoonsvorm na het onderwerp: før stormen bliver .... stormen betekent hier “de storm”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van storm (“storm”): storm is onbepaald en stormen bepaald. De uitgang -en hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij bliver of stærkere. bliver is de tegenwoordige vorm van blive (“worden” of “blijven”). Hier betekent het “wordt” in de combinatie bliver stærkere: de storm neemt in sterkte toe. De vorm bliver heeft in de tegenwoordige tijd geen aparte persoons- of getalsuitgang; dezelfde vorm wordt dus ook bij andere personen en aantallen gebruikt. Voorbeeld: Vejret bliver koldere. — “Het weer wordt kouder.” stærkere betekent “sterker”. Het is de vergrotende trap van stærk (“sterk”): stærk → stærkere → stærkest (“sterk” → “sterker” → “sterkst”). Hier beschrijft stærkere een verandering: de storm wordt sterker. Voorbeeld: Vinden bliver stærkere. — “De wind wordt sterker.” Samen vormen før stormen bliver stærkere de bijzin “voordat de storm sterker wordt”. De hoofdzin jeg kan komme tilbage betekent “ik kan terugkomen”. Met Men ervoor ontstaat de volledige betekenis: “Maar ik kan terugkomen voordat de storm sterker wordt.”

5. Tag vandtætte sko på, og undgå gader, der plejer at blive oversvømmet.

   Draag waterdichte schoenen en vermijd straten die meestal onderlopen.

   Tag … på

   trek ... aan

   vandtætte

   waterdichte

   sko

   schoenen

   undgå

   vermijden

   gader

   straten

   plejer at

   meestal doen; gewoonlijk

   blive oversvømmet

   onderlopen; overspoeld raken

   Uitgebreide uitleg

   Tag ... på is een vaste, herbruikbare constructie voor iets aantrekken of aandoen. Tag is hier de gebiedende wijs van tage (“nemen”), maar in combinatie met på betekent de constructie “trek ... aan”. De twee delen horen bij elkaar en omringen het voorwerp: Tag jakken på betekent bijvoorbeeld “Trek de jas aan”. vandtætte betekent hier “waterdichte”. De basisvorm is vandtæt; vandtætte is de vorm bij meervoud, zoals bij sko in deze zin. De uitgang -e hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij het zelfstandig naamwoord. Een voorbeeld is vandtætte støvler — “waterdichte laarzen”. sko betekent “schoenen”. Het woord kan in het Deens dezelfde vorm hebben voor onbepaald enkelvoud en onbepaald meervoud; hier is de bedoelde betekenis volgens de vertaling meervoud. In et par sko betekent het bijvoorbeeld “een paar schoenen”. undgå betekent “vermijden”. Dit is zowel de infinitief als de gebiedende wijs in dezelfde vorm. Na de gebiedende wijs Tag ... på volgt hier een tweede aansporing: undgå gader — “vermijd straten”. Een zelfstandig voorbeeld is Undgå isen — “Vermijd het ijs”. gader betekent “straten”. De enkelvoudsvorm is gade; gader is het onbepaalde meervoud. Het woord is hier het lijdend voorwerp van undgå: de straten zijn wat men moet vermijden. plejer at drukt uit dat iets gewoonlijk gebeurt of ergens gewoonlijk toe neigt. plejer is de tegenwoordige tijd van pleje en verandert hier niet zichtbaar mee met het meervoudige onderwerp gader; at leidt de daaropvolgende infinitief in. Het patroon plejer at + infinitief is bruikbaar voor gewoonten: Hun plejer at gå tidligt — “Zij gaat gewoonlijk vroeg weg.” blive oversvømmet betekent “onderlopen” of “overspoeld raken”. blive is hier de infinitief van blive (“worden/raken”); oversvømmet is het voltooid deelwoord van oversvømme (“overspoelen”). Samen vormen ze een passieve constructie met een verandering naar een overstroomde toestand. Vergelijk gaden bliver oversvømmet — “de straat loopt onder” — met gaden er oversvømmet — “de straat staat onder water”, waarbij de tweede vorm vooral een bestaande toestand beschrijft. De volledige structuur is: Tag + vandtætte sko + på, gevolgd door og undgå gader + der plejer at blive oversvømmet. Dat geeft: “Trek waterdichte schoenen aan en vermijd straten die gewoonlijk onderlopen.” der leidt de bijzin in die gader nader beschrijft; de bijzin zegt dat die straten gewoonlijk onderlopen, zonder een extra oorzaak of tijdstip toe te voegen.

6. Undergangen nær stationen bliver ofte oversvømmet ved kraftig regn.

   De onderdoorgang bij het station loopt bij hevige regen vaak onder.

   Undergangen

   de onderdoorgang

   nær

   bij; vlak bij

   stationen

   het station

   bliver

   wordt

   ofte

   vaak

   oversvømmet

   ondergelopen; overstroomd

   ved

   bij

   kraftig

   hevig

   regn

   regen

   Uitgebreide uitleg

   Undergangen betekent hier “de onderdoorgang”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en undergang; het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Undergang kan afhankelijk van de context ook een ondergang of verval betekenen, maar in deze zin wordt door de vertaling en de plaatsaanduiding de betekenis “onderdoorgang” bedoeld. nær betekent “dicht bij” of “in de buurt van”. Het is hier een voorzetsel en verbindt Undergangen met de plaats die erop volgt. Voorbeeld: Skolen ligger nær stationen. — “De school ligt dicht bij het station.” stationen betekent “het station”. Dit is de bepaalde vorm van station; in het Deens wordt bepaaldheid vaak aan het zelfstandig naamwoord vastgemaakt. Station is een onzijdig noch mannelijk maar een gemeenkronig zelfstandig naamwoord met en als onbepaald lidwoord: en station, stationen. In deze vorm toont -en de bepaaldheid. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden” of “blijven”). In deze zin staat het als hulpwerkwoord voor een passieve constructie: iets ondergaat de handeling. De vorm bliver verandert hier niet voor persoon of enkelvoud/meervoud. Vergelijk vejen bliver lukket — “de weg wordt afgesloten” — met vejene bliver lukket — “de wegen worden afgesloten”. ofte betekent “vaak”. Het bijwoord zegt dat het onderlopen herhaaldelijk of geregeld voorkomt; het verandert niets aan de passieve vorm. oversvømmet betekent hier “ondergelopen” of “overstroomd”. Het is het voltooid deelwoord van oversvømme (“onder water zetten; overstromen”) en staat na bliver in de passieve constructie bliver oversvømmet: in natuurlijk Nederlands “loopt onder” of “raakt overstroomd”. Voorbeeld: Kælderen bliver oversvømmet. — “De kelder loopt onder.” ved betekent hier “bij” in de betekenis “tijdens of onder de omstandigheid van”. Het geeft dus niet de locatie van de onderdoorgang aan; die locatie staat eerder in nær stationen. kraftig betekent “hevig” of “zwaar”. Het beschrijft regn en staat daarom vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm is hier niet een vergelijking: de gewone vorm is kraftig; een vergelijkende vorm kan bijvoorbeeld kraftigere (“heviger”) zijn. regn betekent “regen”. Het is hier een stofnaam zonder lidwoord, omdat de zin hevige regen als weersomstandigheid noemt, niet een afzonderlijke hoeveelheid regen. De combinatie kraftig regn betekent “hevige regen”. Samen bestaat de zin uit Undergangen nær stationen (“de onderdoorgang bij het station”), bliver ofte oversvømmet (“loopt vaak onder”) en ved kraftig regn (“bij hevige regen”). De volledige betekenis is: “De onderdoorgang bij het station loopt bij hevige regen vaak onder.”

7. Tag hovedvejen i stedet, selv om det tager lidt længere tid.

   Neem in plaats daarvan de hoofdweg, ook al kost het wat meer tijd.

   Tag

   neem

   hovedvejen

   de hoofdweg

   i stedet

   in plaats daarvan

   selv om

   ook al

   det

   het

   tager

   kost

   lidt

   wat

   længere

   langer

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Tag is de gebiedende wijs van tage (“nemen”). De vorm richt zich hier rechtstreeks tot de aangesprokene; het onderwerp “jij” staat niet apart in de zin. Voorbeelden: Tag bussen. = “Neem de bus.”; Tager du bussen? = “Neem je de bus?” hovedvejen betekent hier “de hoofdweg”. Het is de bepaalde vorm van hovedvej (“hoofdweg”): hovedvej → hovedvejen. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid, vergelijkbaar met “de” in de Nederlandse vertaling. i stedet is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis “in plaats daarvan”. Samen met een opdracht geeft zij aan dat de voorgestelde keuze een andere keuze vervangt. Voorbeeld: Tag toget i stedet. = “Neem in plaats daarvan de trein.” selv om leidt een toegevende bijzin in: “ook al” of “hoewel”. De hoofdgedachte blijft gelden ondanks de omstandigheid in deze bijzin. Voorbeeld: Jeg går, selv om det regner. = “Ik ga, ook al regent het.” det is hier het onpersoonlijke onderwerp van de uitdrukking det tager ... tid; de zin noemt geen afzonderlijke persoon of zaak als degene die tijd neemt. In deze constructie komt det dus overeen met het Nederlandse onpersoonlijke “het” in “het kost/neemt tijd”. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”) en betekent in det tager ... tid dat iets een bepaalde hoeveelheid tijd vergt. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “neemt” betekenen, zoals in Hun tager toget = “Zij neemt de trein.” lidt betekent hier “wat” of “een beetje” en verzacht de hoeveelheid: het verschil in tijd is klein. Voorbeeld: Det tager lidt tid. = “Het kost wat tijd.” længere is de vergrotende trap van lang (“lang”): lang → længere (“langer”). Hier vergelijkt het de benodigde tijd met de eerder veronderstelde of bedoelde reistijd. De stellende vorm staat bijvoorbeeld in en lang vej = “een lange weg”. tid betekent “tijd”. In lidt længere tid is het de zelfstandige naamwoordelijke maat waarin de duur wordt uitgedrukt. Voorbeeld: Jeg har ikke meget tid. = “Ik heb niet veel tijd.” Samen vormen de delen de opdracht Tag hovedvejen i stedet: “Neem in plaats daarvan de hoofdweg.” De bijzin selv om det tager lidt længere tid voegt de tegenwerping toe: “ook al kost het wat meer tijd.” De volledige betekenis is dus: “Neem in plaats daarvan de hoofdweg, ook al kost het wat meer tijd.”

8. Ville et vandtæt etui hjælpe med at beskytte min laptop?

   Zou een waterdichte hoes helpen om mijn laptop te beschermen?

   Ville

   zou

   vandtæt

   waterdicht

   etui

   hoes

   hjælpe

   helpen

   med at

   om te

   beskytte

   beschermen

   laptop

   laptop

   Uitgebreide uitleg

   Ville is de verleden tijd van vil. In deze vraag staat het vóór de infinitief hjælpe en drukt het de betekenis “zou helpen” uit. Hier gaat het dus niet om de gewone verleden-tijdbetekenis “wilde”. Bijvoorbeeld: Ville det hjælpe? = “Zou dat helpen?” vandtæt betekent hier “waterdicht” en beschrijft etui. Het is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord: et etui → et vandtæt etui. Bij een gemeenschappelijk geslacht staat bijvoorbeeld en vandtæt taske; in het meervoud of na een bepaalde vorm staat vandtætte. etui is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et etui. Een bruikbare vormreeks is et etui — etuiet — etuier (“een hoes” — “de hoes” — “hoezen”). Hier wordt een hoes als soort genoemd, niet als eerder geïdentificeerde hoes; et is het onzijdige onbepaalde lidwoord. hjælpe is de infinitief “helpen”. Na ville blijft het werkwoord in de infinitief: ville hjælpe = “zou helpen”. Bijvoorbeeld: Det kan hjælpe. = “Dat kan helpen.” med at vormt hier samen met de volgende infinitief de constructie hjælpe med at beskytte, met de betekenis “helpen om te beschermen”. Het losse woord med kan in andere contexten ook “met” betekenen, maar heeft hier deze functie in de constructie. beskytte is de infinitief “beschermen”. De combinatie hjælpe med at beskytte betekent “helpen om te beschermen”. Bijvoorbeeld: En taske hjælper med at beskytte computeren. = “Een tas helpt om de computer te beschermen.” laptop is hier het zelfstandig naamwoord voor “laptop”. Het bezit wordt uitgedrukt door het voorafgaande min: min laptop = “mijn laptop”. Min is de vorm van het bezittelijk voornaamwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; het verwijst hier naar de laptop van de spreker. Samen betekent Ville et vandtæt etui hjælpe med at beskytte min laptop?: “Zou een waterdichte hoes helpen om mijn laptop te beschermen?” De vraag gebruikt ville + infinitief voor “zou helpen”, noemt eerst het onbepaalde onderwerp et vandtæt etui en voegt daarna met med at beskytte de handeling toe die door de hoes geholpen zou worden.

9. Brug et, for forsinkelser er frustrerende, men beskadiget udstyr er værre.

   Gebruik er een, want vertragingen zijn frustrerend, maar beschadigde apparatuur is erger.

   Brug

   gebruik

   et

   één exemplaar

   forsinkelser

   vertragingen

   frustrerende

   frustrerend

   beskadiget

   beschadigd

   udstyr

   apparatuur

   værre

   erger

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De vorm geeft hier een aansporing: “gebruik”. De stam in gewone mededelingen is bijvoorbeeld bruger (“gebruikt”): Jeg bruger et etui. = “Ik gebruik een hoes.” et staat hier zelfstandig en verwijst, in samenhang met de vorige zin, naar één exemplaar van het neutrale voorwerp dat besproken wordt: een etui. Het is dus niet het zelfstandig naamwoord zelf, maar vervangt een weggelaten neutraal enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Vergelijk et etui (“een hoes”) met en laptop (“een laptop”); et hoort bij de neutrale woordklasse. Het betekent hier “er één”, zonder dat het getal als tegenstelling extra wordt benadrukt. forsinkelser betekent hier “vertragingen”. Het is het onbepaalde meervoud van forsinkelse (“vertraging”): en forsinkelse → forsinkelser. Het bepaalde meervoud is forsinkelserne (“de vertragingen”). frustrerende betekent “frustrerend”. Het beschrijft hier forsinkelser. De vorm op -ende is in deze functie niet aangepast aan enkelvoud of meervoud: Forsinkelsen er frustrerende. = “De vertraging is frustrerend.” beskadiget betekent “beschadigd” en beschrijft hier udstyr. Het is verwant aan het werkwoord beskadige (“beschadigen”) en is hier een voltooid deelwoord dat als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt. Bij een bepaald of meervoudig zelfstandig naamwoord verschijnt vaak beskadigede, bijvoorbeeld de beskadigede dele = “de beschadigde onderdelen”. udstyr betekent “apparatuur” of “uitrusting”. Het is een massawoord voor apparatuur en krijgt hier geen meervoudsuitgang. De combinatie beskadiget udstyr betekent “beschadigde apparatuur”; udstyr is een onzijdig woord, wat mede de vorm van het bijvoeglijk naamwoord in deze combinatie verklaart. værre is de onregelmatige vergrotende trap van dårlig (“slecht”): dårlig → værre → værst (“slechtst”). In er værre betekent het “is erger”; de vergelijking met de eerder genoemde frustrerende vertragingen wordt door de context begrepen, ook al staat er geen expliciet dan. De niet-opgenomen verbindingswoorden bouwen de zin verder op. for betekent hier “want”, en leidt de reden voor de aansporing in. men betekent “maar” en zet daarna een tegenstelling in. Zo ontstaat: “Gebruik er één, want vertragingen zijn frustrerend, maar beschadigde apparatuur is erger.”

10. Før jeg tager af sted, sørger jeg for, at batteriet i min telefon er fuldt opladet.

    Voordat ik vertrek, zorg ik dat de batterij van mijn telefoon volledig is opgeladen.

    Før jeg

    voordat ik

    tager … af sted

    vertrekken

    sørger jeg for

    ervoor zorgen

    batteriet

    de batterij

    min telefon

    mijn telefoon

    fuldt opladet

    volledig opgeladen

    Uitgebreide uitleg

    Før jeg betekent hier “voordat ik”. før leidt een tijdsbepalende bijzin in; jeg is het onderwerp “ik”. In het Deens staat in deze bijzin eerst het onderwerp en daarna de persoonsvorm: Før jeg tager .... tager af sted is de vaste uitdrukking “vertrekken”. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”), maar in deze uitdrukking betekent het geheel “vertrekken”; vertaal dus niet alleen het losse werkwoord. Een bruikbaar voorbeeld is: Hun tager af sted nu. — “Zij vertrekt nu.” sørger jeg for betekent hier “zorg ik ervoor”. De basisvorm is sørge for; met het onderwerp jeg staat de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd als sørger. De constructie sørge for, at ... betekent “ervoor zorgen dat ...”. Omdat de zin begint met de bijzin Før jeg tager af sted, volgt in de hoofdzin de persoonsvorm vóór het onderwerp: sørger jeg, niet jeg sørger. batteriet betekent “de batterij”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van batteri: et batteri → batteriet. De uitgang -et markeert hier zowel bepaaldheid als het onzijdige enkelvoud; het is niet de vertaling van een apart woord voor “de”. min telefon betekent “mijn telefoon”. min is de bezittelijke vorm bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslacht zelfstandig naamwoord zoals telefon; telefonen is de bepaalde vorm van “de telefoon”. Het bezit verwijst in deze zin naar de spreker: de batterij is van de telefoon van de spreker. fuldt opladet betekent “volledig opgeladen”. fuldt is de onzijdige vorm van fuld (“vol”); in deze combinatie versterkt het de betekenis van opladet (“opgeladen”). opladet is een vorm van oplade (“opladen”) en wordt hier als beschrijvende vorm gebruikt. Een herbruikbaar voorbeeld is: Telefonen er fuldt opladet. — “De telefoon is volledig opgeladen.” De hele zin bouwt als volgt op: Før jeg tager af sted geeft aan wanneer iets gebeurt; sørger jeg for zegt dat de spreker ervoor zorgt; en at batteriet i min telefon er fuldt opladet geeft aan waarvoor die zorg zorgt. Samen betekent de zin: “Voordat ik vertrek, zorg ik dat de batterij van mijn telefoon volledig is opgeladen.”

11. Så kan du tjekke opdateringer, hvis ruten ændrer sig.

    Dan kun je updates controleren als de route verandert.

    Så

    dan

    kan du

    kun je

    tjekke

    controleren

    opdateringer

    updates

    hvis

    als

    ruten

    de route

    ændrer sig

    verandert

    Uitgebreide uitleg

    Så betekent hier “dan” en sluit aan op de voorwaarde: “dan kun je …”. In andere contexten kan så ook “zo” of “dus” betekenen; hier maakt de vaste vertaling de betekenis “dan” duidelijk. kan du bevat kan (“kunnen”) en du (“jij”). Hier is dit geen vraag, ook al staat du na het werkwoord: na het vooropgeplaatste Så volgt Deense inversie in een hoofdzin. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en verandert niet naar persoon: jeg kan, du kan, de kan. Na een modaal werkwoord staat in het Deens meestal een infinitief zonder at: Du kan tjekke = “Je kunt controleren”. tjekke betekent hier “controleren” of “nakijken”. Het is de infinitief na kan. Zonder modaal werkwoord kan dezelfde handeling bijvoorbeeld als tegenwoordige tijd verschijnen: Jeg tjekker ruten = “Ik controleer de route.” opdateringer betekent “updates”. Dit is het meervoud van opdatering; zonder bepaald lidwoord verwijst het hier algemeen naar updates, niet naar één specifiek genoemde update. Voor één onbepaalde update staat en opdatering. hvis betekent “als” en leidt hier de voorwaardelijke bijzin in. Een herbruikbaar patroon is hvis + bijzin, hoofdzin, bijvoorbeeld: Hvis det regner, bliver jeg hjemme. = “Als het regent, blijf ik thuis.” ruten betekent “de route”. Het is de bepaalde vorm van rute: en rute = “een route”, ruten = “de route”. In deze zin is de route het onderwerp van de bijzin. ændrer sig betekent hier “verandert”. ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre (“veranderen”); samen met sig vormt het de wederkerende/intransitieve constructie ændre sig, die wordt gebruikt wanneer iets verandert. Bijvoorbeeld: Planen ændrer sig. = “Het plan verandert.” Samen vormen de delen: Så (“dan”) + kan du tjekke opdateringer (“kun je updates controleren”) + hvis ruten ændrer sig (“als de route verandert”). De volledige betekenis is dus: “Dan kun je updates controleren als de route verandert.” De zin gebruikt kan om een mogelijkheid of praktische optie uit te drukken.