Min
“Min” betekent hier “mijn” en verwijst naar de plant van de spreker. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord in “Min plante”. Een vergelijkbaar patroon is “Min bil” voor “mijn auto”.
plante
“plante” betekent hier “plant”, het onderwerp dat verwelkt en verzorgd wordt. In “Min plante” volgt het op het bezittelijke woord “Min”. Je kunt “plante” ook gebruiken voor andere planten in huis of in de tuin.
visner
“visner” beschrijft hier dat de plant verwelkt of slap wordt. In “Min plante visner” is de plant degene die deze toestand vertoont. Je gebruikt het bijvoorbeeld wanneer bladeren hun stevigheid verliezen door een verzorgingsprobleem.
selv om
“selv om” betekent hier “ook al”, in “selv om jeg vander den ofte”. “selv” versterkt de tegenstelling en “om” leidt de bijzin in; samen verbinden ze een omstandigheid met een onverwacht resultaat. Een herbruikbaar patroon is “selv om + zin”.
jeg
“jeg” betekent “ik” en is in “selv om jeg vander den ofte” degene die de plant water geeft. Het staat hier vóór de persoonsvorm “vander”. Je kunt “jeg” gebruiken om je eigen handeling of mening te beschrijven.
vander
“vander” betekent hier dat ik de plant water geef, in “jeg vander den ofte”. De vorm wordt gebruikt voor de handeling van planten water geven en krijgt “den” als object. Je kunt hetzelfde patroon gebruiken met een andere plant: “jeg vander planten” is een nieuw voorbeeld.
den
“den” betekent hier “hem/het” en verwijst naar de plant in “jeg vander den ofte”. Het voorkomt dat “planten” opnieuw wordt herhaald. Je gebruikt “den” hier als verwijzing naar het besproken voorwerp.
ofte
“ofte” betekent “vaak” en geeft aan dat het water geven regelmatig gebeurt. In “jeg vander den ofte” staat het na de handeling en het voorwerp. Je kunt “ofte” gebruiken om een terugkerende gewoonte te beschrijven.
får
“får” betekent hier “krijgt” of “ontvangt”, in “Den får måske for meget vand”. De plant is degene die het water krijgt. Een veelgebruikt patroon is “få + zelfstandig naamwoord”, bijvoorbeeld “få hjælp” als nieuw voorbeeld.
måske
“måske” betekent “misschien” en maakt de uitspraak voorzichtig: de plant krijgt mogelijk te veel water. In “Den får måske for meget vand” staat het midden in de zin. Je gebruikt het wanneer je een mogelijkheid noemt zonder zekerheid te beweren.
for
In “for meget” betekent “for” hier “te”, dus “te veel”. In “i stedet for” is “for” onderdeel van de vaste uitdrukking “in plaats van” en heeft het niet dezelfde losse betekenis. Gebruik “for” in “for + hoeveelheid” wanneer een hoeveelheid boven het gewenste niveau ligt.
meget
“meget” betekent hier “veel” in de hoeveelheid water: “for meget vand” is “te veel water”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord “vand”. Je kunt “meget” gebruiken om een niet-telbare hoeveelheid aan te geven.
vand
“vand” betekent “water” en is hier het materiaal dat de plant te veel krijgt. In “for meget vand” wordt het gecombineerd met een hoeveelheid. Je kunt “vand” in deze context gebruiken voor water geven, afvoer en bodemvocht.
i stedet for
“i stedet for” betekent “in plaats van”, in “i stedet for for lidt”. “i” betekent hier “in”, “stedet” is “de plaats” en “for” maakt de vaste vergelijking compleet; samen vervangt het ene alternatief het andere. Een herbruikbaar patroon is “i stedet for + zelfstandig naamwoord of handeling”.
lidt
“lidt” betekent hier “weinig” of “een kleine hoeveelheid”, in “for lidt”. Het contrasteert met “for meget” bij de hoeveelheid water. Je gebruikt “lidt” bijvoorbeeld wanneer je een kleine hoeveelheid van iets wilt aangeven.
troede
“troede” betekent hier “dacht” of “geloofde”, in “Jeg troede, at mere vand ville hjælpe”. Het drukt een eerdere verwachting van de spreker uit. Een bruikbaar patroon is “Jeg troede, at ...” wanneer je een vroegere aanname beschrijft.
at
“at” heeft hier twee functies: in “Jeg troede, at mere vand ville hjælpe” leidt het de inhoud van de gedachte in, en in “med at komme sig” staat het vóór de handeling die geholpen wordt. Het verbindt dus een bijzin of een infinitiefconstructie met de rest van de zin. Gebruik “troede, at ...” en “hjælpe med at + werkwoord” als vaste patronen.
mere
“mere” betekent “meer” en verwijst hier naar een grotere hoeveelheid water. In “mere vand” staat het vóór “vand”. Je gebruikt “mere” om een hoeveelheid met een eerdere of mogelijke hoeveelheid te vergelijken.
ville
“ville” betekent hier “zou” en beschrijft wat volgens de eerdere gedachte het gevolg zou zijn: “mere vand ville hjælpe”. Het staat vóór het werkwoord “hjælpe”. Je gebruikt deze vorm om een verwachte of voorgestelde uitkomst vanuit een eerder standpunt te beschrijven.
hjælpe
“hjælpe” betekent hier “helpen”, in “ville hjælpe den med at komme sig”. De constructie noemt eerst wie of wat geholpen wordt, “den”, en daarna waarmee het geholpen wordt: “med at komme sig”. Een bruikbaar patroon is “hjælpe nogen med at + werkwoord”.
med
In “hjælpe den med at komme sig” maakt “med at” duidelijk welke handeling door de hulp mogelijk zou worden: herstellen. Het is hier dus onderdeel van de constructie “hjælpe ... med at + werkwoord”, niet alleen een los woord voor “met”. Gebruik dit patroon wanneer je beschrijft waarmee je iemand of iets helpt.
komme sig
“komme sig” betekent hier “herstellen” of “beter worden”, in “komme sig”. “komme” draagt het idee van beter worden en “sig” verwijst terug naar degene die herstelt; samen vormen ze de betekenis “herstellen”. Je kunt “komme sig” gebruiken bij herstel na ziekte, schade of een moeilijke toestand.
Tjek
“Tjek” betekent hier “controleer” of “kijk na” en is een directe aansporing in “Tjek dræningen”. Het richt de aandacht op een mogelijke oorzaak van het plantprobleem. Een bruikbaar patroon is “Tjek + het voorwerp dat je wilt controleren”.
dræningen
“dræningen” betekent hier “de drainage”, dus de manier waarop overtollig water uit de pot kan wegstromen. In “Tjek dræningen” is het het directe voorwerp van de controle. Je gebruikt dit woord wanneer je de waterafvoer van grond of een pot bespreekt.
og
“og” betekent “en” en verbindt in “Tjek dræningen, og lad jorden tørre lidt” twee adviezen. Het voegt een tweede handeling toe aan de eerste. Je gebruikt “og” om gelijkwaardige handelingen of zinsdelen te verbinden.
lad
“lad” betekent hier “laat” of “zorg ervoor dat”, in “lad jorden tørre lidt”. Het leidt een constructie in waarin de grond de beschreven handeling uitvoert. Een bruikbaar patroon is “lad + zelfstandig naamwoord + infinitief”, bijvoorbeeld “lad vandet løbe” als nieuw voorbeeld.
jorden
“jorden” betekent hier “de aarde” of “de potgrond” waarin de plant staat. In “lad jorden tørre lidt” is de grond degene die moet opdrogen. Je gebruikt het woord bij het bespreken van bodem, potgrond of aarde.
tørre
“tørre” betekent hier “drogen” of “opdrogen”, in “lad jorden tørre lidt”. Het volgt op “lad” en beschrijft wat er met de grond moet gebeuren. Je kunt het gebruiken om te zeggen dat een materiaal of oppervlak minder vochtig wordt.
Potten
“Potten” betekent hier “de pot” waarin de plant staat. In “Potten har ikke noget hul i bunden” wordt de pot beschreven als mogelijke oorzaak van het probleem. Je gebruikt dit woord om een specifieke plantenpot in de besproken situatie aan te duiden.
har
“har” betekent hier “heeft”, in “Potten har ikke noget hul”. Het beschrijft wat de pot wel of niet bezit. Een veelgebruikt patroon is “har + zelfstandig naamwoord” om bezit of aanwezigheid uit te drukken.
ikke
“ikke” maakt de zin negatief: “Potten har ikke noget hul” betekent dat de pot geen gat heeft. Het staat hier na “har” en vóór “noget hul”. Je gebruikt “ikke” om een handeling, eigenschap of aanwezigheid te ontkennen.
noget
“noget” betekent hier “enig” in de negatieve combinatie “ikke noget hul”: helemaal geen gat. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord “hul”. Een bruikbaar patroon is “ikke noget + zelfstandig naamwoord” om de afwezigheid van iets uit te drukken.
hul
“hul” betekent “gat” en verwijst hier naar een opening onder in de pot voor waterafvoer. In “ikke noget hul” wordt gezegd dat zo’n opening ontbreekt. Je gebruikt “hul” voor een opening in bijvoorbeeld een pot, muur of kledingstuk.
i
In “i bunden” betekent “i” hier “in” of “aan”, en het geeft de plaats onder in de pot aan. Het hoort bij de plaatsaanduiding “i bunden”. Je gebruikt “i” vaak vóór een plaats waar iets zich bevindt.
bunden
“bunden” betekent hier “de onderkant” of “de bodem”, in “i bunden”. Het specificeert waar het gat in de pot zou moeten zitten. Je kunt “bunden” gebruiken om het laagste deel van een voorwerp of ruimte aan te duiden.
det
“det” betekent hier “dat” of “het” en verwijst naar het ontbreken van een gat als mogelijke oorzaak: “det kan være problemet”. Het neemt de vooraf genoemde situatie samen. Je gebruikt “det” om naar een eerder genoemde zaak of toestand te verwijzen.
kan
“kan” betekent hier “kan” of “mogelijk is”, in “det kan være problemet”. Het drukt mogelijkheid uit, niet zekerheid. Een bruikbaar patroon is “kan være + zelfstandig naamwoord of bijvoeglijk naamwoord” om een mogelijke verklaring te geven.
være
“være” betekent hier “zijn”, in “kan være problemet”. Het staat na “kan” in de infinitiefvorm en verbindt de mogelijke oorzaak met “problemet”. Je gebruikt “kan være” om een mogelijke toestand of identificatie te beschrijven.
problemet
“problemet” betekent hier “het probleem” en verwijst naar de reden waarom de plant niet goed groeit. In “det kan være problemet” wordt het ontbreken van een gat als mogelijke oorzaak genoemd. Je gebruikt het woord wanneer je een concrete moeilijkheid in de situatie aanduidt.
Rødderne
“Rødderne” betekent “de wortels” van de plant en is het onderwerp van “kan tage skade”. Het verwijst naar de wortels die door stilstaand water kunnen worden aangetast. Je gebruikt dit woord bij het bespreken van de gezondheid of groei van een plant.
tage
In “tage skade” betekent “tage” samen met “skade” dat de wortels schade oplopen of eronder lijden. De twee woorden vormen hier een vaste uitdrukking; “tage” betekent niet letterlijk dat de wortels iets vastpakken. Een bruikbaar patroon is “tage skade af/ved + oorzaak” wanneer je schade beschrijft.
skade
In “tage skade” betekent “skade” schade of nadeel, dus de wortels kunnen worden aangetast. Het hoort hier bij de vaste combinatie “tage skade”. Je gebruikt deze combinatie om gevolgen voor een persoon, dier, plant of voorwerp te beschrijven.
når
“når” betekent hier “wanneer” en leidt de omstandigheid in waaronder de wortels schade kunnen oplopen: “når vandet ikke kan komme væk”. Het verbindt een algemene voorwaarde met een gevolg. Je gebruikt “når” voor omstandigheden die tot iets kunnen leiden.
vandet
“vandet” betekent hier “het water” dat in de pot blijft staan. In “når vandet ikke kan komme væk” is het water het onderwerp van de beweging. Je gebruikt dit woord wanneer je naar het water in de besproken pot verwijst.
komme
In “komme væk” betekent “komme” hier “wegkomen” of “wegstromen” als onderdeel van de uitdrukking. Het water kan niet uit de pot weg. Een bruikbaar patroon is “komme væk” wanneer iets een plaats verlaat.
væk
In “komme væk” betekent “væk” “weg” en geeft het aan dat het water de pot moet verlaten. Samen met “komme” beschrijft het de beweging naar buiten. Je gebruikt “væk” bij iets dat niet langer op de huidige plaats blijft.
Skal
“Skal” betekent hier “zal ik” of “moet ik” in de vraag “Skal jeg også flytte den tættere på vinduet?”. De spreker vraagt om advies over een mogelijke volgende handeling. Je gebruikt “Skal jeg ...?” om te vragen of je iets moet of zal doen.
også
“også” betekent hier “ook” en voegt het verplaatsen van de plant toe aan de al besproken verzorgingsmaatregelen. In “Skal jeg også flytte den ...?” staat het vóór de handeling. Je gebruikt “også” wanneer je een extra persoon, zaak of actie toevoegt.
flytte
“flytte” betekent hier “verplaatsen”, in “flytte den tættere på vinduet”. Het volgt op “Skal” en beschrijft de voorgestelde actie met de plant als object. Je gebruikt “flytte” wanneer je iets naar een andere plaats brengt.
tættere
“tættere” betekent hier “dichterbij” of “dichter”, in “tættere på vinduet”. Het geeft een verandering in afstand aan. Je gebruikt “tættere på + plaats of voorwerp” om te zeggen dat iets minder ver van een referentiepunt komt.
på
In “tættere på vinduet” betekent “på” hier “naar” of “bij”, en het geeft het referentiepunt van de verplaatsing aan. Het hoort bij de uitdrukking “tættere på”. Je gebruikt dit patroon om een beweging of positie dichter bij iets te beschrijven.
vinduet
“vinduet” betekent hier “het raam”, het punt waar de plant dichter bij zou kunnen worden gezet. In “tættere på vinduet” staat het na de plaatsaanduiding. Je gebruikt het woord wanneer je over een raam in een huis of kamer praat.
Prøv
“Prøv” betekent hier “probeer” en is een aansporing in “Prøv at ændre én ting ad gangen”. Het geeft een praktische methode om de oorzaak van het probleem te vinden. Een bruikbaar patroon is “Prøv at + werkwoord” om iemand een handeling voor te stellen.
ændre
“ændre” betekent hier “veranderen”, in “Prøv at ændre én ting ad gangen”. Het verwijst naar het aanpassen van één verzorgingsfactor. Je gebruikt “ændre” met een object wanneer je iets aanpast, bijvoorbeeld een plan of instelling.
ting
“ting” betekent hier “ding” of “factor”, in “én ting ad gangen”. Het verwijst naar één afzonderlijke verandering in de plantenverzorging. Je gebruikt “ting” wanneer je naar een zaak of onderdeel verwijst zonder het specifieker te benoemen.
ad gangen
“ad gangen” betekent hier “per keer” of “tegelijkertijd één”, in “én ting ad gangen”. “ad” en “gangen” vormen samen deze vaste uitdrukking voor een opeenvolgende werkwijze; ze betekenen niet los van elkaar de volledige betekenis. Een bruikbaar patroon is “één ... ad gangen” wanneer je veranderingen afzonderlijk uitvoert.
så
“så” heeft in deze les twee betekenissen: in “så du kan se, hvad der hjælper” betekent het “zodat”, en in “Så vil jeg potte den om” betekent het “dan”. In het eerste geval leidt het een doel of gevolg in; in het tweede geval verbindt het een conclusie met de volgende actie. Let daarom op de zin waarin “så” staat.
du
“du” betekent “je” of “jij” en verwijst in “så du kan se” naar de persoon die het effect van de verandering observeert. Het is het onderwerp bij “kan se”. Je gebruikt “du” om de aangesproken persoon aan te duiden.
se
“se” betekent hier “zien” of kunnen vaststellen, in “du kan se, hvad der hjælper”. Het gaat om herkennen welke verandering effect heeft, niet alleen om kijken. Je kunt “kan se, hvad ...” gebruiken wanneer iemand een verschil of resultaat kan vaststellen.
hvad
“hvad” betekent hier “wat” en verwijst in “hvad der hjælper” naar de onbekende verandering die effect heeft. Het leidt een ingebedde vraag of inhoud aan. Een bruikbaar patroon is “hvad der + werkwoord” voor “wat er ...”.
der
In “hvad der hjælper” maakt “der” deel uit van de constructie die betekent “wat helpt”. Het verwijst hier niet naar een plaats, maar helpt de bijzin rond “hvad” te vormen. Je kunt het patroon “hvad der + werkwoord” gebruiken om te vragen of te beschrijven wat iets doet.
hjælper
“hjælper” betekent hier “helpt” of effect heeft, in “hvad der hjælper”. Het beschrijft welke verandering de plant beter maakt. Je gebruikt “hjælper” bijvoorbeeld in een vraag naar wat iemand of iets ondersteunt.
vil
“vil” betekent hier “zal” en drukt de voorgenomen handeling van de spreker uit: “Så vil jeg potte den om”. Het staat vóór “jeg” in de hoofdzin en vóór de handelingen die volgen. Je gebruikt “vil” om een plan, intentie of toekomstige actie te beschrijven.
potte om
“potte om” betekent hier “verpotten”, in “potte den om”. “potte” verwijst naar het in een pot zetten en “om” geeft aan dat dit opnieuw of op een andere manier gebeurt; samen vormen ze de handeling van verpotten. Een bruikbaar patroon is “potte en plante om” wanneer je een plant in andere potgrond of een andere pot zet.
vande
“vande” betekent hier “water geven”, in “vil jeg ... vande den mindre”. Het staat na “vil” in de infinitiefvorm en heeft “den” als object. Je gebruikt “vande + plant” om de verzorgingshandeling te beschrijven.
mindre
“mindre” betekent hier “minder”, in “vande den mindre”: de plant krijgt minder water dan voorheen. Het bepaalt de mate waarin de handeling wordt uitgevoerd. Je gebruikt “mindre” om een kleinere hoeveelheid of intensiteit aan te geven.
denne
“denne” betekent “deze” en verwijst in “denne uge” naar de huidige of bedoelde week. Het staat vóór “uge” om de tijdsperiode te bepalen. Je kunt “denne” gebruiken om een specifieke periode of zaak dichtbij de gesprekssituatie aan te duiden.
uge
“uge” betekent “week” en geeft in “denne uge” de periode aan waarin de spreker minder water zal geven. Het wordt hier gecombineerd met “denne”. Je gebruikt “uge” om een periode van zeven dagen of een kalenderweek te benoemen.
Plantepleje
“Plantepleje” betekent “plantenverzorging” en benoemt het onderwerp van de algemene uitspraak. Het is een samengesteld woord rond de verzorging van planten. Je gebruikt “Plantepleje” wanneer je spreekt over water geven, licht, grond en andere verzorgingshandelingen.
handler
In “Plantepleje handler mest om ...” betekent “handler” “gaat over” of “draait om”. Het onderwerp “Plantepleje” wordt hiermee verbonden aan de belangrijkste activiteiten. Een bruikbaar patroon is “noget handler om + onderwerp” wanneer je zegt waar iets over gaat.
mest
“mest” betekent hier “voornamelijk” of “voor het grootste deel”, in “handler mest om”. Het beperkt de uitspraak niet tot één activiteit, maar benadrukt wat het belangrijkst is. Je gebruikt “mest” om het grootste aandeel of de belangrijkste inhoud aan te geven.
om
“om” heeft in deze les twee functies: in “selv om jeg vander den ofte” is het onderdeel van “selv om” en betekent de combinatie “ook al”; in “handler mest om at observere” betekent het “over” of “rond”. De precieze betekenis komt dus uit de volledige constructie. Gebruik “handle om + onderwerp” om het thema van iets te benoemen.
observere
“observere” betekent hier “observeren” of aandachtig bekijken, in “at observere planten”. Het is een van de activiteiten waaruit plantenverzorging bestaat. Je gebruikt “observere” wanneer je veranderingen in een plant of situatie volgt om te bepalen wat nodig is.
planten
“planten” betekent hier “de plant” en is het object van “observere”. Het verwijst naar de specifieke plant waarover het gesprek gaat. Je gebruikt het woord wanneer je een bepaalde plant in de situatie benoemt.
lave
In “lave små ændringer” betekent “lave” hier “maken” of “uitvoeren”. Het vormt samen met “små ændringer” de betekenis kleine aanpassingen doen. Een bruikbaar patroon is “lave + zelfstandig naamwoord” voor een handeling of verandering.
små
“små” betekent hier “kleine” en beschrijft de beperkte omvang van de aanpassingen in “små ændringer”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord. Je gebruikt “små” om veranderingen of handelingen als beperkt en geleidelijk te beschrijven.
ændringer
“ændringer” betekent hier “veranderingen” of “aanpassingen”, in “lave små ændringer”. Het verwijst naar kleine wijzigingen in de manier waarop de plant wordt verzorgd. Je gebruikt de combinatie “lave ændringer” wanneer je een plan, aanpak of verzorging bijstelt.