Duidelijke informatie over dieetbeperkingen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. En af gæsterne har en kostrestriktion, så vi har brug for klare oplysninger, før vi bestiller.

   Een van de gasten heeft een dieetbeperking, dus we hebben duidelijke informatie nodig voordat we bestellen.

   En af gæsterne

   een van de gasten

   kostrestriktion

   dieetbeperking

   så

   dus

   har brug for

   nodig hebben

   klare

   duidelijke

   oplysninger

   informatie

   før

   voordat

   bestiller

   bestellen

   Uitgebreide uitleg

   En af gæsterne betekent hier “een van de gasten”. en is een onbepaald lidwoord en gæsterne is de bepaalde meervoudsvorm van gæst (“gast”): gæst → gæster → gæsterne. De woordgroep verwijst naar één persoon uit een groep; het Deense werkwoord daarna staat daarom in het enkelvoud: har. kostrestriktion is een samenstelling van kost (“dieet/voeding”) en restriktion (“beperking”). Het geheel betekent een beperking in wat iemand kan of mag eten. Het meervoud is kostrestriktioner. så verbindt de reden of situatie met het gevolg en betekent hier “dus”. Het introduceert in deze zin het gevolg van de dieetbeperking. har brug for is een vaste constructie met de betekenis “nodig hebben”. Het werkwoord har is hier de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); brug for maakt duidelijk dat het om behoefte gaat. Een bruikbaar patroon is vi har brug for + zelfstandig naamwoord: Vi har brug for hjælp. — “Wij hebben hulp nodig.” klare betekent hier “duidelijke”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord klar bij het meervoudige zelfstandig naamwoord oplysninger. Een nuttige reeks is klar (enkelvoud), klart (onzijdig enkelvoud) en klare (meervoud of bepaald). Bijvoorbeeld: klare instruktioner — “duidelijke instructies”. oplysninger betekent “informatie” of “gegevens”. Het is het meervoud van oplysning (“informatiegegeven/inlichting”); in het Deens wordt het vaak gebruikt waar het Nederlands het niet-telbare enkelvoud “informatie” gebruikt. In deze zin gaat het om duidelijke informatie die nodig is voor de bestelling. før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin in. Een herbruikbaar patroon is før + bijzin: Læs dette, før du svarer. — “Lees dit voordat je antwoordt.” bestiller is de tegenwoordige tijd van bestille (“bestellen”). De vorm heeft hier als onderwerp vi (“wij”), dus de betekenis is “bestellen”. In het Deens verandert de tegenwoordige tijd van het werkwoord niet naar persoon of meervoud: jeg bestiller, vi bestiller. Na før staat deze bijzin in de tegenwoordige tijd, ook al verwijst de handeling naar een later moment. Samen betekent de zin: “Een van de gasten heeft een dieetbeperking, dus we hebben duidelijke informatie nodig voordat we bestellen.” De eerste hoofdzin noemt de situatie. så leidt het gevolg in, vi har brug for geeft de behoefte aan, en før vi bestiller begrenst wanneer die informatie nodig is.

2. Vi kan lave en liste over ingredienserne.

   We kunnen een lijst van de ingrediënten geven.

   Vi kan

   we kunnen

   lave

   maken; opstellen

   en liste

   een lijst

   ingredienserne

   de ingrediënten

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier dat de spreker samen met anderen iets kan doen: “we kunnen”. Vi is de eerste persoon meervoud. Kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en staat als modaal werkwoord vóór een infinitief. Na kan gebruikt het Deens de infinitief zonder een afzonderlijk infinitiefteken: Vi kan lave. Lave betekent hier “maken” of “opstellen”. In combinatie met en liste gaat het om het samenstellen of verstrekken van een lijst, wat aansluit bij de vaste vertaling “een lijst ... geven”. Het is de infinitief; de persoonsvorm staat al bij het modale werkwoord kan. Voorbeeld: Vi kan lave en plan. — “We kunnen een plan opstellen.” En liste betekent “een lijst”. Liste is het zelfstandig naamwoord; de onbepaalde vorm is en liste, de bepaalde enkelvoudsvorm is listen, en het meervoud is lister. En markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord; op zichzelf legt het niet noodzakelijk een telbare nadruk op het getal één. De vaste combinatie en liste over ... betekent “een lijst van/over ...”. Ingredienserne betekent hier “de ingrediënten”. De basisvorm is ingrediens (“ingrediënt”); ingredienser is het onbepaalde meervoud en ingredienserne het bepaalde meervoud. De uitgang -ne maakt duidelijk dat het om bepaalde meervoudige ingrediënten gaat. Voorbeeld: Jeg køber ingredienser. — “Ik koop ingrediënten.” Samen vormen lave en liste over ingredienserne de herbruikbare structuur “een lijst van de ingrediënten opstellen/geven”. Het volledige patroon is Vi kan + infinitief + en lijst over de bepaalde meervoudige zelfstandige naamwoorden: “We kunnen een lijst van de ingrediënten geven.”

3. Men jeg bør nævne, at tilberedningsområderne er fælles.

   Maar ik moet erbij zeggen dat de bereidingsruimtes gedeeld zijn.

   Men

   maar

   jeg bør

   ik moet / ik hoor te

   nævne

   noemen; vermelden

   tilberedningsområderne

   de bereidingsruimtes

   fælles

   gedeeld; gemeenschappelijk

   Uitgebreide uitleg

   Men betekent hier “maar” en verbindt deze mededeling met wat eraan voorafgaat. Het markeert een tegenstelling of aanvulling. Voorbeeld: Jeg kommer, men jeg bliver ikke længe. — “Ik kom, maar ik blijf niet lang.” jeg bør bestaat uit het persoonlijke voornaamwoord jeg (“ik”) en de modale vorm bør. Bør drukt uit dat iets als nodig, verstandig of passend wordt voorgesteld; in deze zin past daarom “ik moet erbij zeggen” bij de vaste vertaling. De infinitief die erop volgt staat zonder at: jeg bør nævne (“ik moet noemen”). De verleden vorm van deze modaliteit is burde, bijvoorbeeld Jeg burde ringe. — “Ik zou moeten bellen.” nævne is de infinitief “noemen” of “vermelden”. De vorm blijft na bør een infinitief: bør nævne. Het woord kan zowel een persoon als een feit vermelden. Voorbeeld: Hun nævner problemet. — “Zij vermeldt het probleem.” tilberedningsområderne betekent hier “de bereidingsruimtes” of letterlijk “de bereidingsgebieden”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord. Het enkelvoud is tilberedningsområde; tilberedningsområder is het onbepaalde meervoud en tilberedningsområderne het bepaalde meervoud, dus “de bereidingsruimtes”. Het achtervoegsel -ne draagt hier de bepaaldheid van het meervoud. Voorbeeld: Områderne er store. — “De gebieden zijn groot.” fælles betekent hier “gedeeld” of “gemeenschappelijk”. Het beschrijft dat de bereidingsruimtes niet exclusief zijn, maar gezamenlijk worden gebruikt; de zin specificeert niet door wie. Fælles heeft in deze functie dezelfde vorm bij enkelvoud en meervoud: et fælles område en fælles områder. Voorbeeld: Vi har et fælles køkken. — “We hebben een gemeenschappelijke keuken.” Samen vormen bør nævne en de daaropvolgende at-zin de structuur “moet vermelden dat …”. In de bijzin staat tilberedningsområderne als onderwerp, er als vorm van “zijn” en fælles als beschrijving daarvan. De volledige betekenis is: “Maar ik moet erbij zeggen dat de bereidingsruimtes gedeeld zijn.”

4. Det hjælper; gæsten kan beslutte, hvilket risikoniveau der er acceptabelt.

   Dat helpt; de gast kan beslissen welk risiconiveau acceptabel is.

   Det hjælper

   Dat helpt

   gæsten

   de gast

   kan

   kan

   beslutte

   beslissen

   hvilket

   welk(e)

   risikoniveau

   risiconiveau

   acceptabelt

   aanvaardbaar

   Uitgebreide uitleg

   Det hjælper betekent hier “dat helpt”. hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”): jeg hjælper = “ik help”, det hjælper = “dat helpt”. Det is een onzijdig aanwijzend/voornaamwoordelijk element; de precieze verwijzing wordt hier niet verder benoemd. gæsten betekent “de gast”. De uitgang -en maakt het bepaalde enkelvoud van gæst: en gæst = “een gast”, gæsten = “de gast”. Het is dus niet het meervoud; het meervoud is gæster of bepaald gæsterne. kan betekent “kan” en is de tegenwoordige tijd van het modale werkwoord kunne. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: kan beslutte = “kan beslissen”. beslutte betekent “beslissen”. Het is hier de infinitief na kan; dezelfde vorm kan na andere modale werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld: Hun vil beslutte senere. — “Zij zal later beslissen.” hvilket betekent hier “welk”. Het staat bij risikoniveau, een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord: et niveau, dus hvilket niveau. Bij een gemeenschappelijk-geslachtig enkelvoud gebruik je hvilken, bijvoorbeeld hvilken gæst — “welke gast”; bij meervoud gebruik je hvilke. risikoniveau betekent “risiconiveau”. Het is een samenstelling van risiko (“risico”) en niveau (“niveau”); het geheel benoemt één niveau van risico. Omdat het tweede deel niveau onzijdig is, krijg je bijvoorbeeld et risikoniveau en het bepaalde risikoniveauet. acceptabelt betekent hier “aanvaardbaar”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord acceptabel: en acceptabel løsning, “een aanvaardbare oplossing”, maar et acceptabelt risikoniveau, “een aanvaardbaar risiconiveau”. De uitgang -t hoort dus bij risikoniveau, niet bij risiko. De reeks hvilket risikoniveau der er acceptabelt vormt een ingebedde vraag: “welk risiconiveau aanvaardbaar is”. der leidt hier de bijzin in en krijgt in deze Nederlandse vertaling geen afzonderlijk woord. De volgorde is daardoor anders dan in een zelfstandige vraag: Hvilket risikoniveau er acceptabelt? — “Welk risiconiveau is aanvaardbaar?” Samen betekent de zin: “Dat helpt; de gast kan beslissen welk risiconiveau aanvaardbaar is.” De puntkomma verbindt de constatering Det hjælper met de daaropvolgende mededeling over wat de gast kan beslissen.

5. Jeg vil bede køkkenet om at tjekke hver enkelt del i stedet for at gætte.

   Ik zal de keuken vragen om elk onderdeel te controleren in plaats van te gokken.

   Jeg vil

   ik zal

   bede

   vragen

   køkkenet

   de keuken

   om at

   om te

   tjekke

   controleren

   hver enkelt

   elk afzonderlijk

   del

   onderdeel

   i stedet for

   in plaats van

   gætte

   gokken

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil drukt hier het voornemen uit om iets te doen en wordt in de vaste vertaling weergegeven als “ik zal”. vil is de tegenwoordige vorm van ville; na deze vorm volgt een infinitief zonder persoonsuitgang. Voorbeeld: Jeg vil ringe. = “Ik zal bellen.” In andere contexten kan vil ook “wil” betekenen, maar die lezing is hier niet de bedoelde vertaling. bede betekent hier “vragen” of “verzoeken”. Het is de infinitief na vil. De constructie bede nogen om at gøre noget betekent “iemand vragen om iets te doen”. Voorbeeld: Jeg beder ham om at vente. = “Ik vraag hem om te wachten.” køkkenet betekent “de keuken”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van køkken: et køkken → køkkenet. De vorm zelf geeft een bepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord aan; de zin specificeert niet verder welke personen met “de keuken” worden bedoeld. om at introduceert hier de gevraagde handeling: “om te”. Na bede ... om volgt at met een infinitief. Het at maakt van tjekke geen persoonsvorm. tjekke betekent “controleren” of “nakijken”. Het is een infinitief en blijft na at in deze vorm staan. Voorbeeld: De skal tjekke døren. = “Ze moeten de deur controleren.” hver enkelt benadrukt dat de onderdelen één voor één worden genomen: “elk afzonderlijk”. hver betekent “elk/iedere”, en enkelt versterkt hier de betekenis van afzonderlijkheid. del betekent “onderdeel” of “deel”. hver enkelt del betekent hier “elk afzonderlijk onderdeel”. Het zelfstandig naamwoord staat in het enkelvoud na hver, ook al kan de woordgroep in haar geheel naar meerdere afzonderlijke onderdelen verwijzen. Voorbeeld: Kontrollér hver del. = “Controleer elk onderdeel.” i stedet for betekent “in plaats van”. Hier wordt het gevolgd door at en een infinitief, waardoor de volledige constructie i stedet for at “in plaats van te” betekent. Voorbeeld: i stedet for at vente = “in plaats van te wachten”. gætte betekent hier “gokken”. Het is de infinitief na at in at gætte. Voorbeeld: Hun vil tjekke i stedet for at gætte. = “Zij zal controleren in plaats van te gokken.” Samen vormt de zin: Jeg vil bede køkkenet om at tjekke hver enkelt del i stedet for at gætte. De spreker zal de keuken vragen om elk afzonderlijk onderdeel te controleren in plaats van te gokken. De structuur is: Jeg vil + infinitief bede + degene aan wie iets gevraagd wordt køkkenet + om at + de gevraagde handeling tjekke ... + het contrast i stedet for at gætte.

6. Tag også saucer og toppings med, for de er lette at overse.

   Neem alstublieft ook sauzen en toppings mee, want die worden gemakkelijk over het hoofd gezien.

   Tag

   neem

   også

   ook

   saucer

   sauzen

   toppings

   toppings

   med

   mee

   for

   want

   de

   ze

   er

   zijn

   lette

   gemakkelijk

   overse

   over het hoofd zien

   Uitgebreide uitleg

   Tag is de gebiedende wijs van tage (“nemen”). De vorm geeft hier een verzoek of instructie: “neem”. In een bevel staat het onderwerp meestal niet apart; de aangesprokene wordt uit de vorm en de situatie begrepen. også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan iets anders dat al wordt meegenomen of gecontroleerd. Het staat hier vóór de genoemde voorwerpen en hoort bij de hele instructie. saucer is het meervoud van sauce (“saus”): sauce → saucer. Het gaat hier om sauzen als afzonderlijke onderdelen die moeten worden meegenomen. Voor een enkelvoudig exemplaar staat bijvoorbeeld: Tag en sauce med. — “Neem een saus mee.” toppings is hier een zelfstandig naamwoord voor toppings. De vaste vertaling bevestigt dat dit samen met saucer de dingen zijn die meegenomen moeten worden. Het is een leenwoord; behandel deze vorm in deze zin als het meervoudige onderdeel van de opsomming, zonder het te verwarren met een werkwoord. med betekent “mee” en maakt met Tag de herbruikbare combinatie tage med (“meenemen”). Het staat na de opgesomde voorwerpen: Tag [iets] med. for leidt de reden voor de instructie in en betekent hier “want”. Het verbindt de opdracht met de daaropvolgende reden; het is dus niet het Nederlandse voorzetsel “voor” in deze zin. de is een meervoudig persoonlijk voornaamwoord (“ze/zij”). Volgens de vaste vertaling verwijst het hier naar de genoemde sauzen en toppings samen. Het voornaamwoord staat als onderwerp van de volgende bijzin. er is hier de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Deze vorm blijft bij verschillende onderwerpen hetzelfde; samen met de betekent de er hier “ze zijn”. lette is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord let in het meervoud (“gemakkelijk” in de combinatie let at ...). De vorm lette past hier bij het meervoudige onderwerp de; het is niet de vorm van een werkwoord. De vaste combinatie let at overse betekent “gemakkelijk over het hoofd zien”. overse betekent “over het hoofd zien” of “niet opmerken”. Na at staat het in de infinitief: at overse. In deze zin beschrijft het wat gemakkelijk kan gebeuren met de sauzen en toppings. Een bruikbaar voorbeeld is: Det er let at overse en lille detalje. — “Het is gemakkelijk een klein detail over het hoofd te zien.” De zin bouwt zo op: Tag ... med geeft de instructie om de sauzen en toppings mee te nemen. også maakt duidelijk dat dit eveneens moet gebeuren. Na for volgt de reden: die genoemde onderdelen zijn gemakkelijk over het hoofd te zien. De volledige betekenis is daarom: “Neem ook sauzen en toppings mee, want die worden gemakkelijk over het hoofd gezien.”

7. Jeg sørger for, at de tjekker dem hver for sig.

   Ik zorg ervoor dat ze die afzonderlijk controleren.

   sørger for

   ervoor zorgen

   tjekker

   controleren

   dem

   die

   hver for sig

   afzonderlijk

   Uitgebreide uitleg

   sørger for is de tegenwoordige tijd van sørge for bij jeg: “ervoor zorgen” of “regelen”. De constructie sørge for, at + zin geeft aan dat iemand ervoor zorgt dat iets gebeurt. Voorbeeld: Hun sørger for, at døren er lukket. — “Zij zorgt ervoor dat de deur dicht is.” tjekker is de tegenwoordige tijd van tjekke: “controleren” of “nakijken”. Hier is het de handeling van het onderwerp van de bijzin, de. De tegenwoordige tijd eindigt hier op -er; Vi tjekker listen. betekent bijvoorbeeld: “Wij controleren de lijst.” dem is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de meervoudsvorm voor het object. Hier verwijst het naar de dingen die gecontroleerd worden en is het het object van tjekker, niet het onderwerp. De bijbehorende onderwerpsvorm is de: De tjekker dem. — “Zij controleren die.” hver for sig is een vaste uitdrukking die “afzonderlijk”, “ieder apart” of “één voor één” betekent. De uitdrukking maakt duidelijk dat de dingen afzonderlijk worden gecontroleerd, niet samen. Voorbeeld: Læs sætningerne hver for sig. — “Lees de zinnen afzonderlijk.” Samen betekent Jeg sørger for, at ...: “Ik zorg ervoor dat ...”. De bijzin de tjekker dem hver for sig betekent dat zij die afzonderlijk controleren. De hele uiting betekent dus: “Ik zorg ervoor dat ze die afzonderlijk controleren.”

8. Så kan alle bestille uden at lægge pres på gæsten.

   Dan kan iedereen bestellen zonder druk op de gast te leggen.

   Så

   dan

   kan alle

   iedereen kan

   bestille

   bestellen

   uden at

   zonder te

   lægge

   leggen

   pres

   druk

   gæsten

   de gast

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze zin met een gevolg of volgende stap. In andere contexten kan het ook “zo” of “op die manier” betekenen; hier past de betekenis “dan” bij de vaste vertaling. kan alle bestaat uit het hulpwerkwoord kan en alle (“iedereen”). Kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt hier mogelijkheid uit: iedereen heeft de mogelijkheid om te bestellen. Na een Deens modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Alle kan bestille. — “Iedereen kan bestellen.” bestille betekent hier “bestellen”. Dit is de infinitief na kan; de tegenwoordige tijd is bestiller, zoals in Alle bestiller — “Iedereen bestelt.” uden at leidt een constructie in met de betekenis “zonder te”. Daarna staat een werkwoord in de infinitief, bijvoorbeeld uden at vente — “zonder te wachten”. Hier geeft de constructie aan dat het bestellen gebeurt zonder dat er druk op de gast wordt gelegd. lægge betekent hier “leggen” in de vaste verbinding lægge pres på — “druk leggen op”. De basisvorm is lægge; belangrijke vormen zijn lægger (tegenwoordige tijd), lagde (verleden tijd) en lagt (voltooid deelwoord). In deze verbinding gaat het niet om iets fysiek neerleggen, maar om iemand onder druk zetten. pres is het zelfstandig naamwoord “druk”. De verbinding lægge pres på + persoon betekent dat je druk op iemand uitoefent. In de vaste zin wordt die persoon uitgedrukt door gæsten na på. gæsten betekent “de gast”. Het bestaat uit gæst (“gast”) en de bepaalde uitgang -en, dus “de gast”. Het is enkelvoud in de bepaalde vorm; het bepaalde meervoud is gæsterne (“de gasten”). Samen vormt de zin de structuur kan + infinitief voor mogelijkheid, gevolgd door uden at + infinitief voor een handeling die niet plaatsvindt. Lægge pres på gæsten betekent daarbij “druk op de gast leggen”. De hele zin betekent dus: “Dan kan iedereen bestellen zonder druk op de gast te leggen.”

9. Så snart jeg har detaljerne, kommer jeg tilbage og gennemgår dem med jer.

   Zodra ik de details heb, kom ik terug om ze met jullie door te nemen.

   Så snart

   zodra

   har

   hebben

   detaljerne

   de details

   kommer

   komen

   tilbage

   terug

   gennemgår

   doornemen

   dem

   ze / hen

   jer

   jullie

   Uitgebreide uitleg

   Så snart betekent hier ‘zodra’ en leidt een bijzin in die de voorwaarde of het moment aangeeft. Het is een vaste voegwoordelijke combinatie; bijvoorbeeld: Så snart hun er klar, går vi. — ‘Zodra zij klaar is, gaan we.’ har is de tegenwoordige tijd van have (‘hebben’). In deze zin gaat het om het moment waarop de spreker de details in bezit of beschikbaar heeft. De vorm har wordt ook bij andere personen gebruikt: jeg har, du har, de har. Voorbeeld: Jeg har tid. — ‘Ik heb tijd.’ detaljerne betekent ‘de details’. Dit is het bepaalde meervoud van detalje: detaljer betekent ‘details’ en detaljerne ‘de details’. Het achtervoegsel -ne markeert hier het bepaalde meervoud. Voorbeeld: Jeg kender detaljerne. — ‘Ik ken de details.’ kommer is de tegenwoordige tijd van komme (‘komen’). In deze context verwijst het naar terugkomen op een later moment. De tegenwoordige tijd kan in het Deens dus ook een toekomstige handeling in een afgesproken of verwachte volgorde uitdrukken. Voorbeeld: Jeg kommer i morgen. — ‘Ik kom morgen.’ tilbage betekent ‘terug’ en geeft bij kommer de richting of terugkeer aan. Samen vormen kommer tilbage de herbruikbare combinatie ‘terugkomen’. Voorbeeld: Hun kommer tilbage senere. — ‘Zij komt later terug.’ gennemgår is de tegenwoordige tijd van gennemgå en betekent hier ‘doornemen’ of ‘bespreken door iets stap voor stap te bekijken’. Het onderwerp is jeg, maar in de hoofdzin staat het werkwoord vóór het onderwerp: kommer jeg ...; dat is de gebruikelijke woordvolgorde na een vooropgeplaatste bijzin. Voorbeeld: Vi gennemgår planen. — ‘We nemen het plan door.’ dem is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de objectsvorm voor meervoud. Hier betekent het ‘ze’ en verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar detaljerne. Het is dus het voorwerp van gennemgår; het verandert niet om het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord aan te geven. Voorbeeld: Jeg læser dem. — ‘Ik lees ze.’ jer is de objectsvorm van het persoonlijk voornaamwoord voor ‘jullie’. Het staat na med in de betekenis ‘met jullie’. De vorm voor het onderwerp is I, terwijl na een voorzetsel jer wordt gebruikt: I kommer — ‘jullie komen’, maar med jer — ‘met jullie’. De volledige opbouw is: Så snart jeg har detaljerne (‘zodra ik de details heb’), gevolgd door kommer jeg tilbage (‘kom ik terug’) en og gennemgår dem med jer (‘en neem ik ze met jullie door’). Samen betekent de zin: ‘Zodra ik de details heb, kom ik terug om ze met jullie door te nemen.’