Symptomen objectief beschrijven | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ubehaget er mildt, men det har varet længere end normalt.

   Het ongemak is mild, maar het duurt al langer dan normaal.

   Ubehaget

   het ongemak

   mildt

   mild

   har varet

   heeft geduurd

   længere

   langer

   end normalt

   dan normaal

   Uitgebreide uitleg

   Ubehaget betekent hier “het ongemak”. Het is de bepaalde vorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord ubehag: ubehag = ongemak, ubehaget = het ongemak. Het achtervoegsel -et markeert hier bepaaldheid, niet een meervoud. mildt betekent “mild”. Deze vorm hoort bij het onzijdige enkelvoudige ubehag in de bepaalde vorm ubehaget; het bijvoeglijk naamwoord krijgt hier dus de vorm mildt. Vergelijk bijvoorbeeld: en mild smerte = een milde pijn, maar et mildt ubehag = een mild ongemak. De vormkeuze volgt niet alleen uit enkelvoud, maar ook uit het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. men betekent “maar” en verbindt twee mededelingen met een tegenstelling. Het verandert de betekenis van de woorden eromheen niet. det is hier een onzijdig enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord met de rol van onderwerp. In combinatie met de vaste vertaling verwijst het naar hetzelfde ongemak als Ubehaget; het is geen nieuw genoemd onderwerp. De neutrale vorm det past bij het onzijdige ubehag. har varet betekent hier “heeft geduurd” of natuurlijker “duurt al”. varet is de vorm van het werkwoord vare (“duren”) die samen met har een voltooide tijd vormt: har varet = heeft geduurd. Deze combinatie beschrijft een duur die tot het bedoelde moment doorloopt of relevant blijft. Het hulpwerkwoord har staat bij alle personen hetzelfde; de persoonsinformatie wordt niet door een aparte uitgang op varet aangegeven. længere betekent “langer”. Het is de vergrotende trap van lang: lang = lang, længere = langer, længst = langst. Hier vergelijkt het de duur van het ongemak met een normale duur. end normalt betekent “dan normaal”. Na een vergrotende trap gebruikt het Deens end voor “dan”. normalt betekent hier “normaal” en geeft de maatstaf van de vergelijking aan. Samen met længere vormt dit het patroon længere end ... = langer dan ... . De volledige zin bestaat uit twee delen: Ubehaget er mildt = “Het ongemak is mild”, gevolgd door men det har varet længere end normalt = “maar het duurt al langer dan normaal”. Samen betekent de zin: “Het ongemak is mild, maar het duurt al langer dan normaal.”

2. Ændrer det sig ved aktivitet, hvile eller måltider?

   Verandert het door activiteit, rust of maaltijden?

   Ændrer … sig

   verandert …

   aktivitet

   activiteit

   hvile

   rust

   måltider

   maaltijden

   Uitgebreide uitleg

   Ændrer … sig betekent hier “verandert”. Ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre (“veranderen”); in het Deens verandert deze vorm niet voor persoon of getal. sig is het reflexieve voornaamwoord dat bij het onderwerp det hoort. Samen drukken ze uit dat iets zelf van toestand verandert: Det ændrer sig = “Het verandert.” In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Ændrer det sig? = “Verandert het?” aktivitet betekent hier “activiteit”. Het is een zelfstandig naamwoord; na ved (“door/bij/in verband met”) noemt het een omstandigheid die mogelijk invloed heeft. Het zelfstandig naamwoord staat hier in het enkelvoud. Voorbeeld: Det ændrer sig ved aktivitet. — “Het verandert door activiteit.” hvile betekent hier “rust”. In deze opsomming is het een zelfstandig naamwoord en geen persoonsvorm. Voorbeeld: Det bliver bedre ved hvile. — “Het wordt beter door rust.” måltider betekent “maaltijden”. Dit is het meervoud van måltid (“maaltijd”); de uitgang -er markeert hier het meervoud. De drie elementen aktivitet, hvile en måltider staan naast elkaar als mogelijke omstandigheden na ved, met eller (“of”) ertussen. De hele vraag bouwt dus op uit Ændrer det sig (“verandert het”) en ved aktivitet, hvile eller måltider (“door activiteit, rust of maaltijden”). De betekenis is: “Verandert het door activiteit, rust of maaltijden?” De vraag onderzoekt daarmee of het eerder genoemde ongemak verandert in verband met een van deze omstandigheden.

3. Jeg lægger mere mærke til det, når jeg sidder i lang tid.

   Ik merk het meer wanneer ik lang zit.

   lægger … mærke til

   opmerken

   mere

   meer

   det

   het

   når

   wanneer

   sidder

   zit

   i lang tid

   lange tijd

   Uitgebreide uitleg

   lægger ... mærke til is een vaste Deense uitdrukking voor iets opmerken of ergens aandacht voor hebben. In Jeg lægger mærke til det betekent ze hier: ik merk het op. lægger is de tegenwoordige tijd van lægge; in de tegenwoordige tijd verandert deze vorm niet mee met de persoon. Voorbeeld: Jeg lægger mærke til en forskel. — Ik merk een verschil op. mere betekent hier meer en versterkt de mate waarin de spreker iets opmerkt: het valt sterker op. Het is de vergrotende vorm in de reeks meget – mere – mest wanneer het om de mate gaat. Voorbeeld: Jeg mærker det mere om aftenen. — Ik merk het ’s avonds meer. det is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord met de betekenis het. Volgens de vaste vertaling verwijst het naar datgene waarover in het gesprek wordt gesproken; de zin noemt niet zelfstandig wat dat precies is. De vorm det verwijst naar een onzijdig enkelvoudig referent en kan in een andere zin ook een andere grammaticale functie hebben. når leidt een tijdsbepaling in en betekent wanneer of, in deze algemene herhaalde situatie, als. Het verbindt Jeg lægger mærke til det met de omstandigheid jeg sidder i lang tid. Voorbeeld: Jeg bliver træt, når jeg går langt. — Ik word moe wanneer ik ver loop. sidder betekent hier zit. Het is de tegenwoordige tijd van sidde, zitten; de tegenwoordige vorm heeft in het Deens geen aparte persoonsuitgangen voor jeg, du en andere personen. Het werkwoord beschrijft hier een toestand of houding, niet de handeling van gaan zitten. Voorbeeld: Jeg sidder ved bordet. — Ik zit aan tafel. i lang tid geeft een lange tijdsduur aan. lang is het bijvoeglijk naamwoord bij tid: tid is hier een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord, vandaar de vorm lang en niet het onzijdige langt. De uitdrukking betekent niet noodzakelijk dat er een exact aantal uren wordt genoemd. Voorbeeld: Hun arbejder i lang tid. — Zij werkt lange tijd. Samen betekent Jeg lægger mere mærke til det, når jeg sidder i lang tid.: Ik merk het meer wanneer ik lang zit. mere hoort inhoudelijk bij het opmerken, terwijl når jeg sidder i lang tid aangeeft onder welke tijdsomstandigheid dit sterker gebeurt.

4. Det mønster er værd at nævne, og behandleren kan vurdere det ordentligt.

   Dat patroon is het vermelden waard, en de behandelaar kan het goed beoordelen.

   Det

   dat/het (aanwijzend woord)

   mønster

   patroon

   er værd at nævne

   is het vermelden waard

   behandleren

   de behandelaar

   kan

   kan

   vurdere

   beoordelen

   det

   het

   ordentligt

   goed; naar behoren

   Uitgebreide uitleg

   Det: Hier is det een aanwijzend voornaamwoord bij mønster: “dat patroon”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm; het past bij het onzijdige zelfstandig naamwoord et mønster. In het Deens staan de vormen den en det tegenover elkaar bij respectievelijk gemeenschappelijk en onzijdig geslacht, terwijl meervoud vaak de gebruikt. Voorbeeld: Det problem er vigtigt. — “Dat probleem is belangrijk.” mønster: Dit betekent hier “patroon” of een terugkerend kenmerk. De onbepaalde vorm is et mønster; de bepaalde vorm is mønsteret. Het lidwoord et laat zien dat dit zelfstandig naamwoord onzijdig is. Voorbeeld: Jeg ser et mønster. — “Ik zie een patroon.” er værd at nævne: Deze constructie betekent letterlijk dat iets het waard is om te noemen: “is het vermelden waard”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”), en værd is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “de moeite waard”. Het patroon noget er værd at + infinitief is herbruikbaar: Det er værd at huske. — “Dat is het onthouden waard.” behandleren: Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van behandler (“behandelaar”): behandler → behandleren. Het achtervoegsel -en markeert hier de bepaalde vorm, ongeveer “de behandelaar”; het is geen apart woord vóór het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Behandleren lytter. — “De behandelaar luistert.” kan: Dit is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne, met de betekenis “kan” in de zin van mogelijkheid of bekwaamheid. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: kan vurdere, niet kan at vurdere. Voorbeeld: Hun kan hjælpe. — “Zij kan helpen.” vurdere: Dit is de infinitief “beoordelen” of “evalueren”. In deze zin volgt hij op het modale kan, daarom staat hij zonder at. De vorm verandert hier niet mee met het onderwerp: jeg kan vurdere en de kan vurdere gebruiken allebei vurdere. det: Dit is het onzijdige enkelvoudige voornaamwoord als lijdend voorwerp, hier met de door de vertaling ondersteunde betekenis “het”: het patroon wordt beoordeeld. Het is dezelfde vorm als het aanwijzende Det aan het begin, maar de grammaticale rol is nu object in plaats van onderwerp. Voorbeeld: Jeg kan se det. — “Ik kan het zien.” ordentligt: Dit bijwoord betekent hier “goed” of “naar behoren” en zegt hoe de beoordeling gebeurt. Het hoort bij vurdere, niet bij det. Het verwante bijvoeglijk naamwoord is ordentlig (“behoorlijk; degelijk”); ordentligt is de bijwoordelijke vorm die hier de handeling nader beschrijft. Voorbeeld: Hun undersøger sagen ordentligt. — “Zij onderzoekt de zaak grondig.” Samen bestaat de zin uit twee delen: Det mønster er værd at nævne betekent “Dat patroon is het vermelden waard”, en behandleren kan vurdere det ordentligt betekent “de behandelaar kan het goed beoordelen”. og verbindt de twee delen. De volledige betekenis is dus: “Dat patroon is het vermelden waard, en de behandelaar kan het goed beoordelen.”

5. Jeg prøver at beskrive det uden at få det til at lyde værre eller mindre alvorligt, end det er.

   Ik probeer het te beschrijven zonder het erger of minder ernstig te laten klinken dan het is.

   Jeg prøver

   Ik probeer

   at beskrive

   beschrijven

   det

   het

   uden at

   zonder te

   få … til at lyde

   laten klinken

   værre

   erger

   mindre alvorligt

   minder ernstig

   end det er

   dan het is

   Uitgebreide uitleg

   Jeg prøver betekent hier “ik probeer”. prøver is de tegenwoordige tijd van prøve (“proberen”) bij jeg (“ik”): jeg prøver, du prøver, de prøver. Na prøve volgt vaak at plus een infinitief: Jeg prøver at lære dansk = “Ik probeer Deens te leren.” at beskrive betekent “beschrijven”. beskrive is de infinitief; at markeert hier dus niet een plaats, maar een infinitiefconstructie. Samen met het vorige deel ontstaat het patroon prøve at + infinitief (“proberen om te ...”). Het eerste det is het voorwerp van beskrive: “het”. In deze context verwijst het naar datgene of dat patroon dat beschreven wordt, in overeenstemming met de vaste vertaling en de voorafgaande context. det is de Deense onzijdige enkelvoudsvorm van het persoonlijke voornaamwoord; de vorm zegt op zichzelf niet welke concrete zaak bedoeld is. Het tweede det, in end det er, heeft dezelfde grammaticale vorm en betekent opnieuw “het”, nu als onderwerp van er. uden at betekent “zonder te”. Het introduceert een handeling die niet plaatsvindt: uden at tale = “zonder te praten”. Hier volgt daarop de constructie få det til at lyde: letterlijk “het ertoe brengen om te klinken”, natuurlijker “het laten klinken”. få ... til at + infinitief is een bruikbaar causatief patroon: iemand of iets zorgt ervoor dat iets een bepaalde handeling of toestand krijgt. Bijvoorbeeld: Det får mig til at smile = “Dat laat me glimlachen.” In deze zin is det hetgene dat anders zou klinken, en lyde is de infinitief “klinken”. værre betekent hier “erger”. Het is de onregelmatige vergrotende trap van slem (“slecht”): slem – værre – værst (“slecht – erger – ergst”). De vorm værre beschrijft dus een sterkere negatieve graad, niet een afzonderlijk zelfstandig naamwoord. mindre alvorligt betekent “minder ernstig”. mindre is de vergrotende trap van lidt in de betekenis “minder”, en contrasteert hier met meer ernst. alvorligt hoort bij alvorlig (“ernstig”) en heeft de onzijdige vorm op -t. In lyde mindre alvorligt beschrijft het hoe iets klinkt. Een voorbeeld is Det lyder alvorligt = “Het klinkt ernstig.” end det er betekent “dan het is”. end leidt het tweede lid van een vergelijking in; det er geeft de toestand van hetzelfde besproken onderwerp weer. Het patroon værre ... end det er betekent hier dus “erger ... dan het is”. Ook mindre alvorligt end det er vergelijkt de manier waarop iets klinkt met de werkelijke ernst ervan. De hele structuur is: Jeg prøver at beskrive det (“Ik probeer het te beschrijven”) + uden at få det til at lyde ... (“zonder het ... te laten klinken”) + værre eller mindre alvorligt end det er (“erger of minder ernstig dan het is”). De volledige betekenis is daarom: “Ik probeer het te beschrijven zonder het erger of minder ernstig te laten klinken dan het is.”

6. Fokuser på, hvor ofte det sker, og hvordan det påvirker dig.

   Richt u op hoe vaak het gebeurt en welke invloed het op u heeft.

   Fokuser

   richt u

   hvor ofte

   hoe vaak

   sker

   gebeurt

   hvordan

   hoe

   påvirker

   beïnvloedt

   dig

   u

   Uitgebreide uitleg

   Fokuser is de gebiedende wijs van fokusere (“zich richten op”); de vorm is hier een aansporing aan de aangesprokene. Samen met på vormt het het herbruikbare patroon fokuser på ...: “richt je op ...”. Voorbeeld: Fokuser på opgaven. — “Richt je op de opdracht.” hvor ofte betekent “hoe vaak”. Het is een vraag naar frequentie en staat hier in een ingebedde vraag na på: waarop moet de aangesprokene zich richten? Voorbeeld: Jeg ved ikke, hvor ofte det sker. — “Ik weet niet hoe vaak het gebeurt.” sker is de tegenwoordige tijd van ske, “gebeuren”. De vorm zegt hier dat de gebeurtenis plaatsvindt; de tegenwoordige tijd kan in het Deens ook een zich herhalende of actuele situatie beschrijven. In hvor ofte det sker is det het onderwerp van sker en verwijst het naar de besproken gebeurtenis of kwestie. hvordan betekent “hoe” en vraagt hier naar de manier of het effect van iets. Het leidt de tweede ingebedde vraag in: hoe iets de aangesprokene beïnvloedt. Het verschilt van hvor ofte, dat specifiek naar frequentie vraagt. påvirker is de tegenwoordige tijd van påvirke, “beïnvloeden”. Het onderwerp is det, en dig is het voorwerp: iets beïnvloedt iemand. Voorbeeld: Det påvirker mit arbejde. — “Het beïnvloedt mijn werk.” dig is de objectvorm van het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud; als onderwerp staat du. In påvirker dig is de aangesprokene dus degene die de invloed ondervindt. De Nederlandse vertaling gebruikt hiervoor u. De volledige structuur is Fokuser på [hvor ofte det sker] og [hvordan det påvirker dig]: richt je op twee punten, namelijk de frequentie van de gebeurtenis en de manier waarop die gebeurtenis invloed op de aangesprokene heeft. Daarmee betekent de zin als geheel: “Richt u op hoe vaak het gebeurt en welke invloed het op u heeft.”

7. Jeg kan forklare, at det gør det sværere for mig at koncentrere mig på arbejdet.

   Ik kan uitleggen dat het voor mij moeilijker maakt om me op mijn werk te concentreren.

   Jeg kan

   ik kan

   forklare

   uitleggen

   det

   het; datgene

   gør

   maakt; doet

   sværere

   moeilijker

   for mig

   voor mij

   koncentrere mig

   me concentreren

   arbejdet

   het werk

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; het drukt mogelijkheid of vermogen uit en staat vóór het volgende werkwoord. Na kan staat het volgende werkwoord zonder at: Jeg kan forklare = “Ik kan uitleggen”. forklare betekent “uitleggen” en is hier de infinitief. Dezelfde vorm kan bijvoorbeeld ook in Jeg vil forklare staan: “Ik wil uitleggen”. Na kan blijft het werkwoord dus forklare, niet een vervoegde vorm. det betekent hier “het/datgene”. Het is een onzijdig aanwijzend of persoonlijk voornaamwoord; in deze zin verwijst het naar datgene waarover de spreker uitlegt dat het een effect heeft. De precieze concrete referent wordt in deze ene zin niet benoemd. In Jeg kan forklare, at ... leidt at de inhoud van de uitleg in: “Ik kan uitleggen dat ...”. gør betekent hier “maakt”. Het is de tegenwoordige vorm van gøre (“doen/maken”). In deze zin heeft gøre een veroorzakende betekenis: iets maakt een toestand moeilijker. det gør ... sværere vormt dus samen “het maakt ... moeilijker”. sværere betekent “moeilijker”. Dit is de vergrotende trap van svær (“moeilijk”): svær – sværere – sværest (“moeilijk” – “moeilijker” – “moeilijkst”). Hier wordt de moeilijkheid vergeleken met een eerdere of normale mate, zonder dat die andere mate in de zin wordt genoemd. for mig betekent “voor mij”. mig is de objectsvorm van het eerste-persoonsvoornaamwoord; vergelijk jeg (“ik”) als onderwerp met mig (“mij/me”) in andere posities. In gør det sværere for mig geeft deze woordgroep aan voor wie het moeilijker wordt. koncentrere mig betekent “me concentreren”. koncentrere is de infinitief van “zich concentreren”; mig is hier het wederkerende voornaamwoord dat bij de eerste persoon hoort. De volledige wederkerende vorm is nodig omdat de spreker zichzelf concentreert. Een vergelijkbaar patroon is Hun koncentrerer sig = “Zij concentreert zich”, waarbij sig bij de derde persoon hoort. arbejdet betekent “het werk” en staat in de bepaalde enkelvoudsvorm. De basisvorm is arbejde (“werk”); de uitgang in arbejdet markeert hier bepaaldheid. In de vaste woordgroep på arbejdet betekent het geheel “op het werk” of natuurlijker “op mijn werk”, afhankelijk van de vertaling en context. Het voorzetsel på maakt deel uit van die plaatsaanduiding. Samenstelling: Jeg kan forklare = “Ik kan uitleggen”; at det gør det sværere for mig = “dat het het voor mij moeilijker maakt”; en at koncentrere mig på arbejdet = “om me op mijn werk te concentreren”. De hele zin betekent daarom: “Ik kan uitleggen dat het voor mij moeilijker maakt om me op mijn werk te concentreren.”

8. Tag den detalje med, da den daglige påvirkning ofte er afgørende for den videre opfølgning.

   Neem dat detail mee, want de invloed op het dagelijks leven is vaak bepalend voor de verdere opvolging.

   Tag … med

   meenemen

   detalje

   detail

   da

   want / omdat

   daglige

   dagelijkse

   påvirkning

   invloed

   ofte

   vaak

   afgørende

   bepalend

   videre

   verdere

   opfølgning

   opvolging

   Uitgebreide uitleg

   Tag ... med is de gebiedende wijs van het scheidbare werkwoord tage med — iets meenemen. In deze zin staat het werkwoord uiteen: Tag staat vooraan en med later. De gebiedende wijs gebruikt hier geen uitgesproken onderwerp. Voorbeeld: Tag bogen med. — Neem het boek mee. detalje betekent hier ‘detail’. Het is een zelfstandig naamwoord; het bepaalde enkelvoud is detaljen en het meervoud is detaljer. da verbindt hier de hoofdzin met een redengevende bijzin: ‘want’ of ‘omdat’. Het geeft dus de reden voor het meenemen van het detail aan. daglige is de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord daglig (‘dagelijks’). Het beschrijft påvirkning en heeft hier de vorm die bij een bepaalde naamwoordgroep met den hoort. Vergelijk: daglig påvirkning — dagelijkse invloed; den daglige påvirkning — de dagelijkse invloed. påvirkning betekent hier de invloed of het effect dat iets op het dagelijks leven heeft. Het is een zelfstandig naamwoord, gevormd bij påvirke (‘beïnvloeden’). Voorbeeld: Påvirkningen er tydelig. — De invloed is duidelijk. ofte betekent ‘vaak’ en maakt de uitspraak minder absoluut: het gaat om iets dat regelmatig voorkomt, niet noodzakelijk altijd. afgørende betekent hier ‘bepalend’ of ‘doorslaggevend’. Het is het tegenwoordig deelwoord van afgøre (‘beslissen’, ‘bepalen’), maar functioneert hier als bijvoeglijk naamwoord: de invloed is vaak bepalend voor de verdere opvolging. videre betekent hier ‘verdere’ en geeft voortzetting aan. In den videre opfølgning verwijst het naar de opvolging die daarna of vervolgens plaatsvindt. opfølgning betekent ‘opvolging’: het vervolg waarin men iets verder behandelt of controleert. Het is een zelfstandig naamwoord bij følge op (‘opvolgen’). Voorbeeld: Vi aftaler en opfølgning. — We spreken een opvolging af. Samen betekent Tag den detalje med ‘Neem dat detail mee’. da den daglige påvirkning ofte er afgørende for den videre opfølgning geeft de reden: de invloed op het dagelijks leven is vaak bepalend voor de verdere opvolging. De volledige betekenis is daarom: ‘Neem dat detail mee, want de invloed op het dagelijks leven is vaak bepalend voor de verdere opvolging.’