Betere slaapgewoonten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Min søvnkvalitet har været dårlig, selv når jeg går tidligt i seng.

   Mijn slaapkwaliteit is slecht, ook als ik vroeg naar bed ga.

   Min

   mijn

   søvnkvalitet

   slaapkwaliteit

   har været

   is geweest

   dårlig

   slecht

   selv når

   ook als

   jeg

   ik

   går

   ga

   tidligt

   vroeg

   i seng

   naar bed

   Uitgebreide uitleg

   Min betekent hier ‘mijn’ en staat bij søvnkvalitet, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. De vorm verandert mee met het woord dat erop volgt: min bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord, mit bij een onzijdig woord en mine bij meervoud. Voorbeeld: min bog = ‘mijn boek’, mit hus = ‘mijn huis’. Søvnkvalitet is een samenstelling met de betekenis ‘slaapkwaliteit’: de kwaliteit van iemands slaap. Het is hier onbepaald enkelvoud; de bepaalde vorm is søvnkvaliteten (‘de slaapkwaliteit’). Voorbeeld: Søvnkvaliteten er bedre i dag. = ‘De slaapkwaliteit is vandaag beter.’ Har været vormt samen de voltooide tijd van være (‘zijn’): har + het deelwoord været. Hier verbindt die vorm een eerdere of tot nu toe durende toestand met het heden. Voorbeeld: Jeg har været træt. = ‘Ik ben moe geweest.’ Dårlig betekent hier ‘slecht’ en beschrijft søvnkvalitet. In deze combinatie is het de vorm bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. De vergelijking is dårlig – dårligere – dårligst: ‘slecht’ – ‘slechter’ – ‘slechtst’. Voorbeeld: Min søvn er dårligere i nat. = ‘Mijn slaap is vannacht slechter.’ Selv når introduceert een omstandigheid die de hoofdmededeling niet opheft: ‘ook wanneer’ of ‘zelfs als’. Når verwijst hier naar een terugkerende of mogelijke situatie, niet naar één vast tijdstip. Voorbeeld: Jeg læser, selv når jeg er træt. = ‘Ik lees ook wanneer ik moe ben.’ Jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: ‘ik’. Hier is het het onderwerp van går. De vorm is dus niet voor alle functies gelijk: als lijdend of meewerkend voorwerp staat bijvoorbeeld mig, terwijl bezittelijk ‘mijn’ wordt uitgedrukt met min, mit of mine volgens het bijbehorende zelfstandig naamwoord. Går is de tegenwoordige tijd van gå (‘gaan/lopen’). Hier betekent het in de vaste uitdrukking gå i seng ‘naar bed gaan’. De tegenwoordige tijd beschrijft na når een voorwaarde of gewoonte vanuit het perspectief van de zin. Voorbeeld: Jeg går hjem. = ‘Ik ga naar huis.’ Tidligt betekent ‘vroeg’ en zegt wanneer het naar-bed-gaan plaatsvindt. Het is hier een bijwoord en hoort bij går; het beschrijft dus niet rechtstreeks seng. Het bijvoeglijke naamwoord is tidlig (‘vroeg’), terwijl tidligt de bijwoordelijke vorm is. Voorbeeld: Hun kommer tidligt. = ‘Zij komt vroeg.’ I seng is de vaste combinatie voor ‘naar bed’, vooral in gå i seng. Het voorzetsel i betekent hier niet letterlijk dat iemand zich in een bed bevindt, maar maakt deel uit van deze uitdrukking. Voorbeeld: Børnene går i seng klokken otte. = ‘De kinderen gaan om acht uur naar bed.’ Samen is de hoofdzin Min søvnkvalitet har været dårlig: ‘Mijn slaapkwaliteit is slecht geweest’ of, natuurlijker in deze context, ‘Mijn slaapkwaliteit is slecht’. De bijzin selv når jeg går tidligt i seng betekent ‘ook als ik vroeg naar bed ga’. De volledige betekenis is dus: ‘Mijn slaapkwaliteit is slecht, ook als ik vroeg naar bed ga.’

2. Hvordan ser din aftenrutine ud?

   Hoe ziet je avondroutine eruit?

   Hvordan

   hoe

   ser … ud?

   eruitzien

   din

   je/jouw

   aftenrutine

   avondroutine

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier “hoe” en vraagt naar de manier waarop iets eruitziet. Het staat aan het begin van de vraag. Voorbeeld: Hvordan går det? = “Hoe gaat het?” ser ... ud is een vaste Deense constructie met de betekenis “eruitzien”. ser is hier de tegenwoordige tijd van se (“zien”); in deze constructie betekent het geheel niet eenvoudigweg “zien”. ud sluit de constructie na het beschreven zelfstandig naamwoord af. De vorm ser verandert in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon: jeg ser, du ser, de ser. Voorbeeld: Hvordan ser huset ud? = “Hoe ziet het huis eruit?” din is een bezittelijk woord voor één aangesproken bezitter: “je/jouw”. Het verwijst hier naar de aangesprokene. De vorm stemt af op het zelfstandig naamwoord: din bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord, dit bij een onzijdig woord en dine bij meervoud. In din aftenrutine hoort din bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord aftenrutine. aftenrutine is een samengesteld zelfstandig naamwoord: aften (“avond”) + rutine (“routine”). Hier gaat het om de avondroutine van de aangesprokene. Het woord staat in het enkelvoud; het meervoud is aftenrutiner. Samen vormen de woorden de vraag Hvordan ser din aftenrutine ud?: “Hoe ziet je avondroutine eruit?” De constructie vraagt om een beschrijving van die routine, niet letterlijk om wat iemand met zijn ogen ziet.

3. Jeg drikker kaffe efter aftensmaden og tjekker min telefon i sengen.

   Ik drink na het eten koffie en kijk in bed op mijn telefoon.

   Jeg

   ik

   drikker

   drink

   kaffe

   koffie

   efter

   na

   aftensmaden

   het avondeten

   tjekker

   kijk op / controleer

   min

   mijn

   telefon

   telefoon

   sengen

   het bed

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker. In het Deens verandert de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd niet per persoon: Jeg drikker betekent “ik drink”, maar du drikker betekent “jij drinkt”. drikker betekent hier “drink”. De basisvorm is drikke; drikker is de tegenwoordige tijd. Dezelfde vorm kan in het Deens bij verschillende enkelvoudige en meervoudige onderwerpen staan: Jeg drikker = “ik drink”, maar de drikker = “zij drinken”. kaffe is “koffie”. Het woord staat hier zonder lidwoord, omdat het over koffie als drank gaat en niet over één afgebakende portie. Een bruikbaar contrast is en kaffe, “een koffie”, wanneer een afzonderlijke koffie of portie bedoeld is. efter betekent “na” en geeft hier een tijdsrelatie aan. Het patroon efter + zelfstandig naamwoord kan een gebeurtenis als tijdsreferentie nemen: efter arbejdet = “na het werk”. aftensmaden betekent “het avondeten”. De basisvorm is aftensmad; de uitgang -en maakt dit bepaald enkelvoud: “het avondeten”. Het is dus een verwijzing naar de als specifieke maaltijd opgevatte avondmaaltijd. Samen betekenen efter aftensmaden “na het avondeten”. og verbindt hier twee handelingen van dezelfde spreker. Na Jeg drikker kaffe efter aftensmaden volgt tjekker min telefon; het onderwerp Jeg wordt bij de tweede handeling niet herhaald, maar blijft wel het onderwerp. tjekker betekent hier “kijk op” of “controleer” en verwijst in deze zin naar de telefoon bekijken. De basisvorm is tjekke; tjekker is de tegenwoordige tijd. Voor een ander object kan hetzelfde werkwoord bijvoorbeeld in Jeg tjekker min e-mail staan: “Ik controleer mijn e-mail.” min betekent “mijn” en hoort bij de spreker. Het is een bezittelijk woord dat bezit of verbondenheid uitdrukt. In het Deens hangt de vorm van het bezittelijk woord samen met het grammaticale geslacht en het aantal van het zelfstandig naamwoord: naast min telefon bestaat bijvoorbeeld mit ... en mine ... in andere naamwoordgroepen; min is hier de passende vorm bij telefon. telefon betekent “telefoon”. In min telefon staat het zelfstandig naamwoord na het bezittelijk woord en blijft het onbepaald van vorm; het geheel betekent “mijn telefoon”. Met bepaaldheid zonder bezitter krijg je bijvoorbeeld telefonen, “de telefoon”. i sengen betekent “in bed”. i is hier het voorzetsel “in”. sengen is de bepaalde vorm van seng, “bed”: seng → sengen. De uitdrukking i sengen beschrijft de plaats of situatie waarin de spreker op de telefoon kijkt. De volledige zin bouwt zo op: Jeg drikker kaffe — “ik drink koffie”; efter aftensmaden — “na het avondeten”; en tjekker min telefon i sengen — “en kijk in bed op mijn telefoon”. Samen is de betekenis: “Ik drink na het eten koffie en kijk in bed op mijn telefoon.”

4. Både koffein og skærmtid kan gøre det sværere at falde til ro.

   Zowel cafeïne als schermtijd kunnen het moeilijker maken om tot rust te komen.

   Både … og

   zowel … als

   koffein

   cafeïne

   skærmtid

   schermtijd

   kan

   kunnen

   gøre

   maken

   det

   het

   sværere

   moeilijker

   at falde til ro

   tot rust komen

   Uitgebreide uitleg

   Både … og … betekent hier “zowel … als …” en verbindt twee gelijkwaardige oorzaken. Het is een herbruikbaar patroon: Både A og B ... = “Zowel A als B ...”. In de vaste zin zijn koffein en skærmtid de twee genoemde factoren. koffein is het zelfstandig naamwoord voor cafeïne. Het is in het Deens een stofnaam en verwijst hier naar cafeïne als mogelijke oorzaak, niet naar een specifiek kopje of een bepaalde hoeveelheid. Voorbeeld: Koffein kan påvirke søvnen. — “Cafeïne kan de slaap beïnvloeden.” skærmtid is een samenstelling van skærm (“scherm”) en tid (“tijd”): schermtijd. Het woord verwijst naar tijd die iemand met een scherm doorbrengt. Voorbeeld: For meget skærmtid kan forstyrre søvnen. — “Te veel schermtijd kan de slaap verstoren.” kan is de vorm voor de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). Als modaal werkwoord staat het vóór een infinitief: kan gøre = “kan maken”. Kan verandert hier niet naar persoon of meervoud; het daaropvolgende werkwoord blijft in de infinitief. In deze zin maakt kan de bewering mogelijk of algemeen, niet absoluut zeker. gøre is de infinitief van gøre (“maken/doen”). Na kan staat deze infinitief zonder at. In gøre det sværere betekent het “moeilijker maken”; het krijgt dus zijn concrete betekenis samen met het vergelijkende bijvoeglijke naamwoord dat erop volgt. Voorbeeld: Det kan gøre arbejdet lettere. — “Dat kan het werk gemakkelijker maken.” det betekent hier “het” als voorlopig voorwerp in de constructie gøre det ... at .... Het verwijst niet naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord; de daaropvolgende activiteit at falde til ro wordt inhoudelijk als datgene voorgesteld dat moeilijker wordt gemaakt. Hetzelfde patroon verschijnt bijvoorbeeld in Det gør det lettere at forstå. — “Dat maakt het gemakkelijker om het te begrijpen.” sværere is de vergrotende trap van svær (“moeilijk”). De reeks is svær — sværere — sværest: moeilijk — moeilijker — moeilijkst. Hier vergelijkt sværere de activiteit met een niet-uitgesproken eenvoudiger uitgangspunt: tot rust komen wordt moeilijker gemaakt. Het woord dat de vergelijking draagt is dus sværere, niet skærmtid of koffein. at falde til ro is een vaste uitdrukking met at plus de infinitief falde: letterlijk ongeveer “in rust vallen”, maar in natuurlijk Nederlands “tot rust komen” of “kalmeren”. At markeert hier de infinitief; na een modaal werkwoord zou het juist wegvallen, zoals in kan falde til ro (“kan tot rust komen”). Voorbeeld: Jeg prøver at falde til ro. — “Ik probeer tot rust te komen.” De volledige opbouw is: Både koffein og skærmtid (“zowel cafeïne als schermtijd”) + kan gøre (“kunnen maken”) + det sværere (“het moeilijker”) + at falde til ro (“om tot rust te komen”). Samen betekent de zin: “Zowel cafeïne als schermtijd kunnen het moeilijker maken om tot rust te komen.”

5. Jeg kan ikke ændre alt på én gang.

   Ik kan niet alles tegelijk veranderen.

   Jeg kan

   ik kan

   ikke

   niet

   ændre

   veranderen

   alt

   alles

   på én gang

   tegelijk

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan bestaat uit het onderwerp Jeg (“ik”) en kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Jeg kan ændre ... = “Ik kan ... veranderen”. Kan drukt hier mogelijkheid of vermogen uit; het zegt niet dat de verandering daadwerkelijk gebeurt. ikke is de ontkenning “niet”. In deze zin staat het vóór het werkwoord ændre, zodat Jeg kan ikke ændre ... betekent: “Ik kan ... niet veranderen”. Voorbeeld: Jeg kan ikke sove. — “Ik kan niet slapen.” ændre is de infinitief van het werkwoord “veranderen”. De infinitief blijft na een modaal werkwoord zoals kan in deze vorm; zonder kan krijgt het werkwoord bijvoorbeeld de tegenwoordige vorm ændrer: Jeg ændrer planen. — “Ik verander het plan.” alt betekent hier “alles”: het verwijst naar het geheel van zaken waarover gesproken wordt, zonder die zaken afzonderlijk te noemen. De vorm hangt in het Deens samen met het grammaticale getal en geslacht van het woord of de zelfstandige verwijzing: al wordt bij een en-woord gebruikt, alt bij een et-woord of als zelfstandig “alles”, en alle bij meervoud. Voorbeeld: Jeg ændrer alt. — “Ik verander alles.” på én gang is een vaste, herbruikbare uitdrukking voor “tegelijk” of “in één keer”. In deze zin maakt zij duidelijk dat de verandering niet allemaal op hetzelfde moment of in één enkele stap kan worden gedaan. Voorbeeld: Du behøver ikke gøre alt på én gang. — “Je hoeft niet alles tegelijk te doen.” Samen vormen de delen Jeg kan ikke ændre alt på én gang de betekenis: “Ik kan niet alles tegelijk veranderen.” De spreker ontkent met ikke de mogelijkheid die door kan wordt uitgedrukt; alt is wat veranderd zou worden, en på én gang bepaalt dat dit gelijktijdig of in één keer zou gebeuren.

6. Start med én realistisk ændring, for eksempel ved at springe kaffen over efter aftensmaden.

   Begin met één realistische verandering, bijvoorbeeld door na het eten geen koffie te drinken.

   Start med

   begin met

   én

   één

   realistisk

   realistisch

   ændring

   verandering

   for eksempel

   bijvoorbeeld

   ved at

   door te

   springe … over

   overslaan

   kaffen

   de koffie

   efter

   na

   aftensmaden

   het avondeten

   Uitgebreide uitleg

   Start med gebruikt de gebiedende wijs van starte (start) met med voor datgene waarmee je begint. Het is een herbruikbaar patroon: Start med + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld: Start med en korte wandeling. — “Begin met een korte wandeling.” én betekent hier nadrukkelijk “één”: het advies gaat om precies één verandering. Dat is anders dan het onbepaalde lidwoord en, dat niet op zichzelf een aantal vastlegt. Vergelijk: Vælg én mulighed. — “Kies één mogelijkheid.” realistisk beschrijft ændring en betekent hier dat de verandering haalbaar of praktisch is. De vorm is in het enkelvoud hetzelfde bij en- en et-woorden: en realistisk ændring, et realistisk mål. In het meervoud en bij bepaalde naamwoordgroepen verschijnt vaak realistiske, bijvoorbeeld realistiske planer — “realistische plannen”. ændring is de basisvorm voor “verandering”. De vormreeks is en ændring — “een verandering”, ændringen — “de verandering”, ændringer — “veranderingen”. In de vorige zin staat dezelfde basis als ændre in kan ikke ændre; ændre is het werkwoord “veranderen”, terwijl ændring het zelfstandig naamwoord “verandering” is. for eksempel voert een voorbeeld in. Het maakt het daaropvolgende voorstel tot één mogelijke concrete invulling van de verandering, niet tot een tweede hoofdopdracht. Een vergelijkbaar voorbeeld is: Du kan for eksempel gå en tur. — “Je kunt bijvoorbeeld een wandeling maken.” ved at leidt een handeling in die uitlegt hoe je iets uitvoert: ved at + infinitief. Hier staat de infinitief springe na at. Bijvoorbeeld: Hun lærer ved at øve sig. — “Zij leert door te oefenen.” springe … over vormt hier samen de uitdrukking springe over, “overslaan” of “niet nemen/gebruiken”. Het object kan tussen beide delen staan, zoals in deze zin: springe kaffen over. Het gaat hier dus niet om letterlijk springen, maar om koffie overslaan. De infinitief is springe; in een andere tijd staat bijvoorbeeld Hun sprang kaffen over. — “Zij sloeg de koffie over.” kaffen is de bepaalde vorm van kaffe: kaffe betekent “koffie” en kaffen “de koffie” of, in deze context, koffie als de concrete drank die men anders zou nemen. De bepaaldheid wordt hier aan het zelfstandig naamwoord zelf gemarkeerd. Jeg drikker kaffe. betekent “Ik drink koffie”, terwijl Jeg drikker kaffen. “Ik drink de koffie” betekent. efter betekent “na” en verbindt hier een tijdsbepaling met wat daarna komt. De prepositie staat vóór aftensmaden, net zoals in efter arbejdet — “na het werk”. aftensmaden is de bepaalde vorm van aftensmad, “avondeten”: aftensmad — “avondeten” en aftensmaden — “het avondeten”. Samen met efter vormt het efter aftensmaden, “na het avondeten”. Als geheel betekent Start med én realistisk ændring, for eksempel ved at springe kaffen over efter aftensmaden.: “Begin met één realistische verandering, bijvoorbeeld door na het eten geen koffie te drinken.” Start med geeft de aansporing, én realistisk ændring benoemt wat je kiest, en for eksempel ved at ... geeft het concrete voorbeeld. Binnen dat voorbeeld betekent springe kaffen over dat je de koffie overslaat, terwijl efter aftensmaden het tijdstip daarvan bepaalt. De formulering past bij praktisch, rechtstreeks advies.

7. Så kan jeg erstatte tid på telefonen med at læse, før jeg går i seng.

   Dan kan ik telefoontijd vervangen door lezen voordat ik naar bed ga.

   Så kan jeg

   dan kan ik

   erstatte

   vervangen

   tid

   tijd

   på telefonen

   op de telefoon

   med at

   door te

   læse

   lezen

   før

   voordat

   går

   ga

   i seng

   naar bed

   Uitgebreide uitleg

   Så kan jeg opent hier de nieuwe stap: “dan kan ik”. Så verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat en geeft hier een gevolg of volgende mogelijkheid aan. Kan is de tegenwoordige vorm van kunne voor mogelijkheid of vermogen; na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. Jeg betekent “ik” en is het onderwerp van zowel kan als het latere går. erstatte betekent hier “vervangen”. Het is de infinitief van erstatte, passend na het modale werkwoord kan. Het patroon erstatte X med Y betekent “X vervangen door Y”: wat eerst werd gedaan, maakt plaats voor de nieuwe activiteit. tid betekent hier “tijd”, meer bepaald de tijd die aan iets wordt besteed. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin verwijst het samen met på telefonen naar telefoontijd. På telefonen betekent “op de telefoon”. Telefonen is de bepaalde vorm van telefon; het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. De prepositie på geeft in deze combinatie de activiteit of tijd op de telefoon aan. med at luidt de nieuwe activiteit in na erstatte: erstatte X med at + infinitief = “X vervangen door te + werkwoord”. Med betekent letterlijk “met”, maar in dit patroon wordt het in het Nederlands natuurlijk vertaald als “door”. læse betekent “lezen”. Dit is de infinitief en blijft na at onveranderd. In at læse wordt lezen als activiteit voorgesteld, niet als een persoonsvorm met een apart uitgesproken onderwerp. før betekent “voordat” en introduceert een tijdsbepaling. In het deel før jeg går i seng staat een eigen onderwerp, jeg, met de persoonsvorm går. går is de tegenwoordige vorm van gå bij jeg: “ik ga”. In deze context betekent gå niet simpelweg wandelen, maar naar een plaats of toestand gaan. I seng is de vaste uitdrukking “naar bed”; seng betekent “bed” en i betekent hier “in/naar”. Samen geeft jeg går i seng dus “ik ga naar bed”. De hele structuur is: Så kan jeg + erstatte [oude activiteit] + med at [nieuwe activiteit] + før [tijdsbepaling]. De zin betekent daarom: “Dan kan ik telefoontijd vervangen door lezen voordat ik naar bed ga.” De tijdsbepaling zegt wanneer het lezen plaatsvindt: vóór het moment waarop de spreker naar bed gaat.

8. En rutine, du kan holde fast i, betyder mere end en perfekt rutine.

   Een routine die je kunt volhouden, is belangrijker dan een perfecte routine.

   rutine

   routine

   du kan

   je kunt

   holde fast i

   volhouden

   betyder

   betekent

   mere

   meer

   end

   dan

   perfekt

   perfect

   Uitgebreide uitleg

   rutine betekent hier “routine”. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Deens is rutine een gemeenschappelijk geslacht, zoals blijkt uit en rutine. Het meervoud is rutiner. Voorbeeld: Jeg har en god rutine. — “Ik heb een goede routine.” du kan betekent “je kunt”. du is de tweede persoon enkelvoud; kan is de tegenwoordige tijd van kunne. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief: du kan holde — “je kunt volhouden”. kan drukt hier mogelijkheid of vermogen uit, niet een verplichting. holde fast i betekent als vaste combinatie “vasthouden aan” of, in deze context, “volhouden”. Het is de infinitief na kan. Het partikel i hoort bij deze combinatie; vervang het niet zomaar door een ander voorzetsel. Voorbeeld: Jeg vil holde fast i planen. — “Ik wil aan het plan vasthouden.” betyder betekent “betekent” en is de tegenwoordige tijd van betyde. De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd; de vorm verandert niet mee met een enkelvoudig of meervoudig onderwerp. Voorbeeld: Det betyder meget. — “Dat betekent veel.” mere betekent “meer”. Het is de vergrotende vorm die hier een vergelijking inleidt: mere end — “meer dan”. De basisvorm is meget; de overtreffende vorm is mest. In deze zin gaat mere over de waarde of het belang van de ene routine ten opzichte van de andere. end betekent in deze constructie “dan”. Het verbindt de twee kanten van de vergelijking: mere end X — “meer dan X”. Het is hier geen werkwoord. perfekt betekent “perfect”. In en perfekt rutine staat het bijvoeglijk naamwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht in de onbepaalde vorm. Daarom staat hier perfekt, niet perfekte. Na een bepaald lidwoord of bij een meervoud verschijnt vaak perfekte, bijvoorbeeld den perfekte rutine — “de perfecte routine”. De hele structuur is: En rutine, [du kan holde fast i], betyder mere end en perfekt rutine. De bijzin du kan holde fast i beschrijft welke routine bedoeld wordt: een routine die je kunt volhouden. Het onderwerp van betyder is die eerste routine; daarna volgt met mere end de vergelijking met een perfecte routine. Samen geeft de zin de betekenis: “Een routine die je kunt volhouden, is belangrijker dan een perfecte routine.”

9. Jeg kan prøve det i en kort periode, før jeg vurderer resultatet.

   Ik kan dat een korte tijd uitproberen voordat ik het resultaat beoordeel.

   Jeg kan

   ik kan

   prøve

   proberen

   det

   dat

   kort

   kort

   periode

   periode

   før

   voordat

   vurderer

   beoordeel

   resultatet

   het resultaat

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Jeg kan prøve = “ik kan proberen”. prøve betekent hier “proberen” of “uitproberen”. De vorm is de infinitief; de tegenwoordige tijd is prøver en de verleden tijd is prøvede. Voorbeeld: Jeg prøver en ny metode. — “Ik probeer een nieuwe methode.” det betekent hier “dat” en is het object van prøve. Het is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. De zin maakt niet verder expliciet welk concreet ding met det wordt aangeduid; de vertaling bevestigt wel de betekenis “dat”. kort betekent “kort”. Het is hier de vorm van het bijvoeglijk naamwoord bij het enkelvoudige en-woord periode: en kort periode. Bij een meervoud wordt dat korte, bijvoorbeeld korte perioder; bij een bepaald enkelvoud staat eveneens korte: den korte periode. periode betekent “periode” of “tijdvak”. Het is een en-woord: en periode; de bepaalde vorm is perioden en het meervoud is perioder. In en kort periode beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de duur van het tijdvak. før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin in. In die bijzin staat eerst het onderwerp en daarna het werkwoord: før jeg vurderer ... — “voordat ik ... beoordeel”. De bijzin maakt duidelijk dat het uitproberen vóór de beoordeling plaatsvindt. vurderer betekent hier “beoordeel”. Dit is de tegenwoordige tijd van vurdere; de infinitief is vurdere en de verleden tijd is vurderede. De tegenwoordige tijd kan in deze bijzin verwijzen naar een beoordeling die later plaatsvindt. Voorbeeld: Jeg vurderer resultatet senere. — “Ik beoordeel het resultaat later.” resultatet betekent “het resultaat”. De basisvorm is resultat, een onzijdig zelfstandig naamwoord: et resultat. resultatet is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “het resultaat”; het meervoud is resultater en het bepaalde meervoud resultaterne. Samen betekent Jeg kan prøve det i en kort periode dat de spreker dat gedurende een korte periode kan uitproberen. før jeg vurderer resultatet voegt de tijdsvolgorde toe: eerst vindt het uitproberen gedurende die korte periode plaats, daarna beoordeelt de spreker het resultaat. De volledige betekenis is: “Ik kan dat een korte tijd uitproberen voordat ik het resultaat beoordeel.”

10. Det giver din krop tid nok til at tilpasse sig.

    Dat geeft je lichaam genoeg tijd om zich aan te passen.

    Det

    dat

    giver

    geeft

    krop

    lichaam

    tid

    tijd

    nok

    genoeg

    tilpasse sig

    zich aanpassen

    Uitgebreide uitleg

    Det betekent hier “dat” en verwijst naar de handeling of mogelijkheid die in de vorige zin wordt besproken: iets een korte tijd uitproberen. Als onderwerp staat Det vooraan in de hoofdzin. In het Deens kan det ook een ander soort verwijzing of een onpersoonlijk onderwerp zijn; de concrete verwijzing moet dus uit de context komen. giver is de tegenwoordige tijd van give (“geven”): give → giver. Het onderwerp Det geeft iets aan de ontvanger din krop. Voorbeeld: Hun giver ham tid. — “Zij geeft hem tijd.” din krop betekent “je lichaam”. din is de bezittelijke vorm bij een aangesproken persoon; krop is het zelfstandig naamwoord “lichaam”. De bezitsrelatie maakt duidelijk wiens lichaam bedoeld is. Voorbeeld: Din krop har brug for hvile. — “Je lichaam heeft rust nodig.” tid betekent “tijd”. In tid nok gaat het om voldoende tijd voor een doel, niet om een specifiek geteld aantal tijdseenheden. Een vergelijkbaar patroon is plads nok — “genoeg ruimte”. nok betekent hier “genoeg” en staat na het zelfstandig naamwoord: tid nok = “genoeg tijd”. Het woord kan in andere zinnen ook een andere functie of betekenis hebben, maar hier geeft het aan dat de hoeveelheid tijd toereikend is. tilpasse sig is een wederkerende constructie met de betekenis “zich aanpassen”. Het werkwoord is tilpasse; sig is het wederkerende element dat bij het onderwerp hoort. In deze zin staat de constructie in de infinitief na til: til at tilpasse sig. Voorbeelden: Jeg skal tilpasse mig. — “Ik moet me aanpassen.” De skal tilpasse sig. — “Zij moeten zich aanpassen.” Het wederkerende element verandert dus volgens de persoon: mig, dig, sig enzovoort. De structuur is Det giver [ontvanger] [hoeveelheid] tid nok til at [doel]: “Dat geeft je lichaam genoeg tijd om zich aan te passen.” Det is de geadresseerde handeling uit de context als onderwerp, giver drukt de huidige werking uit, din krop is de ontvanger, en til at tilpasse sig noemt het doel waarvoor de tijd nodig is. De hele zin zegt dat die handeling je lichaam voldoende tijd geeft om zich aan te passen.