Omgaan met kritiek op het werk | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg lagde mærke til, at du virkede frustreret under evalueringen.

   Ik merkte dat je tijdens de beoordeling gefrustreerd leek.

   Jeg

   ik

   lagde mærke til

   merkte op

   du

   je

   virkede

   leek

   frustreret

   gefrustreerd

   under

   tijdens

   evalueringen

   de beoordeling

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; dezelfde vorm wordt gebruikt als onderwerp, ongeacht het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg er træt. — “Ik ben moe.” lagde mærke til betekent “merkte op”. Dit is de verleden tijd van de vaste uitdrukking lægge mærke til (“opmerken”, letterlijk ongeveer “aandacht besteden aan”). Het werkwoord lægge krijgt hier de vorm lagde; de uitdrukking wordt gevolgd door datgene wat iemand opmerkt. Voorbeeld: Hun lagde mærke til fejlen. — “Zij merkte de fout op.” du betekent “je/jij” en is de tweede persoon enkelvoud. De vorm verandert niet naar geslacht; het is de rol van de aangesprokene die hier telt. Voorbeeld: Du arbejder. — “Je werkt.” virkede betekent hier “leek”. Het is de verleden tijd van virke (“lijken” of “werken/functioneren” in andere contexten). In deze zin introduceert het een indruk: de spreker stelt niet rechtstreeks dat de aangesprokene gefrustreerd was, maar beschrijft hoe die persoon overkwam. Voorbeeld: Han virkede træt. — “Hij leek moe.” frustreret betekent “gefrustreerd”. Het is een beschrijvend woord dat hier de toestand of indruk van du aanduidt. In du virkede frustreret staat het na virkede als beschrijving van hoe iemand leek. Voorbeeld: Hun er frustreret. — “Zij is gefrustreerd.” under betekent hier “tijdens”. Het plaatst de daaropvolgende gebeurtenis binnen de tijdsduur van iets anders. In andere contexten kan under ook een ruimtelijke betekenis hebben, zoals “onder”, maar hier is de tijdsbetekenis bedoeld. Voorbeeld: under mødet — “tijdens de vergadering”. evalueringen betekent “de beoordeling”. Het is de bepaalde vorm enkelvoud van evaluering (“beoordeling”): evaluering → evalueringen. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit gemeenschappelijke onzijdige? Nee: evaluering is een gemeenschappelijk-geslachtelijk zelfstandig naamwoord, en de bepaalde vorm gebruikt daarom -en. Voorbeeld: en evaluering — “een beoordeling”; evalueringen — “de beoordeling”. Samen bestaat de zin uit Jeg lagde mærke til (“ik merkte op”) plus at du virkede frustreret (“dat je gefrustreerd leek”). Het tijdsbepalende deel under evalueringen betekent “tijdens de beoordeling” en hoort bij de indruk. De volledige betekenis is dus: “Ik merkte dat je tijdens de beoordeling gefrustreerd leek.”

2. Det var jeg, selv om jeg prøvede ikke at lade det tage over.

   Dat was ik inderdaad, hoewel ik probeerde het niet te laten overheersen.

   Det var jeg

   Dat was ik

   selv om

   hoewel

   prøvede

   probeerde

   ikke

   niet

   lade

   laten

   det

   het

   tage over

   de overhand krijgen

   Uitgebreide uitleg

   Det var jeg betekent hier: “Dat was ik inderdaad.” De constructie gebruikt det als het aangewezen onderwerp in een identificatie: iets of iemand wordt gelijkgesteld aan jeg (“ik”). jeg is de eerste persoon enkelvoud; de vorm verandert niet door de grammaticale rol in deze constructie. selv om leidt een bijzin in met een toegeving: “hoewel”. Het geeft aan dat de inhoud van die bijzin de hoofdzin niet verhindert. Voorbeeld: Selv om det regner, går vi. — “Hoewel het regent, gaan we.” prøvede is de verleden tijd van prøve, “proberen”. Het betekent hier dat de poging in het verleden plaatsvond. Een bruikbaar patroon is prøve at + infinitief: Jeg prøver at forstå det. — “Ik probeer het te begrijpen.” In de bron staat de ontkenning tussen prøvede en het daaropvolgende infinitief: prøvede ikke at ... (“probeerde niet om ...”). ikke ontkent hier de handeling die volgt: het was de bedoeling om iets niet te laten gebeuren. De ontkenning verandert dus niet de betekenis van prøvede in “niet proberen”; de combinatie betekent hier “probeerde niet te ...”. lade is de infinitief van lade, “laten”. In het patroon lade + object + infinitief laat iemand of iets een handeling of ontwikkeling plaatsvinden: Hun lader ham gå. — “Zij laat hem gaan.” In deze zin is lade afhankelijk van prøvede at. det betekent hier “het” en is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. De vaste vertaling ondersteunt de lezing “het”, maar identificeert niet precies waarnaar dit voornaamwoord verwijst. De vorm det zelf geeft dus niet genoeg informatie om die referent vast te stellen. tage over is een vaste werkwoordelijke combinatie met de betekenis “de overhand krijgen” of “gaan overheersen”. tage is de infinitief van “nemen”; samen met over krijgt de combinatie hier de specifieke betekenis dat iets controle of dominantie verkrijgt. Voorbeeld: Vreden tog over. — “De woede kreeg de overhand.” Samen vormt prøvede ikke at lade det tage over de betekenis “probeerde het niet te laten overheersen”: de spreker probeerde te verhinderen dat det de overhand kreeg. De hele zin Det var jeg, selv om jeg prøvede ikke at lade det tage over. betekent daarom: “Dat was ik inderdaad, hoewel ik probeerde het niet te laten overheersen.”

3. Kommentarerne var direkte, men de var rettet mod arbejdet.

   De opmerkingen waren direct, maar ze waren op het werk gericht.

   Kommentarerne

   de opmerkingen

   var

   waren

   direkte

   direct

   rettet mod

   gericht op

   arbejdet

   het werk

   Uitgebreide uitleg

   Kommentarerne betekent hier “de opmerkingen”. Het is het meervoud met bepaald lidwoord van kommentar (“opmerking”): kommentarer = opmerkingen en kommentarerne = de opmerkingen. De uitgang -erne markeert hier dus zowel meervoud als bepaaldheid. var is de verleden tijd van være (“zijn”). Deze vorm blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen en aantallen: jeg var, du var, de var. In dit fragment verbindt var het onderwerp met de beschrijving direkte. direkte beschrijft hier de opmerkingen als “direct”. De vorm is in deze constructie niet anders voor meervoud; het meervoud blijkt uit Kommentarerne. Vergelijk: en direkte kommentar = een directe opmerking, direkte kommentarer = directe opmerkingen. Voorbeeld: Hun var direkte. = “Zij was direct.” rettet mod betekent hier “gericht op”. rettet is de vorm van rette (“richten”); in deze combinatie wordt het gebruikt als een beschrijving van iets dat op een doel is gericht. mod geeft het doel of de richting aan. Voorbeeld: Kritikken var rettet mod planen. = “De kritiek was op het plan gericht.” arbejdet betekent “het werk”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van arbejde: arbejde = werk, arbejdet = het werk. Het achtervoegsel -et markeert bij dit woord het bepaalde enkelvoud; het zegt hier niet dat er meerdere soorten werk zijn. De eerste helft, Kommentarerne var direkte, zegt dat de opmerkingen direct waren. men (“maar”) zet daar een tegenstelling naast. In de var rettet mod arbejdet verwijst de naar de opmerkingen en zegt de zin dat die opmerkingen op het werk waren gericht. Samen betekent het geheel: “De opmerkingen waren direct, maar ze waren op het werk gericht.”

4. Det forstår jeg nu, men timingen kom bag på mig.

   Ik begrijp dat nu, maar door de timing werd ik overvallen.

   Det

   dat

   forstår

   begrijpt

   jeg

   ik

   nu

   nu

   men

   maar

   timingen

   de timing

   kom bag på

   verraste; overviel

   mig

   mij

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar datgene wat de spreker nu begrijpt. De precieze referent wordt door deze zin niet verder vastgelegd. In Det forstår jeg staat het voornaamwoord voor het begrepene, terwijl jeg de persoon is die begrijpt. Voorbeeld: Det ved jeg. — “Dat weet ik.” forstår is de tegenwoordige tijd van forstå (“begrijpen”). Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Jeg forstår spørgsmålet. — “Ik begrijp de vraag.” jeg is het persoonlijk voornaamwoord van de eerste persoon enkelvoud: “ik”. Het is hier het onderwerp van forstår. nu betekent “nu” en plaatst het begrijpen in het huidige moment. Samen betekent jeg forstår ... nu dat de spreker het nu begrijpt. men verbindt twee mededelingen met een tegenstelling: “maar”. Het leidt hier het tweede deel in, waarin naast het huidige begrip een eerdere ervaring met de timing wordt genoemd. timingen is de bepaalde vorm van timing: “de timing”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit woord; hij drukt niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid uit. Voorbeeld: Timingen var god. — “De timing was goed.” kom bag på is een vaste Deense uitdrukking met de betekenis “iemand verrassen” of “iemand overvallen”. In deze uitdrukking is kom de verleden tijd van komme (“komen”); bag på vormt samen met het werkwoord de vaste constructie en betekent hier niet letterlijk “achter op”. Het patroon is X kom bag på Y — “X verraste of overviel Y”. Voorbeeld: Nyheden kom bag på hende. — “Het nieuws overviel haar.” mig is de objectsvorm van het persoonlijk voornaamwoord van de eerste persoon enkelvoud: “mij”. In kom bag på mig is mig degene die wordt overvallen; jeg is in het eerste deel de onderwerpvorm. De hele zin bestaat uit Det forstår jeg nu (“Dat begrijp ik nu”) en men timingen kom bag på mig (“maar de timing overviel me”). Samen betekent hij: “Ik begrijp dat nu, maar door de timing werd ik overvallen.” forstår geeft het huidige begrip weer, terwijl kom de eerdere gebeurtenis in de verleden tijd plaatst.

5. Vi kan give dig længere varsel, når vi forventer følsom feedback.

   We kunnen je meer van tevoren waarschuwen wanneer we gevoelige feedback verwachten.

   Vi kan

   wij kunnen

   give

   geven

   dig

   je

   længere

   langer

   varsel

   voorafgaande waarschuwing

   når

   wanneer

   vi

   wij

   forventer

   verwachten

   følsom

   gevoelig

   feedback

   feedback

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”: de spreker noemt wat de groep kan doen. kan is de tegenwoordige vorm van kunne; na kan volgt een infinitief. Voorbeeld: Vi kan hjælpe. — “Wij kunnen helpen.” give is de infinitief van give, “geven”. Het blijft hier in de infinitief omdat het volgt op kan. Herbruikbaar patroon: kan + infinitief, bijvoorbeeld Jeg kan komme. — “Ik kan komen.” dig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord. du gebruik je als onderwerp en dig als voorwerp. Hier is dig de persoon aan wie de voorafgaande waarschuwing wordt gegeven. Voorbeeld: Jeg ringer til dig. — “Ik bel je.” længere is de vergrotende trap van lang: lang → længere → længst (“lang → langer → langst”). In combinatie met varsel betekent het dat er meer tijd vooraf wordt gegeven; het gaat dus niet noodzakelijk om fysieke lengte. varsel betekent hier “voorafgaande waarschuwing” of “kennisgeving”. De combinatie give nogen varsel kan worden gebruikt voor iemand vooraf informeren. In give dig længere varsel gaat het om een langere voorafgaande termijn voor dig. når betekent hier “wanneer” en leidt een tijdsbepalende bijzin in. Voorbeeld: Jeg skriver, når jeg ved mere. — “Ik schrijf wanneer ik meer weet.” Het tweede vi is het onderwerp “wij” van de bijzin. De herhaling is nodig omdat ook deze persoonsvorm een eigen onderwerp heeft; het verwijst hier naar dezelfde groep als het eerste Vi. forventer is de tegenwoordige vorm van forvente, “verwachten”. De vorm krijgt bij vi geen aparte persoonsuitgang: Deense werkwoorden hebben in de tegenwoordige tijd doorgaans dezelfde vorm bij verschillende onderwerpen. De tegenwoordige tijd kan hier ook betrekking hebben op een toekomstige situatie. Voorbeeld: Vi forventer regn. — “Wij verwachten regen.” følsom is een bijvoeglijk naamwoord en betekent “gevoelig”. Het beschrijft hier feedback. De vorm verandert onder meer naar følsomt bij een onzijdig enkelvoudig woord en naar følsomme in het meervoud of bij bepaalde andere naamwoordgroepen. Voorbeeld: Det er et følsomt emne. — “Dat is een gevoelig onderwerp.” feedback is het zelfstandig naamwoord “feedback”, dus terugkoppeling of commentaar. Samen met følsom betekent følsom feedback: feedback die gevoelig van aard is. De hele zin volgt het patroon Vi kan + infinitief + ontvanger + wat er wordt gegeven, når + bijzin. Vi kan give dig længere varsel betekent “Wij kunnen je langer van tevoren waarschuwen”; når vi forventer følsom feedback geeft aan wanneer dat gebeurt. Samen betekent de zin: “Wij kunnen je meer van tevoren waarschuwen wanneer we gevoelige feedback verwachten.”

6. Det ville hjælpe mig med at reagere mere gennemtænkt i situationen.

   Dat zou me helpen om op dat moment bedachtzamer te reageren.

   Det ville

   dat zou

   hjælpe

   helpen

   mig

   mij

   med at

   om te

   reagere

   reageren

   mere gennemtænkt

   bedachtzamer

   situationen

   de situatie

   Uitgebreide uitleg

   Det ville drukt hier een voorwaardelijke of hypothetische mogelijkheid uit: “dat zou”. ville is de vorm van vil in deze constructie; Det staat als grammaticaal onderwerp voor de voorgestelde hulp, zonder dat de zin zelf een specifiek zelfstandig naamwoord als referent noemt. Voorbeeld: Det ville være nyttigt. — “Dat zou nuttig zijn.” hjælpe betekent hier “helpen”. Na ville staat het werkwoord in de infinitief: ville hjælpe — “zou helpen”. Voorbeeld: Det ville hjælpe. — “Dat zou helpen.” mig is de eerste persoon enkelvoud als objectvorm: “mij”. Vergelijk jeg — “ik” als onderwerp en mig — “mij” na een werkwoord of voorzetsel. In deze zin is degene die hulp ontvangt dus de spreker. med at vormt met hjælpe de constructie hjælpe nogen med at + infinitief: iemand helpen om iets te doen. med at betekent hier niet zelfstandig “met dat”, maar maakt deel uit van deze vaste werkwoordelijke verbinding. Voorbeeld: Hun hjælper mig med at forstå det. — “Zij helpt me om dat te begrijpen.” reagere betekent “reageren” en staat na at in de infinitief. De combinatie med at reagere betekent “met reageren” of natuurlijker in het Nederlands: “om te reageren”. Voorbeeld: Jeg prøver at reagere roligt. — “Ik probeer rustig te reageren.” mere gennemtænkt beschrijft de manier van reageren: “bedachtzamer”, dus met meer overweging. mere maakt de vergelijking; gennemtænkt is het beschrijvende woord dat met reagere samenhangt. De gewone vergelijkingsreeks is gennemtænkt — mere gennemtænkt — mest gennemtænkt: “doordacht” — “bedachtzamer” — “het meest doordacht”. Voorbeeld: Hun svarede mere gennemtænkt. — “Zij antwoordde bedachtzamer.” situationen betekent “de situatie”. Het zelfstandig naamwoord is situation; de uitgang -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: situationen — “de situatie”. Voorbeeld: Situationen ændrede sig. — “De situatie veranderde.” Samen betekent Det ville hjælpe mig “Dat zou mij helpen”. med at reagere specificeert waarmee die hulp te maken heeft: reageren. mere gennemtænkt geeft aan dat die reactie bedachtzamer zou zijn, en i situationen plaatst het reageren in de situatie. De volledige betekenis is daarom: “Dat zou me helpen om op dat moment bedachtzamer te reageren.”

7. Din analyse var værdifuld, også dér hvor der var brug for ændringer.

   Je analyse was waardevol, ook waar aanpassingen nodig waren.

   Din

   jouw

   analyse

   analyse

   værdifuld

   waardevol

   dér hvor

   daar waar

   brug for

   behoefte aan

   ændringer

   aanpassingen

   Uitgebreide uitleg

   Din betekent hier “jouw”. De vorm din hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht; bij een enkelvoudig onzijdig woord staat dit, en bij meervoud dine. Het is hier een bezittelijk woord dat naar de aangesproken persoon verwijst. analyse betekent “analyse”. Het is een zelfstandig naamwoord. Het bepaalde enkelvoud is analysen, het onbepaalde meervoud analyser en het bepaalde meervoud analyserne. In Din analyse vormt het met het bezittelijke woord de naamwoordgroep “jouw analyse”. værdifuld betekent hier “waardevol”. Dit is een bijvoeglijk naamwoord. Het krijgt bijvoorbeeld de vorm værdifuldt bij een onzijdig enkelvoud en værdifulde bij meervoud of een bepaalde naamwoordgroep. Hier beschrijft het analyse; var værdifuld betekent “was waardevol”. dér hvor betekent “daar waar” of natuurlijker “waar”. dér verwijst nadrukkelijk naar een plaats of situatie, en hvor leidt de bijzin in die deze nader bepaalt. Voorbeeld: Jeg arbejder dér, hvor lyset er bedst. — “Ik werk daar waar het licht het beste is.” brug for is een vaste combinatie met de betekenis “behoefte aan” in de constructie der er brug for .... Het zelfstandige naamwoord brug kan afzonderlijk onder andere “gebruik” betekenen, maar in deze combinatie krijg je niet de letterlijke betekenis “gebruik voor”. In de verleden tijd staat var: der var brug for ... betekent “er was behoefte aan ...” of “... was nodig”. ændringer betekent “aanpassingen” of “veranderingen”. Dit is het onbepaalde meervoud van ændring; het bepaalde meervoud is ændringerne. De vorm benoemt hier meerdere aanpassingen, zonder een exact aantal te geven. Samen vormt Din analyse var værdifuld de bewering “Jouw analyse was waardevol”. også dér hvor voegt “ook daar waar” toe. In der var brug for ændringer is der het voorlopige/formele onderwerp van de constructie “er was behoefte aan”; het is hier geen plaatsaanduiding. ændringer benoemt wat nodig was. De hele zin betekent daarom: “Je analyse was waardevol, ook waar aanpassingen nodig waren.”

8. Jeg sætter pris på den skelnen, fordi den ændrer, hvordan jeg fortolker kritik.

   Ik waardeer dat onderscheid, omdat het de manier verandert waarop ik kritiek interpreteer.

   Jeg

   ik

   sætter pris på

   waardeer

   den

   dat

   skelnen

   onderscheid

   fordi

   omdat

   den

   het

   ændrer

   verandert

   hvordan

   hoe

   jeg

   ik

   fortolker

   interpreteer

   kritik

   kritiek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Het is het onderwerp van de hoofdzin. In het Deens blijft deze vorm gelijk als onderwerp; de persoonsinformatie zit dus niet in een aparte werkwoordsuitgang. sætter pris på is een vaste uitdrukking met de betekenis “waarderen”. Het werkwoord is sætte (“zetten”), waarvan sætter de tegenwoordige tijd is; in deze uitdrukking moet je het geheel leren en niet letterlijk vertalen. De uitdrukking kan ook vóór een andere zaak staan: Jeg sætter pris på hjælpen. — “Ik waardeer de hulp.” den in den skelnen staat vóór het zelfstandig naamwoord en verwijst, volgens de vaste vertaling, naar een bepaald eerder genoemd of bedoeld onderscheid: “dat onderscheid”. Den is hier dus geen zelfstandig onderwerp, maar een bepalend woord bij skelnen. De vorm den past bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht; de keuze volgt niet alleen uit enkelvoud, maar ook uit het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. skelnen is het zelfstandig naamwoord “onderscheid”. Het is verwant aan het werkwoord skelne (“onderscheiden”), maar skelnen zelf is hier een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is en skelnen — “een onderscheid” — tegenover den skelnen — “het/dat onderscheid”. fordi betekent “omdat” en leidt de redengevende bijzin in. Het woord geeft hier een oorzaak aan, niet slechts een losse toevoeging. De tweede den is een zelfstandig gebruikt voornaamwoord met de betekenis “het” en verwijst hier naar den skelnen, dus naar het onderscheid. De vorm is niet opnieuw een bepaler vóór een zelfstandig naamwoord; zij neemt zelf die naamwoordgroep in de bijzin op. In deze context is de referentie door de vaste vertaling duidelijk. ændrer komt van ændre (“veranderen”) en staat in de tegenwoordige tijd. De vorm ændrer past bij het onderwerp den; het Deense werkwoord krijgt hier echter geen aparte vorm voor de derde persoon enkelvoud. Noget ændrer noget. — “Iets verandert iets.” hvordan betekent “hoe” en opent hier een ingebedde vraagzin over de manier waarop iets gebeurt. Het is geen zelfstandig naamwoord, maar een vraagwoord dat de daaropvolgende inhoud met fortolker verbindt. Het tweede jeg betekent opnieuw “ik” en is het onderwerp van de bijzin na hvordan. Het blijft dezelfde eerste persoon enkelvoud als het eerste Jeg; de kleine letter komt doordat het midden in de zin staat. fortolker komt van fortolke (“interpreteren”) en staat in de tegenwoordige tijd. Het onderwerp is jeg, maar de Deense tegenwoordige tijd gebruikt hier dezelfde werkwoordsvorm als bij andere personen. Jeg fortolker teksten. — “Ik interpreteer de tekst.” kritik is het zelfstandig naamwoord “kritiek”. In deze zin is het datgene wat de spreker interpreteert. Het woord staat zonder lidwoord, omdat het hier kritiek als soort of inhoud aanduidt, niet noodzakelijk één vooraf afgebakend kritiekpunt. Samen betekent de zin: “Ik waardeer dat onderscheid, omdat het de manier verandert waarop ik kritiek interpreteer.” Eerst waardeert de spreker het onderscheid; de bijzin met fordi geeft daarna de reden: dat onderscheid verandert de manier van interpreteren. Het patroon ..., fordi ... is herbruikbaar om na een hoofdzin een reden toe te voegen.