Sporten bij slechte luchtkwaliteit | Leer deens in het Nederlands

Danish lesson set in a contemporary Copenhagen everyday setting: On a day with poor air quality, two adults discuss replacing an outdoor run with indoor exercise and taking precautions outside..

NL → DA / Niveau: B1

Over deze les

Met Sporten bij slechte luchtkwaliteit oefen je gespreksuitdrukkingen, uitspraak, woordenschat, grammatica en quizzen in het deens.

Dialoog

A

Luften føles tung i dag, og luftkvaliteten kan være dårlig.

Loft'n føöləs tong ie dee, oo loftkwalitee'n kan vee-a toa-li. De lucht voelt vandaag zwaar aan en de luchtkwaliteit kan slecht zijn.
B

Så er motion udendørs måske ikke en god idé.

Soo ee-a mosjoon oe-den-deurs mees-ke egge en goo ie-ee. Buiten sporten is dan misschien geen goed idee.
A

Jeg havde planlagt at løbe i parken.

Jai hèe-uh plèn-lagt ed leu-be ie paag'n. Ik was van plan om in het park te gaan hardlopen.
B

Hvis forureningen generer dig, så vælg indendørs træning i stedet.

Ves foe-roo-nee-ngen sjee-nee-a dai, soo vel en-den-deurs tree-ning ie stee. Als de vervuiling je hindert, kies dan liever voor een training binnen.
A

Jeg kunne træne i fitnesscenteret, selv om det føles mindre afslappende end i parken.

Jai koe-ne tree-ne ie fetsn-senteret, sel om det føöləs men-re af-slab-ne en ie paag'n. Ik zou in de sportschool kunnen trainen, hoewel het minder ontspannend voelt dan in het park.
B

Det er sundere at træne indenfor end at indånde dårlig luft.

Dee ee-a son-e-re ed tree-ne e-nen-foa en ed en-too-ne toa-li loft. Binnen trainen is gezonder dan slechte lucht inademen.
A

Skal jeg have maske på, hvis jeg skal gå udenfor?

Sgel jai hèe-ve mees-ke po, ves jai sgel goo oe-den-foa? Moet ik een masker dragen als ik buiten moet wandelen?
B

En maske kan hjælpe, og lokale sundhedsråd kan anbefale ekstra forholdsregler.

En mees-ke kan jel-pe, oo loo-ke son-hee-sroo kan an-be-fee-le eg-zdre fo-hols-rai-le. Een masker kan helpen en lokaal gezondheidsadvies kan extra voorzorgsmaatregelen aanbevelen.
A

Det virker sikrere at udskyde løbeturen, til luftkvaliteten bliver bedre.

Dee ve-a see-gre-re ed oe-sguu-the leu-be-toe-un, tel loftkwalitee'n blee-ve bee-re. Het lijkt veiliger om het hardlopen uit te stellen tot de luchtkwaliteit verbetert.
B

Det forhindrer, at motion bliver til endnu et sundhedsproblem.

Dee fo-hen-re, ed mosjoon blee-ve tel e-noe ed son-hee-problem. Dat voorkomt dat sporten in een ander gezondheidsprobleem verandert.

Woord voor woord

Luften “Luften” betekent hier de lucht; het is de bepaalde vorm van luft. In “Luften føles tung” is de lucht het onderwerp. Gebruik deze vorm wanneer je naar de lucht als een bekende of concrete zaak verwijst, bijvoorbeeld bij een bespreking van de buitenlucht.
føles “føles” betekent hier voelt of komt over als; het is een werkwoordsvorm van føle. In “Luften føles tung” beschrijft het hoe de lucht wordt ervaren. Het patroon is bruikbaar om een indruk of gewaarwording te beschrijven, bijvoorbeeld bij weer of lichamelijk gevoel.
tung “tung” betekent hier zwaar en beschrijft hoe de lucht aanvoelt. Het staat na “føles” als beschrijving van de toestand. Je kunt dit soort combinatie gebruiken om een omgeving of gevoel te typeren wanneer iets zwaar of belastend aanvoelt.
i “i” betekent hier in en maakt in “i dag” een tijdsaanduiding. In “i parken” geeft dezelfde vorm een plaats aan. Gebruik “i” dus onder andere bij tijdsaanduidingen en locaties.
dag “dag” betekent hier dag in de vaste tijdsaanduiding “i dag”. De uitdrukking verwijst naar de huidige dag. Ze is bruikbaar wanneer je wilt zeggen wanneer iets vandaag gebeurt of wordt ervaren.
og “og” betekent en en verbindt in deze zin twee mededelingen over de lucht. Het kan woorden, zinsdelen of volledige zinnen met elkaar verbinden. Hier koppelt het de ervaring van de lucht aan een oordeel over de luchtkwaliteit.
luftkvaliteten “luftkvaliteten” betekent de luchtkwaliteit; het is de bepaalde vorm van luftkvalitet. In “luftkvaliteten kan være dårlig” is het de kwaliteit van de lucht waarover een mogelijkheid wordt uitgesproken. Gebruik deze vorm wanneer de luchtkwaliteit als concreet onderwerp wordt besproken.
kan “kan” drukt hier uit dat iets mogelijk is: de luchtkwaliteit kan slecht zijn. Het staat voor de infinitief “være”. Je gebruikt het om een mogelijkheid of onzeker oordeel over een toestand of gebeurtenis uit te drukken.
være “være” betekent hier zijn en staat na “kan” in de infinitief. Samen met “dårlig” beschrijft het een mogelijke toestand. Na een modaal werkwoord zoals “kan” volgt in deze constructie de infinitief.
dårlig “dårlig” betekent hier slecht en beschrijft de mogelijke kwaliteit van de lucht. Het staat na “være” als beoordeling van de toestand. Gebruik het met een zelfstandig naamwoord of na “være” om iets negatief te beoordelen.
Så “Så” betekent hier dus of dan en leidt de gevolgtrekking in “Så er motion udendørs måske ikke en god idé”. Aan het begin van de zin staat de vorm met een hoofdletter; dezelfde vorm verschijnt later als “så”. Je gebruikt dit woord om een conclusie uit de vorige informatie te trekken.
er “er” betekent hier is en is een vorm van være. In “Så er motion udendørs måske ikke en god idé” staat het na “Så”, waarna het onderwerp volgt. Deze vorm gebruik je om iets te benoemen of te beoordelen.
motion “motion” betekent hier beweging of sport als lichamelijke activiteit. In “motion udendørs” gaat het om sporten in de buitenlucht, niet om één specifieke sport. Gebruik het voor algemene lichamelijke oefening, bijvoorbeeld wanneer je over gezond bewegen praat.
udendørs “udendørs” betekent buiten of buitenshuis en geeft hier aan waar de beweging plaatsvindt. In “motion udendørs” staat het bij de sportactiviteit. Het is bruikbaar om activiteiten te beschrijven die buiten worden gedaan.
måske “måske” betekent misschien en maakt de beoordeling minder stellig. In deze zin geeft het aan dat buiten sporten mogelijk geen goed idee is. Gebruik het wanneer je een mogelijkheid noemt zonder zekerheid uit te drukken.
ikke “ikke” betekent niet en ontkent hier de beoordeling “en god idé”. Het staat vóór het deel dat ontkend wordt. Gebruik het om een zin of zinsdeel negatief te maken.
en “en” is hier het onbepaalde lidwoord een, zoals in “en god idé”; dezelfde vorm staat aan het begin van “En maske”. Het introduceert een niet eerder gespecificeerd zelfstandig naamwoord. Aan het begin van de zin wordt het als “En” geschreven door de hoofdletter.
god “god” betekent hier goed en beoordeelt het idee in “en god idé”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord “idé”. Gebruik het om een idee, keuze of andere zaak positief te beoordelen.
idé “idé” betekent idee en verwijst hier naar de mogelijkheid om buiten te sporten. In “ikke en god idé” wordt het idee als ongunstig beoordeeld. Deze combinatie is bruikbaar wanneer je wilt zeggen dat iets wel of geen goed plan is.
Jeg “Jeg” betekent ik en verwijst naar de spreker die over zijn eigen plan vertelt. Het staat aan het begin van “Jeg havde planlagt at løbe i parken”. Gebruik deze vorm als onderwerp wanneer je over jezelf spreekt.
havde “havde” betekent hier had en is een verleden vorm van have. In “Jeg havde planlagt” plaatst het een eerder plan in het verleden. Het patroon is bruikbaar om te vertellen wat je eerder van plan was.
planlagt “planlagt” betekent hier gepland en beschrijft wat de spreker eerder van plan was. Het staat samen met “havde” in “Jeg havde planlagt”. Gebruik dit om een vooraf gemaakte planning of intentie te beschrijven.
at “at” is hier de infinitiefmarkeerder in “at løbe” en betekent in het Nederlands te. Het verbindt “planlagt” met de geplande activiteit. Dezelfde functie zie je in “at træne”, “at indånde” en “at udskyde”.
løbe “løbe” betekent hier rennen of hardlopen en staat na de infinitiefmarkeerder “at”. In “at løbe i parken” noemt het de geplande activiteit en de plaats daarvan. Gebruik deze infinitief na een werkwoord dat een plan of mogelijkheid beschrijft.
parken “parken” betekent het park; het is de bepaalde vorm van park. In “i parken” geeft het de concrete plaats van het hardlopen aan. Gebruik deze vorm wanneer je naar een specifiek park verwijst.
Hvis “Hvis” betekent als of indien en opent hier de voorwaardelijke bijzin “Hvis forureningen generer dig”. Het introduceert de voorwaarde waaronder het advies geldt. Het is bruikbaar om een voorwaarde te formuleren voordat je een gevolg of advies geeft.
forureningen “forureningen” betekent de vervuiling; het is de bepaalde vorm van forurening. In “Hvis forureningen generer dig” is het de oorzaak die iemand kan hinderen. Gebruik deze vorm wanneer je naar een concrete vervuiling als onderwerp verwijst.
generer “generer” betekent hier hindert of stoort en beschrijft het effect van de vervuiling op iemand. In “forureningen generer dig” staat “dig” als degene die er last van heeft. Gebruik dit patroon om te zeggen dat iets iemand hindert.
dig “dig” betekent jou of je en verwijst hier naar de persoon die door de vervuiling wordt gehinderd. Het staat na “generer” als degene die het effect ondervindt. Gebruik deze vorm wanneer iemand rechtstreeks door een handeling of toestand wordt geraakt.
vælg “vælg” betekent kies en geeft hier een direct advies. Het staat in de voorwaardelijke advieszinsnede “så vælg indendørs træning i stedet”. Gebruik deze vorm om iemand aan te raden een bepaalde optie te nemen.
indendørs “indendørs” betekent binnen of binnenshuis en beschrijft hier het soort training. In “indendørs træning” staat het vóór het zelfstandig naamwoord. Het is bruikbaar om activiteiten aan te duiden die binnen plaatsvinden.
træning “træning” betekent training en verwijst hier naar de activiteit die binnen wordt gedaan. In “indendørs træning” wordt aangegeven dat de training binnen plaatsvindt. Gebruik het voor georganiseerde of gewone lichamelijke oefening.
i stedet “i stedet” betekent hier in plaats daarvan en vormt als geheel het advies om binnen te trainen in plaats van buiten. “i” draagt de betekenis in, terwijl “stedet” het bepaalde woord voor plaats is; samen verwijzen ze naar een vervangende optie. Gebruik deze uitdrukking na een voorgestelde keuze wanneer je een alternatief geeft.
kunne “kunne” drukt hier een mogelijkheid uit: de spreker zou in het fitnesscentrum kunnen trainen. Het staat direct vóór “træne” in “Jeg kunne træne”. Gebruik deze modale vorm om een mogelijke handeling of optie te noemen.
træne “træne” betekent hier trainen en noemt de lichamelijke activiteit in het fitnesscentrum. Het staat na “kunne” in “kunne træne”. Gebruik deze infinitief na een modaal werkwoord om een mogelijke activiteit te beschrijven.
fitnesscenteret “fitnesscenteret” betekent het fitnesscentrum; het is de bepaalde vorm van fitnesscenter. In “træne i fitnesscenteret” is het de concrete plaats waar de training kan plaatsvinden. Gebruik deze vorm wanneer je naar een specifiek fitnesscentrum verwijst.
selv om “selv om” betekent hoewel en leidt hier een tegenstelling in: trainen in het fitnesscentrum is mogelijk, maar voelt minder ontspannend. “selv” geeft nadruk aan de tegenstelling en “om” maakt deel uit van de vaste voegwoordelijke verbinding. Gebruik de hele uitdrukking om een omstandigheid te noemen die het hoofdfeit niet opheft.
det “det” verwijst hier naar de situatie of activiteit waarover een gevoel of beoordeling wordt gegeven. In “det føles mindre afslappende” en “Det er sundere” introduceert het de algemene beoordeling. Gebruik het in zulke zinnen wanneer niet een persoon maar een situatie of handeling wordt beoordeeld.
mindre “mindre” betekent hier minder en maakt een vergelijking: iets voelt minder ontspannend dan iets anders. Het staat vóór “afslappende” en wordt aangevuld door “end”. Gebruik het om een lagere mate van een eigenschap aan te geven.
afslappende “afslappende” betekent hier ontspannend en beschrijft het gevoel dat de training oproept. In “mindre afslappende end i parken” wordt dit gevoel met de ervaring in het park vergeleken. Gebruik het om een activiteit, omgeving of ervaring als rustgevend te beschrijven.
end “end” betekent hier dan en leidt het tweede deel van de vergelijking “mindre afslappende end i parken”. Het markeert waarmee de mate van ontspanning wordt vergeleken. Gebruik het na een vergelijkend woord zoals “mindre” of “sundere”.
sundere “sundere” betekent gezonder en vergelijkt binnen trainen met het inademen van slechte lucht. Het is de vergelijkende vorm van sund en staat vóór “end”. Gebruik het om de gezondheidswaarde van twee keuzes tegenover elkaar te stellen.
indenfor “indenfor” betekent binnen en geeft hier de plaats van de training aan. In “træne indenfor” staat het na het werkwoord als plaatsbepaling. Gebruik het om te zeggen dat een activiteit binnenshuis plaatsvindt.
indånde “indånde” betekent inademen en staat na “at” in “at indånde dårlig luft”. Het beschrijft hier het binnenkrijgen van slechte lucht via de ademhaling. Gebruik deze infinitief wanneer je het inademen van lucht of een andere stof beschrijft.
luft “luft” betekent hier lucht in de algemene combinatie “dårlig luft”. In tegenstelling tot “luften” wordt hier niet naar een specifieke eerder genoemde lucht als zelfstandig onderwerp verwezen. Gebruik het zonder bepaald lidwoord wanneer je lucht algemeen als iets dat wordt ingeademd beschrijft.
Skal “Skal” betekent hier moet of zal en vormt in “Skal jeg have maske på?” een vraag naar wat nodig of verstandig is. Het staat voor het onderwerp “jeg”. Gebruik deze vraagvorm om te vragen of iemand iets moet doen.
have “have” betekent in de combinatie “have maske på” niet alleen hebben, maar draagt samen met “på” de betekenis een masker dragen. Het staat na “Skal” in de vraag. Gebruik het patroon “have ... på” voor iets dat iemand draagt.
maske “maske” betekent masker en is in “have maske på” het voorwerp dat de spreker zou dragen. Het zelfstandig naamwoord staat na “have”. Gebruik het wanneer je over bescherming voor de mond of neus praat.
på “på” betekent hier op of aan en maakt met “have” de uitdrukking “have maske på”, een masker dragen. De betekenis komt dus uit de hele constructie, niet uit “på” alleen. Gebruik deze positie na het gedragen voorwerp in die constructie.
gå “gå” betekent hier gaan of lopen en staat na “skal” in “skal gå udenfor”. Het beschrijft de beweging naar buiten. Gebruik deze infinitief na een modaal werkwoord om een voorgenomen of noodzakelijke verplaatsing te noemen.
udenfor “udenfor” betekent hier buiten of naar buiten en geeft aan waar de spreker moet lopen. In “gå udenfor” vormt het samen met “gå” de beweging naar buiten. Gebruik het om een plaats buiten aan te duiden.
hjælpe “hjælpe” betekent helpen en staat na “kan” in “kan hjælpe”. Het beschrijft wat een masker mogelijk kan doen. Gebruik deze infinitief na “kan” om een mogelijke werking of hulp te beschrijven.
lokale “lokale” betekent lokale en beschrijft hier welke gezondheidsadviezen bedoeld zijn. Het staat vóór “sundhedsråd” in “lokale sundhedsråd”. Gebruik het vóór een zelfstandig naamwoord om een plaatselijke herkomst of reikwijdte aan te geven.
sundhedsråd “sundhedsråd” betekent gezondheidsadvies en verwijst hier naar advies over gezondheid en voorzorg. In “lokale sundhedsråd” is het de bron die extra maatregelen kan aanbevelen. Gebruik het in contexten waarin gezondheidsadvies richting geeft aan gedrag.
anbefale “anbefale” betekent aanbevelen en staat na “kan” in “kan anbefale”. Het beschrijft wat het lokale gezondheidsadvies mogelijk doet. Gebruik deze infinitief na “kan” wanneer je een mogelijke aanbeveling beschrijft.
ekstra “ekstra” betekent extra en geeft aan dat de voorzorgsmaatregelen boven op gewone maatregelen komen. Het staat vóór “forholdsregler”. Gebruik het om een aanvullende hoeveelheid of maatregel aan te duiden.
forholdsregler “forholdsregler” betekent voorzorgsmaatregelen en verwijst hier naar maatregelen om gezondheidsrisico’s buiten te beperken. Het staat na “ekstra” in “ekstra forholdsregler”. Gebruik het voor concrete stappen die iemand neemt om problemen of gevaar te voorkomen.
virker “virker” betekent hier lijkt of komt over als, niet werkt als een apparaat. In “Det virker sikrere” geeft het een beoordeling van de veiligheid. Gebruik dit patroon om een indruk of voorlopige beoordeling uit te drukken.
sikrere “sikrere” betekent veiliger en vergelijkt het uitstellen van de loop met doorgaan onder slechte omstandigheden. Het staat na “virker” in “Det virker sikrere”. Gebruik het om aan te geven dat één optie minder risico lijkt te hebben dan een andere.
udskyde “udskyde” betekent uitstellen en staat na “at” in “at udskyde løbeturen”. Het beschrijft het verplaatsen van de loop naar een later moment. Gebruik deze infinitief wanneer een geplande activiteit bewust later wordt gedaan.
løbeturen “løbeturen” betekent het hardlooprondje of de looptocht; het is de bepaalde vorm van løbetur. In “udskyde løbeturen” gaat het om een specifieke geplande loop. Gebruik deze vorm wanneer het hardlooprondje al uit de context bekend is.
til “til” betekent hier tot of totdat en leidt de tijdsbijzin “til luftkvaliteten bliver bedre”. Het markeert het moment waarop de uitgestelde activiteit weer veiliger lijkt. Gebruik het om een handeling aan een toekomstige grens of verandering te koppelen.
bliver “bliver” betekent hier wordt of wordt beter en is een vorm van blive. In “luftkvaliteten bliver bedre” beschrijft het een verandering naar een betere toestand. Gebruik het met een bijvoeglijk naamwoord om een verandering te beschrijven.
bedre “bedre” betekent beter en beschrijft de gewenste verbetering van de luchtkwaliteit. Het staat na “bliver” in “bliver bedre”. Gebruik het om aan te geven dat een toestand verbetert ten opzichte van daarvoor.
forhindrer “forhindrer” betekent voorkomt en beschrijft hier dat een verstandige keuze een tweede probleem tegenhoudt. In “Det forhindrer, at motion bliver til...” leidt het een gevolgzin in. Gebruik het om te zeggen dat iets verhindert dat een ongewenste gebeurtenis plaatsvindt.
endnu “endnu” betekent hier nog een of nog één extra in “endnu et sundhedsproblem”. Het benadrukt dat er naast het bestaande risico nog een probleem zou kunnen bijkomen. Gebruik deze combinatie om een extra geval of probleem aan te duiden.
et “et” is hier het onbepaalde lidwoord een vóór “sundhedsproblem”. Het introduceert een niet nader bepaald gezondheidsprobleem. Gebruik dit lidwoord vóór een zelfstandig naamwoord van het type dat met “et” wordt gecombineerd.
sundhedsproblem “sundhedsproblem” betekent gezondheidsprobleem en verwijst hier naar een extra probleem dat door sporten onder slechte omstandigheden kan ontstaan. In “endnu et sundhedsproblem” wordt het als een mogelijk bijkomend probleem geïntroduceerd. Gebruik het voor een concreet probleem dat de gezondheid raakt.

Grammatica

selv om + bijzin

Selv om luftkvaliteten er dårlig, vælg indendørs træning.

Sel om loftkwalitee'n ee-a toa-li, vel en-den-deurs tree-ning.

Hoewel de luchtkwaliteit slecht is, kies voor binnentraining.

‘Selv om’ leidt een bijzin in. In het Deens staat het vervoegde werkwoord daarna vóór het onderwerp.

bliver til + zelfstandig naamwoord

Dårlig luftkvalitet bliver til et sundhedsproblem.

Toa-li lofd-kwalitee blee-ve tel ed son-hee-problem.

Slechte luchtkwaliteit verandert in een gezondheidsprobleem.

‘Bliver til’ betekent dat iets verandert in of uitgroeit tot iets anders; ‘til’ hoort vast bij deze uitdrukking.

Deens woordenschat

dårlig bijvoeglijk naamwoord
toa-li slecht
forurening zelfstandig naamwoord
foe-roo-nee-ng vervuiling forureningen
idé zelfstandig naamwoord
ie-ee idee
luft zelfstandig naamwoord
lofd lucht Luften
luftkvalitet zelfstandig naamwoord
lofd-kwalitee luchtkwaliteit luftkvaliteten
løbe werkwoord
leu-be hardlopen
motion zelfstandig naamwoord
mosjoon lichaamsbeweging, sport
måske bijwoord
moos-ke misschien
park zelfstandig naamwoord
paag park parken
planlægge werkwoord
plèn-leg-ge plannen planlagt
tung bijvoeglijk naamwoord
tong zwaar
udendørs bijwoord
oe-den-deurs buiten, in de openlucht

Quiz

Spelling

Tik op de letters om het woord te spellen.

zwaar

Antwoord tonentung

buiten, in de openlucht

Antwoord tonenudendørs

lichaamsbeweging, sport

Antwoord tonenmotion

misschien

Antwoord tonenmåske