Een activiteit kiezen bij veranderlijk weer | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vejret kan ændre sig, så det er svært at vælge en aktivitet.

   Het weer kan veranderen, dus het is lastig om een activiteit te kiezen.

   Vejret

   het weer

   kan

   kan

   ændre sig

   veranderen

   så

   dus

   det er

   het is

   svært

   lastig

   at vælge

   kiezen

   aktivitet

   activiteit

   Uitgebreide uitleg

   Vejret betekent hier “het weer”. Het is de bepaalde vorm van vejr (“weer”): vejr → vejret. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid; het woord verwijst in deze zin naar het weer als onderwerp van de uitspraak. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). De vorm kan blijft bij verschillende personen hetzelfde. Na een modaal werkwoord staat in het Deens een infinitief zonder at, zoals in kan ændre sig. ændre sig betekent “veranderen”. Het werkwoord is ændre; sig is het wederkerende voornaamwoord. Samen geeft de constructie aan dat iets van toestand verandert. In de tegenwoordige tijd staat bijvoorbeeld vejret ændrer sig (“het weer verandert”); na kan blijft het werkwoord infinitief: kan ændre sig. så verbindt twee delen met een gevolgrelatie: “dus” of “daarom”. Het tweede deel volgt als gevolgtrekking uit het eerste deel. det er hoort hier bij een onpersoonlijke constructie. det is in deze constructie een grammaticaal onderwerp en verwijst niet noodzakelijk naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord; er is de vorm van være (“zijn”) voor deze tegenwoordige-tijdconstructie. Het patroon det er + bijvoeglijk naamwoord + at ... komt overeen met “het is ... om ...”. svært betekent hier “lastig” of “moeilijk”. De vorm is de onzijdige enkelvoudsvorm van svær (“moeilijk”): svær → svært; svære wordt gebruikt bij meervoud of bepaalde vormen. In det er svært past de onzijdige vorm bij het onpersoonlijke det. at vælge betekent “kiezen”. vælge is de infinitief van het werkwoord; at markeert hier de infinitief. Na svært benoemt at vælge wat lastig is: “moeilijk om te kiezen”. Een voorbeeld is Det er let at vælge — “Het is gemakkelijk om te kiezen.” aktivitet betekent “activiteit”. Het is een telbaar zelfstandig naamwoord van het en-type: en aktivitet; de bepaalde vorm is aktiviteten. In en aktivitet is en het onbepaalde lidwoord; het stelt op zichzelf geen specifiek aantal vast buiten de enkelvoudige vorm van het zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen: Vejret kan ændre sig (“Het weer kan veranderen”) en så det er svært at vælge en aktivitet (“dus het is lastig om een activiteit te kiezen”). De volledige zin zegt dat de mogelijkheid van veranderend weer het moeilijk maakt om een activiteit te kiezen.

2. Vælg noget, der også fungerer indendørs, hvis det regner.

   Kies iets dat ook binnen kan als het regent.

   Vælg

   kies

   noget

   iets

   også

   ook

   fungerer

   werkt

   indendørs

   binnen

   hvis det regner

   als het regent

   Uitgebreide uitleg

   Vælg is de gebiedende wijs van vælge (“kiezen”). De vorm geeft een rechtstreeks advies of verzoek aan de aangesprokene; het onderwerp “jij” staat er niet bij. Bijvoorbeeld: Vælg en aktivitet. — “Kies een activiteit.” noget betekent hier “iets”: een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader genoemd ding of een niet nader genoemde keuze. Het verschilt van nogen, dat naar een persoon verwijst. Voorbeeld: Jeg vælger noget enkelt. — “Ik kies iets eenvoudigs.” også betekent “ook” en voegt deze mogelijkheid toe aan andere mogelijkheden die al in beeld zijn. Het verandert niet wie de handeling uitvoert; het zegt dat de gekozen optie naast andere opties eveneens geschikt is. fungerer is de tegenwoordige tijd van fungere (“functioneren, werken”). Het onderwerp is hier noget; de vorm blijft in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij enkelvoud en meervoud. In deze context betekent fungerer dat iets praktisch geschikt is. Voorbeeld: Planen fungerer godt. — “Het plan werkt goed.” indendørs betekent “binnen” of “binnenshuis”. Het is een bijwoord dat aangeeft waar de activiteit of optie geschikt is; het is geen zelfstandig naamwoord voor een specifieke binnenruimte. Het tegengestelde woord is udendørs (“buiten, buitenshuis”), zoals in en udendørs aktivitet — “een buitenactiviteit”. hvis det regner is een voorwaardelijke bijzin: “als het regent”. hvis leidt de voorwaarde in. det is hier het onpersoonlijke onderwerp dat in het Deens bij weersomstandigheden wordt gebruikt; het verwijst niet naar een eerder genoemd concreet ding. regner is de tegenwoordige tijd van regne (“regenen”). Voorbeeld: Vi bliver inde, hvis det regner. — “We blijven binnen als het regent.” Samen is de structuur: Vælg noget, der også fungerer indendørs, hvis det regner. De gebiedende wijs vraagt de luisteraar iets te kiezen. der også fungerer indendørs beschrijft dat die keuze eveneens binnen geschikt is, en hvis det regner voegt de voorwaarde toe: dat geldt wanneer het regent. De volledige betekenis is daarom: “Kies iets dat ook binnen kan als het regent.”

3. Det udendørs marked lyder sjovt, men regnen kan gøre det ubehageligt.

   De buitenmarkt klinkt leuk, maar door regen kan het er onaangenaam worden.

   udendørs

   buiten-, in de openlucht

   marked

   markt

   lyder

   klinkt

   sjovt

   leuk

   regnen

   de regen

   kan

   kan

   gøre

   maken; doen

   ubehageligt

   onaangenaam

   Uitgebreide uitleg

   udendørs beschrijft hier het soort markt: een markt in de openlucht. Dit woord is onveranderlijk en staat vóór marked: samen vormen ze met det de woordgroep det udendørs marked, “de buitenmarkt”. marked betekent “markt”. Het is hier een enkelvoudig, onzijdig zelfstandig naamwoord in de onbepaalde vorm. In det udendørs marked staat de bepaaldheid niet als achtervoegsel aan marked; det is hier het vrijstaande bepaalde lidwoord vóór het bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord. Zonder die bepaalde woordgroep krijg je bijvoorbeeld et marked, “een markt”. lyder komt van lyde, “klinken”. lyder is de tegenwoordige tijd: “klinkt”. Het kan ook een indruk of beoordeling inleiden, bijvoorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” sjovt betekent hier “leuk” of “plezierig”. De basisvorm is sjov; sjovt is de onzijdige vorm die bij het onzijdige marked past. Vergelijk: En sjov film — “een leuke film”, maar Et sjovt spil — “een leuk spel”. Samen betekenen det udendørs marked lyder sjovt: “de buitenmarkt klinkt leuk”. In deze woordgroep is det het Deense vrijstaande bepaalde lidwoord; het is niet het Nederlandse onzijdige lidwoord en verwijst hier niet zelfstandig als voornaamwoord naar de markt. regnen betekent “de regen”. De basisvorm is regn; regnen is de bepaalde enkelvoudsvorm met het achtergevoegde bepaalde element -en: “de regen”. kan betekent hier “kan” en is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: kan gøre, “kan maken”. Hier drukt kan een mogelijkheid uit, geen zekerheid. gøre betekent “maken” of “doen”. In kan gøre is het de infinitief die na kan staat. In gøre det ubehageligt maakt het werkwoord duidelijk dat iets een situatie onaangenaam kan maken. ubehageligt betekent “onaangenaam”. De basisvorm is ubehagelig; ubehageligt is de onzijdige vorm. In gøre det ubehageligt staat het bijvoeglijk naamwoord bij het onzijdige det. De combinatie betekent hier dat de regen het daar of in die situatie onaangenaam kan maken. De tweede hoofdzin begint met men, “maar”, gevolgd door regnen kan gøre det ubehageligt: “de regen kan het onaangenaam maken”. De volledige betekenis is: “De buitenmarkt klinkt leuk, maar door regen kan het er onaangenaam worden.”

4. Et museum ville være nemmere, hvis vejret bliver dårligt.

   Een museum zou makkelijker zijn als het weer slecht wordt.

   museum

   museum

   ville

   zou

   være

   zijn

   nemmere

   makkelijker

   hvis

   als

   vejret

   het weer

   bliver

   wordt

   dårligt

   slecht

   Uitgebreide uitleg

   museum betekent hier “museum”. Het is een zelfstandig naamwoord; in Et museum staat het met het onbepaalde lidwoord et, omdat museum een onzijdig woord is. Voorbeeld: Et museum er åbent. — “Een museum is open.” ville is de vorm van vil in deze constructie en drukt hier een hypothetische mogelijkheid uit: “zou”. Het wordt gevolgd door de infinitief være. Het is dus niet het zelfstandige werkwoord “willen” in deze zin. være is de infinitief “zijn”. Na ville blijft het werkwoord in de infinitief: ville være — “zou zijn”. nemmere betekent hier “makkelijker”. Dit is de vergrotende trap van nem — “makkelijk”. De basis- en vergelijkingsreeks is nem → nemmere; de overtreffende trap is nemmest — “het makkelijkst”. Voorbeeld: Det er nemmere nu. — “Het is nu makkelijker.” hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het legt hier de voorwaarde vast waaronder de genoemde optie makkelijker zou zijn. vejret betekent “het weer”. Het is de bepaalde vorm van vejr: vejr — “weer”, vejret — “het weer”. De uitgang -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord; hij is niet op zichzelf een afzonderlijk woord. bliver is de tegenwoordige tijd van blive, “worden” of “blijven”. Hier betekent het “wordt” en beschrijft het een verandering naar een andere toestand. Voorbeeld: Vejret bliver koldt. — “Het weer wordt koud.” dårligt betekent hier “slecht”. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord dårlig, omdat het bij vejret hoort. De vorm verandert dus door de grammaticale eigenschappen van het beschreven woord, niet omdat dårligt zelf een zelfstandig naamwoord is. Een contrasterend voorbeeld is en dårlig dag — “een slechte dag”, tegenover et dårligt vejr — “slecht weer”. Samen vormen Et museum ville være nemmere en hvis vejret bliver dårligt de betekenis: “Een museum zou makkelijker zijn als het weer slecht wordt.” De hoofdzin geeft een hypothetische beoordeling; de bijzin met hvis noemt de voorwaarde daarvoor. ville + infinitief være geeft “zou zijn”, terwijl bliver dårligt de ontwikkeling naar slecht weer uitdrukt.

5. Det giver os fleksibilitet uden at aflyse dagen.

   Dat geeft ons flexibiliteit zonder dat we de dag afzeggen.

   giver

   geeft

   os

   ons

   fleksibilitet

   flexibiliteit

   uden at

   zonder te

   aflyse

   afzeggen

   dagen

   de dag

   Uitgebreide uitleg

   giver is de tegenwoordige tijd van give (“geven”). In deze zin betekent het “geeft”: Det giver ... = “Dat geeft ...”. De vorm giver hoort bij de tegenwoordige tijd; het zelfstandig naamwoord gave betekent daarentegen “cadeau” en is hier niet de werkwoordsvorm. os is de objectvorm van het eerste-persoonsmeervoudige voornaamwoord: “ons”. Het is dus degene die de flexibiliteit ontvangt: giver os = “geeft ons”. Vergelijk als onderwerp vi (“wij”) met os als object: Vi hjælper dem = “Wij helpen hen.” fleksibilitet is een zelfstandig naamwoord en betekent “flexibiliteit”. De uitgang en spelling maken het hier tot het Deense woord voor de mogelijkheid om soepel tussen opties te kiezen. give nogen fleksibilitet is een bruikbaar patroon: “iemand flexibiliteit geven”. uden at betekent “zonder te” en leidt hier een handeling met hetzelfde begrepen onderwerp in. Het patroon uden at + infinitief kan bijvoorbeeld zo worden gebruikt: Hun gik uden at sige noget = “Zij ging weg zonder iets te zeggen.” aflyse is de infinitief en betekent hier “afzeggen” of “annuleren”. Na uden at blijft het werkwoord in deze infinitiefvorm: uden at aflyse = “zonder af te zeggen”. De tegenwoordige tijd is aflyser: De aflyser mødet = “Zij zeggen de vergadering af.” dagen betekent “de dag”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van dag (“dag”): en dag = “een dag”, dagen = “de dag”. De vorm dagen verwijst hier naar de dag die in de situatie al als relevante dag is vastgesteld; het Deens markeert bepaaldheid hier aan het zelfstandig naamwoord zelf. Samen betekent Det giver os fleksibilitet “Dat geeft ons flexibiliteit”. uden at aflyse dagen voegt toe dat dit gebeurt zonder de dag af te zeggen. De volledige betekenis is daarom: “Dat geeft ons flexibiliteit zonder dat we de dag afzeggen.”

6. Fortæl alle, hvad planen er, og hvad vi kan gøre indenfor, før de tager af sted.

   Vertel iedereen wat het plan is en wat we binnen kunnen doen voordat ze vertrekken.

   Fortæl

   vertel

   alle

   iedereen

   hvad

   wat

   planen

   het plan

   er

   is

   vi

   wij

   kan

   kunnen

   gøre

   doen

   indenfor

   binnen

   før

   voordat

   de

   ze

   tager af sted

   vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   Fortæl is de gebiedende wijs van fortælle (“vertellen”): een bevel of verzoek aan één of meer aangesproken personen. Vergelijk: Fortæl mig det. = “Vertel het me.” alle betekent hier “iedereen”: de groep aan wie iets verteld moet worden. Het is geen vorm van het werkwoord fortælle, maar een zelfstandig gebruikt onbepaald voornaamwoord. hvad betekent “wat” en leidt hier een indirecte vraag in. In hvad planen er vraag je niet rechtstreeks Hvad er planen?, maar verwerk je die vraag als onderdeel van de zin: “wat het plan is”. planen is de bepaalde vorm van plan (“plan”): en plan = “een plan”, planen = “het plan”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In hvad planen er staat het onderwerp planen vóór het werkwoord, zoals gebruikelijk in deze indirecte vraagconstructie. vi betekent “wij/we” en is het onderwerp van het volgende werkwoord. De vorm verandert niet naar geslacht; het getal is meervoud. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: vi kan gøre = “we kunnen doen”. gøre betekent “doen” en is hier de infinitief na kan. De combinatie kan gøre betekent dus “kunnen doen”. Voorbeeld: Jeg kan gøre det. = “Ik kan het doen.” Na kan blijft deze infinitiefvorm staan. indenfor betekent in deze zin “binnen” of “binnenshuis”. Het bepaalt waar de handeling plaatsvindt: wat men binnen kan doen. De betekenis is hier ruimtelijk, niet “binnen een bepaalde tijd”. før betekent “voordat” en introduceert de tijdsbepaling før de tager af sted. Het vertrek vindt volgens deze constructie plaats nadat de opdracht om het te vertellen wordt uitgevoerd. de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord “ze/zij” en verwijst in deze zin naar de personen die vertrekken, zoals ook in de vaste vertaling “voordat ze vertrekken”. De vorm geeft de meervoudige grammaticale rol aan. tager af sted is een vaste werkwoordelijke combinatie met de betekenis “vertrekken” of “weggaan”. tager is de tegenwoordige vorm van tage (“nemen”), maar in deze combinatie moet je de betekenis niet letterlijk als “nemen” vertalen. Voorbeeld: Vi tager af sted nu. = “We vertrekken nu.” Samen betekent Fortæl alle “Vertel iedereen”. Daarna volgen twee dingen die verteld moeten worden: hvad planen er (“wat het plan is”) en hvad vi kan gøre indenfor (“wat we binnen kunnen doen”). De bijzin før de tager af sted begrenst het moment: dit moet verteld worden voordat zij vertrekken. De volledige betekenis is: “Vertel iedereen wat het plan is en wat we binnen kunnen doen voordat ze vertrekken.”

7. Jeg sender begge muligheder, før vi mødes.

   Ik stuur beide opties voordat we elkaar ontmoeten.

   Jeg

   ik

   sender

   stuur

   begge

   beide

   muligheder

   opties; mogelijkheden

   før

   voordat

   vi

   wij

   mødes

   elkaar ontmoeten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het verwijst naar de spreker; de vorm verandert niet naar geslacht. Vergelijk jeg met vi (“wij”) wanneer de spreker samen met anderen handelt. sender is de tegenwoordige tijd van sende (“sturen”). De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd; de vorm verandert niet voor persoon of enkelvoud/meervoud. Voorbeeld: Jeg sender en besked. — “Ik stuur een bericht.” begge betekent “beide” en verwijst naar precies twee zaken of personen. Het staat hier vóór muligheder en bepaalt dat het om twee opties gaat; het is niet zelf de vorm die het meervoud van het zelfstandig naamwoord draagt. muligheder is het meervoud van mulighed (“mogelijkheid”, hier: “optie”). Het onbepaalde meervoud heeft de vorm muligheder; het bepaalde meervoud is mulighederne (“de mogelijkheden”). Voorbeeld: Vi vurderer begge muligheder. — “Wij beoordelen beide opties.” før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin in. De combinatie før vi mødes geeft aan dat het sturen eerder plaatsvindt dan het ontmoeten. In før zelf zit geen tijdsvorm; de tijd blijkt uit de werkwoordsvormen in de twee delen. vi is het persoonlijke voornaamwoord van de eerste persoon meervoud: “wij”. In deze zin is vi het onderwerp van de bijzin. Het is de meervoudsvorm tegenover jeg (“ik”). mødes betekent hier “elkaar ontmoeten”. Het is de s-vorm van møde (“ontmoeten”) en drukt in deze context een wederzijdse handeling uit: de betrokkenen ontmoeten elkaar. De vorm kan met verschillende onderwerpen worden gebruikt; vi mødes betekent “wij ontmoeten elkaar”. Voorbeeld: De mødes efter arbejdet. — “Zij ontmoeten elkaar na het werk.” De hoofdzin Jeg sender begge muligheder betekent “Ik stuur beide opties”. Daarna specificeert de bijzin før vi mødes wanneer dat gebeurt: vóór het moment waarop wij elkaar ontmoeten. Samen betekent de volledige uiting: “Ik stuur beide opties voordat we elkaar ontmoeten.”

8. Folk håndterer ændringer bedre, når de kender alternativet i god tid.

   Mensen kunnen beter met veranderingen omgaan als ze het alternatief op tijd kennen.

   Folk

   mensen

   håndterer

   gaan om met; hanteren

   ændringer

   veranderingen

   bedre

   beter

   når

   wanneer; als

   de

   ze; zij

   kender

   kennen

   alternativet

   het alternatief

   i god tid

   op tijd; ruim van tevoren

   Uitgebreide uitleg

   Folk betekent hier “mensen”. De vorm kan in het Deens zonder zichtbare meervoudsuitgang worden gebruikt; het woord kan afhankelijk van de context ook een collectieve of enkelvoudige betekenis hebben. Hier ondersteunt de vertaling de meervoudige lezing “mensen”. Voorbeeld: Folk arbejder sammen. — “Mensen werken samen.” håndterer is de tegenwoordige tijd van håndtere: iets aanpakken, ermee omgaan of het beheren. De tegenwoordige vorm is in het Deens doorgaans gelijk voor verschillende personen en aantallen: jeg håndterer, de håndterer. Voorbeeld: Hun håndterer problemet roligt. — “Zij pakt het probleem rustig aan.” ændringer is het meervoud van ændring (“verandering”). Het is hier onbepaald meervoud: er wordt over veranderingen in het algemeen gesproken, niet over eerder vastgestelde specifieke veranderingen. Het bepaalde meervoud is ændringerne (“de veranderingen”). bedre is de vergrotende trap van god (“goed”): god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Hier vergelijkt bedre de manier waarop mensen met veranderingen omgaan met een minder goede manier. Voorbeeld: Det fungerer bedre nu. — “Het werkt nu beter.” når leidt hier de voorwaardelijke of tijdsbepalende bijzin in. In deze zin past zowel “als” als “wanneer”: de betere omgang wordt verbonden aan het kennen van het alternatief. Voorbeeld: Vi starter, når alle er klar. — “We beginnen wanneer iedereen klaar is.” de is hier het persoonlijke voornaamwoord van de derde persoon meervoud, “zij” of “ze”. In deze zin verwijst het, overeenkomstig de vertaling, naar de mensen uit Folk; het is het onderwerp van kender. Het Deense de kan ook als bepaald lidwoord voorkomen, maar daarvoor staat het vóór een zelfstandig naamwoord, zoals in de store ændringer (“de grote veranderingen”). kender is de tegenwoordige tijd van kende: iemand of iets kennen, ermee bekend zijn. De vorm kender is niet hetzelfde als ved, dat meestal “weten” betekent wanneer het om een feit of informatie gaat. Voorbeeld: Jeg kender byen. — “Ik ken de stad.” alternativet betekent “het alternatief”. De vorm is bepaald enkelvoud: het grondwoord is alternativ, en het bepaalde achtervoegsel maakt er alternativet van. Het onbepaalde enkelvoud is et alternativ (“een alternatief”); het meervoud is alternativer, en het bepaalde meervoud is alternativerne. i god tid is een vaste uitdrukking met de betekenis “op tijd” of “ruim van tevoren”. In deze zin gaat het erom dat het alternatief tijdig bekend is, niet om de letterlijke betekenis van afzonderlijke tijdseenheden. Voorbeeld: Giv mig besked i god tid. — “Laat het me ruim van tevoren weten.” Samen vormen de delen Folk håndterer ændringer bedre (“Mensen gaan beter om met veranderingen”) en når de kender alternativet i god tid (“als ze het alternatief op tijd kennen”). De hele zin betekent dus: “Mensen kunnen beter met veranderingen omgaan als ze het alternatief op tijd kennen.”