Het appartement controleren voor een lange reis | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vi er væk i flere dage, så lad os lige tjekke lejligheden en ekstra gang.

   We zijn meerdere dagen weg, dus laten we het appartement nog eens goed controleren.

   Vi er

   wij zijn

   væk

   weg

   flere

   meerdere

   dage

   dagen

   lad os

   laten we

   lige

   even

   tjekke

   controleren

   lejligheden

   het appartement

   ekstra

   extra

   gang

   keer

   Uitgebreide uitleg

   Vi er vormt hier het onderwerp en de tegenwoordige vorm van være (‘zijn’). er verandert in het Deens niet naar persoon of meervoud: jeg er = ik ben, vi er = wij zijn. In deze zin verwijst vi, zoals ook uit de vertaling blijkt, naar de spreker en minstens één andere deelnemer. væk betekent hier ‘weg’ of ‘afwezig’, dus niet op de plaats waarover daarna wordt gesproken. Voorbeeld: De er væk i weekenden. — Zij zijn in het weekend weg. flere staat vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord dage en betekent hier ‘meerdere’. Het hoort bij de reeks mange — veel, flere — meer/meerdere, flest — de meeste. flere geeft geen exact aantal aan. dage is het meervoud van dag — dag. Het paar flere dage betekent dus ‘meerdere dagen’. Voorbeeld: Vi bliver der i tre dage. — Wij blijven daar drie dagen. lad os is een vaste aansporingsconstructie: letterlijk een gebiedende vorm van lade (‘laten’) met het voornaamwoord os (‘ons’), samen ‘laten we’. Daarna volgt gewoonlijk een infinitief: Lad os gå. — Laten we gaan. De constructie drukt hier een voorstel aan dezelfde groep uit. lige betekent in deze context ongeveer ‘even’ of ‘gewoon even’. Het verzacht de aansporing en maakt het voorgestelde controleren licht of kort van toon; het betekent hier niet ‘recht’. tjekke is de infinitief ‘controleren’ of ‘checken’. Na lad os blijft het werkwoord in deze vorm staan. Voorbeeld: Lad os tjekke vinduet. — Laten we het raam controleren. lejligheden betekent ‘het appartement’. De basisvorm is lejlighed; de uitgang -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: lejlighed — een appartement, lejligheden — het appartement. Het is het object van tjekke. ekstra betekent ‘extra’ en beschrijft hier gang: er wordt een bijkomende controle bedoeld. Het woord verandert in deze positie niet van vorm. Voorbeeld: Vi tager en ekstra pause. — Wij nemen een extra pauze. gang betekent hier een keer of gelegenheid. In de vaste combinatie en ekstra gang betekent het ‘nog een keer’ en maakt het duidelijk dat de controle wordt herhaald. Het is niet hetzelfde als gang in de betekenis ‘loop’ of ‘gangpad’. Samen bouwen de delen de betekenis op: Vi er væk i flere dage = ‘Wij zijn meerdere dagen weg’. Så betekent ‘dus’, en verbindt de situatie met het voorstel. Lad os lige tjekke lejligheden en ekstra gang = ‘laten we het appartement nog eens even controleren’. De volledige zin betekent: ‘Wij zijn meerdere dagen weg, dus laten we het appartement nog eens goed controleren.’ De volgende context past bij die algemene controle, maar specificeert alleen enkele andere handelingen; de zin zelf zegt niet welke onderdelen precies gecontroleerd worden.

2. Jeg har taget de små apparater ud af stikkontakterne og slukket for komfuret.

   Ik heb de kleine apparaten uit het stopcontact gehaald en het fornuis uitgezet.

   Jeg har

   ik heb

   taget

   genomen

   små

   kleine

   apparater

   apparaten

   ud af

   uit ... halen

   stikkontakterne

   de stopcontacten

   slukket for

   uitgezet

   komfuret

   het fornuis

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har combineert het onderwerp Jeg (“ik”) met har, de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Samen met een voltooid deelwoord vormt dit hier de voltooide tijd: Jeg har ... = “ik heb ...”. Het is niet Jeg dat de tijd markeert; har is het hulpwerkwoord. taget is het onregelmatige voltooid deelwoord van tage (“nemen”, in deze context “halen”). De reeks is tage – tog – taget: infinitief, verleden tijd en voltooid deelwoord. In har taget ... ud af betekent het “eruit gehaald”. Een bruikbaar voorbeeld is: Hun har taget bogen ud af tasken. = “Zij heeft het boek uit de tas gehaald.” små betekent hier “kleine” en beschrijft apparater. Het is de meervoudsvorm van lille (“klein”); de vergrotende trap is mindre (“kleiner”) en de overtreffende trap mindst (“kleinst”). In deze meervoudige nominale groep staat små; de vorm hoort bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij apparater. apparater is het meervoud van apparat (“apparaat”). Het staat hier na de små in de betekenis “de kleine apparaten”. Het meervoud is niet gevormd met een apart zichtbaar lidwoord op het zelfstandig naamwoord zelf; de en de volledige woordgroep geven hier de bepaalde betekenis. ud af betekent “uit ... vandaan”. Met een werkwoord van verplaatsing vormt het de constructie tage noget ud af noget: “iets uit iets halen”. In deze zin is taget ... ud af gesplitst doordat het voorwerp tussen de werkwoordsvorm en de voorzetselgroep staat. ud af op zichzelf bevat dus niet de naam van wat eruit gehaald wordt of waaruit het gehaald wordt. stikkontakterne is de bepaalde meervoudsvorm van stikkontakt (“stopcontact”): stikkontakt – stikkontakter – stikkontakterne (enkelvoud onbepaald, meervoud onbepaald, meervoud bepaald). Hier betekent het “de stopcontacten”, als datgene waaruit de apparaten zijn gehaald. slukket for gebruikt het voltooid deelwoord slukket van slukke (“uitdoen”, “uitschakelen”) met for wanneer iets wordt uitgeschakeld. De constructie slukke for noget betekent “iets uitzetten”. Een voorbeeld is: Han slukker for lyset. = “Hij doet het licht uit.” slukket deelt hier het hulpwerkwoord har met taget; daarom staat er niet opnieuw har. komfuret is de bepaalde enkelvoudsvorm van komfur (“fornuis”): komfur – komfuret (“een fornuis” – “het fornuis”). Het is het object na slukket for, dus datgene wat is uitgezet. De zin bouwt eerst Jeg har taget de små apparater ud af stikkontakterne op: “Ik heb de kleine apparaten uit de stopcontacten gehaald.” Daarna voegt og slukket for komfuret een tweede handeling toe: “en het fornuis uitgezet.” Het gedeelde har maakt de volledige betekenis: “Ik heb de kleine apparaten uit de stopcontacten gehaald en het fornuis uitgezet.”

3. Er altandøren og vinduerne i soveværelset låst?

   Zitten de balkondeur en de ramen van de slaapkamer goed op slot?

   Er

   is/are

   altandøren

   the balcony door

   og

   and

   vinduerne

   the windows

   i

   in

   soveværelset

   the bedroom

   låst

   locked

   Uitgebreide uitleg

   Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er ...? komt overeen met een mededeling als Altandøren ... er .... Het onderwerp is hier meervoudig samengesteld, maar er verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Er vinduerne åbne? — “Zijn de ramen open?” altandøren betekent hier “de balkondeur”. Het is een samenstelling van altan (“balkon”) en dør (“deur”). De uitgang -en maakt het enkelvoud bepaald: en dør — “een deur”, døren — “de deur”. In de zin verwijst dit volgens de vaste vertaling naar de balkondeur. og betekent “en” en verbindt hier de balkondeur met de ramen. Het verandert zelf niet naar getal of persoon. vinduerne betekent “de ramen”. Het is het bepaalde meervoud van vindue (“raam”): et vindue — “een raam”, vinduer — “ramen”, vinduerne — “de ramen”. De vorm -ne markeert hier het bepaalde meervoud. i betekent “in” en leidt de plaatsbepaling in. Het verbindt vinduerne met hun locatie in soveværelset. soveværelset betekent “de slaapkamer”. Het is het bepaalde enkelvoud van soveværelse (“slaapkamer”): et soveværelse — “een slaapkamer”, soveværelset — “de slaapkamer”. De uitgang -et markeert hier het bepaalde enkelvoud. låst betekent hier “op slot” of “vergrendeld”. Het hangt samen met låse (“op slot doen/vergrendelen”) en beschrijft de toestand van zowel de balkondeur als de ramen. In er låst vormt het met er een uitdrukking voor een bestaande toestand, niet voor de handeling van het op slot doen. Voorbeeld: Døren er låst. — “De deur zit op slot.” De attributieve vorm vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord kan låste zijn, zoals in låste vinduer — “ramen die op slot zitten”. De volledige structuur is Er + altandøren og vinduerne i soveværelset + låst?: “Zitten de balkondeur en de ramen van de slaapkamer goed op slot?” De vraag gaat dus naar de toestand van twee gecoördineerde onderdelen: de balkondeur en de ramen die zich in de slaapkamer bevinden.

4. Altandøren er låst, og jeg tjekker soveværelsesvinduerne nu.

   De balkondeur zit op slot en ik ga nu de ramen van de slaapkamer controleren.

   Altandøren

   balkondeur

   låst

   op slot

   jeg

   ik

   tjekker

   controleer

   soveværelsesvinduerne

   slaapkamerramen

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Altandøren betekent hier ‘de balkondeur’. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: altan = balkon en dør = deur. De uitgang -en maakt dør bepaald; bij een samengesteld woord staat die bepaling aan het einde van het hele woord. Vergelijk als leerpatroon: dør = deur, døren = de deur. låst betekent hier ‘op slot’. Het is de vorm van låse (‘op slot doen’/‘vergrendelen’) die een toestand beschrijft: de deur bevindt zich in de toestand ‘op slot’. Een bruikbaar onderscheid is låse voor de handeling en låst voor het resultaat of de toestand. Voorbeeld: Døren er låst. — ‘De deur zit op slot.’ jeg is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: ‘ik’. Het verwijst naar de spreker; de vorm verandert niet naar geslacht. tjekker betekent hier ‘controleer’ of ‘ga controleren’. Het is de tegenwoordige tijd van tjekke: jeg tjekker = ‘ik controleer’. Dezelfde vorm kan in context ook een handeling weergeven die nu aan de gang is of die de spreker nu gaat uitvoeren; hier ondersteunt nu de onmiddellijke uitvoering. Voorbeeld: Jeg tjekker døren. — ‘Ik controleer de deur.’ soveværelsesvinduerne betekent ‘de ramen van de slaapkamer’. Het is een samengesteld woord: soveværelse = slaapkamer en vinduer = ramen; -ne maakt het meervoud bepaald, dus ‘de ramen’. Het bezitsverband zit hier in de samenstelling, niet in een los woord voor ‘van’. Vergelijk: et vindue = een raam, vinduerne = de ramen. nu betekent ‘nu’ en plaatst de controle in het huidige moment. Het bepaalt niet wie controleert of wat er gecontroleerd wordt; die informatie komt uit jeg tjekker en soveværelsesvinduerne. Samen bestaat de zin uit twee delen: Altandøren er låst zegt dat de balkondeur op slot is, en jeg tjekker soveværelsesvinduerne nu zegt dat de spreker nu de ramen van de slaapkamer controleert of daaraan begint. og verbindt de twee mededelingen. De volledige betekenis is: ‘De balkondeur zit op slot en ik ga nu de ramen van de slaapkamer controleren.’

5. Skal vi skrue ned for termostaten, mens vi er væk?

   Zullen we de thermostaat lager zetten zolang we weg zijn?

   Skal vi

   zullen we

   skrue ned

   lager zetten; verminderen

   termostaten

   thermostaat

   mens

   zolang; terwijl

   er væk

   weg zijn

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi is een vaste vraagopening: skal is de tegenwoordige tijd van skulle en drukt hier een voorstel uit, niet een verplichting. vi is het onderwerp “wij”. In het Deens staat na skal het werkwoord in de infinitief zonder at: Skal vi gå? betekent “Zullen we gaan?” skrue ned betekent hier “lager zetten” of “verminderen”. Het is een herbruikbare combinatie: skrue ned for + iets. Het partikel ned maakt duidelijk dat een instelling of niveau omlaag gaat. Voorbeeld: Skru ned for varmen. — “Zet de verwarming lager.” termostaten is de bepaalde enkelvoudsvorm van termostat: en termostat = “een thermostaat”, termostaten = “de thermostaat”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; hij markeert niet op zichzelf een meervoud. mens leidt een bijzin in en betekent hier “zolang” of “terwijl”. Het verbindt de handeling met de periode waarin de bijzin geldt. Voorbeeld: Jeg læser, mens du laver mad. — “Ik lees terwijl jij kookt.” er væk betekent “weg zijn”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); væk is hier een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Vi er væk i weekenden. — “Wij zijn in het weekend weg.” Samen vormen mens vi er væk de tijdsomstandigheid “zolang we weg zijn”. De vraag stelt voor om skrue ned for termostaten, dus de thermostaat lager te zetten, en Skal vi maakt daar het voorstel “Zullen we …?” van. De volledige betekenis is daarom: “Zullen we de thermostaat lager zetten zolang we weg zijn?”

6. Sæt den lavere, men ikke så lavt, at lejligheden bliver for kold.

   Zet hem lager, maar niet zo laag dat het appartement te koud wordt.

   Sæt

   zet

   den

   hem

   lavere

   lager

   men ikke

   maar niet

   så lavt

   zo laag

   lejligheden

   het appartement

   bliver

   wordt

   for kold

   te koud

   Uitgebreide uitleg

   Sæt is de gebiedende wijs van sætte (“zetten”). De vorm geeft een opdracht en heeft geen zichtbaar onderwerp; het bedoelde onderwerp is “jij”. Voorbeeld: Sæt koppen på bordet. — “Zet de kop op tafel.” den is hier een enkelvoudig objectpronomen voor een bepaald gemeenschappelijk-geslachtswoord. In de gegeven context verwijst het naar de thermostaat. Het staat als lijdend voorwerp bij sæt; het is dus niet het onderwerp van de zin. lavere is de vergrotende trap van lav (“laag”): lav → lavere (“lager”) → lavest (“het laagst”). Hier beschrijft het de gewenste lagere instelling ten opzichte van de huidige instelling. De vergelijking zit dus in lavere, niet in den. men ikke betekent “maar niet” en begrenst de voorafgaande opdracht: de instelling moet lager, maar er is een grens aan hoe laag. så lavt betekent “zo laag”. lavt is hier de bijwoordelijke vorm die de mate of instelling van de handeling beschrijft. De combinatie så ... at leidt daarna een gevolg- of grensconstructie in: “zo ... dat ...”. lejligheden betekent “het appartement”. Het is de bepaalde vorm van lejlighed (“appartement”): lejlighed → lejligheden. Het zelfstandig naamwoord is het onderwerp van het volgende deel. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden” of “blijven worden”, afhankelijk van de context). Hier geeft het een verandering van toestand aan: het appartement wordt koud. Voorbeeld: Vandet bliver varmt. — “Het water wordt warm.” for kold betekent “te koud”. kold is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; for betekent hier “te”, dus boven een gewenste of aanvaardbare grens. kold heeft in deze vorm betrekking op lejligheden, een woord van gemeenschappelijk geslacht. Voorbeeld: Suppen er for kold. — “De soep is te koud.” Samen vormt Sæt den lavere de opdracht om de thermostaat op een lagere stand te zetten. men ikke så lavt trekt daar een grens aan, en at lejligheden bliver for kold noemt het ongewenste gevolg. De volledige betekenis is daarom: zet de thermostaat lager, maar niet zó laag dat het appartement te koud wordt. De voorafgaande vraag over het lager zetten van de thermostaat ondersteunt deze lezing van den.

7. Jeg har også bedt vores nabo om at tage imod eventuelle pakker.

   Ik heb onze buur ook gevraagd om eventuele pakjes aan te nemen.

   Jeg har

   ik heb

   også

   ook

   bedt

   gevraagd

   vores

   onze

   nabo

   buur

   om at

   om te

   tage imod

   aannemen

   eventuelle

   eventuele

   pakker

   pakjes

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har betekent hier niet “ik bezit”, maar vormt samen met bedt de voltooide tijd: har + voltooid deelwoord. jeg is de eerste persoon enkelvoud; har is de tegenwoordige vorm van have en verandert hier niet mee met het onderwerp. Voorbeeld: Jeg har spist. — “Ik heb gegeten.” også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan andere handelingen. De plaats ervan na Jeg har is in deze zin natuurlijk: Jeg har også læst. — “Ik heb ook gelezen.” bedt is het voltooid deelwoord van bede (“vragen”). De keten is bede — bad — bedt: infinitief, verleden tijd en voltooid deelwoord. In de vaste zin staat bedt met har voor “heb gevraagd”. Het patroon bede nogen om at ... betekent “iemand vragen om ...”. vores betekent “onze” en geeft aan dat de bedoelde persoon of zaak bij “ons” hoort. Deze bezittelijke vorm blijft in het Deens hetzelfde voor enkelvoud en meervoud en voor de grammaticale geslachten; het daaropvolgende zelfstandig naamwoord bepaalt zijn eigen vorm. Voorbeeld: vores ven — “onze vriend” en vores venner — “onze vrienden”. nabo betekent “buur” of “buurman/-vrouw”. Het is hier enkelvoud; het meervoud is naboer. Samen met vores gaat het om één buur, maar de zin zegt niet meer over die persoon dan de vertaling ondersteunt. om at leidt hier het gevraagde vervolg in: bede nogen om at + infinitief. Na at staat dus de infinitief tage, niet een vervoegde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Jeg bad hende om at vente. — “Ik vroeg haar om te wachten.” tage imod is een vaste combinatie met de betekenis “aannemen” of “in ontvangst nemen”. tage is de infinitief; in de tegenwoordige tijd wordt dat tager imod. Het voorzetselachtige deel imod hoort bij deze combinatie en maakt de betekenis specifieker dan alleen tage (“nemen”). Voorbeeld: Han tager imod pakken. — “Hij neemt het pakket aan.” eventuelle betekent hier “eventuele” of “als die er zijn”. Het bijvoeglijk naamwoord is de meervoudsvorm van eventuel; de uitgang -e past hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord pakker. Het drukt geen zekerheid uit dat er pakketten zullen zijn. pakker betekent “pakjes” of “pakketten”. Het is het meervoud van pakke; en pakke is “een pakje/pakket”. In eventuelle pakker beschrijft eventuelle dit meervoud. Samen ontstaat het patroon Jeg har også bedt vores nabo om at tage imod eventuelle pakker.: de spreker heeft bovendien aan onze buur gevraagd om eventuele pakketten in ontvangst te nemen. De voltooide tijd wordt gevormd door har bedt, terwijl om at tage imod uitlegt wat de buur gevraagd is te doen.

8. Det får lejligheden til at se beboet ud, mens vi er væk.

   Daardoor lijkt het appartement bewoond terwijl we weg zijn.

   Det

   dat; het

   får … til at

   ervoor zorgen dat

   lejligheden

   het appartement

   se … ud

   eruitzien

   beboet

   bewoond

   mens

   terwijl

   vi

   wij

   er væk

   weg zijn

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat/het” en staat als onderwerp van de hoofdzin. In combinatie met får draagt het de in de vertaling bedoelde oorzaak over: “daardoor”. De precieze referentie wordt niet als zelfstandig naamwoord benoemd, maar de voorafgaande handeling of situatie is de ondersteunde context. får ... til at is een causatieve constructie: iets zorgt ervoor dat iemand of iets een toestand krijgt of een handeling verricht. Får is hier de tegenwoordige tijd van få (“krijgen”, maar in deze constructie “ervoor zorgen”). Het patroon is få + iets/iemand + til at + infinitief. Voorbeeld: Det får ham til at smile. — “Daardoor gaat hij glimlachen.” Lejligheden betekent hier “het appartement”. De basisvorm is lejlighed; lejligheden is de bepaalde enkelvoudsvorm met het achtervoegsel -en. Het woord is een zelfstandig naamwoord en vormt hier het voorwerp van de causatieve constructie. se ... ud is een vaste, gesplitste constructie met de betekenis “eruitzien” of “lijken”. Se staat hier als infinitief na til at; ud is het partikel dat de constructie voltooit. De vormen van het werkwoord zijn onder andere se (infinitief), ser (tegenwoordige tijd) en så (verleden tijd). Voorbeeld: Huset ser gammelt ud. — “Het huis ziet er oud uit.” Beboet betekent hier “bewoond”. Het beschrijft de toestand waarin het appartement lijkt te verkeren. Het is de vorm die bij se ... ud als beschrijving van het appartement staat; het is niet het werkwoord bo zelf. In een andere zin kan beboet ook als deel van een voltooide werkwoordsvorm voorkomen, maar hier functioneert het als toestandsbeschrijving. Mens leidt een bijzin in en betekent hier “terwijl”. Het verbindt de beschreven indruk met een gelijktijdige situatie. Het patroon is mens + zin, bijvoorbeeld: Hun læser, mens jeg laver mad. — “Zij leest terwijl ik kook.” Vi betekent “wij” en is het onderwerp van de bijzin. De vorm verandert niet naar geslacht; het is de meervoudsvorm voor de spreker samen met minstens één andere persoon. De daaropvolgende werkwoordsvorm hoort bij dit onderwerp. Er væk betekent “weg zijn” of “afwezig zijn”. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); væk beschrijft de toestand van afwezig of vertrokken zijn. Het patroon være væk is dus letterlijk een toestand met “zijn” plus “weg”. Voorbeeld: Vi er væk i weekenden. — “Wij zijn in het weekend weg.” Samen betekent Det får lejligheden til at se beboet ud: “Daardoor lijkt het appartement bewoond.” De bijzin mens vi er væk voegt de gelijktijdige omstandigheid toe: “terwijl we weg zijn”. De volledige betekenis is daarom: “Daardoor lijkt het appartement bewoond terwijl we weg zijn.”

9. Nu føler jeg mig mere rolig ved at tage af sted.

   Nu voel ik me rustiger over ons vertrek.

   Nu

   nu

   føler jeg mig

   ik voel me

   mere rolig

   rustiger

   ved at

   bij het / door te

   tage af sted

   vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   Nu betekent hier “nu” en plaatst de uitspraak in het huidige moment. Het kan ook aan het begin van andere zinnen staan: Nu er det klart = “Nu is het duidelijk.” føler jeg mig komt van at føle (“voelen”). føler is de tegenwoordige tijd; jeg betekent “ik”, en mig is hier het reflexieve voornaamwoord dat naar hetzelfde onderwerp verwijst: “ik voel me”. Omdat Nu vooraan staat, staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp. Zonder zo’n vooropgeplaatst element krijg je bijvoorbeeld Jeg føler mig godt tilpas = “Ik voel me goed op mijn gemak.” mere rolig betekent hier “rustiger” of “meer kalm”. rolig is het bijvoeglijk naamwoord “kalm/rustig”; mere rolig is een vergelijkende vorm met mere (“meer”). roligere is ook een mogelijke vergelijkende vorm van rolig. Het is rolig dat de eigenschap benoemt, niet een naastgelegen zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg er mere rolig nu = “Ik ben nu rustiger.” ved at leidt hier een activiteit in met at plus een infinitief. Het geheel kan bijvoorbeeld “bij het …” of “door te …” betekenen. Het koppelt een handeling aan de situatie of aanleiding die wordt beschreven. Voorbeeld: Man kan lære meget ved at øve sig = “Je kunt veel leren door te oefenen.” tage af sted is een vaste uitdrukking voor “vertrekken” of “weggaan”. Het werkwoord is at tage (“nemen”), maar in deze uitdrukking betekent het niet letterlijk “nemen”; af sted draagt bij aan de betekenis van vertrek. Na at staat hier de infinitief tage. Voorbeeld: Vi tager af sted tidligt = “We vertrekken vroeg.” Samen betekent Nu føler jeg mig mere rolig ved at tage af sted: “Nu voel ik me rustiger over ons vertrek.” Nu geeft het huidige moment aan; føler jeg mig beschrijft de ervaring van de spreker; mere rolig vergelijkt die gemoedstoestand met een eerdere, minder rustige toestand; en ved at tage af sted verbindt die toestand met het vertrekken.

10. Denne tjekliste tog lidt tid, men det var det værd.

    Deze checklist kostte wat tijd, maar het was de moeite waard.

    Denne

    deze

    tjekliste

    checklist

    tog

    kostte (tijd)

    lidt tid

    wat tijd

    det var det værd

    het was de moeite waard

    Uitgebreide uitleg

    Denne is de enkelvoudige vorm van het aanwijzende woord voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. In deze zin wijst het naar tjekliste: denne tjekliste = “deze checklist”. Vergelijk dette bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en disse in het meervoud. De vorm denne zelf drukt hier geen meervoud uit. tjekliste betekent hier “checklist”. Het is een zelfstandig naamwoord; samen met denne vormt het de nominale groep denne tjekliste. tog is de verleden tijd van tage (“nemen”). In combinatie met tijd, zoals in tog lidt tid, betekent het niet letterlijk “nam”, maar “kostte” of “nam tijd”: de checklist vergde enige tijd. Een bruikbaar patroon is noget tog tid = “iets kostte tijd”. lidt tid betekent “wat tijd” of “een beetje tijd”. lidt is hier een hoeveelheidsaanduiding bij tid; het zegt niet precies hoeveel. De groep staat als geheel bij tog en benoemt de hoeveelheid tijd die nodig was. det var det værd is een vaste constructie met de betekenis “het was de moeite waard”. var is de verleden tijd van være (“zijn”), en værd betekent “de moeite waard” of “waardevol” in deze constructie. Het eerste det is het grammaticale “het” van de beoordeling; samen verwijst de constructie naar wat eerder genoemd is. Het tweede det maakt deel uit van de vaste uitdrukking en moet niet afzonderlijk als een nieuw concreet voorwerp worden geïnterpreteerd. De volledige zin bestaat uit Denne tjekliste tog lidt tid (“Deze checklist kostte wat tijd”), gevolgd door men (“maar”) en det var det værd (“het was de moeite waard”). Zo contrasteert de zin de geïnvesteerde tijd met de positieve beoordeling daarvan: ondanks de tijd die de checklist kostte, was die inspanning de moeite waard.