Een gemeenschappelijke ruimte opruimen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Fællesrummet ser rodet ud efter arrangementet.

   De gemeenschappelijke ruimte ziet er na het evenement rommelig uit.

   Fællesrummet

   de gemeenschappelijke ruimte

   ser

   ziet

   rodet

   rommelig

   arrangementet

   het evenement

   Uitgebreide uitleg

   Fællesrummet betekent hier “de gemeenschappelijke ruimte”. Het is de bepaalde vorm van fællesrum (“gemeenschappelijke ruimte”): fællesrum + -et geeft een bepaalde enkelvoudige vorm. Het achtervoegsel -et hoort bij het zelfstandig naamwoord en is niet op zichzelf een telwoord. In een nieuwe zin: Fællesrummet er stort. — “De gemeenschappelijke ruimte is groot.” ser is de vorm van se (“zien”) in de tegenwoordige tijd. In deze zin vormt het samen met ud de vaste constructie se ... ud, letterlijk ongeveer “eruitzien”: ser ... ud betekent “ziet er ... uit”. In die constructie beschrijft wat tussen ser en ud staat, hoe iets eruitziet. Voorbeeld: Huset ser gammelt ud. — “Het huis ziet er oud uit.” rodet betekent hier “rommelig”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij Fællesrummet in de constructie ser ... ud. De vorm rodet is ook de vorm die je als naamwoordelijk deel gebruikt bij een onzijdig zelfstandig naamwoord, zoals in Rummet er rodet. — “De ruimte is rommelig.” Attributief krijgt het bijvoeglijk naamwoord in de bepaalde vorm doorgaans rodede, bijvoorbeeld det rodede rum — “de rommelige ruimte”. arrangementet betekent “het evenement”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van arrangement (“evenement”): arrangement + -et. Na efter (“na”) geeft deze woordgroep het tijdstip aan: efter arrangementet betekent “na het evenement”. Voorbeeld: Vi mødes efter arrangementet. — “We spreken na het evenement af.” Samen bestaat de zin uit Fællesrummet + ser ... ud + rodet + efter arrangementet: “De gemeenschappelijke ruimte ziet er na het evenement rommelig uit.” De voorzetselgroep efter arrangementet bepaalt wanneer die toestand geldt; rodet beschrijft het uiterlijk van de ruimte.

2. Vi skal gøre det rent, fordi vi har reserveret det.

   We moeten het schoonmaken omdat we het hebben gereserveerd.

   Vi

   wij

   skal

   moeten

   gøre

   doen; maken

   det

   het

   rent

   schoon

   fordi

   omdat

   har

   hebben

   reserveret

   gereserveerd

   Uitgebreide uitleg

   Vi betekent hier “wij”: de spreker rekent zichzelf samen met minstens één andere persoon tot de uitvoerders. Het is de onderwerpvorm; een bruikbaar contrast is jeg (“ik”) tegenover vi (“wij”). skal is de tegenwoordige vorm van skulle. In deze zin drukt het samen met het werkwoord erna een verplichting of noodzakelijke handeling uit: “moeten”. Het staat vóór de infinitief: vi skal gøre = “wij moeten doen/maken”. gøre is de infinitief van gøre. Op zichzelf kan het “doen” of “maken” betekenen. In de combinatie gøre det rent krijgt het de betekenis “iets schoon maken”: het object wordt door de handeling schoon. Voorbeeld: Hun gør bordet rent. — “Zij maakt de tafel schoon.” det is hier een Deens onzijdig enkelvoudig objectpronomen, “het”. In de gegeven context verwijst het naar fællesrummet, de gemeenschappelijke ruimte uit de vorige zin. De vorm det is dus niet het onderwerp maar datgene wat schoon wordt gemaakt en gereserveerd is. rent is de onzijdige enkelvoudsvorm van het adjectief ren (“schoon”). Het beschrijft hier de toestand die door gøre ontstaat: gøre det rent = “het schoon maken”. De vormen zijn ren bij een enkelvoudig common-genderwoord, rent bij een enkelvoudig onzijdig woord en rene in het meervoud. Voorbeeld: Vi holder rummet rent. — “Wij houden de ruimte schoon.” fordi leidt de redengevende bijzin in en betekent “omdat”. Wat erop volgt, verklaart waarom de hoofdhandeling nodig is. Het is een voegwoord, geen onderdeel van de betekenis van reserveret zelf. har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Hier werkt het als hulpwerkwoord in de voltooide tijd: har reserveret = “hebben gereserveerd”. Het onderwerp vi bepaalt de betekenis “wij hebben”, maar har krijgt in deze constructie niet een aparte meervoudsvorm. reserveret is het voltooid deelwoord van reservere (“reserveren”). Samen met har vormt het de voltooide tijd. Het deelwoord blijft in deze constructie dezelfde vorm: vi har reserveret = “wij hebben gereserveerd”. Voorbeeld: De har reserveret lokalet. — “Zij hebben de zaal gereserveerd.” De hele zin bestaat uit de hoofdzin Vi skal gøre det rent en de redengevende bijzin fordi vi har reserveret det. Samen betekent hij: “Wij moeten het schoonmaken, omdat wij het hebben gereserveerd.” Het eerste det is het object van schoonmaken; het laatste det is het object van reserveren en verwijst in deze context eveneens naar de gemeenschappelijke ruimte.

3. Lad os bruge en tjekliste, så vi ikke overser noget.

   Laten we een checklist gebruiken, zodat we niets overslaan.

   Lad os

   laten we

   bruge

   gebruiken

   tjekliste

   checklist

   så

   zodat

   overser

   overslaan; over het hoofd zien

   noget

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel voor een gezamenlijke handeling te doen: “laten we …”. Het onderwerp is dus de spreker samen met anderen. Daarna volgt het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Lad os starte. — “Laten we beginnen.” bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief; de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd is bijvoorbeeld vi bruger — “wij gebruiken”. Voorbeeld: Vi bruger en plan. — “We gebruiken een plan.” tjekliste is het zelfstandig naamwoord “checklist”. Het eerste lid geeft aan dat het om een lijst voor controle gaat. Het onbepaalde lidwoord en ervoor markeert hier een niet nader bepaalde checklist; het drukt op zichzelf geen expliciet aantal uit. Voorbeeld: Jeg skriver en tjekliste. — “Ik schrijf een checklist.” så verbindt hier het voorstel met het doel ervan: “zodat”. In dit patroon staat eerst de handeling en daarna het beoogde resultaat: ..., så .... Voorbeeld: Skriv det ned, så vi husker det. — “Schrijf het op, zodat we het onthouden.” overser betekent in deze zin “over het hoofd zien” of “missen”. De vorm is tegenwoordige tijd van at overse; het onderwerp vi staat niet direct in dit geselecteerde fragment, maar wordt in de volledige zin door vi ikke overser uitgedrukt. Voorbeeld: Hun overser en vigtig detalje. — “Zij ziet een belangrijk detail over het hoofd.” noget betekent “iets” en verwijst hier naar datgene wat mogelijk gemist wordt. In de combinatie ikke ... noget krijgt het geheel de betekenis “niets”: Vi glemmer ikke noget. — “We vergeten niets.” Het woord zelf is dus niet hetzelfde als een expliciet zelfstandig naamwoord; het is een onbepaald voornaamwoord. De volledige opbouw is Lad os + infinitief: “laten we gebruiken”. en tjekliste is wat men wil gebruiken. Daarna geeft så het doel aan. In vi ikke overser noget is vi het onderwerp, ikke ontkent de handeling en noget is wat niet over het hoofd mag worden gezien. Samen betekent de zin: “Laten we een checklist gebruiken, zodat we niets overslaan.”

4. Jeg kan samle affaldet op, og du kan sætte stolene tilbage.

   Ik kan het afval verzamelen en jij kunt de stoelen terugzetten.

   Jeg kan

   ik kan

   samle … op

   oprapen/verzamelen

   affaldet

   het afval

   du kan

   jij kunt

   stolene

   de stoelen

   sætte … tilbage

   terugzetten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”); na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Kan heeft in het Deens in de tegenwoordige tijd dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg kan, du kan, hun kan. samle ... op is een scheidbaar werkwoord: samle op betekent “oprapen” of “verzamelen”. In deze zin staat het voorwerp tussen de twee delen: samle affaldet op. Het losse op hoort dus bij samle, niet bij het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg samler papiret op. — “Ik raap het papier op.” affaldet betekent “het afval”. De basisvorm is affald; de uitgang -et markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm. Het Deens zet bepaaldheid vaak achter het zelfstandig naamwoord, in plaats van een afzonderlijk woord ervoor. Deze vorm zegt niet op zichzelf hoeveel afzonderlijke stukken afval er zijn. du kan betekent “jij kunt”. Du is de tweede persoon enkelvoud en kan is opnieuw de tegenwoordige vorm van kunne. Het verschil tussen jeg kan en du kan zit hier dus in het persoonlijk voornaamwoord; het modale werkwoord blijft kan. stolene betekent “de stoelen”. De basisvorm is stol (“stoel”); stole is het meervoud en stolene het bepaalde meervoud. De uitgang -ne maakt duidelijk dat het om bepaalde stoelen gaat. Voorbeeld: Jeg flytter stolene. — “Ik verplaats de stoelen.” sætte ... tilbage betekent “terugzetten” of “weer plaatsen”. sætte is de infinitief na kan; tilbage voegt het idee van terugkeer naar een eerdere plaats toe. Samen vormen ze hier het werkwoord sætte tilbage, met stolene als wat teruggezet wordt. Voorbeeld: Hun sætter bogen tilbage. — “Zij zet het boek terug.” De twee delen zijn verbonden door og (“en”): Jeg kan samle affaldet op + du kan sætte stolene tilbage. Samen betekent de zin: “Ik kan het afval verzamelen en jij kunt de stoelen terugzetten.”

5. Skal bordene stå, som de stod før?

   Moeten de tafels weer staan zoals eerst?

   Skal

   moeten

   bordene

   de tafels

   stå

   staan

   som

   zoals

   stod

   stonden

   før

   eerder

   Uitgebreide uitleg

   Skal is de tegenwoordige tijd van skulle. Hier staat het voor wat volgens de spreker nodig of verwacht is: “moeten”. In een vraag kan skal ook vragen naar de gewenste of afgesproken toestand; het betekent hier niet automatisch alleen een toekomst. Bordene betekent hier “de tafels”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van bord (“tafel”): et bord – borde – bordene. De uitgang -ene markeert hier het bepaalde meervoud. Het zelfstandig naamwoord is het onderwerp van de vraag. Stå betekent “staan” of “in een bepaalde positie blijven”. Het is de infinitief na het modale werkwoord skal: skal stå. De keuze voor stå beschrijft de toestand of opstelling van de tafels, niet een handeling zoals ze ergens neerzetten. Voorbeeld: Bøgerne skal stå her. = “De boeken moeten hier staan.” Som verbindt de hoofdzin met de vergelijking: “zoals”. Het leidt hier een bijzin in die aangeeft met welke eerdere toestand de opstelling wordt vergeleken. Voorbeeld: Gør det, som jeg viste. = “Doe het zoals ik het liet zien.” Stod is de verleden tijd van stå; de vormen zijn stå – står – stod – stået. In deze bijzin verwijst de verleden tijd naar de eerdere toestand van de tafels: hoe ze eerder stonden. De vorm stod draagt zelf de verleden tijd; bordene krijgt daardoor geen verleden tijdsvorm. Før betekent hier “eerder” of “vroeger”, met betrekking tot die eerdere opstelling. Het is niet hetzelfde als før in elke mogelijke tijdsbetekenis; in deze zin verduidelijkt het dat de vergelijking met een voorafgaande toestand wordt gemaakt. Samen vormen skal ... stå en som de stod før de vraag of de tafels moeten blijven of terugkomen in dezelfde opstelling als eerder. De is het onderwerp van de bijzin en verwijst hier naar bordene; stod past daarbij in het meervoud. De volledige betekenis is: “Moeten de tafels staan zoals ze eerder stonden?”

6. Den næste gruppe forventer den sædvanlige opstilling.

   De volgende groep verwacht de gebruikelijke opstelling.

   næste

   volgende

   gruppe

   groep

   forventer

   verwacht

   sædvanlige

   gebruikelijke

   opstilling

   opstelling

   Uitgebreide uitleg

   næste betekent hier “volgende” en staat bij gruppe. Het woord heeft hier de vorm næste; in deze uitdrukking markeert den samen met het bijvoeglijk naamwoord een bepaalde groep. Voorbeeld: Den næste bus kommer snart. — “De volgende bus komt binnenkort.” gruppe betekent “groep”. Het is een zelfstandig naamwoord; gruppe is de onbepaalde enkelvoudsvorm, terwijl gruppen “de groep” betekent wanneer de bepaaldheid aan het zelfstandig naamwoord zelf wordt gehecht. In den næste gruppe wordt de bepaalde naamwoordgroep gevormd met den vóór het bijvoeglijk naamwoord. forventer betekent hier “verwacht”. Dit is de tegenwoordige tijd van forvente (“verwachten”). Het onderwerp is den næste gruppe, dus de groep is degene die iets verwacht. Voorbeeld: Hun forventer et svar. — “Zij verwacht een antwoord.” sædvanlige betekent “gebruikelijke” in den sædvanlige opstilling. Het bijvoeglijk naamwoord staat hier in een bepaalde naamwoordgroep en krijgt daarom de vorm sædvanlige. Het beschrijft opstilling, niet forventer. Voorbeeld: Vi bruger den sædvanlige metode. — “We gebruiken de gebruikelijke methode.” opstilling betekent hier “opstelling” of “arrangement”: de manier waarop iets is opgesteld. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is opstillingen. Voorbeeld: Opstillingen er klar. — “De opstelling is klaar.” Samen vormen den næste gruppe (“de volgende groep”) en den sædvanlige opstilling (“de gebruikelijke opstelling”) de twee belangrijkste naamwoordgroepen. forventer verbindt ze: de volgende groep verwacht de gebruikelijke opstelling. De volledige betekenis is dus: “De volgende groep verwacht de gebruikelijke opstelling.”

7. Jeg vil også tjekke, om nogen har efterladt personlige ting.

   Ik zal ook controleren of iemand persoonlijke spullen heeft laten liggen.

   Jeg vil

   ik zal

   også

   ook

   tjekke

   controleren

   nogen

   iemand

   efterladt

   achtergelaten

   personlige

   persoonlijke

   ting

   spullen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker iets zal of van plan is te doen. vil is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord ville; vóór een infinitief, zoals tjekke, drukt het vaak toekomst of intentie uit. Het werkwoord verandert hier niet van vorm voor jeg. Voorbeeld: Jeg vil ringe senere. — “Ik zal later bellen.” også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan iets anders dat al geldt. Het verandert niet van vorm. tjekke is de infinitief “controleren” of “nakijken”. Na vil staat deze vorm zonder extra infinitiefmarkering. Tjekke is de basisvorm; de woordstam is tjek-. In andere tijden kan het bijvoorbeeld tjekkede (“controleerde”) en har tjekket (“heeft gecontroleerd”) worden. nogen is hier het onbepaalde voornaamwoord “iemand”. In de bijzin na om is de betekenis volgens de vertaling: de spreker controleert of er iemand is die de handeling heeft verricht. Het verwijst dus niet naar een nader genoemde persoon. Voorbeeld: Nogen har ringet. — “Iemand heeft gebeld.” efterladt betekent hier “achtergelaten”. Het is het voltooid deelwoord van efterlade (“achterlaten”). Samen met har vormt het de voltooide tijd: har efterladt = “heeft achtergelaten”. Het deelwoord blijft in deze constructie onveranderd; har draagt de persoonsvorm. Voorbeeld: Hun har efterladt en taske. — “Zij heeft een tas achtergelaten.” personlige betekent “persoonlijke”. De basisvorm is personlig; personlige is hier de vorm bij het meervoudige zelfstandig naamwoord ting. De uitgang -e hoort in deze context bij de meervoudsvorm; dezelfde uitgang kan in het Deens ook in andere adjectiefvormen voorkomen, bijvoorbeeld bij een bepaalde nominale groep. Voorbeeld: personlige breve — “persoonlijke brieven”. ting betekent hier “spullen” of “voorwerpen”. In deze zin is het meervoud; het onbepaalde enkelvoud is en ting (“een ding/voorwerp”). De bepaalde meervoudsvorm is tingene (“de spullen/de dingen”). Samen vormen Jeg vil også tjekke en om nogen har efterladt personlige ting de zin: “Ik zal ook controleren of iemand persoonlijke spullen heeft laten liggen.” om leidt de inhoud van de controle in, nogen is de mogelijke handelende persoon, en har efterladt geeft aan dat het achterlaten al heeft plaatsgevonden.

8. Opladere og notesbøger er nemme at glemme.

   Opladers en notitieboeken vergeet je gemakkelijk.

   Opladere

   opladers

   notesbøger

   notitieboeken

   nemme

   gemakkelijk

   glemme

   vergeten

   Uitgebreide uitleg

   Opladere betekent hier ‘opladers’. Het is het meervoud van oplader; het enkelvoud is en oplader en het meervoud is opladere. Het woord verwijst hier naar meerdere opladers. notesbøger betekent ‘notitieboeken’. Het is het meervoud van notesbog; het enkelvoud is en notesbog en het meervoud is notesbøger. De uitgang verandert dus in het meervoud. nemme betekent hier ‘gemakkelijk’. De vorm hoort bij het meervoudige onderwerp Opladere og notesbøger. De basisvorm is nem; de vergrotende trap is nemmere en de overtreffende trap nemmest. Vergelijk: Det er nemt = ‘Het is gemakkelijk’ bij een enkelvoudig onzijdig onderwerp, maar De er nemme = ‘Ze zijn gemakkelijk’ bij een meervoudig onderwerp. In deze zin beschrijft nemme niet de spullen zelf als fysiek eenvoudig, maar de handeling die erop volgt als gemakkelijk. glemme betekent ‘vergeten’. Het is de infinitiefvorm, voorafgegaan door at: at glemme = ‘vergeten’. De constructie nem at glemme betekent ‘gemakkelijk te vergeten’. Voorbeeld: Det er let at glemme navnet. = ‘Het is gemakkelijk om de naam te vergeten.’ Samen vormen Opladere og notesbøger het meervoudige onderwerp: opladers en notitieboeken. er nemme zegt dat ze gemakkelijk te vergeten zijn, en at glemme benoemt de handeling waarop nemme betrekking heeft. De volledige betekenis is: ‘Opladers en notitieboeken vergeet je gemakkelijk.’

9. Rummet ser ud til at være klart til brug nu.

   De ruimte ziet er nu klaar uit.

   Rummet

   de ruimte

   ser ud til

   lijkt

   at være

   te zijn

   klart

   klaar

   brug

   gebruik

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Rummet betekent hier “de ruimte”. Het is de bepaalde vorm van rum (“ruimte”): rum = een ruimte, rummet = de ruimte. In het Deens wordt de bepaaldheid bij dit onzijdige enkelvoud aan het zelfstandig naamwoord vast geschreven. ser ud til vormt met at være de constructie “eruitzien alsof / lijken te”. Het onderwerp staat ervoor en de constructie geeft een indruk of beoordeling, geen absolute vaststelling. Een bruikbaar patroon is: X ser ud til at være Y = “X lijkt Y te zijn”. at være betekent “zijn”. at leidt hier de infinitief in; være is de infinitief van het werkwoord. Na ser ud til gebruikt het Deens dus de infinitiefconstructie at være. klart betekent hier “klaar”. Deze vorm hoort bij het onzijdige enkelvoudige rummet: het adjectief is klar in de basisvorm en klart in de onzijdige vorm. Het is niet de vorm van het zelfstandig naamwoord; alleen het adjectief verandert hier. Vergelijk als voorbeeld: Et rum er klart — “Een ruimte is klaar.” brug betekent “gebruik”. In til brug vormt het met til de vaste uitdrukking “voor gebruik”: klart til brug = “klaar voor gebruik”. Brug is hier een zelfstandig naamwoord, niet het werkwoord “gebruiken”. nu betekent “nu” en plaatst de toestand in het huidige moment. In deze zin staat het achter klart til brug, maar het heeft betrekking op de hele beschreven toestand. Samen betekent Rummet ser ud til at være klart til brug nu.: “De ruimte ziet er nu klaar voor gebruik uit.” De zin combineert dus het onderwerp rummet, de indrukconstructie ser ud til at være, de toestand klart til brug en de tijdsbepaling nu.

10. Hvis vi efterlader det rent, bliver det nemmere at reservere det igen.

    Als we het schoon achterlaten, wordt het gemakkelijker om het opnieuw te reserveren.

    Hvis vi

    als wij

    efterlader

    achterlaten

    det

    het

    rent

    schoon

    bliver

    wordt

    nemmere

    gemakkelijker

    reservere

    reserveren

    igen

    opnieuw

    Uitgebreide uitleg

    Hvis vi betekent hier “als wij”. Hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in; het patroon hvis + onderwerp + werkwoord is direct herbruikbaar. Vi is de eerste persoon meervoud: de spreker(s) samen met anderen. efterlader is de tegenwoordige tijd van efterlade, “achterlaten”. Het onderwerp is vi, daarom staat het werkwoord hier in de vorm efterlader. De betekenis is hier dat iets op een bepaalde toestand wordt achtergelaten. Voorbeeld: Vi efterlader døren åben. — “Wij laten de deur open.” det is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord met de betekenis “het”. In deze zin verwijst het naar het ding of de ruimte die schoon wordt achtergelaten; de voorafgaande context noemt een ruimte. Hetzelfde voornaamwoord komt later opnieuw voor als voorwerp van reservere. rent is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord ren, “schoon”. De vorm sluit aan bij det: ren bij een en-woord, rent bij een et-woord of een onzijdig voornaamwoord. Het is dus rent zelf dat deze vorm draagt, niet het voornaamwoord. bliver is de tegenwoordige tijd van blive, “worden” of “blijven”, afhankelijk van de context. Hier betekent het “wordt”: een toestand verandert in een gemakkelijker toestand. In bliver nemmere vormt het werkwoord samen met de vergrotende trap de betekenis “wordt gemakkelijker”. nemmere is de vergrotende trap van nem, “gemakkelijk”. De reeks is nem — nemmere — nemmest: gemakkelijk — gemakkelijker — gemakkelijkst. Hier wordt niet noodzakelijk een expliciete vergelijking met een genoemd alternatief gemaakt; de zin zegt dat reserveren gemakkelijker wordt dan daarvoor. Voorbeeld: Det bliver nemmere med øvelse. — “Het wordt gemakkelijker met oefening.” reservere betekent “reserveren”. Dit is de infinitiefvorm, voorafgegaan door het Deense infinitiefteken at: at reservere. Na nemmere volgt hier dus de constructie “gemakkelijker om te reserveren”. Het tweede det is het voorwerp van dit werkwoord: het is datgene wat opnieuw gereserveerd wordt. igen betekent “opnieuw” of “weer”. Het geeft aan dat het reserveren nogmaals plaatsvindt. In deze zin staat het na de infinitiefgroep reservere det. Samen betekent Hvis vi efterlader det rent “als wij het schoon achterlaten”. bliver det nemmere betekent “wordt het gemakkelijker”, en at reservere det igen betekent “om het opnieuw te reserveren”. De volledige betekenis is: “Als we het schoon achterlaten, wordt het gemakkelijker om het opnieuw te reserveren.”