Een onverwacht onderhoudsbezoek controleren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Tidligere bankede der en på og sagde, at vedkommende var her for at inspicere ventilationen.

   Eerder klopte er iemand aan en zei dat die hier was om de ventilatie te inspecteren.

   Tidligere

   eerder

   bankede … på

   klopte aan

   der

   er (in deze zinsconstructie)

   en

   een (onbepaald lidwoord)

   sagde

   zei

   vedkommende

   die persoon

   var

   was

   her

   hier

   for at

   om te

   inspicere

   inspecteren

   ventilationen

   de ventilatie

   Uitgebreide uitleg

   Tidligere betekent hier “eerder” of “vroeger”, dus het plaatst de gebeurtenis vóór het relevante moment. Het is de vorm van tidligere die zowel als tijdsbepaling als in andere vergelijkende contexten kan voorkomen; in deze zin is het geen beschrijving van een persoon of zaak. bankede på is een vaste, herbruikbare combinatie: banke på betekent “aankloppen”. bankede is de verleden tijd van banke; på hoort bij deze combinatie en betekent hier niet simpelweg een losse plaatsrelatie. Voorbeeld: Hun bankede på. — “Ze klopte aan.” der maakt hier samen met het daaropvolgende onbepaalde element een existentiële constructie: er wordt een persoon geïntroduceerd die iets deed. Het verwijst niet zelfstandig naar een eerder genoemde persoon. De constructie der er ... betekent in de tegenwoordige tijd “er is/zijn ...”; in deze zin staat de gebeurtenis in het verleden door bankede. en is hier een onbepaald lidwoord. Samen met de omringende constructie helpt het een niet nader geïdentificeerde persoon te introduceren; de vertaling van het geheel is daarom natuurlijk “iemand”. Het lidwoord zelf stelt niet automatisch een expliciete numerieke telling vast. sagde is de verleden tijd van sige, “zeggen”. De vorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal in deze verleden tijd. Voorbeeld: De sagde det. — “Zij zeiden het.” vedkommende is een neutrale verwijzing naar de persoon in kwestie, hier “die persoon”. Het is een zelfstandig gebruikt woord, geen gewone persoonlijke vorm zoals “hij” of “zij”, en het maakt de specifieke identiteit van de persoon niet bekend. In at vedkommende var her is deze persoon degene over wie de mededeling gaat. var is de verleden tijd van være, “zijn”. De vorm var wordt in het Deens voor verschillende personen en getallen gebruikt; de vorm zelf specificeert dus niet afzonderlijk wie of hoeveel personen het zijn. Hier vormt hij met her de betekenis “was hier”. her betekent “hier”: de plaats wordt vanuit het relevante spreek- of waarnemingspunt aangeduid. Voorbeeld: Jeg er her. — “Ik ben hier.” for at leidt een doelconstructie in: “om te”. In for at inspicere ... is het doel van het komen of aanwezig zijn dat dezelfde persoon de ventilatie inspecteert. Het is een patroon voor doel: for at + infinitief. inspicere is de infinitief van het werkwoord “inspecteren”. Na for at staat deze infinitiefvorm. Voorbeeld: De kom for at reparere døren. — “Ze kwamen om de deur te repareren.” ventilationen betekent “de ventilatie”. Het zelfstandig naamwoord is ventilation; de uitgang -en markeert hier de bepaalde vorm van dit Deense gemeenkunnige zelfstandig naamwoord. Vergelijk en ventilation — “een ventilatie” en ventilationen — “de ventilatie”. Samen betekent Tidligere bankede der en på dat er eerder iemand aanklopte. Daarna geeft og sagde aan dat diezelfde geïntroduceerde persoon zei wat volgt. at vedkommende var her bevat de meegedeelde inhoud: die persoon was hier. for at inspicere ventilationen legt het doel uit: om de ventilatie te inspecteren. De volledige betekenis is dus: “Eerder klopte er iemand aan en zei dat die hier was om de ventilatie te inspecteren.”

2. Vedligeholdelsesbesøg bliver normalt annonceret via ejendommens system.

   Onderhoudsbezoeken worden meestal aangekondigd via het gebouwsysteem.

   Vedligeholdelsesbesøg

   onderhoudsbezoeken

   bliver normalt annonceret

   worden meestal aangekondigd

   via ejendommens system

   via het systeem van het gebouw

   Uitgebreide uitleg

   Betekent: Onderhoudsbezoeken worden meestal aangekondigd via het systeem van het gebouw. «bliver ... annonceret» is de passieve vorm van ‘worden aangekondigd’, en «normalt» betekent ‘meestal’.

3. Det gjorde mig forsigtig, så jeg lukkede ikke vedkommende ind.

   Daarom werd ik voorzichtig en liet ik die persoon niet binnen.

   Det

   dat/het

   gjorde

   maakte

   mig

   mij

   forsigtig

   voorzichtig

   så

   daarom

   lukkede … ind

   liet binnen

   ikke

   niet

   vedkommende

   die persoon

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier een onzijdig voornaamwoord met de betekenis ‘dat’ of ‘het’. Het verwijst naar de relevante voorafgaande situatie of gebeurtenis; de tekst specificeert niet welk onderdeel daarvan bedoeld is. gjorde is de verleden tijd van gøre (‘doen/maken’). In gøre nogen forsigtig betekent het ‘iemand voorzichtig maken’: nogen is degene bij wie de toestand ontstaat. Voorbeeld: Det gjorde hende glad. — ‘Dat maakte haar blij.’ mig betekent ‘mij’ en is hier het object van gjorde: de situatie maakte mij voorzichtig. De bijbehorende onderwerpsvorm is jeg (‘ik’); jeg doet iets, terwijl mig iets ondergaat of na een voorzetsel staat. forsigtig is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis ‘voorzichtig’. Na gøre beschrijft het een toestand of eigenschap die bij de persoon ontstaat. Voorbeeld: Vær forsigtig. — ‘Wees voorzichtig.’ så verbindt hier de eerste gebeurtenis met het gevolg ervan en betekent ‘daarom’. Het eerste deel verklaart waarom de handeling in het tweede deel plaatsvindt. lukkede ... ind is een scheidbare werkwoordelijke combinatie van lukke ind (‘binnenlaten’). lukkede is de verleden tijd van lukke; ind hoort bij de combinatie en staat hier verderop in de zin. Voorbeeld: Hun lukkede gæsten ind. — ‘Zij liet de gast binnen.’ ikke maakt de handeling negatief: de persoon werd niet binnengelaten. De negatie staat hier vóór vedkommende, terwijl ind als deel van de scheidbare combinatie aan het einde staat. vedkommende betekent hier ‘die persoon’ of ‘de persoon in kwestie’. Het is een aanduiding voor een specifieke, niet bij naam genoemde persoon en komt vaak wat formeler over. In deze zin is vedkommende het object van lukkede ... ind. Samen betekent Det gjorde mig forsigtig ‘Dat maakte mij voorzichtig’. så geeft daarna het gevolg aan: ik liet vedkommende niet binnen. De volledige betekenis is daarom: ‘Daarom werd ik voorzichtig en liet ik die persoon niet binnen.’

4. Det var den rigtige beslutning. Først bør det bekræftes, om vedkommende har tilladelse til at komme ind.

   Dat was de juiste beslissing. Eerst moet worden gecontroleerd of die persoon toestemming heeft om binnen te komen.

   Det var

   Dat was

   rigtige

   juiste

   beslutning

   beslissing

   Først

   eerst

   bør

   zou moeten

   bekræftes

   wordt bevestigd

   vedkommende

   de persoon in kwestie

   tilladelse

   toestemming

   komme ind

   binnenkomen

   Uitgebreide uitleg

   Det var is hier een vaste, eenvoudige combinatie van het aanwijzende/onzijdige voornaamwoord det en de verleden tijd van være (‘zijn’): var = ‘was’. Het Nederlandse ‘Dat was’ geeft hier dezelfde verwijzende betekenis weer. Voorbeeld: Det var godt. = ‘Dat was goed.’ rigtige betekent hier ‘juiste’. De vorm hoort bij het bepaalde naamwoordelijk geheel den rigtige beslutning: bij een bepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord in het Deens doorgaans de vorm op -e. De basisvorm is rigtig; een vergelijkende vorm is mere rigtig (‘juister’), maar die vergelijking is in de bronzin niet aanwezig. beslutning is een zelfstandig naamwoord voor een beslissing. Het is enkelvoud; het meervoud is beslutninger. In den rigtige beslutning verwijst den samen met de vorm rigtige naar één specifieke beslissing, zonder dat de zin zegt wie die beslissing heeft genomen. Først is het bijwoord ‘eerst’. Het plaatst deze handeling vóór een andere relevante stap. Voorbeeld: Først læser vi beskeden. = ‘Eerst lezen we het bericht.’ bør is een modaal werkwoord met de betekenis ‘zou moeten’ of ‘hoort te’. Het staat vóór het volgende werkwoord en drukt hier uit dat bevestiging als passende of vereiste stap wordt gezien, niet dat de bevestiging al heeft plaatsgevonden. Na bør staat het volgende werkwoord zonder at: bør bekræftes. bekræftes is de passieve vorm van bekræfte (‘bevestigen’). De uitgang -s markeert hier de passieve constructie: iets ‘wordt bevestigd’ of ‘moet worden bevestigd’. De vorm noemt geen uitvoerder. Vergelijk actief Nogen bekræfter det. (‘Iemand bevestigt het.’) met passief Det bekræftes. (‘Het wordt bevestigd.’). vedkommende betekent ‘de persoon in kwestie’ of ‘die persoon’. Het is een zelfstandige, formele en genderneutrale aanduiding voor een persoon van wie de naam niet wordt genoemd. De vorm zelf geeft niet aan om welke persoon het precies gaat; de vertaling ondersteunt hier de lezing ‘die persoon’. Voorbeeld: Vedkommende må vente. = ‘De persoon in kwestie moet wachten.’ tilladelse betekent ‘toestemming’ of ‘toestemming om iets te doen’. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is tilladelser. In har tilladelse til wordt het bezit van toestemming uitgedrukt, niet het enkele feit dat iemand iets mag zonder de genoemde toestemming als zelfstandig begrip. komme ind betekent ‘binnenkomen’. komme is het werkwoord ‘komen’ en ind geeft de richting naar binnen aan. Na til at staat de infinitief: tilladelse til at komme ind = ‘toestemming om binnen te komen’. Voorbeeld: Hun må komme ind. = ‘Zij mag binnenkomen.’ De volledige opbouw is: Det var den rigtige beslutning (‘Dat was de juiste beslissing’). Daarna geeft Først de volgorde aan. bør bekræftes maakt van bevestigen een passieve, noodzakelijke of passende stap. In om vedkommende har tilladelse til at komme ind leidt om een indirecte ja/nee-vraag in: of de persoon in kwestie toestemming heeft om binnen te komen. Samen betekent de uiting: ‘Dat was de juiste beslissing. Eerst moet worden gecontroleerd of die persoon toestemming heeft om binnen te komen.’

5. Kan du tjekke, om der faktisk er planlagt en inspektion?

   Kun je controleren of er inderdaad een inspectie gepland staat?

   Kan du

   kun je

   tjekke

   controleren

   faktisk

   inderdaad

   planlagt

   gepland

   inspektion

   inspectie

   Uitgebreide uitleg

   Kan du vormt hier een vraag met het modale werkwoord kunne in de tegenwoordige tijd: kan + du betekent “kun je”. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Het Deense kan verandert niet naar persoon: jeg kan, du kan, de kan. tjekke is de infinitief “controleren” of “nakijken”. De tegenwoordige vorm is tjekker, bijvoorbeeld: Jeg tjekker registrene. — “Ik controleer de administratie.” In deze zin hangt de infinitief af van kan. faktisk is een bijwoord met de betekenis “inderdaad” of “werkelijk”. Hier bevestigt het dat de spreker wil weten of de inspectie echt gepland staat. Voorbeeld: Det er faktisk muligt. — “Dat is inderdaad mogelijk.” Na tjekke leidt om de ingebedde ja/nee-vraag in: “of”. De woordvolgorde binnen deze bijzin is om der ... er ...: der staat vóór de persoonsvorm er als formeel onderwerp in de existentiële constructie. Dit is dus niet de hoofdzinvolgorde met inversie die je in een zelfstandige vraag ziet. der er vormt hier geen verwijzing naar een concreet zelfstandig naamwoord. In de existentiële constructie der er ... introduceert der dat iets bestaat of aanwezig is, terwijl er de tegenwoordige vorm van være (“zijn”) is. De betekenis is hier ongeveer “er staat ... gepland” of “er is ... gepland”. planlagt is de voltooid deelwoordsvorm van planlægge, “plannen”. Een bruikbare vormreeks is planlægge — planlægger — planlagt: “plannen” — “plant” — “gepland”. Met er beschrijft planlagt hier de geplande toestand. en inspektion betekent “een inspectie”. inspektion is een zelfstandig naamwoord; en is het onbepaalde lidwoord voor dit woordtype. Het lidwoord drukt hier niet op zichzelf een bepaald aantal uit, maar introduceert een niet nader bepaalde inspectie. Voorbeeld: Der er en inspektion planlagt. — “Er is een inspectie gepland.” Samen betekent Kan du tjekke “Kun je controleren”. om der faktisk er planlagt en inspektion betekent “of er inderdaad een inspectie gepland staat”. De volledige vraag is dus: “Kun je controleren of er inderdaad een inspectie gepland staat?”

6. Jeg tjekker registrene og sender dig en besked via portalen.

   Ik controleer de administratie en stuur je via het portaal een bericht.

   Jeg

   ik

   tjekker

   controleer

   registrene

   de registers

   sender

   stuur

   dig

   je

   en besked

   een bericht

   via

   via

   portalen

   het portaal

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de eerste-persoonsvorm van het Deense persoonlijk voornaamwoord: de spreker verwijst naar zichzelf. Deze vorm verandert niet naar geslacht. Ook het getal wordt niet door de vorm jeg zelf aangegeven; jeg verwijst naar één spreker door zijn betekenis als eerste persoon enkelvoud. Vergelijk jeg met du: “ik” tegenover “jij/je”. Tjekker betekent hier dat de spreker iets controleert. De basisvorm is tjekke; tjekker is de tegenwoordige tijd. Die tijd kan een handeling in het heden uitdrukken, zoals in deze zin. Voorbeeld: Jeg tjekker mailen. — “Ik controleer de e-mail.” Registrene betekent hier “de registers” en wordt in de vaste vertaling weergegeven als “de administratie”. De vorm is de bepaalde meervoudsvorm van register: registre is meervoud en registrene betekent “de registers”. Het achtervoegsel -ne markeert hier bepaald meervoud; het zelfstandig naamwoord draagt dus deze verbuiging. Sender betekent hier “stuur”. De basisvorm is sende; sender is de tegenwoordige tijd. De Deense tegenwoordige werkwoordsvorm verandert hier niet naar persoon: jeg sender en du sender gebruiken allebei sender. Voorbeeld: Jeg sender en fil. — “Ik stuur een bestand.” Dig is de objectsvorm voor de tweede persoon enkelvoud: “jou/je”. Het staat hier bij degene die het bericht ontvangt. De bijbehorende onderwerpsvorm is du: Du sender mig en besked. — “Jij stuurt mij een bericht.” En besked betekent “een bericht”. Besked is het zelfstandig naamwoord en en is het onbepaalde lidwoord bij dit woord; en drukt hier niet op zichzelf een geteld aantal uit. De bepaalde enkelvoudsvorm is beskeden: Jeg sender beskeden. — “Ik stuur het bericht.” Via is een voorzetsel met de betekenis “via” of “door middel van”. Het geeft hier het kanaal aan waarlangs het bericht wordt gestuurd. Voorbeeld: Vi sender dokumentet via e-mail. — “We sturen het document via e-mail.” Portalen betekent “het portaal”. De basisvorm is portal; portalen is de bepaalde enkelvoudsvorm, met het achtervoegsel -en. Het gaat hier om een specifiek portaal. In via portalen vormt het zelfstandig naamwoord samen met via de aanduiding van het verzendkanaal. De twee werkwoordelijke delen zijn verbonden door og, “en”: Jeg tjekker registrene en sender dig en besked via portalen. Het onderwerp Jeg geldt voor beide handelingen; het wordt bij het tweede werkwoord niet herhaald. Samen betekent de hele zin: “Ik controleer de administratie en stuur je via het portaal een bericht.” De zin verbindt de twee handelingen, zonder op zichzelf vast te leggen dat de ene daarna plaatsvindt.

7. Jeg vil helst vide det, før nogen kommer tilbage.

   Ik zou het liever weten voordat iemand terugkomt.

   Jeg vil

   ik wil

   helst

   het liefst

   vide

   weten

   det

   het

   før

   voordat

   nogen

   iemand

   kommer tilbage

   terugkomt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier samen met helst dat de spreker iets liever wil: “ik zou liever …”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en werkt hier als modaal hulpwerkwoord. Voor een ander werkwoord staat daarna de infinitief zonder at: Jeg vil vide = “ik wil weten”. Op zichzelf kan vil ook “zal” uitdrukken, maar die lezing past hier niet bij helst en de vaste vertaling. helst drukt de sterkste voorkeur uit binnen de reeks gerne – hellere – helst: graag – liever – het liefst. In deze zin versterkt het de voorkeur van de spreker; het zegt niet dat de spreker het zeker zal weten. vide is de infinitief “weten”. Het gaat hier om kennis van een feit of informatie. Voor bekendheid met een persoon of plaats gebruikt het Deens doorgaans vormen van kende: de tegenwoordige vorm is kender, de verleden vorm kendte. Voorbeeld: Jeg ved det. = “Ik weet het.” det is hier het onzijdige objectpronomen “het”. Het verwijst naar de informatie of zaak die de spreker wil weten; de zin specificeert niet welke zaak dat precies is. før leidt een tijdsbepalende bijzin in en betekent “voordat”. Voorbeeld: Ring, før du går. = “Bel voordat je weggaat.” nogen betekent hier “iemand”: een onbepaalde persoon in de bijzin. In een ontkennende zin kan nogen afhankelijk van de context ook “iemand” of “iemand ook maar” weergeven, bijvoorbeeld in de betekenis “niemand” binnen de hele ontkenning; hier is de positieve betekenis “iemand” door de vaste vertaling gegeven. kommer tilbage betekent “terugkomt”. kommer is de tegenwoordige vorm van komme (“komen”); tilbage voegt de betekenis “terug” toe. Samen vormt nogen kommer tilbage de bijzin “iemand komt terug”. Samen vormt de zin de structuur Jeg vil helst vide det, før ...: de spreker wil het bij voorkeur weten vóór het tijdstip waarop iemand terugkomt. De volledige betekenis is: “Ik zou het liever weten voordat iemand terugkomt.”

8. Indtil det er bekræftet, må du ikke lukke nogen ind, medmindre du havde forventet vedkommende.

   Laat tot het bevestigd is niemand binnen, tenzij je die persoon al verwachtte.

   Indtil

   totdat

   er bekræftet

   bevestigd is

   må du ikke

   je mag niet

   lukke … ind

   binnenlaten

   nogen

   iemand

   medmindre

   tenzij

   havde forventet

   al verwachtte

   vedkommende

   die persoon

   Uitgebreide uitleg

   Indtil betekent hier “totdat” en introduceert een grens in de tijd. Het gaat om de periode vóór het moment waarop de bevestiging plaatsvindt. Bijvoorbeeld: Vent, indtil jeg kommer. = “Wacht totdat ik kom.” er bekræftet betekent “bevestigd is”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”); bekræftet is het voltooid deelwoord van bekræfte (“bevestigen”). Samen vormt dit hier een passieve constructie: iets wordt bevestigd. De vorm zegt niet wie bevestigt. Bijvoorbeeld: Aftalen er bekræftet. = “De afspraak is bevestigd.” må du ikke geeft een verbod: “je mag niet”. må is de tegenwoordige vorm van måtte (“mogen”; afhankelijk van de context ook “moeten”). Met ikke betekent de combinatie hier dat de aangesprokene iets niet mag doen. Na de vooropgeplaatste bijzin staat må vóór du, volgens de Deense hoofdzinvolgorde. Bijvoorbeeld: Du må ikke gå ind. = “Je mag niet naar binnen gaan.” lukke betekent “sluiten” of, met het partikel ind, “binnenlaten”. Het is de infinitief van lukke. In lukke ... ind krijgt het werkwoord met ind de betekenis “naar binnen laten”. nogen staat ertussen omdat het de persoon aanduidt die wordt binnengelaten. Bijvoorbeeld: Hun lukker gæsten ind. = “Zij laat de gast binnen.” nogen betekent hier “iemand” in de ontkenning ikke ... nogen: “niemand”. Zonder ontkenning kan nogen ook “iemand” of “een of andere” betekenen, afhankelijk van de zin. De ontkenning levert hier de betekenis “niemand” op. Bijvoorbeeld: Jeg så nogen. = “Ik zag iemand.” medmindre betekent “tenzij”. Het introduceert een voorwaarde die een uitzondering vormt op het voorafgaande verbod. Bijvoorbeeld: Kom ikke ind, medmindre jeg ringer. = “Kom niet binnen, tenzij ik bel.” havde forventet betekent hier “al verwachtte”. havde is de verleden tijd van have (“hebben”) en forventet is het voltooid deelwoord van forvente (“verwachten”). Samen vormen ze de voltooid-verleden tijd: de verwachting lag vóór een ander relevant moment. In deze bijzin is du het onderwerp: de aangesprokene had de persoon verwacht. Bijvoorbeeld: Jeg havde forventet ham. = “Ik had hem verwacht.” vedkommende betekent hier “die persoon”. Het is een persoonsaanduiding voor een specifieke, niet bij naam genoemde persoon. De vorm markeert geen mannelijk of vrouwelijk geslacht. Bijvoorbeeld: Vedkommende venter udenfor. = “Die persoon wacht buiten.” Samen betekent de zin: “Laat tot het bevestigd is niemand binnen, tenzij je die persoon al verwachtte.” Eerst wordt een tijdsgrens gegeven (Indtil det er bekræftet), daarna het verbod (må du ikke lukke nogen ind), en vervolgens de uitzondering (medmindre du havde forventet vedkommende). De uitzondering geldt voor de persoon die de aangesprokene al verwachtte.