Vertraging en wachten op het juiste perron | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Meldingen siger, at der er en forsinkelse, men ikke hvorfor.

   De omroep zegt dat er vertraging is, maar niet waarom.

   Meldingen

   de omroep

   siger

   zegt

   der er

   er is

   forsinkelse

   vertraging

   men ikke hvorfor

   maar niet waarom

   Uitgebreide uitleg

   Meldingen betekent hier “de omroep”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van melding; het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. De vorm betekent dus niet “meldingen” in het meervoud. Voor een onbepaalde melding staat bijvoorbeeld en melding. siger betekent hier “zegt”. De basisvorm is sige; siger is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet naar persoon of getal: jeg siger en de siger gebruiken allebei siger. Voorbeeld: Hun siger sandheden. — “Zij zegt de waarheid.” der er vormt hier een onpersoonlijke bestaansconstructie: “er is”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”), terwijl der hier geen concrete plaats aanduidt maar de constructie opent. De combinatie verschilt dus van een gewone plaatsbepaling zoals “daar is”. Voorbeeld: Der er kaffe. — “Er is koffie.” forsinkelse betekent “vertraging”. In de zin staat ervoor en: en forsinkelse, een onbepaalde naamwoordgroep. forsinkelse is een gemeenschappelijk-geslachtelijk Deens zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is forsinkelsen. Het onbepaalde lidwoord en geeft hier niet noodzakelijk een telbare hoeveelheid “één” aan, maar markeert de onbepaalde vorm. men ikke hvorfor betekent “maar niet waarom”. men verbindt een tegenstelling. ikke ontkent het daaropvolgende inhoudselement, en hvorfor is het vraagbijwoord “waarom”, dus de reden. Hier wordt niet gezegd dat er geen vertraging is; juist de reden voor de vertraging wordt niet gegeven. Als zelfstandig antwoord kan Hvorfor? betekenen: “Waarom?” De volledige structuur is Meldingen siger, at ...: “De omroep zegt dat …”. Na at volgt de meegedeelde inhoud: der er en forsinkelse, “er is een vertraging”. Daarna beperkt men ikke hvorfor die mededeling: de omroep noemt wel het bestaan van de vertraging, maar niet de reden ervoor. Samen betekent de zin: “De omroep zegt dat er vertraging is, maar niet waarom.”

2. Jeg tror, de tjekker toget, før de lader folk gå om bord.

   Volgens mij controleren ze de trein voordat ze mensen laten instappen.

   Jeg tror

   ik denk

   tjekker

   controleren

   toget

   de trein

   før

   voordat

   lader

   laten

   folk

   mensen

   gå om bord

   instappen / aan boord gaan

   Uitgebreide uitleg

   Jeg tror betekent hier “ik denk / volgens mij”. tror is de tegenwoordige tijd van tro (“denken, geloven”): jeg tror = “ik denk”, maar ook de tror = “zij denken”, omdat deze tegenwoordige vorm niet naar persoon verandert. Voor een sterkere overtuiging kan bijvoorbeeld Jeg ved det (“Ik weet het”) worden gebruikt; dat is een andere betekenis. de is het onderwerp van de hoofdzin en betekent hier “ze”. De vorm zelf geeft geen specifieke identiteit aan; die identiteit wordt in de aangeleverde zinnen niet nader genoemd. In de tjekker staat opnieuw de als onderwerp van de bijzin. tjekker betekent hier “controleren”. Het is de tegenwoordige tijd van tjekke; de vorm verandert in deze tijd niet naar persoon: jeg tjekker, de tjekker. Voorbeeld: De tjekker billetten. — “Ze controleren het kaartje.” toget betekent “de trein”. tog is de basisvorm voor “trein”; toget is de bepaalde enkelvoudsvorm, letterlijk de vorm voor “de trein”. De uitgang -et hoort bij het zelfstandig naamwoord, niet bij een bijvoeglijk naamwoord. et tog betekent “een trein”, terwijl toget “de trein” betekent. før betekent “voordat” en leidt hier de bijzin in die aangeeft wat eerder gebeurt. Een vergelijkbaar tijdswoord is efter (“nadat”), maar dat geeft de omgekeerde tijdsrelatie aan. lader betekent hier “laten”. Het is de tegenwoordige tijd van lade. In de constructie lade nogen + infinitief laat iemand een andere persoon of groep iets doen: De lader folk gå. — “Ze laten mensen gaan.” De vorm lader is hier dus het werkwoord “laten”, niet het zelfstandig naamwoord voor een oplader. folk betekent “mensen”. Het is een zelfstandig naamwoord dat vaak naar mensen als groep verwijst; in deze zin staat het zonder bepaald lidwoord en zonder dat een specifieke groep nader wordt aangeduid. mennesker is ook een woord voor “mensen”, maar heeft andere gebruiksmogelijkheden en is hier niet de waargenomen vorm. gå om bord is een vaste combinatie voor “aan boord gaan / instappen”. gå is de infinitief van “gaan”; na lader blijft het werkwoord in de infinitief staan. om bord geeft aan dat het om aan boord gaan gaat, bijvoorbeeld van een trein. Voorbeeld: Vi går om bord nu. — “We stappen nu in.” Samen vormt Jeg tror de voorzichtige inschatting “ik denk”. De hoofdzin bevat de tjekker toget: “ze controleren de trein”. De bijzin begint met før en bevat de lader folk gå om bord: “voordat ze mensen laten instappen”. De volledige betekenis is daarom: “Volgens mij controleren ze de trein voordat ze mensen laten instappen.”

3. Skal vi blive her, eller skal vi finde en anden perron?

   Zullen we hier blijven, of zullen we een ander perron zoeken?

   Skal vi

   zullen we

   blive

   blijven

   her

   hier

   eller

   of

   finde

   zoeken

   anden

   ander

   perron

   perron

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een voorstel in vraagvorm: skal staat vóór het onderwerp vi, en vi betekent “wij/we”. In deze combinatie betekent skal vi ...? natuurlijk “zullen we ...?”. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voor een vraag over iemand anders gebruik je bijvoorbeeld Skal han blive? — “Zal hij blijven?” blive is de infinitief “blijven”. Dezelfde vorm kan na andere hulpwerkwoorden staan, bijvoorbeeld Vi vil blive her — “We zullen hier blijven.” In deze zin wordt blive gecombineerd met skal vi om de voorgestelde handeling uit te drukken. her betekent “hier” en verwijst naar de plaats waar de sprekers zich bevinden. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. eller verbindt twee alternatieven en betekent “of”. Het staat tussen het voorstel om te blijven en het tweede voorstel. finde is de infinitief “vinden”; in deze context betekent het werkwoord, samen met perron, “een perron zoeken”. Het blijft na skal vi in de infinitief staan. Vi finder et sted betekent bijvoorbeeld “We vinden een plaats”; finder is daar de tegenwoordige tijd van finde. anden betekent hier “andere” en beschrijft perron. De vorm hoort bij een enkelvoudig gemeen-geslachtelijk zelfstandig naamwoord: en anden perron. Andere vormen zijn et andet perron bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en andre perroner bij meervoud. perron betekent “perron”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en perron, meervoud perroner. In anden perron staat het zelfstandig naamwoord in het onbepaalde enkelvoud; anden draagt hier de bijvoeglijke vorm. Samen betekent Skal vi blive her “Zullen we hier blijven?”. eller skal vi finde en anden perron? voegt het tweede alternatief toe: “of zullen we een ander perron zoeken?”. De volledige zin vraagt dus of de sprekers op de huidige plaats blijven dan wel een ander perron zoeken.

4. Bliv tæt på indtil videre. Hvis det ændrer sig, vil personalet sige, hvor vi skal gå hen.

   Blijf voorlopig in de buurt. Als het verandert, zullen medewerkers zeggen waar we heen moeten.

   Bliv

   blijf

   tæt på

   dichtbij; in de buurt

   indtil videre

   voorlopig

   ændrer sig

   verandert

   personalet

   het personeel

   sige

   zeggen

   skal

   moeten

   gå hen

   ergens heen gaan

   Uitgebreide uitleg

   Bliv is de gebiedende wijs van blive en betekent hier “blijf”. Deze vorm markeert niet of de instructie tot één persoon of tot meerdere personen gericht is; het aantal van de aangesproken persoon of personen staat hier niet vast. Blive kan afhankelijk van de context ook “worden” betekenen, maar na tæt på betekent het hier “blijven”. Tæt på betekent samen “dichtbij” of “in de buurt”. Tæt betekent onder andere “dicht” of “nabij”; på vormt hier samen met het bijvoeglijke woord de plaatsaanduiding. Voorbeeld: Kom tæt på. — “Kom dichtbij.” Indtil videre betekent “voorlopig” of “voor nu”. De uitdrukking beperkt de instructie in de tijd zonder een precieze eindtijd te noemen. Hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. In Hvis det ændrer sig betekent det “het”. De concrete referent van det wordt in deze zin niet nader aangeduid. Ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre, en sig is het wederkerende voornaamwoord; samen betekent ændrer sig hier “verandert”. Voorbeeld: Planen ændrer sig. — “Het plan verandert.” Personalet is de bepaalde vorm van personale, “personeel”. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid, niet meervoud: personale = “personeel”, personalet = “het personeel”. Het woord duidt het personeel als groep aan zonder het aantal afzonderlijke medewerkers vast te leggen. Vil drukt hier een toekomstige verwachting uit en wordt in het Nederlands “zal/zullen”. Na vil staat de infinitief sige, “zeggen”. Sige is dus de infinitief van sige; voorbeeld: Hun vil sige det. — “Zij zal het zeggen.” Hvor betekent “waar” en leidt hier de bijzin in die inhoud geeft aan wat het personeel zal zeggen. Vi betekent “wij/we” en is het onderwerp van die bijzin; de vaste vertaling maakt duidelijk dat de spreker bij deze groep hoort. Skal is de tegenwoordige vorm van skulle. In vi skal gå hen drukt het hier uit wat de groep moet doen; daarom past “moeten” bij de vaste vertaling. Na skal staat de infinitief gå zonder een extra infinitiefmarkering. Skulle kan in andere contexten ook een andere modale of temporele functie hebben, maar die is hier niet bedoeld. Gå hen betekent “ergens heen gaan”. Gå is de infinitief van “gaan”; hen geeft de beweging naar een bestemming aan. De bestemming wordt hier niet apart genoemd, omdat hvor naar die bestemming vraagt. Voorbeeld: Hvor skal vi gå hen? — “Waar moeten we heen gaan?” Samen betekent Bliv tæt på indtil videre: “Blijf voorlopig in de buurt.” Hvis det ændrer sig betekent “Als het verandert”; vervolgens geeft vil personalet sige aan dat het personeel dat zal zeggen, met hvor vi skal gå hen als inhoud: “waar we heen moeten”. De hele uiting betekent: “Blijf voorlopig in de buurt. Als het verandert, zullen medewerkers zeggen waar we heen moeten.”

5. Jeg har bagage med, så jeg vil ikke blive ved med at gå frem og tilbage.

   Ik heb bagage bij me, dus ik wil niet steeds heen en weer lopen.

   Jeg

   ik

   har

   heb

   bagage

   bagage

   med

   mee / met

   så

   dus

   vil ikke

   wil niet

   blive ved med at

   doorgaan met

   gå

   lopen / gaan

   frem og tilbage

   heen en weer

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; het verwijst naar de spreker. In een andere rol verandert het voornaamwoord, bijvoorbeeld du = “jij”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”): jeg har = “ik heb”. In har bagage med beschrijft het niet alleen bezit: samen met med betekent het dat de spreker de bagage bij zich heeft of meeneemt. bagage betekent “bagage”. Het woord wordt hier als een niet-afgebakende hoeveelheid gebruikt, zonder meervoudsvorm. Voor afzonderlijke stukken kun je bijvoorbeeld en taske (“een tas”) zeggen. Voorbeeld: Jeg har en taske med. — “Ik heb een tas bij me.” med betekent hier “mee” of “met”. In de combinatie have [iets] med helpt het uitdrukken dat iemand iets bij zich heeft of meeneemt. De betekenis “bij zich” komt dus uit de combinatie har bagage med, niet uit med alleen. så verbindt twee delen met een gevolg: “dus”. Het deel vóór så geeft de situatie; het deel erna geeft wat daaruit volgt. Voorbeeld: Det regner, så jeg bliver her. — “Het regent, dus ik blijf hier.” vil ikke betekent hier “wil niet”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en drukt in deze zin de wens of bedoeling van de spreker uit; ikke maakt die bedoeling negatief. Samen staat het vóór de daaropvolgende handeling: jeg vil ikke ... = “ik wil niet ...”. blive ved med at is een constructie met de betekenis “doorgaan met”. Het geeft aan dat een handeling blijft voortduren. Het volgende werkwoord staat na at in de infinitief: blive ved med at arbejde = “doorgaan met werken”. Hier wordt gå daarom niet vervoegd. gå is de infinitief “lopen” of “gaan”. In deze zin gaat het, door de combinatie met frem og tilbage, om heen en weer lopen. De tegenwoordige vorm voor “ik loop/ga” is går; de vorm in de bron blijft gå omdat hij na at staat. frem og tilbage betekent als vaste richtingsuitdrukking “heen en weer”. frem is “vooruit/heen” en tilbage is “terug”, maar samen beschrijven ze herhaalde beweging in beide richtingen. Voorbeeld: Han går frem og tilbage. — “Hij loopt heen en weer.” De volledige opbouw is: Jeg har bagage med (“ik heb bagage bij me”), så (“dus”), en jeg vil ikke blive ved med at gå frem og tilbage (“ik wil niet doorgaan met heen en weer lopen”). Samen betekent de zin: “Ik heb bagage bij me, dus ik wil niet steeds heen en weer lopen.”

6. Jeg vil spørge, om de kan hjælpe, hvis vi skal skifte perron.

   Ik zal vragen of ze kunnen helpen als we van perron moeten wisselen.

   Jeg vil

   ik wil

   spørge

   vragen

   de kan

   ze kunnen

   hjælpe

   helpen

   vi skal

   we moeten

   skifte

   wisselen

   perron

   perron

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil: vil is the present form of ville. Together with an infinitive it expresses an intention or future action: Jeg vil spørge = “ik zal vragen” here. The subject form Jeg means “ik”; for another subject, the pronoun changes, for example vi vil spørge = “we zullen vragen”. spørge: This is the infinitive “vragen”. The infinitive follows vil without an extra infinitive marker: Jeg vil spørge. The present form is spørger, as in Jeg spørger = “Ik vraag.” de kan: kan is the present form of kunne and expresses ability or possibility here. de is the third-person plural subject “ze”; the form kan does not change for this person or number. Example: De kan hjælpe = “Ze kunnen helpen.” hjælpe: This infinitive means “helpen”. It follows the modal kan: kan hjælpe = “kunnen helpen”. In the present without kan, the verb is hjælper: De hjælper = “Ze helpen.” vi skal: skal is the present form of skulle. Here it expresses necessity: vi skal ... = “we moeten ...”. vi is “we”. The same form can also express something arranged or expected in another context, but the fixed translation supports the meaning “moeten” here. Example: Vi skal gå nu = “We moeten nu gaan.” skifte: This infinitive means “wisselen” or “veranderen”. With perron, skifte perron means “van perron wisselen”: moving from one platform to another. Example: Vi skal skifte tog = “We moeten overstappen.” perron: This noun means “perron”. Its indefinite form is en perron, and its definite form is perronen (“het perron”). A plural is perroner; the definite plural is perronerne. The connector om introduces the content of the question: spørge, om ... means “vragen of ...”. The clause de kan hjælpe says what will be asked. hvis introduces the condition “als”: hvis vi skal skifte perron means “als we van perron moeten wisselen”. Together, the utterance means: “Ik zal vragen of ze kunnen helpen als we van perron moeten wisselen.”

7. Det ville hjælpe, hvis ændringen kommer i sidste øjeblik.

   Dat zou helpen als de verandering op het laatste moment komt.

   Det

   dat

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   hvis

   als

   ændringen

   de verandering

   kommer

   komt

   sidste

   laatste

   øjeblik

   moment

   i sidste øjeblik

   op het laatste moment

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als formeel onderwerp bij de voorwaardelijke bijzin: het verwijst niet noodzakelijk naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. De hele bijzin na hvis geeft aan wat helpend zou zijn. In het Deens kan det ook naar een concreet onzijdig enkelvoudig onderwerp verwijzen, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. ville is de verleden tijd van vil en drukt hier geen eenvoudige verleden tijd uit. Samen met de infinitief hjælpe vormt het een voorwaardelijke of voorzichtige betekenis: “zou helpen”. Na modale werkwoorden staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Det ville være godt. — “Dat zou goed zijn.” hjælpe is de infinitief van hjælpe en betekent hier “helpen”. De vorm verandert in deze constructie niet voor persoon of getal; de modaliteit wordt door ville aangegeven. Het werkwoord kan ook zonder ville worden gebruikt, bijvoorbeeld: Hun hjælper mig. — “Zij helpt mij.” hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. De bijzin beschrijft de voorwaarde waaronder de hoofdzin zou gelden. Dit is dezelfde soort verbindingsfunctie als in Hvis det regner, bliver vi hjemme. — “Als het regent, blijven we thuis.” ændringen betekent hier “de verandering”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord ændring: en ændring betekent “een verandering”, terwijl ændringen “de verandering” betekent. Het achtervoegsel -en markeert bij dit woord bepaaldheid; het drukt niet op zichzelf een meervoud uit. kommer is de tegenwoordige tijd van komme, “komen”. In deze hvis-bijzin kan de tegenwoordige tijd verwijzen naar een toekomstige voorwaarde; het Deens hoeft daar geen aparte toekomende vorm voor te gebruiken. Voorbeeld: Hvis toget kommer nu, når vi det. — “Als de trein nu komt, halen we het.” sidste betekent “laatste” en bepaalt hier het zelfstandig naamwoord øjeblik. Het is geen vorm van øjeblik; het is een afzonderlijk bijvoeglijk naamwoord. Een bruikbare tegenstelling is første — “eerste” tegenover sidste — “laatste”. øjeblik betekent “moment” of “ogenblik”. In i sidste øjeblik vormt het samen met i en sidste de vaste uitdrukking “op het laatste moment”. Het zelfstandig naamwoord staat hier in het enkelvoud. De hoofdzin Det ville hjælpe betekent “Dat zou helpen”. De voorwaardelijke bijzin hvis ændringen kommer i sidste øjeblik voegt de voorwaarde toe: als de verandering op het laatste moment komt. Samen betekent de volledige zin: “Dat zou helpen als de verandering op het laatste moment komt.” De formulering presenteert die situatie als een voorwaarde voor iets dat nuttig zou zijn.

8. Når de har opdateret tavlen, kan vi gå videre uden at skulle gætte.

   Zodra ze het bord hebben bijgewerkt, kunnen we verdergaan zonder te hoeven raden.

   Når

   zodra

   har opdateret

   hebben bijgewerkt

   tavlen

   het bord

   kan vi

   kunnen we

   gå videre

   verdergaan

   uden at

   zonder te

   skulle gætte

   hoeven te raden

   Uitgebreide uitleg

   Når betekent hier “zodra” en opent een bijzin die het tijdstip van de hoofdzin aangeeft. Het kan ook algemener “wanneer/als” betekenen; de vaste vertaling maakt in deze zin de lezing “zodra” duidelijk. In har opdateret staat de voltooide vorm van opdatere (“bijwerken”): har + het voltooid deelwoord opdateret. Samen geeft dit aan dat het bijwerken voltooid is vóór wat in de hoofdzin gebeurt. Het onderwerp van deze bijzin staat in de: “zij”. Een vergelijkbaar patroon is har læst — “heeft/hebben gelezen”. tavlen betekent hier “het bord”. De basisvorm is tavle; tavlen is de bepaalde enkelvoudsvorm. Het achtervoegsel -en markeert hier de bepaaldheid; het is geen meervoudsvorm. kan vi betekent “kunnen we”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of haalbaarheid uit. Omdat de bijzin vooropstaat, komt in de hoofdzin het werkwoord vóór het onderwerp: kan vi, niet vi kan. Zonder die vooropgeplaatste bijzin is de gewone volgorde bijvoorbeeld Vi kan gå videre — “We kunnen verdergaan.” gå videre is een vaste, herbruikbare combinatie: letterlijk “verder gaan”, hier “verdergaan”. gå is de infinitief van “gaan”; videre voegt het idee van voortzetting toe. Bijvoorbeeld: Vi går videre — “We gaan verder.” uden at leidt een infinitiefconstructie in en betekent “zonder te”. Het volgende werkwoord blijft in de infinitief: uden at vente betekent “zonder te wachten”. In skulle gætte is skulle de infinitief van het modale werkwoord skulle, dat hier de noodzaak “moeten” uitdrukt. gætte is de infinitief van “raden/gissen”. Samen betekent dit “te hoeven raden”: de combinatie uden at skulle ... geeft aan dat iets gebeurt zonder dat die noodzaak bestaat. Bijvoorbeeld: Hun løste opgaven uden at skulle spørge — “Zij loste de opdracht op zonder te hoeven vragen.” De volledige opbouw is: Når de har opdateret tavlen (“Zodra zij het bord hebben bijgewerkt”) + kan vi gå videre (“kunnen we verdergaan”) + uden at skulle gætte (“zonder te hoeven raden”). De hele zin betekent dus: “Zodra ze het bord hebben bijgewerkt, kunnen we verdergaan zonder te hoeven raden.”