Een mogelijk verwarmingsprobleem beschrijven | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Varmen slår til, men rummet bliver aldrig rigtig behageligt.

   De verwarming slaat aan, maar de kamer wordt nooit echt aangenaam.

   Varmen

   de verwarming

   slår til

   slaat aan

   rummet

   de kamer

   bliver

   wordt

   aldrig

   nooit

   rigtig

   echt

   behageligt

   aangenaam

   Uitgebreide uitleg

   Varmen is the definite form of varme: varme → varmen. The ending -en marks a definite common-gender noun. Here it refers, as in the fixed translation, to the heating. Example: Varmen virker. — De verwarming werkt. slår til is a fixed verb construction meaning that something starts functioning or comes into action; here the heating kicks in. The verb is slå, and slår is its present-tense form. The small word til is part of this construction, so the meaning is not obtained by translating slå alone. Example: Lyset slår til. — Het licht springt aan. rummet is the definite form of the neuter noun rum: rum → rummet. The ending -et marks “the room”. bliver is the present tense of blive. With a following adjective, it describes a change into a state: blive + adjective means “worden + adjective”. Example: Rummet bliver varmt. — De kamer wordt warm. aldrig means “nooit” and places the negative time meaning over the following statement: the room does not become pleasant at any time in the relevant situation. It is different from ikke, which is the more general word for “niet”. rigtig is used here as an adverb meaning “echt”, strengthening the adjective that follows. In other contexts, rigtig can also mean “correct” or “right”, but that is not its meaning here. behageligt is the neuter singular form of the adjective behagelig. It agrees with the neuter noun rummet in the pattern bliver + adjective: rummet bliver behageligt. The common-gender form is behagelig, while the neuter form is behageligt. Example: Vejret bliver behageligt. — Het weer wordt aangenaam. Together, Varmen slår til says that the heating starts working. men introduces the contrast with rummet bliver aldrig rigtig behageligt: despite that, the room never becomes truly pleasant. Thus the complete utterance means: “De verwarming slaat aan, maar de kamer wordt nooit echt aangenaam.”

2. Termostaten virker måske, mens radiatorventilen stadig sidder fast.

   De thermostaat werkt misschien, terwijl de radiatorkraan vast blijft zitten.

   Termostaten

   de thermostaat

   virker

   werkt

   måske

   misschien

   mens

   terwijl

   radiatorventilen

   de radiatorkraan

   stadig

   nog steeds

   sidder fast

   vastzit

   Uitgebreide uitleg

   Termostaten betekent hier “de thermostaat”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van termostat: en termostat → termostaten. De uitgang -en markeert hier dus een bepaald zelfstandig naamwoord, niet een meervoud. virker is de tegenwoordige tijd van virke en betekent hier “werken” of “functioneren”. Het onderwerp is Termostaten; in het Deens blijft deze werkwoordsvorm in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen. Voorbeeld: Radiatoren virker. — “De radiator werkt.” måske betekent “misschien” en maakt de uitspraak onzeker. Het woord verandert niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Måske virker den. — “Misschien werkt die.” mens verbindt twee gelijktijdige of tegenover elkaar geplaatste situaties en betekent hier “terwijl”. Het leidt de bijzin mens radiatorventilen stadig sidder fast in. Voorbeeld: Jeg læser, mens du laver mad. — “Ik lees terwijl jij kookt.” radiatorventilen betekent “de radiatorkraan”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van radiatorventil: en radiatorventil → radiatorventilen. Net als bij termostaten markeert -en hier bepaaldheid. stadig betekent “nog steeds” en geeft aan dat een toestand voortduurt. Het staat hier bij sidder fast en zegt dat de kraan op dat moment nog vastzit. Voorbeeld: Døren er stadig lukket. — “De deur is nog steeds dicht.” sidder fast is een vaste combinatie met de letterlijke vorm van sidde (“zitten”) en fast (“vast”); samen betekent zij “vastzitten”. sidder is de tegenwoordige tijd van sidde. De combinatie beschrijft hier een aanhoudende toestand, niet noodzakelijk een handeling waarbij iemand gaat zitten. Voorbeeld: Skuffen sidder fast. — “De lade zit vast.” De hoofdzin is Termostaten virker måske: “De thermostaat werkt misschien.” Daarna geeft mens de gelijktijdige tegenstellende situatie aan: radiatorventilen stadig sidder fast, “de radiatorkraan nog steeds vastzit”. Samen betekent de hele zin: “De thermostaat werkt misschien, terwijl de radiatorkraan nog steeds vastzit.”

3. Det tænkte jeg også på, fordi røret føles varmt tæt ved væggen.

   Ik vroeg me dat ook af, omdat de leiding bij de muur warm aanvoelt.

   Det

   dat

   tænkte … på

   dacht aan

   også

   ook

   fordi

   omdat

   røret

   de leiding

   føles

   voelt aan

   varmt

   warm

   tæt ved

   vlak bij

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar iets dat in de gegeven uitwisseling al ter sprake is gekomen; de specifieke referent wordt niet verder vastgelegd. Het is een zelfstandig gebruikt onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. Vergelijk als zelfstandig onderwerp: Det virker. — “Dat werkt.” tænkte ... på is hier de verleden tijd van tænke på: “aan iets denken” of “iets overwegen”. De vorm tænkte hoort bij het werkwoord tænke; de verleden tijd verandert niet naar persoon of getal. In de vaste zin staat het werkwoord tussen Det en het onderwerp jeg, terwijl på achteraan blijft: Det tænkte jeg også på. Samen met de vaste vertaling geeft dit de bedoelde betekenis weer: de spreker had dat ook in gedachten of vroeg zich dat eveneens af. Jeg tænkte på problemet. — “Ik dacht aan het probleem.” også betekent “ook” en voegt deze gedachte toe aan wat al besproken is. Het woord zelf krijgt geen persoons- of getalsuitgang. Hun tænkte også på det. — “Zij dacht er ook aan.” fordi leidt een redengevende bijzin in: “omdat”. In die bijzin staat het onderwerp vóór het werkwoord: fordi røret føles varmt. Jeg bliver her, fordi det regner. — “Ik blijf hier, omdat het regent.” røret betekent hier “de leiding” of “de buis”. De vorm is bepaald enkelvoud van rør; het achtervoegsel -et markeert bij dit woord het bepaalde enkelvoud. Het gaat in deze zin om een concreet onderdeel van de installatie, niet om het woord als algemene categorie. Et rør betekent “een leiding/buis”, terwijl røret “de leiding/buis” betekent. føles is de tegenwoordige tijd van føle in de betekenis “aanvoelen”. De vorm is gelijk voor de relevante personen in de tegenwoordige tijd; røret føles betekent letterlijk dat de leiding warm aanvoelt. Dit is iets anders dan er varm, dat eenvoudiger zegt dat de leiding warm is. Stoffet føles blødt. — “De stof voelt zacht aan.” varmt betekent “warm”. Deze vorm hoort bij het onzijdige enkelvoudige røret: het bijvoeglijk naamwoord krijgt hier de uitgang -t. De basisvorm is varm; in bijvoorbeeld en varm væg staat de vorm zonder -t. Vandet er varmt. — “Het water is warm.” tæt ved is een vaste ruimtelijke combinatie met de betekenis “vlak bij” of “dicht bij”. tæt geeft de geringe afstand aan en ved markeert de plaats waar iets zich bevindt. Butikken ligger tæt ved stationen. — “De winkel ligt vlak bij het station.” væggen betekent “de muur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van væg; -en markeert hier bepaaldheid. En væg is “een muur”, væggen is “de muur”. Het lidwoordachtige element in væggen zegt dat het om een bepaalde muur gaat, maar de zin specificeert niet verder welke muur. De hele zin bouwt zo op: Det tænkte jeg også på geeft aan dat de spreker dit eveneens in gedachten had; fordi introduceert de reden; røret føles varmt beschrijft dat de leiding warm aanvoelt; en tæt ved væggen bepaalt waar dat zo is. Samen betekent de zin: “Ik vroeg me dat ook af, omdat de leiding bij de muur warm aanvoelt.”

4. Så er problemet sandsynligvis cirkulationen og ikke strømforsyningen.

   Dan gaat het probleem waarschijnlijk om circulatie en niet om stroom.

   Så er

   dan is het

   problemet

   het probleem

   sandsynligvis

   waarschijnlijk

   cirkulationen

   de circulatie

   og ikke

   en niet

   strømforsyningen

   de stroomvoorziening

   Uitgebreide uitleg

   Så er: Så betekent hier “dan” en verwijst naar een gevolgtrekking uit de situatie; er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”) voor zowel enkelvoud als meervoud. Omdat Så vooraan staat, volgt de persoonsvorm vóór het onderwerp: Så er problemet .... Dit is een veelgebruikt patroon na een vooropgeplaatst bijwoord. problemet: dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van et problem: et problem → problemet. Het onzijdige lidwoord et hoort bij het zelfstandig naamwoord; de uitgang -et maakt het bepaald. Voorbeeld: Et problem kan vokse. — “Een probleem kan groter worden.” sandsynligvis: dit bijwoord betekent hier “waarschijnlijk”. Het is verwant aan het bijvoeglijk naamwoord sandsynlig (“waarschijnlijk”), maar in deze zin beschrijft het de waarschijnlijkheid van de hele bewering, niet een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Det er sandsynligvis korrekt. — “Dat is waarschijnlijk correct.” cirkulationen: dit is de bepaalde vorm van en cirkulation: en cirkulation → cirkulationen. Het benoemt hier de circulatie als de vermoedelijke oorzaak of het vermoedelijke probleem. De uitgang -en hoort bij deze gemeenschappelijke grammaticale klasse; dat is een andere uitgang dan in problemet. og ikke: og verbindt de twee genoemde mogelijkheden; ikke maakt het tweede deel negatief. Samen markeren ze het contrast “en niet ...”. Voorbeeld: Det er røret og ikke væggen. — “Het is de leiding en niet de muur.” strømforsyningen: dit is de bepaalde vorm van en strømforsyning: en strømforsyning → strømforsyningen. Het betekent hier “de stroomvoorziening”. Het eerste deel strøm verwijst naar stroom en forsyning naar voorziening of toevoer; de vaste vorm als geheel is het relevante woord voor de technische voorziening. Samen heeft de zin de structuur Så er [onderwerp] [waarschijnlijke identificatie] og ikke [uitgesloten alternatief]: na de gevolgtrekking wordt problemet waarschijnlijk geïdentificeerd met cirkulationen, terwijl strømforsyningen als alternatief wordt uitgesloten. Daarmee komt de bedoelde betekenis overeen met de vaste vertaling: het probleem gaat waarschijnlijk om circulatie en niet om stroom.

5. Kun en tekniker undersøge det uden at gå ind i alle rum?

   Zou een monteur dit kunnen controleren zonder elke kamer binnen te gaan?

   Kun

   in de vaste vertaling: mogelijkheid in de vraag

   tekniker

   monteur; technicus

   undersøge

   controleren; onderzoeken

   det

   dit

   uden at

   zonder te

   gå ind

   naar binnen gaan

   alle

   alle

   rum

   kamers; ruimtes

   Uitgebreide uitleg

   De vaste vertaling geeft de bedoeling weer als een vraag naar mogelijkheid: “Zou een monteur dit kunnen controleren...?”. De vorm Kun zelf is in standaard Deens normaal het bijwoord “alleen”; de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) is kan. Ik laat de vaste doeltekst ongewijzigd. Voor een herbruikbaar standaardpatroon is Kan ...? — “Kan ...?” — passend. tekniker betekent hier “monteur” of “technicus”. Met het lidwoord uit de zin, en tekniker, vormt het een enkelvoudige onbepaalde naamwoordgroep. en markeert hier het grammaticale gemeenschappelijke geslacht van het zelfstandig naamwoord, niet het biologische geslacht van de persoon. undersøge betekent “onderzoeken” of “controleren”. Het is de infinitief die in het bedoelde modale patroon bij de mogelijkheid hoort. Voorbeeld: Han kan undersøge det. — “Hij kan het controleren.” det is een Deens onzijdig voornaamwoord. In deze zin betekent het, volgens de vaste vertaling, “dit” en is het het object van undersøge. In de voorafgaande context sluit het aan bij het besproken probleem. uden at is een constructie met de betekenis “zonder te”; daarna komt een infinitief. Voorbeeld: Hun går uden at tale. — “Zij loopt zonder te praten.” gå ind betekent “naar binnen gaan” of “binnengaan”. gå betekent “gaan” en ind geeft de richting naar binnen aan. In uden at gå ind staat deze handeling na uden at. alle betekent “alle” en bepaalt hier de omvang van de naamwoordgroep alle rum. rum betekent hier “kamers”. De vorm is gelijk in onbepaald enkelvoud en meervoud: et rum betekent “een kamer” en to rum betekent “twee kamers”. In de vaste vertaling wordt de groep weergegeven als “elke kamer”; samen met alle gaat het om de kamers in hun geheel. Samen levert de zin volgens de vaste vertaling de bedoeling op: vragen of een monteur dit kan controleren zonder elke kamer binnen te gaan. Het herbruikbare patroon is een vraag naar mogelijkheid, gevolgd door een handeling, en daarna uden at plus een infinitief voor de voorwaarde “zonder te ...”. In standaard Deens kan dat bijvoorbeeld Kan en tekniker undersøge det uden at gå ind i alle rum? zijn; dit is alleen een gelabelde leerzame standaardvariant, niet een herschrijving van de vaste doeltekst.

6. Teknikeren kan have brug for adgang til alle rum for at sammenligne temperaturerne i lejligheden.

   De monteur heeft misschien toegang tot alle kamers nodig om de temperaturen in het hele appartement te vergelijken.

   Teknikeren

   de monteur

   kan have brug for

   misschien nodig hebben

   adgang

   toegang

   alle

   alle

   rum

   kamers

   for at

   om te

   sammenligne

   vergelijken

   temperaturerne

   de temperaturen

   lejligheden

   het appartement

   Uitgebreide uitleg

   Teknikeren betekent hier “de monteur”. De vorm tekniker is het onbepaalde enkelvoud; teknikeren is het bepaalde enkelvoud, met het bepaalde lidwoord als achtervoegsel. Voorbeeld: En tekniker kommer. — “Er komt een monteur.” kan have brug for is een vaste constructie voor “nodig kunnen hebben”; in deze zin geeft kan de mogelijkheid aan, zoals in de vertaling “heeft misschien ... nodig”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). have brug for betekent letterlijk ongeveer “gebruik nodig hebben”, maar functioneert als één uitdrukking voor “nodig hebben”. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” adgang betekent “toegang”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier na have brug for: have brug for adgang — “toegang nodig hebben”. Voorbeeld: Vi har brug for adgang. — “Wij hebben toegang nodig.” alle betekent “alle” en staat hier vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord rum. Het woord verandert in deze constructie niet van vorm voor de verschillende meervoudige referenten. alle rum betekent “alle kamers”, zonder een extra aantal te specificeren. rum betekent hier “kamers”. De vorm rum kan in het Deens zowel enkelvoud als meervoud zijn; het onderscheid blijkt hier uit alle, dat een meervoudige lezing vereist. Het bepaalde meervoud is rummene (“de kamers”). Voorbeeld: Alle rum er åbne. — “Alle kamers zijn open.” for at leidt een doelzin met een infinitief in: “om te ...”. Het doel in deze zin wordt dus uitgedrukt door for at sammenligne: “om te vergelijken”. sammenligne betekent “vergelijken”. Dit is de infinitief na for at; de vorm benoemt hier het doel van de toegang nodig hebben. Voorbeeld: Hun sammenligner to priser. — “Zij vergelijkt twee prijzen.” temperaturerne betekent “de temperaturen”. temperatur is het zelfstandig naamwoord; temperaturerne is het bepaalde meervoud: meervoud temperaturer plus de bepaalde uitgang -ne. Voorbeeld: Temperaturerne er forskellige. — “De temperaturen zijn verschillend.” lejligheden betekent “het appartement”. lejlighed is het onbepaalde enkelvoud; lejligheden is het bepaalde enkelvoud. In i lejligheden betekent het geheel “in het appartement”; i is hier het voorzetsel “in”. Samen vormen de delen: Teknikeren is het onderwerp; kan have brug for adgang zegt dat de monteur mogelijk toegang nodig heeft; til alle rum specificeert toegang tot alle kamers; en for at sammenligne temperaturerne i lejligheden geeft het doel aan, namelijk de temperaturen in het appartement vergelijken. De volledige betekenis is: “De monteur heeft misschien toegang tot alle kamers nodig om de temperaturen in het hele appartement te vergelijken.”

7. Jeg kan ordne det, hvis teknikeren giver besked i rimelig god tid.

   Ik kan dat regelen als de monteur het redelijk van tevoren aankondigt.

   Jeg kan

   Ik kan

   ordne

   regelen

   det

   dat

   hvis

   als

   teknikeren

   de monteur

   giver besked

   laat iets weten

   i

   in

   rimelig

   redelijk

   god

   goed

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier dat de spreker iets kan doen. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; het verandert niet naar persoon of getal. Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at. ordne is de infinitief van een regelmatig werkwoord en betekent hier iets regelen of in orde brengen. De combinatie kan ordne geeft dus mogelijkheid of vermogen aan. Voorbeeld: Jeg kan ordne det i morgen. — Ik kan dat morgen regelen. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. In deze zin verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar de zaak die geregeld moet worden. Het staat als object bij ordne. Hetzelfde voornaamwoord kan in andere zinnen naar een ander duidelijk genoemd of bedoeld onzijdig enkelvoudig element verwijzen. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent als of wanneer in de voorwaardelijke betekenis. Het beschrijft hier de voorwaarde waaronder de spreker het kan regelen. teknikeren betekent de monteur. De vorm is bepaald enkelvoud: tekniker betekent een monteur en teknikeren de monteur. Het zelfstandig naamwoord is in deze bijzin het onderwerp van giver. giver besked is een vaste, herbruikbare combinatie: iemand laat iets weten of kondigt iets aan. giver is de tegenwoordige vorm van give en past bij het enkelvoudige onderwerp teknikeren; besked betekent een bericht of mededeling. Voorbeeld: Hun giver besked senere. — Zij laat het later weten. i is hier een voorzetsel in de tijdsuitdrukking i ... tid; het draagt samen met de volgende woorden de betekenis van voldoende of gunstige voorbereidingstijd. rimelig betekent hier redelijk en beschrijft de hoeveelheid voorbereidingstijd als passend of voldoende. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij tid. god betekent goed. In god tid maakt het deel uit van de vaste uitdrukking i god tid, die betekent dat iets ruim of tijdig van tevoren gebeurt. De vorm god staat hier bij tid; het is niet de vorm van het zelfstandig naamwoord. tid betekent tijd en is hier een zelfstandig naamwoord in de uitdrukking i rimelig god tid. De volledige woordgroep betekent redelijk ruim van tevoren of met redelijk voldoende voorbereidingstijd. Samen vormen Jeg kan ordne det en hvis teknikeren giver besked i rimelig god tid één hoofdzin met een voorwaardelijke bijzin: de spreker kan de zaak regelen, op voorwaarde dat de monteur redelijk ruim van tevoren iets laat weten. De volledige betekenis is dus: Ik kan dat regelen als de monteur het redelijk van tevoren aankondigt.

8. Vi bør bede om et tydeligt tidsrum, før vi bekræfter det.

   We zouden om een duidelijk tijdvenster moeten vragen voordat we het bevestigen.

   Vi bør

   we zouden moeten

   bede om

   vragen om

   tydeligt

   duidelijk

   tidsrum

   tijdsvenster

   før

   voordat

   bekræfter

   bevestigen

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Vi bør drukt een voorstel of aanbeveling uit: “we zouden moeten”. bør is de tegenwoordige vorm van burde; na bør staat het volgende werkwoord in de infinitief, hier bede, zonder at. Het onderwerp Vi betekent “we” en verwijst in deze zin naar de spreker(s) samen met anderen. bede om betekent hier “vragen om”. bede is de infinitief van bede; de vaste combinatie bede om + iets wordt gebruikt wanneer je iets vraagt. Voorbeeld: Vi beder om hjælp. — “We vragen om hulp.” tydeligt betekent hier “duidelijk”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord tydelig die bij het onzijdige zelfstandig naamwoord tidsrum past. Vergelijk: en tydelig besked — “een duidelijke boodschap”; et tydeligt svar — “een duidelijk antwoord”; tydelige svar — “duidelijke antwoorden”. De uitgang hoort dus bij tydeligt, niet bij tidsrum. tidsrum betekent “tijdsvenster” of “tijdsperiode”: een afgebakende periode waarin iets kan gebeuren. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et tidsrum. In het Deens kan de meervoudsvorm ook tidsrum zijn, bijvoorbeeld flere tidsrum — “meerdere tijdsvensters”. før leidt hier een bijzin in en betekent “voordat”. In die bijzin staat vi bekræfter det: “we het bevestigen”. Voorbeeld: Ring, før du kommer. — “Bel voordat je komt.” bekræfter betekent hier “bevestigen”. Het is de tegenwoordige tijd van bekræfte; de vorm kan bijvoorbeeld betekenen “bevestigt” of “bevestigen”, afhankelijk van het onderwerp. Met vi krijgt de zin de betekenis “we bevestigen”. Voorbeeld: Vi bekræfter aftalen. — “We bevestigen de afspraak.” det is hier een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord met de rol van object: “het”. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het verwijst naar iets dat bevestigd wordt, maar benoemt niet welk zelfstandig naamwoord dat precies is. Samen vormen de delen: Vi bør bede om et tydeligt tidsrum — “We zouden om een duidelijk tijdsvenster moeten vragen”, gevolgd door før vi bekræfter det — “voordat we het bevestigen”. De volledige betekenis is: “We zouden om een duidelijk tijdsvenster moeten vragen voordat we het bevestigen.”