Nuttige lessen uit een kookles | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Madlavningskurset var mere nyttigt, end jeg havde forventet.

   De kookles was nuttiger dan ik had verwacht.

   Madlavningskurset

   de kookcursus

   var

   was

   mere nyttigt

   nuttiger

   end

   dan

   jeg

   ik

   havde

   had

   forventet

   verwacht

   Uitgebreide uitleg

   Madlavningskurset betekent hier ‘de kookcursus’. Het is een samengesteld Deens woord: madlavning betekent koken en kursus cursus. De uitgang -et markeert de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord kursus: ‘de cursus’. Voorbeeld: kurset = ‘de cursus’; kurser = ‘cursussen’. var is de verleden tijd van være (‘zijn’). Deze vorm blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen en aantallen. In deze zin vormt var samen met Madlavningskurset de betekenis ‘was’. mere nyttigt betekent ‘nuttiger’. nyttig betekent ‘nuttig’ en mere maakt hier de vergrotende trap: nyttig → mere nyttig. Omdat nyttigt verwijst naar het onzijdige kursus, staat het bijvoeglijk naamwoord in deze vorm. Voorbeeld: Kurset er nyttigt. = ‘De cursus is nuttig.’ end is het vergelijkingswoord ‘dan’ na een vergrotende trap. Het koppelt de beoordeling van de cursus aan de verwachting van de spreker: ‘nuttiger dan …’. jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: ‘ik’. Het is hier de persoon die iets had verwacht. havde is de verleden tijd van have (‘hebben’). De vorm is in deze constructie niet anders voor verschillende personen. Met het voltooid deelwoord forventet vormt het de voltooid-verleden tijd: ‘had verwacht’. forventet is het voltooid deelwoord van forvente (‘verwachten’). In jeg havde forventet beschrijft het een verwachting die al vóór het referentiepunt in het verleden bestond. Voorbeeld: Jeg havde forventet mere. = ‘Ik had meer verwacht.’ Samen vormen de delen: Madlavningskurset var mere nyttigt = ‘De kookcursus was nuttiger’, en end jeg havde forventet = ‘dan ik had verwacht’. De volledige betekenis is dus: ‘De kookcursus was nuttiger dan ik had verwacht.’

2. Hvilken teknik lærte du af kokken?

   Welke techniek heb je van de chef geleerd?

   Hvilken

   welke

   teknik

   techniek

   lærte

   leerde

   du

   je

   af

   van

   kokken

   de chef

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en staat vóór teknik om naar één nog niet geïdentificeerde techniek te vragen. Het is de vorm voor enkelvoud van het gemeenschappelijk geslacht; vergelijk hvilket bij een onzijdig enkelvoudig woord en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — “Welk boek lees je?” teknik betekent hier “techniek”: een manier of methode om iets te doen. Het woord is enkelvoud en onbepaald. De bepaalde vorm is teknikken — “de techniek”. Voorbeeld: Jeg kender en god teknik. — “Ik ken een goede techniek.” lærte is de verleden tijd van lære, “leren”. De vorm lærte kan bij verschillende personen in het enkelvoud en meervoud hetzelfde blijven; het onderwerp du maakt hier duidelijk dat het om “je/jij leerde” gaat. De tegenwoordige tijd is lærer, en het voltooid deelwoord is lært. Voorbeeld: Jeg lærte en ny metode. — “Ik leerde een nieuwe methode.” du is het onderwerpelijke persoonlijke voornaamwoord “je/jij”. Het verwijst hier naar de aangesprokene, zonder dat de zin verder specificeert wie dat is. De objectsvorm is dig, bijvoorbeeld in Jeg så dig — “Ik zag je.” af geeft hier de bron of persoon van wie iets geleerd is: “van”. Het verbindt lærte met kokken; de techniek werd dus van die persoon geleerd. Voorbeeld: Hun lærte det af sin lærer. — “Zij leerde het van haar leraar.” kokken betekent hier “de chef” volgens de vaste vertaling. De vorm bestaat uit het zelfstandig naamwoord kok (“kok/chef”) met de bepaalde uitgang -en: kokken is dus “de kok” of, in deze context, “de chef”. Het onbepaalde enkelvoud is en kok. Voorbeeld: Kokken arbejder i køkkenet. — “De chef werkt in de keuken.” Samen vormt Hvilken teknik de vraag “welke techniek”, lærte du “leerde je”, en af kokken “van de chef”. De volledige vraag is daarom: “Welke techniek heb je van de chef geleerd?” De Deense verleden tijd lærte wordt in de vaste Nederlandse vertaling natuurlijk weergegeven met heb je ... geleerd.

3. Hun viste os, hvordan vi krydrer lidt efter lidt og smager ofte.

   Ze liet ons zien hoe we langzaam kruiden en vaak proeven.

   Hun

   ze

   viste os

   liet ons zien

   hvordan

   hoe

   vi

   we

   krydrer

   kruiden

   lidt efter lidt

   beetje bij beetje

   smager

   proeven

   ofte

   vaak

   Uitgebreide uitleg

   Hun betekent hier “zij”. Het is de derde persoon enkelvoud van het persoonlijke voornaamwoord. De vorm geeft niet aan wie deze persoon precies is. viste os komt van vise (“laten zien, tonen”). viste is de verleden tijd van vise, en os betekent “ons”. Samen betekent de constructie “liet ons zien”. Voorbeeld: Hun viste mig vejen. — “Zij liet mij de weg zien.” hvordan betekent “hoe” en leidt hier de bijzin in die uitlegt wat zij liet zien. Het introduceert dus de manier waarop de handeling gebeurt. vi betekent “wij” en is hier het onderwerp van de bijzin. De zin geeft niet aan welke personen precies met vi worden bedoeld. krydrer komt van krydre (“kruiden”). Het is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet mee met de persoon: vi krydrer betekent “wij kruiden”. lidt efter lidt is een vaste uitdrukking met de betekenis “beetje bij beetje” of “geleidelijk”. Ze maakt duidelijk dat het kruiden stapsgewijs gebeurt. Voorbeeld: Vi lærer lidt efter lidt. — “We leren beetje bij beetje.” smager komt van smage (“proeven”). Het is ook een vorm in de tegenwoordige tijd. Hier benoemt het de handeling van proeven, naast krydrer, dat het kruiden benoemt. Voorbeeld: Jeg smager på suppen. — “Ik proef de soep.” ofte betekent “vaak” en geeft aan met welke frequentie er wordt geproefd. Het hoort qua betekenis bij smager. De zin bestaat uit Hun viste os — “zij liet ons zien” — en de bijzin hvordan vi krydrer lidt efter lidt og smager ofte — “hoe wij beetje bij beetje kruiden en vaak proeven”. Samen betekent de hele zin: “Ze liet ons zien hoe we langzaam kruiden en vaak proeven.”

4. Det er en praktisk vane, ikke bare en opskrift.

   Dat is een praktische gewoonte, niet alleen een recept.

   Det er

   Dat is

   praktisk

   praktisch

   vane

   gewoonte

   ikke bare

   niet alleen

   opskrift

   recept

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier de vaste koppelwerkwoordconstructie “dat is”. Det is het Deense onzijdige voornaamwoord dat in deze constructie als grammaticaal onderwerp wordt gebruikt; de Nederlandse vertaling geeft de bedoelde verwijzing als “dat”. Voorbeeld: Det er vigtigt. — “Dat is belangrijk.” praktisk betekent hier “praktisch” en beschrijft vane. In het Deens heeft het bijvoeglijk naamwoord in het enkelvoud bij een en-woord dezelfde vorm als hier; bij een et-woord staat vaak praktisk ook zo, terwijl het meervoud praktiske heeft. Voorbeeld: en praktisk løsning — “een praktische oplossing”. vane betekent “gewoonte”. Het is een en-woord: en vane, bepaald vanen, meervoud vaner. De combinatie en praktisk vane betekent dus “een praktische gewoonte”; en markeert hier een onbepaald enkelvoud, niet op zichzelf een expliciet aantal. ikke bare is een herbruikbare contrastconstructie met de betekenis “niet alleen” of “niet slechts”. Het eerste deel ontkent dat de daaropvolgende beschrijving volledig is; in deze zin wordt en opskrift tegenover de eerdere beschrijving als en praktisk vane geplaatst. Voorbeeld: Det er ikke bare nemt. — “Het is niet alleen gemakkelijk.” opskrift betekent hier “recept”, in de betekenis van aanwijzingen voor het bereiden van eten. Het is een en-woord: en opskrift, bepaald opskriften, meervoud opskrifter. De vorm en opskrift is dus een onbepaald enkelvoud. Voorbeeld: Jeg følger en opskrift. — “Ik volg een recept.” Samen betekent Det er en praktisk vane, ikke bare en opskrift.: “Dat is een praktische gewoonte, niet alleen een recept.” De eerste naamwoordgroep benoemt wat het is; ikke bare voegt daarna een begrenzende tegenstelling toe en zegt dat de beschrijving als recept alleen onvoldoende is.

5. Jeg lærte også, hvordan jeg bedre kan styre portionsstørrelsen.

   Ik leerde ook hoe ik de portiegrootte beter kan bepalen.

   lærte

   leerde

   også

   ook

   hvordan

   hoe

   bedre

   beter

   kan

   kan

   styre

   bepalen

   portionsstørrelsen

   de portiegrootte

   Uitgebreide uitleg

   lærte is de verleden tijd van lære (“leren”). In deze zin betekent het dat de spreker iets leerde; lære kan in andere contexten ook “onderwijzen” betekenen. Voorbeeld: Jeg lærte dansk. — “Ik leerde Deens.” også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan andere informatie. Het woord verandert niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Hun kommer også. — “Zij komt ook.” hvordan leidt hier een bijzin in over de manier waarop iets gebeurt: “hoe”. Het is dus geen los vraagwoord in een directe vraag, maar introduceert de inhoud van wat de spreker leerde. Voorbeeld: Jeg ved, hvordan det virker. — “Ik weet hoe het werkt.” bedre is de vergrotende trap van godt in deze bijwoordelijke betekenis: godt — “goed”, bedre — “beter”, bedst — “het best”. Het beschrijft hier de manier van styre: de spreker kan het op een betere manier doen. Voorbeeld: Hun arbejder bedre nu. — “Zij werkt nu beter.” kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne en drukt hier mogelijkheid of bekwaamheid uit: “kan”. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: kan styre. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” styre is de infinitief en betekent hier “beheersen” of “regelen”: de portiegrootte onder controle houden of bepalen. Het is een zelfstandig werkwoord; kan geeft de mogelijkheid aan en styre benoemt de handeling. Voorbeeld: Du kan styre varmen. — “Je kunt de warmte regelen.” portionsstørrelsen is een bepaald zelfstandig naamwoord en betekent “de portiegrootte”. Het is opgebouwd uit portion (“portie”) en størrelse (“grootte”): samen vormen die het samengestelde zelfstandig naamwoord portionsstørrelse. De uitgang -en maakt hier het hele samengestelde woord bepaald in het enkelvoud, zodat portionsstørrelse portionsstørrelsen wordt. Voorbeeld: Portionsstørrelsen er passende. — “De portiegrootte is passend.” Samen vormt Jeg lærte også de mededeling “Ik leerde ook”. Daarna geeft hvordan de inhoud van het leren aan: jeg bedre kan styre portionsstørrelsen — “hoe ik de portiegrootte beter kan bepalen”. In de bijzin staat de mogelijkheid kan vóór de infinitief styre; bedre zegt dat die manier van regelen beter is. De volledige zin betekent dus: “Ik leerde ook hoe ik de portiegrootte beter kan bepalen.”

6. Fik du feedback på din ret?

   Kreeg je feedback op je gerecht?

   Fik

   kreeg

   feedback

   feedback

   på

   op

   ret

   gerecht

   Uitgebreide uitleg

   Fik is hier de verleden tijd van få (“krijgen”): få – fik – har fået. In een ja/nee-vraag staat de vervoegde vorm vóór het onderwerp: Fik du ...? Vergelijk de mededeling Du fik feedback. (“Je kreeg feedback.”) met de vraag Fik du feedback? (“Kreeg je feedback?”). feedback is in het Deens een zelfstandig naamwoord voor feedback of terugkoppeling. Het wordt ook in het Nederlands gebruikt. Voorbeeld: Jeg fik feedback på min tekst. — “Ik kreeg feedback op mijn tekst.” på betekent in feedback på noget “over/op iets”. Dit is een vaste, goed herbruikbare combinatie. Voorbeeld: Hun fik feedback på opgaven. — “Zij kreeg feedback op de opdracht.” ret betekent hier “gerecht” of “maaltijd” en is een zelfstandig naamwoord. In deze betekenis is het enkelvoud en ret, met meervoud retter. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook het bijvoeglijk naamwoord “juist” of “correct” zijn; din ret is hier door de bezitsvorm en de kookcontext het zelfstandig naamwoord “jouw gerecht”. Voorbeeld: Det var en god ret. — “Dat was een lekker gerecht.” Samen vormt Fik du feedback på din ret? een vraag met de volgorde “kreeg jij feedback over jouw gerecht?”. din betekent “jouw” en past hier bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord ret. De hele vaste betekenis is dus: “Kreeg je feedback op je gerecht?”

7. Saucen blev god, men jeg kogte pastaen for længe.

   De saus lukte, maar ik heb de pasta te lang gekookt.

   Saucen

   de saus

   blev

   werd

   god

   goed

   men

   maar

   jeg

   ik

   kogte

   kookte

   pastaen

   de pasta

   for længe

   te lang

   Uitgebreide uitleg

   Saucen betekent hier “de saus”. De uitgang -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald: sauce = saus, saucen = de saus. Het is een enkelvoudige vorm; de uitgang markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. blev is de verleden tijd van blive (“worden, blijven”). Hier beschrijft het een verandering of uitkomst: de saus werd goed of lukte goed. In de verleden tijd blijft blev bij verschillende personen hetzelfde; jeg bepaalt dus niet de vorm van blev. god is het bijvoeglijk naamwoord “goed”. Het beschrijft de kwaliteit of uitkomst van saucen. Een nuttig patroon is blive + bijvoeglijk naamwoord: Det blev godt = “Het werd goed”. God draagt hier niet de verleden tijd; die zit in blev. men betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling. jeg betekent “ik” en is het onderwerp van het tweede deel. Het is de eerste persoon enkelvoud. kogte is de verleden tijd van koge (“koken”). In jeg kogte betekent het “ik kookte”. Deze verleden-tijdsvorm verandert hier niet met de persoon. Voorbeeld: Hun kogte ris = “Zij kookte rijst.” pastaen betekent “de pasta”. De uitgang -en markeert ook hier de bepaalde enkelvoudsvorm: pasta = pasta, pastaen = de pasta. Het woord is het voorwerp van kogte. for længe betekent “te lang”. for geeft aan dat een passende duur is overschreden; længe verwijst naar duur. Voorbeeld: Jeg ventede for længe = “Ik wachtte te lang.” Samen betekenen Saucen blev god en jeg kogte pastaen for længe, verbonden door men: “De saus werd goed, maar ik kookte de pasta te lang.” De vaste Nederlandse vertaling “De saus lukte, maar ik heb de pasta te lang gekookt” geeft dezelfde kernbetekenis weer, met een andere Nederlandse formulering en tijdsvorm; er is dus geen expliciete tegenstelling tussen de twee vaste teksten.

8. Det er nemt at forbedre med bedre timing.

   Dat is gemakkelijk te verbeteren met de juiste timing.

   Det er

   het is

   nemt

   gemakkelijk

   forbedre

   verbeteren

   bedre

   beter

   timing

   timing

   Uitgebreide uitleg

   Det er: Dit is de onpersoonlijke constructie det er ... at ..., letterlijk ongeveer “het is ... om ...”. Det verwijst hier niet naar een specifiek genoemd ding; het is het grammaticale onderwerp van de beoordeling. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). nemt: Dit betekent hier “gemakkelijk”. De vorm is de onzijdige enkelvoudsvorm van nem, passend bij het onpersoonlijke det: nem (gemeenschappelijk enkelvoud), nemt (onzijdig enkelvoud), nemme (meervoud of bepaalde vorm). Bijvoorbeeld: Det er nemt at lære. — “Het is gemakkelijk om te leren.” forbedre: Dit is de infinitief “verbeteren”, ingeleid door at. De constructie nemt at forbedre betekent dus “gemakkelijk om te verbeteren”. De zin noemt niet expliciet wat verbeterd wordt; dat blijft uit de formulering zelf impliciet. bedre: Dit is de vergrotende trap van god: god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Hier staat het bij timing en beschrijft het timing van hogere of geschiktere kwaliteit. De vaste vertaling geeft dit weer als “de juiste timing”, wat dezelfde bedoelde toepassing in deze zin weergeeft. timing: Dit zelfstandig naamwoord betekent “timing”, dus het kiezen van een geschikt moment of ritme. Het is hier het middel dat met med wordt uitgedrukt: med bedre timing betekent “met betere/juiste timing”. Samenbouw: Det er nemt geeft de beoordeling “het is gemakkelijk”; at forbedre benoemt de handeling; en med bedre timing geeft aan waardoor die verbetering gemakkelijker wordt. De volledige betekenis is daarom: “Dat is gemakkelijk te verbeteren met de juiste timing.”

9. Kurset gav mig mere selvtillid til at invitere venner til middag.

   De les gaf me meer zelfvertrouwen om vrienden uit te nodigen voor het diner.

   Kurset

   de cursus

   gav

   gaf

   mig

   mij

   mere

   meer

   selvtillid

   zelfvertrouwen

   til at

   om te

   invitere

   uitnodigen

   venner

   vrienden

   middag

   diner

   Uitgebreide uitleg

   Kurset betekent hier “de cursus”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van kurs (“cursus”): et kurs = een cursus, kurset = de cursus. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid en onzijdig enkelvoud. gav is de verleden tijd van give (“geven”). De vorm blijft hetzelfde bij verschillende personen; bijvoorbeeld jeg gav = ik gaf en kurset gav = de cursus gaf. In deze zin is de cursus het onderwerp en mig degene die iets kreeg. mig betekent “mij” en is hier het object van gav: de cursus gaf iets aan mij. Het is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord; vergelijk jeg (“ik”) als onderwerp met mig (“mij”) als object. mere betekent “meer”. Het is de vergelijkende vorm van meget (“veel”) en geeft hier een grotere hoeveelheid zelfvertrouwen aan dan eerder of dan een impliciet uitgangspunt. Een bruikbaar contrast is mere tid = meer tijd tegenover mindre tid = minder tijd. selvtillid betekent “zelfvertrouwen”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier na mere: mere selvtillid = meer zelfvertrouwen. Het woord wordt in deze zin niet als meervoud gebruikt; de hoeveelheid wordt uitgedrukt door mere. til at leidt hier een infinitiefconstructie in die het doel of de nieuwe mogelijkheid uitdrukt: “om te …”. In het Deens staat at vóór de infinitief, terwijl til deze doelgerichte verbinding vormt. Het volgende werkwoord is daarom geen onderdeel van de korte betekenis van alleen til at, maar vult de constructie aan. invitere betekent “uitnodigen”. Dit is de infinitief na til at; de vorm verandert hier niet volgens persoon. Bijvoorbeeld: Jeg vil invitere hende. — “Ik wil haar uitnodigen.” venner betekent “vrienden”. Het is het onbepaalde meervoud van ven (“vriend”): en ven = een vriend, venner = vrienden. In deze zin zijn de vrienden degenen die uitgenodigd worden. middag betekent hier “diner”, dus de avondmaaltijd. Het zelfstandig naamwoord staat zonder artikel in de vaste doeluitdrukking invitere venner til middag: vrienden voor het diner uitnodigen. Dat betekent niet dat middag hier een persoon of een werkwoord is. Samen vormt de zin: Kurset gav mig mere selvtillid = “De cursus gaf me meer zelfvertrouwen”, en til at invitere venner til middag = “om vrienden uit te nodigen voor het diner”. De volledige betekenis is dus: “De cursus gaf me meer zelfvertrouwen om vrienden uit te nodigen voor het diner.” De structuur is herbruikbaar als X gav mig mere [zelfstandig naamwoord] til at [werkwoord]: “X gaf me meer [iets] om te [iets doen].”

10. Så var det det værd, selv om du kun lærte et par ting.

    Dan was het de moeite waard, ook al heb je maar een paar dingen geleerd.

    Så

    dan

    var

    was

    det værd

    de moeite waard

    selv om

    ook al

    kun

    maar

    lærte

    geleerd

    et par

    een paar

    ting

    dingen

    Uitgebreide uitleg

    Så staat hier vooraan en betekent dan als gevolgtrekking uit de vorige zin. Het kan in andere contexten ook zo betekenen; hier past de gevolg-betekenis. var is de verleden tijd van være (zijn). De tegenwoordige tijd is er; Deense werkwoorden veranderen niet mee met de persoon: jeg var, du var, de var. det værd is de vaste constructie være det værd: “de moeite waard zijn”. Værd is het bijvoeglijk naamwoord “waard”; det betekent in deze constructie “het” en verwijst hier naar de cursus of ervaring waarover wordt gesproken. In de verleden tijd wordt de constructie var det værd. selv om leidt een toegevende bijzin in: “ook al” of “hoewel”. In de volledige combinatie volgt daarop du kun lærte ...; het onderwerp du staat dus vóór het werkwoord in deze bijzin. kun beperkt de hoeveelheid of reikwijdte: “maar” in de betekenis “slechts”. Het hoort hier bij wat je hebt geleerd, niet bij et par als zelfstandig woord. lærte is de verleden tijd van lære (“leren”). De vorm is hetzelfde bij verschillende personen: jeg lærte, du lærte, vi lærte. Het zegt hier dat het leren in het verleden plaatsvond. Voorbeeld: Jeg lærte meget. — “Ik leerde veel.” et par is een vaste kwantiteitsaanduiding voor “een paar” of “enkele”. In veel contexten suggereert het een kleine hoeveelheid, zonder dat het precies twee hoeft te zijn. Voorbeeld: et par dage — “een paar dagen”. ting betekent “dingen” en is het meervoud van ting (“ding”). Het woord heeft in het Deens dezelfde vorm in enkelvoud en meervoud; het lidwoord of een ander bepalend woord maakt het verschil zichtbaar, bijvoorbeeld en ting tegenover flere ting. Samen vormt Så var det det værd de conclusie “dan was het de moeite waard”. selv om du kun lærte et par ting voegt de beperking toe: “ook al heb je maar een paar dingen geleerd”. De hele zin betekent dus: “Dan was het de moeite waard, ook al heb je maar een paar dingen geleerd.”