Een groepscadeau kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Alle har forskellige meninger om fællesgaven.

   Iedereen heeft een andere mening over het groepscadeau.

   Alle

   iedereen

   har

   heeft

   forskellige

   verschillende

   meninger

   meningen

   om

   over

   fællesgaven

   het groepscadeau

   Uitgebreide uitleg

   Alle betekent hier “iedereen”: het gaat om alle betrokken personen als groep en het staat als onderwerp. Het kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan. Een nuttig contrast is alle “allemaal” tegenover hver “elke” en alle als zelfstandig gebruikt “iedereen”; de precieze keuze hangt af van de constructie. har is de tegenwoordige tijd van have, “hebben”. In het Deens verandert deze vorm niet naar persoon of getal: jeg har, du har en de har gebruiken allemaal har. Voorbeeld: Alle har tid. — “Iedereen heeft tijd.” forskellige betekent hier “verschillende” en beschrijft meninger. Deze vorm hoort bij een meervoudige nominale groep. De nuttige tegenstelling is samme, “dezelfde”: forskellige meninger betekent dat de meningen niet gelijk zijn. meninger betekent “meningen”. Het is het meervoud van mening, “mening”. Hier is meninger het lijdend voorwerp bij har, niet het onderwerp. Voorbeeld: Jeg har en mening. — “Ik heb een mening.” om is hier het voorzetsel “over”. om fællesgaven geeft aan waar de meningen betrekking op hebben. fællesgaven betekent “het groepscadeau” of “het gezamenlijke cadeau”. Het is de bepaalde vorm van de samenstelling fællesgave: fælles betekent “gemeenschappelijk” en gave betekent “cadeau”. De bepaalde uitgang wordt aan de volledige samenstelling toegevoegd, zodat fællesgave “een gemeenschappelijk cadeau” is en fællesgaven “het gemeenschappelijke cadeau”. Samen betekent Alle har forskellige meninger om fællesgaven: “Iedereen heeft een andere mening over het groepscadeau.” Letterlijker staat er dat iedereen verschillende meningen over het groepscadeau heeft. Alle is het onderwerp, har betekent “heeft”, forskellige meninger is het lijdend voorwerp en om fællesgaven benoemt het onderwerp van die meningen.

2. Lad os finde en praktisk måde at beslutte det på.

   Laten we een praktische manier vinden om te beslissen.

   Lad os

   laten we

   finde

   vinden

   praktisk

   praktisch

   måde

   manier

   beslutte

   beslissen

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense uitnodigingsconstructie met de betekenis ‘laten we’. Lad is hier de gebiedende wijs van lade, samen met os (‘ons’); de constructie wordt gevolgd door een infinitief. Patroon: Lad os + infinitief. Voorbeeld: Lad os spise. — ‘Laten we eten.’ finde betekent hier ‘vinden’ en staat in de infinitief na Lad os. In deze constructie staat geen at voor de infinitief. Buiten deze constructie kan at finde wel ‘vinden’ betekenen. praktisk betekent ‘praktisch’ en beschrijft hier måde. In en praktisk måde staat het bijvoeglijk naamwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord met en; bij een onzijdig zelfstandig naamwoord verschijnt bijvoorbeeld praktisk ook zonder extra uitgang: et praktisk valg — ‘een praktische keuze’. De vorm praktisk verandert hier dus niet door het geslacht van het zelfstandig naamwoord. måde is een zelfstandig naamwoord met de betekenis ‘manier’ of ‘methode’. Het is een en-woord: en måde; het meervoud is måder. De woordgroep en praktisk måde betekent ‘een praktische manier’. Het onbepaalde lidwoord geeft hier geen specifiek aantal als leerpunt, maar introduceert een manier als mogelijkheid. at beslutte bevat at, de infinitiefmarkeerder, en beslutte, ‘beslissen’. Beslutte is hier de infinitief na at. Voorbeeld: Det er svært at beslutte. — ‘Het is moeilijk om te beslissen.’ det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord en betekent hier ‘het’. De concrete zaak waarnaar het verwijst, wordt door deze zin en de vertaling niet nader benoemd. Het voornaamwoord vormt hier het object van beslutte. De combinatie måde at beslutte det på gebruikt het Deense patroon en måde at ... på: ‘een manier om ... te ...’. På staat daarbij aan het einde van de infinitiefconstructie; het is onderdeel van dit patroon en moet niet als een los Nederlands woord midden in de vertaling worden geplaatst. Samen betekent en praktisk måde at beslutte det på dus ‘een praktische manier om het te beslissen’. De hele zin bouwt zo op: Lad os (‘laten we’) + finde (‘vinden’) + en praktisk måde (‘een praktische manier’) + at beslutte det på (‘om het te beslissen’). De volledige betekenis is: ‘Laten we een praktische manier vinden om te beslissen.’

3. Nogle mennesker vil gerne have noget personligt, mens andre foretrækker noget nyttigt.

   Sommige mensen willen iets persoonlijks, terwijl anderen liever iets nuttigs hebben.

   Nogle

   sommige

   mennesker

   mensen

   vil gerne

   graag willen

   have

   hebben

   noget

   iets

   personligt

   persoonlijks

   mens

   terwijl

   andre

   anderen

   foretrækker

   verkiezen

   noget

   iets

   nyttigt

   nuttigs

   Uitgebreide uitleg

   Nogle betekent hier “sommige” en staat bij het meervoud mennesker. Het geeft een deel van een groep aan, zonder dat het precieze aantal wordt genoemd. De vorm is dezelfde voor het geslacht van het zelfstandig naamwoord; het meervoud van en/et-woorden wordt hier niet door nogle gemarkeerd. Mennesker betekent “mensen”. Het is het meervoud van menneske (“mens”). Vil gerne is een veelgebruikte combinatie voor “graag willen” of “wel willen”. Vil is de tegenwoordige vorm van ville; daarna staat het volgende werkwoord in de infinitief. In deze zin vormt vil gerne have dus de betekenis “graag iets willen hebben”. Voorbeeld: Jeg vil gerne lære dansk. — “Ik wil graag Deens leren.” Have betekent hier “hebben” en is de infinitief na vil gerne. Het kan in andere zinnen ook bezit of een andere toestand uitdrukken, maar hier gaat het om iets willen hebben. Noget betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader bepaald ding of aanbod. Het zegt op zichzelf niet hoeveel ervan bedoeld wordt. In noget personligt wordt het nader omschreven door het volgende bijvoeglijk naamwoord. Personligt betekent hier “persoonlijks” in de combinatie “iets persoonlijks”. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord personlig, omdat het verwijst naar noget, dat onzijdig is. De vormketen is personlig (basisvorm), personligt (onzijdig enkelvoud), personlige (onder meer meervoud of bepaalde vorm). Wanneer het zelfstandig wordt gebruikt, zoals in noget personligt, blijft de grammaticale overeenstemming zichtbaar in personligt. Mens verbindt de twee delen met “terwijl”. Het markeert hier een tegenstelling tussen de voorkeur van de ene groep en die van een andere groep. Andre betekent “anderen” en verwijst hier naar een andere, niet nader gespecificeerde groep mensen dan de groep die met nogle mennesker wordt genoemd. Het is de meervoudsvorm die zelfstandig als voornaamwoord kan worden gebruikt. Voorbeeld: Nogle vælger te, andre vælger kaffe. — “Sommigen kiezen thee, anderen kiezen koffie.” Foretrækker betekent “verkiest” of “heeft liever”. Het is de tegenwoordige vorm van foretrække. De uitgang -er markeert hier de tegenwoordige tijd; de vorm verandert niet mee met het onderwerp in persoon of getal. Voorbeeld: Hun foretrækker en enkel løsning. — “Zij heeft liever een eenvoudige oplossing.” Het tweede noget heeft opnieuw de betekenis “iets”. De herhaling introduceert het ding dat de andere groep liever heeft, zonder dat dit ding als soort of aantal wordt gespecificeerd. Nyttigt betekent hier “nuttigs” in de combinatie “iets nuttigs”. Het is de onzijdige vorm van nyttig, opnieuw omdat het bij noget hoort. De relevante vormen zijn nyttig (basisvorm), nyttigt (onzijdig enkelvoud) en nyttige (onder meer meervoud of bepaalde vorm). Het woord beschrijft hier iets dat praktisch nut heeft; het is niet zelf een vorm van noget. Samen betekent Nogle mennesker vil gerne have noget personligt: “Sommige mensen willen graag iets persoonlijks hebben.” Mens andre foretrækker noget nyttigt voegt daar tegenoverstellend aan toe: “terwijl anderen liever iets nuttigs hebben.” De hele zin zegt dus dat twee niet nader gespecificeerde groepen een verschillende voorkeur hebben: de eerste voor iets persoonlijks, de tweede voor iets nuttigs.

4. Hvad ved vi om, hvad de faktisk kan lide?

   Wat weten we over wat ze echt leuk vinden?

   Hvad

   wat

   ved

   weten

   vi

   we

   om

   over

   de

   ze

   faktisk

   echt

   kan lide

   leuk vinden

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar informatie over een zaak of inhoud. Het is een vraagwoord; vergelijk hvem (“wie”) voor een persoon en hvor (“waar”) voor een plaats. ved is de tegenwoordige tijd van vide (“weten”). Het onderwerp staat er direct achter: vi ved = “wij weten”. Voorbeeld: Jeg ved det. — “Ik weet het.” vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij/we”: de spreker samen met minstens één andere persoon. Het verandert niet naar geslacht. om betekent hier “over” en leidt het onderwerp van de informatie in: vide noget om ... = “iets weten over ...”. In deze zin volgt na om een hele vraaginhoud, niet alleen een zelfstandig naamwoord. de is een persoonlijk voornaamwoord in het meervoud en betekent hier “ze/zij”. De vaste vertaling maakt duidelijk dat dit de groep is die iets leuk vindt, maar de precieze personen worden in deze zin niet afzonderlijk benoemd. faktisk betekent “echt” of “in werkelijkheid”. Het benadrukt dat het om hun werkelijke voorkeur gaat. Voorbeeld: Hun kan faktisk lide te. — “Zij vindt thee echt lekker.” kan lide is de Deense constructie voor “leuk vinden” of “houden van”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en lide blijft na dit modale werkwoord in de infinitief. In deze vaste zin vormt kan lide samen de bedoelde uitdrukking voor een voorkeur; kan moet hier dus niet afzonderlijk als een losse vertaling van “kan” worden gelezen. Voorbeeld: Vi kan lide musik. — “Wij houden van muziek.” Samen vormt Hvad ved vi om de vraag “Wat weten we over”, waarna hvad de faktisk kan lide de inhoud van die kennis geeft: “wat ze echt leuk vinden”. De volledige zin betekent dus: “Wat weten we over wat ze echt leuk vinden?”

5. De kan lide kaffe og arbejder ofte på caféer.

   Ze houden van koffie en werken vaak in cafés.

   De

   zij

   kan lide

   houden van; leuk vinden

   kaffe

   koffie

   arbejder

   werken

   ofte

   vaak

   caféer

   cafés

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier “zij” en verwijst, zoals de vertaling bevestigt, naar een meervoudige groep. De vorm de is de derde-persoonsvorm voor meervoud; het werkwoord verandert hier niet mee op basis van persoon of getal. kan lide is de vaste Deense manier om “houden van” of “leuk vinden” uit te drukken. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”), terwijl lide hier de infinitief is; samen vormen ze in deze betekenis één bruikbare constructie. Voorbeeld: Jeg kan lide te. — “Ik houd van thee.” kaffe betekent “koffie”. Het is hier een onbepaald massawoord: de zin spreekt over koffie in het algemeen, niet over één specifiek kopje. Een bepaald exemplaar kan bijvoorbeeld worden aangeduid met kaffen (“de koffie”). arbejder betekent hier “werkt”. De basisvorm is arbejde (“werken”); arbejder is de tegenwoordige tijd. In het Deens heeft deze werkwoordsvorm geen aparte uitgang voor “ik”, “jij” of “zij”: jeg arbejder is “ik werk” en de arbejder is “zij werken”. ofte betekent “vaak” en geeft de frequentie van de handeling aan. In dit voorbeeld hoort het bij arbejder: de groep werkt vaak in cafés. caféer betekent “cafés”. Het enkelvoud is café; caféer is het meervoud. De uitgang -er markeert hier het meervoud, terwijl het woord zelf zijn accentteken behoudt. Voorbeeld: Vi arbejder på caféer. — “Wij werken in cafés.” Samen betekent De kan lide kaffe “Ze houden van koffie”, en arbejder ofte på caféer “werken vaak in cafés”. Het voegwoord og verbindt de twee beweringen: dezelfde groep houdt van koffie en werkt vaak in cafés. De volledige zin betekent dus: “Ze houden van koffie en werken vaak in cafés.”

6. Et rejsekrus kunne føles nyttigt og stadig personligt.

   Een thermosbeker voor onderweg kan nuttig en toch persoonlijk aanvoelen.

   rejsekrus

   thermosbeker voor onderweg

   kunne

   kunnen

   føles

   aanvoelen

   nyttigt

   nuttig

   stadig

   nog steeds

   personligt

   persoonlijk

   Uitgebreide uitleg

   rejsekrus betekent hier een thermosbeker voor onderweg. Het is een samenstelling: rejse verwijst naar reizen en krus naar een beker/mok. Het meervoud is rejsekrus of, met een bepaald meervoud, rejsekrusene; de vorm verandert dus niet zichtbaar tussen enkelvoud en meervoud in de onbepaalde vorm. kunne is de infinitief van kan en drukt hier mogelijkheid uit: de beker kan zo aanvoelen. Na een modaal werkwoord zoals kunne staat het volgende werkwoord in de infinitief; in deze zin is die infinitief føles. Kunne betekent hier niet dat iemand een vaardigheid heeft. føles komt van føle en betekent hier ‘aanvoelen’ of ‘de indruk geven’. Het onderwerp is Et rejsekrus, dus de zin beschrijft hoe de beker overkomt, niet wat iemand actief met de beker doet. Voorbeeld: Det føles godt. — Dat voelt goed aan. nyttigt is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord nyttig (‘nuttig’). De uitgang -t sluit hier aan bij het onzijdige zelfstandig naamwoord et rejsekrus; het is nyttig bij een gemeenschappelijk-geslachtig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en nyttige in bepaalde of meervoudige vormen. Het woord beschrijft in deze zin het aanvoelen van de beker. stadig betekent ‘nog steeds’ en houdt de nuttige indruk vast terwijl er een tweede eigenschap wordt toegevoegd. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het zelfstandig naamwoord. Het verbindt hier de ideeën ‘nuttig’ en ‘persoonlijk’ zonder een tegenstelling als ‘niet nuttig’ uit te drukken. personligt is de onzijdige enkelvoudsvorm van personlig (‘persoonlijk’). Net als nyttigt krijgt het hier -t omdat het verwijst naar et rejsekrus; bij een gemeenschappelijk-geslachtig enkelvoud is de vorm personlig, en personlige wordt gebruikt in bepaalde of meervoudige vormen. In deze context betekent het dat de beker een persoonlijke indruk of uitstraling kan hebben. Samen vormen Et rejsekrus kunne føles nyttigt og stadig personligt de structuur ‘Een thermosbeker voor onderweg kan nuttig en toch persoonlijk aanvoelen’. Kunne føles geeft de mogelijkheid aan, terwijl nyttigt en personligt twee eigenschappen van hetzelfde onzijdige onderwerp beschrijven. Og stadig voegt de tweede eigenschap toe met de betekenis ‘en toch/nog steeds’.

7. Vi kan lægge et fælles kort ved, så alle kan skrive en besked.

   We kunnen een gezamenlijke kaart toevoegen, zodat iedereen een bericht kan schrijven.

   Vi kan

   we kunnen

   lægge … ved

   toevoegen

   fælles

   gezamenlijk

   kort

   kaart

   alle

   iedereen

   skrive

   schrijven

   besked

   bericht

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier: “we kunnen”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier een mogelijke optie uit. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zoals in kan skrive. Voorbeeld: Vi kan vente. — “We kunnen wachten.” lægge ... ved is hier een onderbroken constructie met de betekenis “iets toevoegen” of “iets erbij doen”. lægge is de infinitief van lægge; ved staat verderop, na et fælles kort. Onthoud het patroon als lægge [iets] ved. Voorbeeld: Vi lægger en note ved. — “We voegen een briefje toe.” fælles betekent hier “gezamenlijk” of “gemeenschappelijk”. Het beschrijft kort in et fælles kort. Deze vorm verandert hier niet omdat het Deense bijvoeglijk naamwoord bij et kort dezelfde vorm heeft als in andere relevante naamwoordgroepen. kort betekent hier “kaart”, namelijk het kaartobject dat wordt toegevoegd. In andere contexten kan kort ook het bijvoeglijk naamwoord “kort” betekenen, maar die betekenis past hier niet. alle betekent hier “iedereen”: de volledige groep personen waarnaar de zin verwijst. Het woord legt niet zelf vast hoeveel personen die groep telt. skrive betekent “schrijven”. Het is de infinitief en blijft na kan in deze vorm staan. Voorbeeld: Alle kan skrive. — “Iedereen kan schrijven.” besked betekent “bericht”. Het is een zelfstandig naamwoord. In en besked staat het met het onbepaalde lidwoord en; dat maakt het bericht niet nader bepaald, maar drukt op zichzelf geen exact aantal uit. Samen vormt de zin het patroon Vi kan lægge [iets] ved, så [een persoon of groep] kan [werkwoord] [iets]: “We kunnen een gezamenlijke kaart toevoegen, zodat iedereen een bericht kan schrijven.” så leidt hier het doel of gevolg in. De eerste deelzin stelt de toevoeging voor; de tweede geeft aan waarvoor die dient.

8. Så bliver gaven gennemtænkt uden at gøre valget kompliceret.

   Zo blijft het cadeau doordacht zonder de keuze ingewikkeld te maken.

   Så

   zo

   bliver

   blijft

   gaven

   het cadeau

   gennemtænkt

   doordacht

   uden at

   zonder te

   gøre

   maken

   valget

   de keuze

   kompliceret

   ingewikkeld

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “zo” of “op die manier” en verwijst naar de manier waarop de situatie wordt beschreven. Het is niet hetzelfde als het vraagwoord hvad (“wat”). bliver is de tegenwoordige tijd van blive. In deze zin betekent het, volgens de vaste vertaling, “blijft”. De vorm is voor deze persoon en dit getal niet zichtbaar onderscheiden door een aparte uitgang. blive kan in andere contexten ook “worden” betekenen; hier geeft de combinatie met gennemtænkt een blijvende toestand weer. gaven is de bepaalde enkelvoudsvorm van gave (“cadeau”): en gave → gaven. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet een extra meervoud. Bijvoorbeeld: Jeg ser gaven. — “Ik zie het cadeau.” gennemtænkt betekent hier “doordacht” of “goed overwogen”. Het is de vorm die samen met bliver de toestand van het cadeau beschrijft. Het woord hangt samen met gennemtænke (“doordenken, zorgvuldig overwegen”); in deze zin functioneert het als een voltooid deelwoord/adjectivische beschrijving. Een verwante, maar niet identieke keuze is simpel (“eenvoudig”): dat beschrijft eenvoud, terwijl gennemtænkt beschrijft dat er zorgvuldig over is nagedacht. uden at vormt een patroon met een infinitief: “zonder te …”. Na uden at volgt hier gøre, niet een vervoegde persoonsvorm. Het patroon is herbruikbaar in bijvoorbeeld uden at vente — “zonder te wachten”. gøre betekent “maken” of “doen”. In uden at gøre ... betekent het specifiek “maken”, omdat er daarna iets wordt genoemd dat een bepaalde eigenschap krijgt. De infinitief blijft na uden at in deze vorm staan. valget is de bepaalde enkelvoudsvorm van valg (“keuze”): et valg → valget. Het woord is onzijdig, wat je hier aan et in de onbepaalde vorm en aan de bepaalde uitgang -et kunt zien. Bijvoorbeeld: Valget er svært. — “De keuze is moeilijk.” kompliceret betekent “ingewikkeld”. Hier beschrijft het de toestand die de keuze door de handeling niet krijgt: de keuze wordt niet ingewikkeld gemaakt. Het is verwant aan komplicere (“ingewikkeld maken”), maar de vorm in de zin is het bijvoeglijk gebruikte deelwoord/adjectief. Een bruikbaar contrast is enkelt (“eenvoudig”): valget er enkelt — “de keuze is eenvoudig”. Samen betekent Så bliver gaven gennemtænkt: “Zo blijft het cadeau doordacht.” Daarna beperkt uden at gøre valget kompliceret wat er niet gebeurt: dit gebeurt zonder de keuze ingewikkeld te maken. De hele zin betekent dus: “Zo blijft het cadeau doordacht zonder de keuze ingewikkeld te maken.”