Een gedeeld spreadsheet duidelijker presenteren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Din skærm kan ses, men teksten i regnearket ser ret lille ud.

   Je scherm is zichtbaar, maar de tekst in het spreadsheet lijkt nogal klein.

   skærm

   scherm

   kan ses

   is zichtbaar / kan worden gezien

   teksten

   de tekst

   regnearket

   het spreadsheet

   ser … ud

   lijkt / ziet eruit

   ret

   nogal

   lille

   klein

   Uitgebreide uitleg

   skærm betekent hier een scherm, in combinatie met Din: “jouw scherm”. Het zelfstandig naamwoord is en skærm; de bepaalde enkelvoudsvorm is skærmen en het meervoud is skærme. De bezitsvorm din hoort bij een enkelvoudig woord van het en-type; bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld dit. kan ses bestaat uit kan (“kan”) en ses, de s-vorm van se (“zien”). Samen betekent het letterlijk “kan worden gezien” en in deze zin natuurlijk “is zichtbaar”. De mogelijkheid wordt aan het scherm toegekend; de zin zegt niet wie het ziet. Voorbeeld: Det kan ses tydeligt. — “Dat kan duidelijk worden gezien.” teksten is de bepaalde enkelvoudsvorm van en tekst: “de tekst”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Het meervoud is tekster, en het bepaalde meervoud is teksterne. regnearket betekent “het spreadsheet”. Het is de bepaalde vorm van et regneark; bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord verschijnt in het enkelvoud de uitgang -et. In i regnearket geeft i de plaats aan: de tekst staat in het spreadsheet. ser ... ud is een vaste Deense constructie met se (“zien”): noget ser + bijvoeglijk naamwoord + ud betekent dat iets er op een bepaalde manier uitziet of zo lijkt. In deze zin staat ser vóór ret lille, terwijl ud erna staat. Voorbeeld: Bogen ser interessant ud. — “Het boek ziet er interessant uit.” ret is hier een bijwoord met de betekenis “nogal” of “behoorlijk”. Het verzwakt of nuanceert de daaropvolgende beoordeling; het betekent hier niet “juist” in de betekenis van correct. Voorbeeld: Det er ret svært. — “Dat is nogal moeilijk.” lille betekent “klein” en beschrijft hier hoe de tekst eruitziet. De basisvorm is lille; de vergelijkende vorm is mindre (“kleiner”) en de overtreffende vorm mindst (“kleinst”). In ser ... ud staat het bijvoeglijk naamwoord als een beschrijving na het werkwoord, niet als een zelfstandig naamwoord. De twee hoofddelen worden verbonden door men (“maar”). Eerst zegt Din skærm kan ses dat het scherm zichtbaar is. Daarna beperkt of contrasteert men teksten i regnearket ser ret lille ud dat beeld: de tekst in het spreadsheet ziet er nogal klein uit. Samen betekent de volledige zin: “Je scherm is zichtbaar, maar de tekst in het spreadsheet lijkt nogal klein.”

2. Jeg kan dog zoome ind.

   Ik kan wel inzoomen.

   Jeg kan

   ik kan

   dog

   wel / toch

   zoome ind

   inzoomen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: jeg is het persoonlijke voornaamwoord “ik”, en kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Na kan volgt het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een apart infinitiefteken: Jeg kan zoome = “Ik kan inzoomen”. Jeg verwijst hier, zoals ook uit de vertaling blijkt, naar de spreker; het is de eerste persoon enkelvoud. dog is een bijwoord dat hier een tegenstelling of concessie uitdrukt. In deze context past de vertaling “wel” of “toch”: de tekst lijkt klein, maar inzoomen blijft mogelijk. De precieze Nederlandse weergave van dog hangt van de context af; het kan bijvoorbeeld ook “echter” betekenen. zoome ind is de Deense werkwoordelijke combinatie voor “inzoomen”. zoome is hier de infinitief; ind is een partikel dat deel uitmaakt van deze combinatie. Na kan blijft zoome dus in de infinitief. Een bruikbaar patroon is kan + infinitief, bijvoorbeeld: Jeg kan åbne filen. — “Ik kan het bestand openen.” Samen vormen de delen: Jeg kan (“ik kan”) + dog (“wel/toch”) + zoome ind (“inzoomen”). De hele zin betekent: “Ik kan wel inzoomen.” De constructie kan + werkwoord is bruikbaar om een mogelijkheid of vermogen uit te drukken; dog voegt hier het contrast met de kleine tekst toe.

3. Det kan betyde, at et par kolonner kommer uden for billedet.

   Daardoor kunnen een paar kolommen buiten beeld vallen.

   Det

   dat/het

   kan

   kan

   betyde

   betekenen

   et par

   een paar

   kolonner

   kolommen

   kommer

   komen

   uden for

   buiten

   billedet

   het beeld

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier dat/het als onderwerp van de hele mededeling. In deze zin verwijst het niet noodzakelijk naar één zelfstandig naamwoord; samen met kan betyde leidt het een gevolg of interpretatie in. kan is de tegenwoordige vorm van het Deense modale werkwoord kunne: kan + infinitief geeft mogelijkheid of waarschijnlijkheid weer. Het volgende werkwoord staat daarom in de infinitief: kan betyde = kan betekenen. Vergelijk als patroon: Det kan hjælpe = `Dat kan helpen. betyde is de infinitief betekenen. De vorm verandert hier niet door det; de modaliteit zit in kan, terwijl betyde de hoofdhandeling benoemt. et par is een vaste hoeveelheiduitdrukking met de betekenis een paar of enkele. Het is geen vorm van het zelfstandig naamwoord erna. In et par kolonner staat kolonner in het meervoud: kolonne is enkelvoud, kolonner meervoud. kommer is de tegenwoordige vorm van komme (komen). Hier beschrijft kommer ... uden for billedet niet simpelweg een verplaatsing naar een plaats, maar het gevolg dat de kolommen buiten het zichtbare beeld komen te staan. Voorbeeld: Tallet kommer uden for billedet. = Het getal komt buiten beeld. uden for betekent buiten en vormt hier samen met billedet een plaatsbepaling. De twee woorden horen bij elkaar, maar uden for is geen werkwoord of zelfstandig naamwoord. billedet betekent het beeld of, in deze context, het zichtbare beeld. Het is de bepaalde vorm van billede: et billede = een beeld, billedet = het beeld. De uitgang -et hoort dus bij het zelfstandig naamwoord billede, niet bij uden for. Samen vormen de delen: Det kan betyde = Dat kan betekenen, at = dat, et par kolonner = een paar kolommen, en kommer uden for billedet = buiten beeld komen te staan. De volledige betekenis is: Daardoor kunnen een paar kolommen buiten beeld vallen. Hier introduceert at de inhoud van wat mogelijk het geval is.

4. Det fungerer, så længe de vigtigste tal stadig er synlige.

   Dat werkt, zolang de belangrijkste cijfers zichtbaar blijven.

   fungerer

   werkt

   så længe

   zolang

   vigtigste

   belangrijkste

   tal

   cijfers

   stadig

   nog steeds

   synlige

   zichtbaar

   Uitgebreide uitleg

   fungerer betekent hier dat iets werkt of bruikbaar blijft. Het is de tegenwoordige tijd van fungere; dezelfde vorm kan bij verschillende onderwerpen worden gebruikt. Voorbeeld: Det fungerer godt. — Dat werkt goed. så længe leidt een voorwaarde in: iets geldt zolang een andere toestand voortduurt. Het is een vaste voegwoordelijke uitdrukking, vergelijkbaar met zolang in het Nederlands. Voorbeeld: Du kan blive, så længe du vil. — Je kunt blijven zolang je wilt. vigtigste betekent hier “belangrijkste”. Het is de overtreffende trap van vigtig: vigtig — belangrijk, vigtigere — belangrijker, vigtigst — belangrijkst. In de vigtigste tal staat de vorm vigtigste bij een meervoudige, bepaalde naamwoordgroep; de en de context maken duidelijk dat het om de belangrijkste cijfers gaat. tal betekent hier “cijfers” of “getallen”. De vorm kan zowel enkelvoud als meervoud zijn: et tal — een getal, flere tal — meerdere getallen. Hier is het meervoud, zichtbaar aan de naamwoordgroep de vigtigste tal. stadig betekent “nog steeds” en geeft aan dat een toestand voortduurt. Het zegt op zichzelf niet wanneer die toestand begon. Voorbeeld: Tallene er stadig synlige. — De cijfers zijn nog steeds zichtbaar. synlige betekent hier “zichtbaar”. Het is de vorm van synlig die bij meervoud of een bepaalde naamwoordgroep hoort; vergelijk synligt bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en synlige bij meervoud. In deze zin hoort synlige bij de vigtigste tal. Voorbeeld: Billederne er synlige. — De afbeeldingen zijn zichtbaar. De hoofdzin Det fungerer geeft aan dat iets werkt. Daarna geeft så længe de voorwaarde aan: de vigtigste tal stadig er synlige — de belangrijkste cijfers nog steeds zichtbaar zijn. In die bijzin staat er als vorm van være (“zijn”) vóór het bijvoeglijk naamwoord synlige. Samen betekent de hele uiting: “Dat werkt, zolang de belangrijkste cijfers zichtbaar blijven.”

5. I så fald placerer jeg afsnittet med afvigelser først.

   In dat geval zet ik de sectie met afwijkingen vooraan.

   I så fald

   in dat geval

   placerer

   plaatst

   afsnittet

   de sectie

   afvigelser

   afwijkingen

   først

   vooraan; als eerste

   Uitgebreide uitleg

   I så fald is een vaste uitdrukking met de betekenis “in dat geval”. I betekent hier “in”, så “zo” en fald “geval”, maar samen vertaal je de uitdrukking natuurlijk als “in dat geval”. Voorbeeld: I så fald venter vi. — “In dat geval wachten we.” placerer komt van placere, “plaatsen”. Het is de tegenwoordige tijd; bij jeg betekent het “ik plaats”. De tegenwoordige tijd van dit werkwoord verandert niet naar persoon: jeg placerer, de placerer. In deze zin staat placerer vóór het onderwerp jeg; daarna volgt het object afsnittet. Die volgorde hoort bij de zinsbouw na de vooropgeplaatste uitdrukking. Voorbeeld: Jeg placerer bogen her. — “Ik plaats het boek hier.” afsnittet komt van het zelfstandig naamwoord afsnit, “sectie” of “paragraaf”. afsnittet is de bepaalde enkelvoudsvorm: “de sectie”. Het woord afsnit is onzijdig; dat zie je ook aan de onbepaalde vorm et afsnit. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaaldheid. De onbepaalde vorm is et afsnit, “een sectie”. afvigelser betekent “afwijkingen”. Het is het meervoud van afvigelse, “afwijking”. In med afvigelser betekent med “met”, zodat dit geheel “met afwijkingen” betekent. De vorm afvigelser is hier onbepaald meervoud; voor bepaald meervoud staat bijvoorbeeld afvigelserne, “de afwijkingen”. først betekent hier “vooraan” of “als eerste”. Het bepaalt de plaatsingsvolgorde: de sectie met afwijkingen krijgt de eerste positie. Het is niet de vorm van het bijvoeglijk naamwoord første vóór een zelfstandig naamwoord, maar een bijwoord dat de handeling placerer nader bepaalt. Voorbeeld: Hun kommer først. — “Zij komt als eerste.” Samen geeft placerer jeg afsnittet med afvigelser først de handeling weer: “ik plaats de sectie met afwijkingen vooraan”. Met I så fald wordt de voorwaarde uitgedrukt: “In dat geval zet ik de sectie met afwijkingen vooraan.”

6. Tallene underbygger pointen, men forklaringen har brug for mere kontekst.

   De cijfers ondersteunen het punt, maar de uitleg heeft meer context nodig.

   Tallene

   de cijfers

   underbygger

   ondersteunen

   pointen

   het punt

   men

   maar

   forklaringen

   de uitleg

   har brug for

   nodig hebben

   mere

   meer

   kontekst

   context

   Uitgebreide uitleg

   Tallene is de bepaalde meervoudsvorm van tal (“cijfer” of “getal”): et tal → tallet (enkelvoud bepaald), tal (meervoud onbepaald) → tallene (meervoud bepaald). Hier verwijst het naar de cijfers als geheel, zoals ook uit de vaste vertaling blijkt. underbygger is de tegenwoordige tijd van underbygge, “onderbouwen” of “ondersteunen”. De vorm van de tegenwoordige tijd verandert in het Deens niet naar enkelvoud of meervoud: tallet underbygger en tallene underbygger hebben hier dezelfde werkwoordsvorm. Een bruikbaar voorbeeld is: Eksemplet underbygger påstanden. — “Het voorbeeld onderbouwt de bewering.” pointen is de bepaalde enkelvoudsvorm van pointe, “punt” of “kernpunt”: en pointe → pointen. De bepaalde vorm maakt er een geïdentificeerd punt van, hier weergegeven als “het punt”. men betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling. forklaringen is de bepaalde enkelvoudsvorm van forklaring, “uitleg” of “verklaring”: en forklaring → forklaringen. Het zelfstandig naamwoord is hier het onderwerp van het tweede deel. har brug for is een vaste constructie met de betekenis “nodig hebben”. Zij bevat har (“heeft”) en brug for (“gebruik voor” of “behoefte aan”), maar als geheel kies je haar om een behoefte uit te drukken. Bijvoorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” mere betekent hier “meer”. Het is de vergelijkende vorm van meget bij een niet-telbare hoeveelheid of een stof/begrip: meget → mere. Bij telbare meervoudige zaken staat vaak flere (“meer/meerdere”), bijvoorbeeld flere eksempler — “meer voorbeelden”. kontekst betekent “context”. Hier staat het zelfstandig naamwoord zonder onbepaald lidwoord in een niet-telbare betekenis: mere kontekst betekent “meer context”, niet noodzakelijk “een extra, afzonderlijke context”. Samen vormen de delen: Tallene underbygger pointen — “De cijfers ondersteunen het punt”, gevolgd door men — “maar”, en forklaringen har brug for mere kontekst — “de uitleg heeft meer context nodig”. De volledige betekenis is dus: “De cijfers ondersteunen het punt, maar de uitleg heeft meer context nodig.”

7. Jeg vil nævne antagelserne bag hver prognose.

   Ik zal de aannames achter elke prognose noemen.

   Jeg vil

   ik zal

   nævne

   noemen

   antagelserne

   de aannames

   bag

   achter

   hver

   elke

   prognose

   prognose

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik zal”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”). vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een infinitief erna drukt het vaak wil, van plan zijn of een toekomstige handeling uit. In deze zin geeft de vaste vertaling de toekomstige bedoeling weer. Het is dus niet nodig om vil hier als een zelfstandig “willen” te vertalen. nævne betekent “noemen”. Dit is de infinitiefvorm. Na vil staat de infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder: Jeg vil nævne = “ik zal noemen”. Een bruikbaar voorbeeld is: Hun vil nævne et eksempel. — “Zij zal een voorbeeld noemen.” antagelserne betekent hier “de aannames”. Het woord is de bepaalde meervoudsvorm van antagelse (“aanname”): antagelse → antagelser → antagelserne. Het achtervoegsel -ne markeert hier het bepaalde meervoud; de vorm zegt dus dat het om bepaalde aannames gaat, niet om één onbepaalde aanname. bag betekent “achter”. In deze zin beschrijft het de relatie tussen de aannames en de prognoses: de aannames liggen als het ware achter of ten grondslag aan elke prognose. Een kort voorbeeld is: Hvad ligger bag beslutningen? — “Wat ligt er achter de beslissing?” hver betekent “elke” of “ieder”. Het staat hier vóór het enkelvoudige zelfstandig naamwoord prognose: hver prognose = “elke prognose”. Het verwijst naar de prognoses één voor één; het is niet de vorm voor “alle prognoses” als meervoudige groep. Hver dag betekent bijvoorbeeld “elke dag”. prognose betekent “prognose” of “voorspelling”. In hver prognose staat het als enkelvoud na hver. Het meervoud is prognoser, zoals in flere prognoser — “meerdere prognoses”. Samen vormen de delen Jeg vil nævne (“ik zal noemen”) en antagelserne bag hver prognose (“de aannames achter elke prognose”). De volledige betekenis is: “Ik zal de aannames achter elke prognose noemen.”

8. Det vil hjælpe de lyttere, der gik glip af den tidligere diskussion.

   Dat helpt luisteraars die de eerdere bespreking hebben gemist.

   Det vil

   dat zal

   hjælpe

   helpen

   lyttere

   luisteraars

   gik glip af

   misten

   tidligere

   eerdere

   diskussion

   bespreking

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier het onderwerp en betekent “dat”; de zin specificeert niet waarnaar dit voornaamwoord precies verwijst. Vil hjælpe is de werkwoordsgroep. Vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een infinitief zoals hjælpe drukt het hier een toekomstige of verwachte uitwerking uit: “zal helpen”. Hjælpe is de infinitief van hjælpe (“helpen”). Na vil staat deze vorm zonder persoonsuitgang. Een herbruikbaar patroon is X vil hjælpe Y = “X zal Y helpen”. Lyttere is het meervoud van lytter (“luisteraar”). In de lyttere staat het zelfstandig naamwoord in zijn meervoudsvorm met -e; de is hier het bepaalde lidwoord bij het meervoud: “de luisteraars”. Gik glip af is de verleden tijd van de vaste uitdrukking gå glip af (“missen”). De uitdrukking betekent hier dat de luisteraars de bespreking niet hebben meegemaakt; gik is in deze constructie dus niet alleen het losse werkwoord “ging”. De verleden tijd van gå is gik voor alle personen en aantallen. Voorbeeld: Hun gik glip af mødet. — “Zij miste de vergadering.” Tidligere betekent hier “eerdere” of “vorige” en bepaalt diskussion. Het is de vergrotende vorm van tidlig (“vroeg”): tidlig — tidligere — tidligst (“vroeg” — “eerder/vroeger” — “vroegst”). In deze vorm verandert het niet mee met het zelfstandig naamwoord. Diskussion is een zelfstandig naamwoord voor een bespreking of discussie. De vorm is hier enkelvoud en onbepaald, maar in den tidligere diskussion maakt den de volledige naamwoordgroep bepaald: “de eerdere bespreking”. Den is hier het bepaalde lidwoord; tidligere is het woord dat “eerdere” betekent. Samen betekent Det vil hjælpe de lyttere “Dat zal de luisteraars helpen”. De bijzin der gik glip af den tidligere diskussion specificeert welke luisteraars bedoeld zijn: de luisteraars die de eerdere bespreking hebben gemist. De volledige betekenis is: “Dat zal de luisteraars helpen die de eerdere bespreking hebben gemist.”

9. En kort note før prognoserne burde dække det.

   Een korte notitie vóór de prognoses zou genoeg moeten zijn om het toe te lichten.

   kort

   kort

   note

   notitie

   før

   vóór

   prognoserne

   de prognoses

   burde

   zou moeten

   dække

   bedekken; behandelen

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   kort betekent hier dat de notitie weinig omvang heeft. Het is de vorm bij een enkelvoudig onzijdig of gemeenschappelijk-geslachtswoord; bij note (een gemeenschappelijk-geslachtswoord) staat dus kort, terwijl het meervoud korte heeft. Voorbeeld: en kort tekst = ‘een korte tekst’; tekst is hier ook een gemeenschappelijk-geslachtswoord. note is het zelfstandig naamwoord voor een korte notitie of aantekening. De vorm is hier onbepaald enkelvoud: en note; bepaald enkelvoud is noten, en meervoud is noter (bepaald meervoud noterne). før geeft een tijdsrelatie aan: ‘vóór’ of ‘eerder dan’. Het verbindt hier de notitie met prognoserne: de notitie komt vóór de prognoses. Voorbeeld: før mødet = ‘vóór de vergadering’. prognoserne betekent hier ‘de prognoses’. Het woord is opgebouwd uit het meervoud prognoser en het bepaalde meervoud achtervoegsel -ne: prognose → prognoser → prognoserne. Het achtervoegsel maakt de groep bepaald, vergelijkbaar met ‘de prognoses’. burde drukt hier uit dat iets volgens de spreker voldoende of passend zou moeten zijn. Het is de vorm van bør die in deze constructie met een verleden/voorwaardelijke nuance wordt gebruikt; daarna volgt het infinitief dække. Voorbeeld: Det burde virke = ‘Dat zou moeten werken’. dække is hier het infinitief na burde. In deze context betekent het niet letterlijk alleen ‘bedekken’, maar ‘iets behandelen of toelichten’; samen met det gaat het om ‘het toelichten’. Het infinitief blijft na deze modale vorm onveranderd: burde dække. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord en betekent hier ‘het’. De vorm verwijst naar de inhoud die volgens de vaste vertaling moet worden toegelicht; de teksten benoemen niet precies welk afzonderlijk zelfstandig naamwoord de referent is. De grammaticale vorm zelf zegt alleen dat het om een onzijdige enkelvoudige verwijzing gaat. Samen vormt En kort note het onderwerp: ‘een korte notitie’. før prognoserne plaatst die notitie vóór ‘de prognoses’. burde dække det zegt dat de notitie het bedoelde onderwerp zou moeten behandelen of toelichten. De volledige betekenis is daarom: ‘Een korte notitie vóór de prognoses zou genoeg moeten zijn om het toe te lichten.’